Bệnh Cây Chuyên Khoa: Chương 7 (Phân Tích Chi Tiết)

Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây chuyên khoa------------------------------------------------

153



Chương VII

BNH VI KHU:N HI CÂY ĂN QU) VÀ CÂY CÔNG NGHIP

1. BNH LOÉT CAM [Xanthomonas citri (Hasse) Dowson]

Bnh loét phá hi cam, quýt  tt c các b phn c a cây trên m+t ñt, làm r%ng qu,

lá, cây c3n c"c chóng b tàn.  vưm ươm, khi b bnh n+ng cây con d4 cht. Qu b bnh

có ph0m cht kém không th& xut kh0u và ct tr ñưc. Nhi#u nưc trng cam, quýt trên

th gii ñã cm nhp nhng cây, m!t ghép và qu b bnh.

Bnh phá hi  nhi#u nưc và ñã phát tri&n thành dch  kh!p các vùng châu Á nhit

ñi - Thái Bình Dương (n ð, Srilanca, Thái Lan, Philippines, Indonesia, Trung Quc,

Nht Bn…). Bnh còn thy  các nưc châu M, châu Phi, M, Braxin, Urugoay,

Achentina, Nam Phi, Ý, Madagaxca, Nga và  các nưc vùng ða Trung Hi như Hy Lp.

 nưc ta, bnh phá hi ph bin  tt c các vùng trng cam, quýt, gây thit hi ñáng k&,

làm nh hưng ti ngun hàng xut kh0u và tiêu dùng trong nưc.

Theo Fawcetti, bnh loét cam có ngun gc  n ð ñã ñưc phát hin t' năm 1872

và hin còn gi ñưc m-u bnh  vin bo tàng n ð. Có th& cũng xut phát t' ñây mà

bnh lây vào Nht Bn, sang các nưc quanh vnh Mêhicô vào khong 1910, ñn các

nưc Nam M (Braxin, Urugoay, Achentina).

1.1. Triu chng bnh

Bnh phá hi  tt c các b phn cây trên m+t ñt, triu ch,ng bnh thay ñi tuỳ

theo cơ quan b bnh.

 lá non, triu ch,ng bnh ñu tiên là nhng chm nh* có ñưng kính trên dưi

1mm, màu tr!ng vàng, thưng thy  m+t dưi lá. Sau ñó vt bnh m rng hơn, phá v6

bi&u bì m+t dưi lá, màu tr!ng nht ho+c nâu nht.

M+t trên lá ch5 vt bnh cũng hơi ni g nhưng thưng không phá v6 bi&u bì, xung

quanh vt bnh có các qung tròn dng gi"t du màu vàng ho+c xanh ti. Sau 2-3 tun l4,

vt bnh phát tri&n thành loét hình tròn, màu nâu xám. Khi vt bnh loét già hoá g5, r!n

li thì hình dng v-n tròn ho+c không ñnh hình, m+t dưi sù sì ging như hi miên, m+t

trên vt bnh có lp màng hơi sù sì n,t n9 màu xám tro.

ð ln c a vt bnh thay ñi tuỳ theo loi cam quýt. Vt loét có th& có ñưng kính

12mm  cây bưi chùm, 8mm  cây bưi và 2 - 5 mm  nhng ging cam quýt khác. Vt

bnh loét thưng ni li#n nhau  ch5 vt sâu c!n ho+c ven ñưng sâu v8 bùa phá hi. Lá

bnh không bin ñi hình dng (khác vi bnh s)o) nhưng d4 r%ng. Cây con cam giy,

cam chanh b bnh n+ng thưng hay r%ng lá.

Vt bnh  qu nói chung gn tương t như  lá. Vt bnh r!n, sù sì màu nâu hơi

lõm, mép ngoài có g li lên,  gia vt bnh có mô cht rn n,t. Qung vàng nht quanh

vt bnh không rõ ràng,  qu xanh mi thy qung vàng khi qu chín thì qung vàng mt

Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây chuyên khoa------------------------------------------------

154



ñi, lúc này vt bnh thưng lõm vào. Vt bnh thưng ni li#n nhau thành t'ng ñám và có

th& sinh ra gôm. Toàn b chi#u dày c a v* qu có th& b loét nhưng không bao gi vt loét

ăn sâu vào rut qu. Bnh n+ng có th& làm cho qu bin dng ít nhi#u, qu ít nưc, khô

sm, d4 r%ng. Bnh còn làm qu xu mã và không ñt tiêu chu0n xut nhp kh0u, m+t

khác vt bnh loét là ti#n ñ# m ñưng xâm nhp cho nhưng kí sinh th, cp như nm

Phyllosticta, Colletotrichum,…

Vt bnh  cành và thân cây con cũng ging như  trên lá, nhưng sùi lên tương ñi

rõ ràng.  gia vt bnh không lõm xung ho+c lõm không rõ rt, xung quanh không có

qung vàng. Vt bnh rt ln, ni li#n vi nhau bao quanh thân non và cành làm cho phn

phía trên b khô héo, d4 gãy. ð+c bit, có trưng hp vt loét  thân kéo dài ti 15 cm và

 cành 5 – 7 cm (nhưng phn ln vt bnh nh* hơn).

Vt bnh còn xut hin  gai cũng ging như  cành cây.

Nu lây bnh nhân to  r4 cây n3m dưi m+t ñt, ta thy bnh có th& xâm nhi4m

ñưc nhưng trong t nhiên chưa bao gi thy. Song ñã thy bnh phá r4 cây bưi chùm

n3m trong khong không khí trên m+t ñt (Brun J.).

1.2. Nguyên nhân gây bnh

Vi khu0n gây bnh loét cam là loài Xanthomonas citri (Hasse) Dowson. Vi khu0n

hình gy ng!n. Kích thưc khong 1,5 - 2,0 × 0,5 - 0,75 <m, hai ñu tròn, có mt lông roi

 ñu, vi khu0n có th& ni li#n thành chu5i. Vi khu0n có v* nhn (giác mc) nhum gram

âm, háo khí. Sinh trưng d4 dàng trong môi trưng agar - gluco - pepton, khu0n lc hình

tròn, sáng bóng, màu vàng sáp. ð+c trưng ñ& phân bit vi khu0n Xanthomonas citri vi

loi vi khu0n màu vàng khác là nó có th& sinh trưng thành khu0n lc màu vàng sáp trên

ming lát c!t c khoai tây. Vi khu0n làm l*ng getalin, làm pepton ñông hoá sa bò, trong

môi trưng ñưng không sn sinh khí và axít, sn sinh H

S, NH

, không sn sinh indol.

Phm vi nhit ñ ñ& vi khu0n có th& phát tri&n là 5 - 35

C, thích hp là 20 - 30

C. 

nhit ñ 52

C trong 10 phút vi khu0n b cht. Vi khu0n hot ñng và phát tri&n trong

phm vi pH 6,1 - 8,8 nhưng thích hp nht là pH 6,6. Vi khu0n có kh năng chu hn cao,

 trong phòng thí nghim có th& tn ti 130 ngày nhưng dưi ánh sáng m+t tri 2 gi vi

khu0n s8 b cht. Kh năng chu lnh c a vi khu0n khá cao, cho vào trong băng giá 24 gi

v-n không nh hưng ti s,c sng c a vi khu0n.

Bnh loét cam là bnh hi có tính nhit ñi, vi khu0n gây bnh phát tri&n thích hp

trong ñi#u kin nhit ñ cao, 0m ưt, s,c chng hn, lnh cao. Vi khu0n tn ti t' năm

này qua năm khác trong vt bnh, lá, cành trên cây bnh, ti mùa xuân vi khu0n phát tri&n

gây hi. Tuy nhiên, cũng có nhi#u ý kin khác nhau v# vn ñ# ngun vi khu0n gây bnh

ñu tiên. Theo Wolf (1916) vi khu0n bnh loét cam có th& tn ti qua ñông trên ñt, nhưng

Peltier và Frederich li cho r3ng vi khu0n không th& tn ti qua ñông  trong ñt ho+c

trong lá r%ng. Lee (1920) và Fulton (1925) cho r3ng vi khu0n bnh loét cam không ñu

tranh ñưc vi tp ñoàn vi khu0n khác nên d4 dàng cht trong ñt. Loucks (1930) ñã

ch,ng minh ñưc r3ng vi khu0n  trong ñt không vô trùng ch1 sng ñưc 6 -13 ngày,

nhưng  trong ñt vô trùng thì tn ti ñưc 150 ngày. Theo Rao và Hingorant  ñt vô

trùng, vi khu0n sng ñưc 52 ngày, còn  ñt không ñưc kh. trùng ch1 sng 17 ngày.

Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây chuyên khoa------------------------------------------------

155



Cũng theo hai tác gi trên, thi gian sng c a vi khu0n  nhng lá cht r%ng xung ñt

khong 6 tháng.  nhng thân cây b bnh, thi gian tn ti cũng dài gn như vy. Theo

Vasudev, pH c a ñt có vai trò quan tr"ng như nhit ñ:  pH 7 vi khu0n sng ñưc 52

ngày trong nhit ñ 30

C và 150 ngày trong nhit ñ 5 - 15

C, b cht  nhit ñ 40

C. 

ñt khô hn thi gian sng c a vi khu0n là 37 ngày.  pH 9 vi khu0n chu ñưc trong 5

ngày và ch1 chu ñưc 3 ngày  pH 5,7.

Nói chung, vào mùa xuân, tri mưa 0m ưt, vi khu0n t' trong vt bnh cũ hot

ñng, ñưc truy#n lan ñi trong mưa, gió ho+c côn trùng…Vi khu0n cũng d4 dàng dính trên

qun áo, thân th& chim, côn trùng ho+c  trên nông c% ñ& lan truy#n bnh. Khi vi khu0n

rơi trên qu, lá, thân và cành non, s8 xâm nhp, sinh sn vào trong t ch,c cây qua l5 khí,

bì khng ho+c qua vt thương sây sát. Sau khi vi khu0n xâm nhp, sinh sn nhanh chóng 

gian bào, kích thích t bào to thêm, hoá g5 nhanh chóng ri hình thành vt loét.

Thi kỳ ti#m d%c ng!n thay ñi tuỳ thuc vào ging cam, bưi, m,c ñ thành th%c

c a t ch,c b bnh và nhit ñ. Nói chung thi kỳ ti#m d%c là 6 - 14 ngày.

1.3. ðc ñim phát sinh phát trin bnh

Bnh có th& phát sinh, phát tri&n ñưc hay không và m,c ñ bnh n+ng, nh) ph%

thuc vào tính m-n cm bnh c a các ging cam quýt, tui cây, m,c ñ thành th%c c a

các b phn cây và ñi#u kin ngoi cnh ñ+c bit là nhit ñ và ñ 0m. Khi có nhng yu

t thích hp ñó thì bnh mi phát sinh và tr thành dch bnh.

 nưc ta bnh phát sinh t' lc xuân (tháng 3), tăng mnh ñn lc h, ti tháng 7,

tháng 8, ri ñn lc ñông tháng 10 - 11 bnh gim dn và ng'ng phát tri&n (Lê Lương T#,

1968).

Bnh loét cam là bnh ưa nhit ñ cao, xâm nhi4m và phát tri&n thích hp  nhit ñ

20 - 30

C, ñ 0m cao. Căn c, theo nhi#u kt qu nghiên c,u thy r3ng bnh xâm nhi4m

thích hp khi  trên m+t lá có gi"t nưc duy trì ñưc trong 20 phút. Ngay t' năm 1915,

Stevens ñã ch,ng minh bnh loét cam phát tri&n mnh và lây lan nhanh trong ñi#u kin

nhit ñ cao và ñ 0m cao, và thi kì sinh trưng mnh bnh phát tri&n mnh. Peltier và

Frederich (1926) ñã nghiên c,u nh hưng c a khí hu ñi vi s phát tri&n c a bnh. Hai

tác gi trên còn kt lun r3ng khi nhit ñ trên 27

C thì bnh phá hoi nghiêm tr"ng,

nhưng khi nhit ñ khong 30

C mà lưng mưa không ñ , thi tit khô hn thì bnh

không phát tri&n mnh, ñi#u này nói lên mi nh hưng tương quan c a nhit ñ và ñ 0m

ñi vi s phát sinh phát tri&n c a bnh.

S phá hoi c a bnh và tính m-n cm bnh có th& thay ñi tuỳ theo vùng ña lý và

các chúng sinh lý c a vi khu0n.  nưc ta, loài cây b bnh n+ng nht là bưi ri ñn cam,

chanh. Các ging quýt có tính chng bnh cao ñi vi bnh loét.

Loi bưi Phúc Trch (Qung Bình), cây chp và cam chua Thanh Hà (Hi Dương)

b bnh rt nh).

S phá hoi c a bnh còn ph% thuc vào tui cây. Tui cây non càng d4 nhi4m bnh,

nht là  vưn ươm ghép cây ging thưng b bnh n+ng trong 1- 2 năm ñu, cam 5- 6

tui t7 l bnh thp hơn. Cành vưt phát tri&n nhi#u lc thưng b n+ng hơn.

Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây chuyên khoa------------------------------------------------

156



M,c ñ nhi4m bnh loét có quan h mt thit vi cu to bi&u bì và ñ+c ñi&m c a l5

khí. Khi cam ra lc và qu non là lúc t ch,c bi&u bì có nhi#u l5 khí và l5 khí ñang ñ

trưng thành rt thun li cho vi khu0n xâm nhp, nu g+p ñi#u kin ngoi cnh có li thì

bnh phát sinh phát tri&n càng mnh. Khi lc ng'ng sinh trưng và qu ñã ñnh hình, bi&u

bì không hình thành thêm l5 khí, ñng thi s l5 khí dn dn hoá già nên cây nhi4m bnh

nh) dn. Trong t nhiên l5 khí là con ñưng xâm nhp c a vi khu0n. Vì vy, mt ñ l5 khí

và ñ m c a nó có liên quan ti tính chng bnh cao, trái li  bưi, cam ng"t l5 khí

nhi#u, ñ m ln nên d4 nhi4m bnh. Cam, quýt có ñ+c ñi&m là khi tuyn du  các cơ

quan càng nhi#u thì l5 khí càng ít do ñó gim kh năng b bnh. Cam ñưng Ôn Châu có

nhi#u tuyn du gp ñôi cam chanh và phân b ñ#u nên có tính chng bnh cao hơn. Tuy

nhiên, ñ dày c a lp t bào bi&u bì có cht s'ng li có tác d%ng bo v rt ln.

Sâu v8 bùa là môi gii truy#n bnh, to nên vt thương ñ& bnh xâm nhi4m d4 dàng

và làm cho bnh n+ng, nht là  trong vưn ươm cây ging.

1.4. Bin pháp phòng tr

Phòng tr' bnh loét cam phi kt hp nhi#u bin pháp, trong ñ quan tr"ng nht là

bin pháp tiêu dit ngun bnh, bin pháp canh tác và phun thuc bo v theo mt h

thng tng hp trên cơ s s. d%ng ging chng bnh, cây ging kho9.

- Tiêu dit ngun bnh:

Tiêu dit ngun bnh, thu d"n tàn dư lá bnh trong vưn ươm cũng như trong vưn

qu ñ#u gim t7 l bnh phát sinh.

Thưng xuyên t1a lá, cành b bnh  trong vưn ươm ñem ñt ho+c chôn sâu. Mùa

xuân, hè thu, phun thuc bo v. Phi dùng các gc ghép và các m!t ghép không b bnh,

kháng bnh.

 vưn qu, trưc tiên phi trng cây ging không b bnh, c!t b* nhng cành lá b

bnh n+ng.  mt s nưc trng cam li cho vn ñ# tiêu dit hu7 b* cây bnh ñ& làm sch

bnh trong mt vùng có ý nghĩa tích cc và trit ñ&. Vn ñ# này thc hin rt khó khăn, do

ñi#u kin kinh t và thm thc vt quyt ñnh. Trong hoàn cnh nưc ta, cn phi nghiên

c,u kt hp vi vic phòng tr' bnh vàng lá. M+t khác chúng ta phi thc hin bin pháp

ki&m dch, chng vic chuyên ch và trng cây ging có mang bnh vào nhng vùng mi

trng cam, nhng vùng có ñi#u kin m rng din tích trng cam.

- Phòng tr bnh b(ng bin pháp k) thut canh tác:

Bón phân vào thi kỳ thích hp, bón cân ñi ñ& cây phát tri&n bình thưng, bm lá

s.a cành, khng ch cành vưt. Thn tr"ng khi tưi nưc ñ& tránh lây lan bnh.

Trng ñai r'ng ch!n gió ñ& gim s lây lan bnh và gió bão gây vt thương. Có th&

trng cây ch!n gió thành di, ch!n ñúng hưng gió chính c a vưn ươm và vưn qu ho+c

thành băng xen k8 vi hàng cây ăn qu.

- Phát trin trng ging cam chng ch'u bnh - gc ghép kháng bnh

- Bin pháp hoá hc:

Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây chuyên khoa------------------------------------------------

157



Thuc hoá h"c thưng dùng là nhóm thuc ch,a ñng (Boocñô 1%). Phun thuc

bo v phòng chng bnh nên b!t ñu t' lúc hoa tàn ñn qu non (qu có ñưng kính

9mm) sau 50 - 60 ngày. Tuỳ theo tình hình thi tit và tc ñ phát tri&n bnh mà s l-n

phun thuc có th& nhi#u ho+c ít hơn. Khi phun nên chú ý phun t' trong ra ngoài tán cây,

t' cao xung thp, phun ñ#u hai m+t lá. Ngoài ra, còn có th& dùng các loi thuc khác.

M+t khác, cn kt hp phòng tr' sâu v8 bùa ñ& hn ch bnh truy#n lan.

Trong nhng năm gn ñây, nhi#u thí nghim dùng cht kháng sinh phòng tr' bnh.

Nhưng mt vài tác gi ñã cho bit có nhng nòi vi khu0n chng ñưc thuc.

Nhng công trình nghiên c,u c a Wakimoto và Koizumi  Nht Bn ñã xác minh

có nhng loài khu0n thc th& tiêu dit ñưc Xanthomonas citri m ra tri&n v"ng dùng bin

pháp sinh h"c ñ& phòng tr' bnh loét cam.

2. BNH VI KHU:N VÀNG LÁ GREENING

Bnh vàng lá cam, chanh, bưi và các cây trong h" cam, chanh là mt bnh ñã có

lch s. nghiên c,u t' năm 1919 khi Reinking nghiên c,u mt s bnh gây thit hi kinh t

cao  Nam Trung Quc và Phillippines.

Năm 1984, M. Garnier và J. Bové ñã coi bnh này như mt bnh Mycoplasma. Thy

qua thc nghim bnh có th& lây t' qua cây tơ hng vào cây d'a cn. Nhưng sau ñó, trong

mt ln quan sát trên hi&n vi ñin t. Monic. Ganier ñã phát hin các ti&u th& plasma có 3

lp màng và bà ñã ñ# ngh xp li hai dng plasma gây ra bnh greening là:

Dng 3 lp màng có tên là Bacterie like organism

Dng 2 lp màng có tên là Phytoplasma like organism

Sau này dng BLO dn ñưc g"i là vi khu0n

Còn dng PLO thì dn dn ít ñưc nh!c ñn.

Vi khu0n (BLO) này có tên là Liberobacter asiaticum. Vi khu0n v-n không nuôi cy

ñưc trên môi trưng và ch1 truy#n bnh qua ry chng cánh Diaphorina citri theo ki&u

truy#n b#n vng,  châu Á hay qua ry Triozeo erytrea,  châu Phi cũng theo cách truy#n

trên. Bnh không truy#n cơ h"c tip xúc, hay qua ht ging, nhưng có th& truy#n qua gc

ghép, m!t ghép, hom, và truy#n qua cây tơ hng.

Triu chng bnh: Lá non, búp non thưng có triu ch,ng ñm vàng, tht lá vàng

còn gân lá v-n xanh. Lá nh* và thô c,ng, cành lc ng!n, sm r%ng, cây tàn dn vài năm

sau có th& cht r4 thi m%c.

Triu ch,ng d4 nhm vi các bnh do môi trưng.

Phòng tr bnh: ð& phòng tr' bnh Greening ngưi ta s. d%ng phương pháp vi

ghép ñ& nhân cây sch trong nhà màu cách ly côn trùng. Ch"n ging cam kháng bnh, s.

d%ng phương pháp PCR ñ& ki&m tra cây sch bnh. Chi ghép có th& x. lý b3ng kháng

sinh Tetracycline nng ñ 1000 ppm trong 30 phút trưc ghép.

Bệnh cây chuyên khoa - Chương 7

CHƯƠNG 7. BỆNH VI KHUẨN HẠI CÂY ĂN QUẢ VÀ CÂY CÔNG NGHIỆP.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi