Tû träng ®Çu t− CSHT Giao th«ng
§¬n vÞ: Tû ®ång
1996 1997 1998 1999
TT Ngµnh GTVT
(TW qu¶n lý) Gi¸ trÞ Tû
träng Gi¸ trÞ Tû
träng Gi¸ trÞ Tû
träng Gi¸ trÞ Tû
träng
1
2
3
4
§−êng bé
§−êng s¾t
§−êng biÓn
§−êng s«ng
Tæng céng
2336,8
300
85
529,2
3251
71,8
9,2
2,6
16,4
100%
3640,8
945
94
504,3
5184,1
70,2
18,2
1,8
9,8
100%
3311,5
978
132
500
4921,5
67,4
19,8
2,6
10,2
100%
4799,2
980
212
550
6541,2
73,3
14,9
3,2
8,6
100%
(Nguån niªn gi¸m thèng kª 2000)
§Æt vÊn ®Ò
Huy ®éng vèn trong khu vùc t− nh©n cho c¸c
dù ¸n ®Çu t− ph¸t triÓn CSHTGT ®· vµ ®ang
®−îc §¶ng vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam quan t©m s©u
s¾c, coi khu vùc t− nh©n lµ mét kªnh cung cÊp tµi
chÝnh quan träng cho sù ph¸t triÓn CSHTGT
®ång bé, hiÖu qu¶.
Tuy nhiªn trong nh÷ng n¨m qua, c¬ chÕ
chÝnh s¸ch huy ®éng
vèn khu vùc t− nh©n
®Ó ph¸t triÓn CSHTGT
ch−a thùc sù hÊp dÉn.
Bµi viÕt nµy sÏ ®Ò cËp
mét sè vÊn ®Ò vÒ thùc
tr¹ng huy ®éng vèn
trong khu vùc t− nh©n
vµ nh÷ng gi¶i ph¸p c¬
b¶n kÕt hîp gi÷a ®Çu
t− Nhµ n−íc vµ ®Çu t−
t− nh©n trong ph¸t
triÓn CSHTGT.
1. Thùc tr¹ng vÒ ®Çu t− ph¸t triÓn CSHT
giao th«ng trong nh÷ng n¨m qua Toµn bé l−îng vèn ®Çu t− nãi trªn lµ nguån
vèn tõ NSNN, nh÷ng yÕu tè næi bËt ¶nh h−ëng
®Õn thùc tr¹ng huy ®éng vµ sö dông vèn lµ:
Tõ cuèi nh÷ng n¨m 1980, sù thay ®æi së h÷u
cña c¸c s¶n phÈm c«ng céng vµ sù chuÈn bÞ cho
c¬ së h¹ tÇng ®· t¹o ra mét m«i tr−êng cho sù
tham gia ®Çu t− cña khu vùc t− nh©n. Tuy nhiªn,
®Çu t− khu vùc t− nh©n chñ yÕu n»m trong lÜnh
vùc viÔn th«ng, cßn trong khu vùc CSHTGT hÇu
nh− ch−a cã.
vÒ c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao kh¶ n¨ng hîp t¸c
gi÷a nhμ n−íc vμ t− nh©n trong qu¸ tr×nh
ph¸t triÓn C¬ së h¹ tÇng giao th«ng
TS. NguyÔn Hång Th¸i
Bé m«n C¬ së Kinh tÕ vμ Qu¶n lý - §H GTVT
Tãm t¾t: Trªn c¬ së nghiªn cøu kinh nghiÖm c¸c n−íc trong viÖc t¹o m«i tr−êng hÊp dÉn khu vùc
t− nh©n ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng giao th«ng (CSHTGT), qua ®ã ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao kh¶
n¨ng hîp t¸c gi÷a Nhμ n−íc vμ t− nh©n trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn CSHTGT ë ViÖt Nam.
Summary: Based on other countries' reseach results in creating an attractive environment for
the private sector to develop transport infrasctructure, we put forward suggestions for improving coodi-
nation between the state and private sector in transport infrastructure development in Vietnam.
Tõ n¨m 1996 ®Õn 1999, vèn ®Çu t− vµo
CSHTGT ®−êng bé, ®−êng s«ng, ®−êng biÓn vµ
®−êng s«ng t¨ng ®Òu, tõ 3250 tû ®Õn 6540 tû
®ång mçi n¨m. §iÒu nµy thÓ hiÖn râ qua sè liÖu
®Çu t− CSHTGT, qua c¸c n¨m nh− sau (xem
b¶ng):
- Kinh tÕ Nhµ n−íc ®−îc ®Þnh h−íng
träng t©m ®Çu t− n©ng cÊp, c¶i t¹o vµ
ph¸t triÓn CSHTGT, ®Æc biÖt lµ hÖ
thèng cÇu ®−êng bé, cÇu ®−êng s¾t,
bÕn c¶ng, s©n bay träng yÕu.
- §Çu t− vµo ph¸t triÓn CSHTGT ch−a cã
sù hÊp dÉn cao víi khu vùc t− nh©n so
víi c¸c lÜnh vùc ®Çu t− kh¸c (th−¬ng
m¹i, dÞch vô, c«ng nghiÖp dÖt may, nu«i
trång, thuû s¶n...).
- HiÖn tr¹ng thÊt tho¸t vèn vµ l·ng phÝ
chiÕm tû träng lín, ®Æc biÖt ®èi vèi
nguån vèn ®Çu t− tõ NSNN vµ nguån
vèn vay ODA, trong khi chÊt l−îng c«ng
tr×nh kh«ng ®¶m b¶o nh− thiÕt kÕ kü
thuËt ban ®Çu.
- TÝnh chÊt ®¬n ®iÖu mét chiÒu trong
quan ®iÓm huy ®éng vèn, ch−a coi
träng mÆt thÞ tr−êng trong huy ®éng
vèn, coi kÕ ho¹ch hãa tËp trung lµ c¸ch
chñ yÕu trong huy ®éng vèn, nguån vèn
chñ yÕu ®Çu t− CSHTGT lµ ng©n s¸ch
Nhµ n−íc vµ nguån vèn vay trong n−íc
vµ ngoµi n−íc.
2. Mét sè kinh nghiÖm hîp t¸c gi÷a nhµ n−íc
vµ khu vùc t− nh©n trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn
CSHTGT
Hîp t¸c gi÷a nhµ n−íc vµ khu vùc t− nh©n
trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn CSHTGT ®· ®−îc thùc
hiÖn ë nhiÒu n−íc trong khu vùc vµ thÕ giíi. VÝ
dô, sù tham gia cña t− nh©n vµo qu¸ tr×nh quy
ho¹ch vµ ph¸t triÓn ®« thÞ ë Malaysia vµ
Singapore, qu¸ tr×nh ph¸t triÓn vµ ho¹t ®éng cña
m¹ng l−íi ®−êng s¾t, xe buýt c«ng céng ë c¸c
thµnh phè cña NhËt B¶n. Nhu cÇu hîp t¸c gi÷a
khu vùc nhµ n−íc vµ khu vùc t− nh©n trong qu¸
tr×nh ph¸t triÓn CSHTGT xuÊt ph¸t tõ lîi Ých to lín
cña hai bªn. Cã nhiÒu lý do khuyÕn khÝch khu vùc
t− nh©n tham gia vµo qu¸ tr×nh ph¸t triÓn
CSHTGT, nh÷ng lý do c¬ b¶n nhÊt lµ:
- Nhu cÇu tµi chÝnh khæng lå ®Ó ph¸t triÓn
CSHTGT nh»m ®¸p øng c¸c dÞch vô
cÇn thiÕt.
- Khu vùc t− nh©n còng cã nh÷ng thùc
tiÔn vµ kinh nghiÖm vÒ kü thuËt vµ qu¶n
lý mµ nhiÒu khi khu vùc nhµ n−íc
kh«ng cã ®−îc.
- Khu vùc t− nh©n th−êng n¨ng ®éng
h¬n, uyÓn chuyÓn h¬n vµ cã kh¶ n¨ng
®æi míi nhanh h¬n khu vùc nhµ n−íc.
Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn
CSHTGT khu vùc nhµ n−íc vÉn lµ mét t¸c
nh©n cÇn thiÕt vµ ®Æc biÖt quan träng.
- ChØ cã khu vùc nhµ n−íc míi cã kh¶
n¨ng phèi hîp ho¹t ®éng nhiÒu ngµnh
kh¸c nhau.
- ChØ ChÝnh phñ míi cã c«ng cô vµ quyÒn
lùc vÒ thuÕ vµ chi tiªu cho lÜnh vùc c«ng
céng.
- ChÝnh phñ lµ ng−êi ®ãng vai trß b¶o vÖ
cho quyÒn lîi c«ng céng.
Ph−¬ng thøc tham gia ®¬n gi¶n nhÊt cña
khu vùc t− nh©n vµo qu¸ tr×nh ph¸t triÓn CSHTGT
lµ thùc hiÖn c¸c hîp ®ång vÒ c¸c cung cÊp vËt
liÖu, thiÕt bÞ vµ cung cÊp chuyªn gia tham gia
nghiªn cøu, kh¶o s¸t, thiÕt kÕ, thi c«ng CSHTGT.
Ph−¬ng thøc tham gia phøc t¹p h¬n cña khu vùc
t− nh©n vµo qu¸ tr×nh ph¸t triÓn CSHTGT lµ trao
quyÒn cho khu vùc t− nh©n ho¹t ®éng trong lÜnh
vùc ph¸t triÓn hÖ thèng ®−êng cao tèc, x©y dùng
hÖ thèng n−íc th¶i... th«ng qua c¸c h×nh thøc
BOT, BTO, BT. Ph−¬ng thøc tham gia thø ba lµ
lËp c¸c xÝ nghiÖp liªn doanh víi chÝnh quyÒn ®Þa
ph−¬ng vµ khu vùc t− nh©n. Nh÷ng xÝ nghiÖp nµy
cã thÓ ho¹t ®éng vÒ nhiÒu lÜnh vùc nh− t¸i ph¸t
triÓn khu vùc trung t©m, ®iÒu chØnh sö dông ®Êt,
c¶i thiÖn CSHTGT. Ph−¬ng thøc tham gia thø t−
lµ liªn kÕt gi÷a nhµ n−íc vµ khu vùc t− nh©n ®Ó
ph¸t triÓn mét khu vùc cô thÓ. Trong nh÷ng n¨m
gÇn ®©y ë nhiÒu n−íc ®ang ph¸t triÓn cã nhiÒu dù
¸n c¶i t¹o, ph¸t triÓn CSHTGT theo ph−¬ng thøc
tù qu¶n cña céng ®ång d©n c−. §©y lµ nh÷ng
h×nh thøc míi rÊt ®¸ng chó ý nghiªn cøu vµ häc
tËp. Nh÷ng dù ¸n nµy ®−îc sù hç trî ban ®Çu vÒ
tµi chÝnh cña chÝnh phñ hoÆc c¸c tæ chøc tµi trî,
hoÆc céng ®ång huy ®éng. §iÒu quan träng lµ
c¸c dù ¸n ®Òu do céng ®ång tù qu¶n lý vµ duy tr×
bÒn v÷ng g¾n liÒn víi ho¹t ®éng cña céng ®ång.
3. Quan ®iÓm vµ gi¶i ph¸p khuyÕn khÝch khu
vùc t− nh©n tham gia ®Çu t− ph¸t triÓn
CSHTGT giai ®o¹n 2001 - 2010
§Ó cã hÖ thèng gi¶i ph¸p cã tÝnh kh¶ thi,
nh»m khuyÕn khÝch thu hót vèn ®Çu t− trong khu
vùc t− nh©n ®Ó ph¸t triÓn CSHTGT cÇn qu¸n triÖt
quan ®iÓm huy ®éng c¸c nguån lùc vµo ph¸t triÓn
KT- XH, coi c¸c nguån lùc trong n−íc lµ yÕu tè
quyÕt ®Þnh, c¸c nguån lùc bªn ngoµi lµ yÕu tè
quan träng. §Æt viÖc t¹o vèn ph¸t triÓn CSHTGT
trong bèi c¶nh toµn cÇu hãa, héi nhËp, c¹nh
tranh vµ coi träng mÆt hiÖu qu¶ trong sö dông
vèn ®Çu t−, cÇn chó ý mÊy vÊn ®Ò sau:
- TiÕp thu kinh nghiÖm c¸c n−íc trong viÖc
t¹o vèn ®Ó b¶o tr× vµ ph¸t triÓn CSHTGT.
- §¶m b¶o cho c¸c chñ qu¶n lý khai th¸c
c«ng tr×nh ph¶i lµ chñ ®Çu t−, ®¶m b¶o khai th¸c
hiÖu qu¶ toµn bé ý ®å ®Çu t−.
- Qu¸n triÖt quan ®iÓm x· héi hãa trong viÖc
b¶o tr× vµ ph¸t triÓn CSHTGT víi nguyªn t¾c
ng−êi sö dông ph¶i tr¶ chi phÝ theo møc ®é sö
dông.
Nguån vèn ®Çu t− ph¸t triÓn CSHTGT trong
t−¬ng lai ë ViÖt Nam, chñ yÕu vÉn lµ nguån
NSNN, nh−ng nguån vèn ®Çu t− cña khu vùc t−
nh©n sÏ chiÕm vÞ trÝ ngµy cµng quan träng h¬n,
do vËy cÇn cã hÖ thèng chÝnh s¸ch, thÓ lÖ, luËt
ph¸p ®¶m b¶o nguyªn t¾c kÕt hîp hµi hoµ c¸c lîi
Ých “Nhμ n−íc - x· héi - chñ ®Çu t−”.
Theo Bé GTVT, nhu cÇu vµ dù kiÕn nguån
vèn ®Çu t− vµo CSHTGT tíi 2010 nh− sau:
§Ó cã thÓ huy ®éng ®−îc nguån vèn ®Çu t−
tõ khu vùc t− nh©n, c¸c cÊp qu¶n lý cña Nhµ
n−íc ph¶i x©y dùng vµ thùc hiÖn ®ång thêi c¸c
gi¶i ph¸p nh»m khuyÕn khÝch khu vùc t− nh©n
®Çu t− ph¸t triÓn h¹ tÇng, trªn c¬ së ®¶m b¶o thu
håi vèn cña c¸c chñ ®Çu t−.
Thø nhÊt, Nhµ n−íc cÇn nghiªn cøu quy
ho¹ch chi tiÕt, x¸c ®Þnh kh¶ n¨ng nh÷ng c«ng
tr×nh cã thÓ thu håi vèn vµ cã l·i, ®ång thêi cho
phÐp c¸c nhµ ®Çu t− sau khi tham gia ®Êu thÇu
®Çu t− vµ ®−îc duyÖt ®−îc phÐp huy ®éng vèn vµ
thu håi vèn ngay b»ng viÖc b¸n cæ phiÕu, cæ
phÇn trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n trong vµ ngoµi
n−íc.
Nhu cÇu vµ nguån vèn ®Çu t− CSHT giao th«ng
§¬n vÞ: Tû ®ång
Trong ®ã
TT Chuyªn ngµnh Tæng vèn
®Çu t− 2001 - 2005 2006 - 2010
1
§−êng bé
- ODA
- T− nh©n
121420
67998
53422
79583
50998
28595
41837
17010
24827
2
§−êng bé ®« thÞ
- ODA
- T− nh©n
19192
11242
7950
15055
11242
3813
4137
4137
3
§−êng s¾t
- ODA
- T− nh©n
11080
2602
8478
6144
1370
4774
4936
1232
3704
4
§−êng s¾t ®« thÞ
- ODA
- T− nh©n
6300
6300
6300
6300
5
§−êng biÓn
- ODA
- T− nh©n
18357
5050
13307
8210
5050
3160
10147
10147
6
§−êng s«ng
- ODA
- T− nh©n
3819
2340
1479
1820
1040
780
1999
1300
699
7 §−êng kh«ng 13735 3433 10402
Nguån: B¸o c¸o tæng hîp - Bé Giao th«ng vËn t¶i
Thø hai, Nhµ n−íc cÇn nghiªn cøu khi cã sù
®Çu t− CSHTGT, gi¸ ®Êt t¨ng nhiÒu lÇn so víi
tr−íc khi cã sù ®Çu t− më réng hay x©y dùng
tuyÕn ®−êng míi, trong khi ®ã lîi nhuËn thu ®−îc
khi gi¸ trÞ sö dông ®Êt t¨ng lªn, n»m trong tay c¸
nh©n, tæ chøc ®ang sö dông ®Êt ®ã mµ kh«ng
®−îc nép mét phÇn vµo NSNN vµ c¸c chñ ®Çu t−,
mÆc dï chi phÝ ®Çu t− do c¸c chñ ®Çu t− ph¶i bá
ra. Do vËy, Nhµ n−íc cÇn ph¶i thÓ chÕ hãa “chÝnh
s¸ch ®æi ®Êt lÊy h¹ tÇng”, cã quy
®Þnh thèng nhÊt vµ c«ng bè c«ng
khai. Néi dung chñ yÕu cña chÝnh
s¸ch nµy lµ khi cã chñ tr−¬ng x©y
dùng míi hoÆc më réng tuyÕn giao
th«ng nµo ®ã, th× viÖc quy ho¹ch
x©y dùng hay më réng c«ng tr×nh
ph¶i bao gåm c¶ khu vùc l©n cËn,
®Æc biÖt däc c¸c tuyÕn ®−êng
trong mét diÖn tÝch nhÊt ®Þnh, toµn
bé giao cho chñ ®Çu t− qu¶n lý,
khai th¸c, chuyÓn nh−îng quyÒn
sö dông, ngay c¶ khi gi¸ trÞ ®Êt cao
h¬n nhiÒu so víi ban ®Çu khi ch−a
cã ®Çu t−.
+ Vèn ®ãng gãp cña c¸c c¸
nh©n, tæ chøc sö dông CSHTGT:
B»ng nguån thu trùc tiÕp tõ thuÕ
®¨ng ký sö dông ph−¬ng tiÖn vµ
gi¸n tiÕp th«ng qua thu phÝ sö
dông cÇu, ®−êng, lÖ phÝ bÕn b·i,
theo møc quy ®Þnh cña Nhµ n−íc.
+ Vèn thu ®−îc tõ viÖc b¸n
quyÒn sö dông ®Êt nh− viÖc b¸n
c¸c vÞ trÝ qu¶ng c¸o, trªn c¸c tuyÕn
®−êng, c«ng tr×nh h¹ tÇng giao th«ng sau khi
®−îc ®Çu t−.
Thø ba: Nhµ n−íc cÇn ph¶i cam kÕt g¸nh
chÞu mét phÇn rñi ro, do qu¶n lý nhµ n−íc g©y ra
trong viÖc chËm chÔ qu¸ møc khi cÊp giÊp phÐp,
trong viÖc gi¶i phãng ®Ó bµn giao mÆt b»ng x©y
dùng vµ quyÕt ®Þnh tµi chÝnh mét c¸ch tuú tiÖn vÒ
thuÕ, lÖ phÝ, còng nh− sù chËm chÔ vÒ cÊp vèn
®èi øng cña Nhµ n−íc trong tr−êng hîp cã sù
phèi hîp vµ tr−êng hîp g©y hËu qu¶ do c«ng t¸c
khai th¸c, qu¶n lý sö dông ®−êng cña Nhµ n−íc
kh«ng ®¶m b¶o (®Ó xe qu¸ t¶i, qu¸ khæ ch¹y trªn
tuyÕn kh«ng ®−îc phÐp...).
Riªng ®èi víi CSHTGT ®« thÞ, Nhµ n−íc cßn
cÇn ph¶i:
+ Nhanh chãng x©y dùng vµ ban hµnh LuËt
®« thÞ chung vµ cô thÓ ho¸ quy ®Þnh ¸p dông cho
tõng ®« thÞ cña ViÖt Nam.
+ X©y dùng ng©n hµng d÷ liÖu vÒ quy ho¹ch
®« thÞ vµ giao th«ng vËn t¶i ®« thÞ vµ c¸c chÝnh
s¸ch liªn quan nh»m cung cÊp th«ng tin chÝnh
x¸c, ®ång bé, kÞp thêi vµ c«ng khai, thËm chÝ ®−a
lªn m¹ng Internet gióp c¸c nhµ ®Çu t− thuËn tiÖn
khai th¸c vµ t×m kiÕm th«ng tin.
Tµi liÖu tham kh¶o
[1]. VÊn ®Ò tµi chÝnh cho cÇu ®−êng ViÖt Nam, Héi nghÞ
khoa häc quèc tÕ cÇu ®−êng lÇn thø 2, t¹i Thµnh
phè Hå ChÝ Minh, 6-1996.
[2]. §Ò tµi nghiªn cøu c¬ chÕ chÝnh s¸ch huy ®éng, sö
dông vµ qu¶n lý vèn ®Ó ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng
GTVT, Hµ Néi - 2001.
[3]. §Þnh h−íng ph¸t triÓn vµ nh÷ng gi¶i ph¸p cÊp b¸ch
gi¶i quyÕt ïn t¾c giao th«ng ®« thÞ thñ ®«. Hµ Néi
vµ TPHCM. Th¸ng 6/2002 - Bé GTVT ♦
