Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------
52
®éngm¹nh,dovËynªntriÖuchøngthiÕul©nxuÊthiÖntrªnc¸cl¸gi.§Êtb¹cu,®Êt
phÌn,®Êtchuaqu¸(pH<5)hay®ÊtkiÒmqu¸(pH>8)c©yth−êngm¾cbÖnhthiÕul©n.
C©y¨nqu¶thiÕul©nl¸cãmÇulôctèihaylamelôckh«ngcãmÇulôct−¬inh−c¸cl¸
b×nhth−êng.C©yng«thiÕul©ntrÇmträngtrªnhaibªnpl¸h×nhthnhhaid¶itÝm®á,
c©ynonchuyÓnsangmÇuhuyÕtkh¸râ.C©ylóathiÕul©nmäccßicäc,®Înh¸nhkÐm,
chÝnmuénl¹i.
c)TriÖuchøngbÖnhdothiÕukali(K)
Khi®Êtkh«ngcungcÊp®ñkalin÷ath×kaliëc¸cbéphËngihayc¸cl¸gi®−îc
vËnchuyÓnvÒc¸cbéphËnnon®angph¸ttriÓnm¹nh,DovËy,triÖuchøngthiÕukalixuÊt
hiÖnël¸gitr−íc.LóathiÕukalic¸cl¸gith−êngxuÊthiÖunhiÒuvÕtbÖnhtiªmlöa.
C©ythiÕukali,®ÇutiªnmÐpl¸bÞóavngsau®ãchuyÓnsangmÇun©unh−bÞ®èt
ch¸y.C©yng«thiÕukalil¸cãmÇus¸ng,mÒm®i,phiÕnl¸kh«ngtr¶iramétc¸chb×nh
th−êngmuèncongnh−gînsãng.Khoait©ythiÕukalil¸qu¨nxuèng,quanhg©nl¸cã
mÇuxanhlôc,sau®ãmÐpl¸chuyÓnsangmÇun©u.
d)TriÖuchøngbÖnhthiÕul−uhuúnh(S)
TriÖuchøngthiÕuScònggièngnh−triÖuchøngthiÕuN, c©y m¶nh kh¶nh, kh«ng
mÒmm¹iv®Òulmchol¸cãmÇuvngnh¹t.Songtrongc©ySkh«nglinh®éngnh−N
nªntriÑuchøngbÖnhl¹ith−êngxuÊthiÖnël¸non,ëphÇnngäntr−íc.L¸nonmäcracã
mÇulôcnh¹t®ång®Òuhayb¹cphÕch,phun®¹mhaybãn®¹mcòngkh«ngthÊyxanhi
th×®ónglbÖnhthiÕul−uhuúnh.
e)TriÖuchøngthiÕucanxi(Ca)
Canxith−êngkh«ngdichuyÓntrongc©ynªntrongm¹chlibecãrÊtÝtCa
++
.DovËy
triÖuchøngthiÕucanxith−êngthÊyxuÊthiÖnëc¬quandùtr÷vqu¶nh−bÖnhkh«qu¶
t¸o(Bitterpit),bÖnhthèi®Çuhoa(bloossomrot),bÖnh®enrènqu¶cchua,bÖnhmèch¹t
®Ëut−¬ng.C¸ctÕbotËncïngnh−chåitËncïngv®ÇuchãprÔ®Òungõngph¸ttriÓn
Ng«thiÕucanxitrÇmträngth×nonkh«ngmäcra®−îc,®ÇuthÓbÞmétlíp
gªlatinbaophñ,c¸cl¸cãkhuynhh−íngnh−dÝnhvonhau(ngänl¸tr−ícdÝnhvol¸phÝa
d−íikÕtiÕpngayvíinã).
f)TriÖuchøngthiÕumagiª(Mg):Kh¸cvíicanxi,magiªrÊtlinh®éngtrongc©y,nªn
triÖuchøngthiÕumagiªxuÊthiÖn®Çutiªnëcl¸phÝad−íi.MagiªcãtrongthnhphÇn
cÊut¹odiÖplôcnªnthiÕumagiªth×l¸mÊtmÇuxanhlôc.C©ythiÕumagiªth−êngthÞtl¸
vngra,chØcßng©nl¸cãmÇuxanh,nªntrªnc¸cl¸®¬ndiÖpcãbég©nsongsongnh−
l¸ng«th×xuÊthiÖnc¸cd¶imÇuvngxenlÉnc¸cd¶ig©nxanh;trªnc¸cl¸songtödiÖpth×
l¹ixuÊthiÖnc¸c®èmhayc¸cm¶ngmuvng,trªncãthÓcãc¸c®èmmÇudacamhaytÝa,
®ági÷ac¸c®−êngg©nxanh.C©yb«ngthiÕumagiªc¸cl¸phÝad−íichuyÓnsangmÇutÝm
®á,råin©uvho¹itö.
Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------
53
g)TriÖuchøngthiÕukÏm(Zn):KÏmkh«nglinh®éngtrongc©ynªntriÖuchøngthiÕu
kÏmxuÊthiÖnëc¸cl¸nonvdØnhsinhtr−ëng.
Ng«thiÕukÏml¸nonvng®i,råitr¾ngrachonªncãtªngäilbÖnh“tr¾ngbóp’.
RuénglóathiÕukÏmsaukhicÊy10e15ngytrªnl¸gixuÊthiÖnc¸c®èmnhámÇuvng
nh¹t,lóc®Çun»mr¶ir¸c,sau®ãph¸ttriÓnréngra,nèiliÒnl¹ivíinhau,råichuyÓnthnh
mÇun©uthÉm,trªnc¸nh®ångxuÊthiÖnc¸cm¶ngc©ymÇun©unh−mÇus«c«la,c©ynh−
ch¸y®øng(burnedeup);tiliÖun−ícngoicãn¬igäilbÖnhkhaira.CamquÝtthiÕukÏm,
ë®Çuc¸ccnhkh«trôil¸,c¸c®ètmäcng¾nl¹i,c¸cl¸míimäctómtôml¹ivíinhau
tr«ngnh−métb«nghångnhánªn®−îcgäilbÖnh“rosette”.B«ngthiÕukÏmm¾cbÖnh
“littleleaf”.Khoait©ythiÕukÏml¸mäcso¨nl¹inh−l¸d−¬ngxØ(fernleaf).
h)TriÖuchøngthiÕu®ång(Cu):TriÖuchøngthiÕu®ångtr−íchÕtcòngxuÊthiÖnë
ngänc©y.C¸cl¸míiravng®isau®ãngänvmÐpl¸bÞho¹itögièngnh−triÖuchøng
thiÕukali.
RauthiÕu®ångl¸tr«ngnh−bÞhÐo,kh«ngtr−¬ngn−ícvcãmÇulôcxØn.
ChanhcamthiÕu®ångtrªnváqu¶th−êngthÊyxuÊthiÖnc¸c®èmn©u.
i)TriÖuchøngthiÕus¾t(Fe):S¾tcònglnguyªntèkh«nglinh®éngtrongc©y,do
vËytriÖuchøngthiÕus¾txuÊthiÖntr−íchÕtëc¸cl¸nonh¬n.Do90%Fen»mtrongc¸c
lôcl¹p(chloroplast)vmicrochondrianªnkhithiÕuFeth×l¸mÊtmÇuxanh.C©ythiÕuFe
l¸ cã mÇuxanh nh¹t, phÇn thÞt l¸ n»m gi÷ac¸c g©n vng ®i(dÔ lÇm víi thiÕu magiª).
ThiÕunghiªmträngth×tonbél¸nonchuyÓnsangmÇutr¾ng..TriÖuchøngnythÊyrÊt
râtrªnc©ylóamiÕn(sorghum)mäctrªn®Êtcãph¶nøngtrungtÝnhhaykiÒm(pH7,0).
(Ng−êitaxemlóamiÕnlc©ychØthÞthiÕuFe)Trªnc¸cc¸nh®ångnho,d©u(blueberry),
cam, chanhtrång trªn ®Êtcacbonat, ®Êt cã ph¶nøng kiÒm còngth−êng xuÊthiÖnbÖnh
thiÕus¾t,gäilbÖnhvngdos¾t(ironchlorosis).
j)TriÖuchøngthiÕumangan(Mn):MangannglnguyªntèÝtdi®éngtrongc©y
vtriÖuchøngthiÕumangancòngxuÊthiÖnëc¸cl¸nontr−íc.ëgècc¸cl¸nonnhÊtxuÊt
hiÖnnh÷ngvïngx¸msau®ãchuyÓnsangmÇutõvngnh¹t®Õnvngdacam.
Trªnng«v®Ëut−¬ngkhithiÕumanganphÇnthÞtl¸gi÷ac¸cg©nxuÊthiÖnc¸c
®èmvngsau®ãcãthÓbÞho¹itö.
Trªnc¸cc©ykh¸ctriÖuchøngthiÕuMnl¹ithÓhiÖnkh¸cv®−îct¶b»ngc¸c
thuËtng÷kh¸cnh−bÖnh“vÖtx¸m”trªnyÕnm¹ch,“marshspot”ë®ËuHLan,“lèm®èm
vng”ëcñc¶i®−êng,vbÖnh“v»nsäc”ëmÝa,
k)TriÖuchøngbÖnhthiÕuBo(Bo)
Bolméttrongc¸cnguyªntèvil−îngkÐmlinh®éngnhÊttrongc©yvkh«ngdÔ
dng®−îcvËnchuyÓntõc¸cbéphËngi®ÕnbéphËnnon.TriÖuchøngthiÕuBotr−íchÕt
xuÊthiÖnëc¸c®Ønhsinhtr−ëngvm«ph©nsinhe®Ønhth©n,®ØnhrÔ,l¸non,chåihoa.
Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------
54
ThiÕuBocuèngl¸,cuènghoach¾clªn,nranªndÔbÞgÉy(g©ynªnhiÖnt−îng
rônghoa,rôngl¸)vchÕthÐo.Qu¶,cñcònghaybÞnÉuruét(thèi),t¸othiÕuBoqu¶bÞ
xèp.B«ngthiÕuBoqu¶dÔbÞrông.
Tronggiai®o¹nph©nhãa®ßnglóathiÕuBokh«ngh×nhthnhng®−îc(Fairhurt
2000).
ThiÕuBoh¹tphÊnn¶ymÇmkÐm,vßih¹tphÊnsinhtr−ëng,ph¸ttriÓncòngkÐm,nªn
¶nhh−ëng®ÕnviÖcthôtinhh×nhthnhqu¶.
l)TriÖuchøngthiÕuMolypden(Mo):
ThiÕuMolypden¶nhh−ëng®ÕnviÖcchuyÓnaNtrongc©ynªntriÖuchøngthiÕu
còngbiÓuhiÖnnh−tr¹ngth¸ithiÕuNll¸bÞvngra.§iÓmóavngxuÊthiÖngi÷ac¸c
g©nl¸cñanh÷ngl¸phÝad−íi,tiÕp®ãl¸bÞho¹itö.
HiÖnt−îngrÊt®Æctr−ngxuÊthiÖntrªnl¸supl¬,l¸bÞbiÕnd¹ngchØcßnl¹ig©nl¸v
métvimÈuphiÕnl¸nhá®−îcgäilbÖnh“whiptail”.
C©ybé®ËuthiÕuMoth×kh«ngt¹othnh®−îcnètsÇn.
m)TriÖuchøngthiÕuClo:
Cloh¹nchÕhoÆcgi¶mt¸ch¹i cñamét sèbÖnhtrªnnhiÒulo¹ic©ynh−bÖnhthèi
th©nëng«,bÖnhvÕtml¸ëdõa,thèith©nvb¹cl¸ëa,bÖnhrçngruét(hollowheart
haybrowncenter)ëkhoait©y.
C©ytrångkh¸mÉnc¶mvíiClonªn®èivíic©ytrång,võaph¶ixemc¸ctriÖuchøng
thiÕuvtriÖuchøngthõa.
eTriÖuchøngthiÕuClo:®ÇuphiÕnl¸bÞhÐosau®ãmÊtmÇuxanhchuyÓnsangmÇu
®ångthauråiho¹itö.Sinhtr−ëngcñarÔbÞh¹nchÕ,rÔbªncuénl¹i.Khoait©ythiÕuCll¸
chuyÓnsangmÇulôcnh¹th¬nvnh−bÞcuéntrßnl¹i.C©ydõathiÕuCll¸còngvng®i
vtrªnphiÕnl¸xuÊthiÖnc¸c®èmmudacam,ngänvmÐpl¸kh«®i
eTriÖuchøng®écClo:HÇuhÕtc¸cc©y¨nqu¶,c©ycãqu¶n¹c,c©ynhovc¸cc©y
c¶nh®ÆcbiÖtmÉnmvíiionCl
˜
.Khinång®éCl
˜
trongc©y®¹t®Õn0,5%,tÝnhtheo
chÊtkh«th×c©ybÞch¸yl¸.Khihml−îngCl
˜
trongl¸thuècl¸vl¸cchua(c¸cc©y
thuéchäc)caoth×l¸dÇylªnvcuéntrßnl¹i.
4.3.BÖnhdochÕ®én−íc
ViÖcthiÕun−íc(kh«h¹n)x¶yramétchl©udivíimétl−îngcungqu¸thÊpso
víi yªu cÇu th× c©y hon ton chuyÓnsang d¹ng bÖnhlý thiÕu n−íc, kh«ng nh÷ngqu¸
tr×nhbÖnhlýchØlmthay®æic¸cho¹t®éngsinhlýb×nhth−êngëymcßndÉn®Õn
thay®æicÊut¹ocñatÕbovm«thùcvËt.C©ycßicäcvngl¸vlïnthÊpsovíic¸cc©y
trångb×nhth−êng.
Mçiloic©ycãkh¶n¨ngchÞuh¹nkh¸cnhau,thÕëmçiloisùhÐox¶yraëc¸c
Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------
55
møc®éÈmrÊtkh¸cbiÖt.
ChÕ®én−íccßnliªnquan®ÕncÊut−îngcña®Êt.Trongtr−ênghîp®ÊtchøanhiÒu
sÐtkh¶n¨ngthiÕun−ícvÉnx¶yramÆcdïl−îngn−íctrong®Êtcßnkh¸cao.Ng−îcl¹ië
c¸ckhuvùcnhiÒum−ahay®ÊttròngcãthÓchøamétl−îngn−ícrÊtlínedÔg©yrabÖnh
thõan−ícëc©y.§ÊtngËpcòngcãthÓlmrÔthèi®envøcchÕtËp®onvisinhvËtcãÝch
vph¸ttriÓnc¸cvisinhyÕmkhÝ,tÝchluüc¸ckhÝ®écnh−H
2
S,CH
4
lmrÔmÊtkh¶n¨ng
hÊpthudinhd−ìngvn−íc,ychÕtn©utõngphÇn.Méttr−ênghîpngËpn−íchay
bïnqu¸nhiÒudinhd−ìngl¹ig©yrahiÖnt−înglèp,®æ.§éÈm®Êtthay®æi®étngétdÔ
lmc©ycãhiÖnt−îngnøtth©n,nøtr¹nqu¶,cñrÔbÞnhiÔmbÖnhdokýsinh.
4.4.BÖnhdo®iÒukiÖnthêitiÕt
a.BÖnhdonhiÖt®éthÊp
ThêitiÕtën−íctachØcãphÝaB¾ccãkhÝhËul¹nhtrongmïa®«ng,nhiÖt®étõHuÕ
trërath−êngl¹nhdÇnvÒphÝaB¾c,nãichungtrongmïa®«ngl¹nhnhÊtkho¶ng5e15
0
C,
®ÆcbiÖtmétsèvïngcaonh−HGiang,M−êngKh−¬ng,Sapa(LoCai),MécCh©u(S¬n
La),MÉuS¬n(L¹ngS¬n)cãthÓnhiÖt®él¹nhxuèngtíi0
0
ChoÆcthÊph¬nmétchót.
Vô®«ngxu©nrÐt®Ëmth−êngg©yhiÖnt−îngchÕthÐol¸c©y®ÆcbiÖtlkh«®Çu
m¹vchÕtngänlóacÊyg©ytr¾ngl¸ngän,nhiÒuc©ytrångkh¸cl¸noncãhiÖnt−îngbiÕn
vngvchÕtn©utõngm¶ngdot.C©y¨nqu¶vc©yc«ngnghiÖpcãhiÖnt−îngbÞt¸ch
vá,nøtth©ndonhiÖt®éthay®æi,tõ®ãc¸cm«ntrongph¸ttriÓncãthÓt¹oulåi.Thêi
tiÕtqu¸l¹nhcãthÓlmchÕtphÊnhoa,hoarôngëc¸cc©y¨nqu¶,abÞlÐpvlöngnÕu
rÐtkÐodi®Õnth¸ngtrçb«ng.§ÆcbiÖtkhithêitiÕtl¹nhbÊtth−êngcãthÓg©yras−¬ng
muèi,tuyÕtr¬iëmétsèvïngcaophÝaB¾celmc©ybÞthèibópnon,luécl¸,chÕtl¸tõ
mÐpvo.
b.BÖnhdonhiÖt®équ¸cao
NhiÖt®écaoën−íctath−êngx¶yraëc¸ctØnhmiÒnNamvnh÷ngvïngbÞ¶nh
h−ëngcñagiãLoëmiÒnTrungn−ícta.HiÖnt−înggiãnãngkh«ngkhÝkh«,trêikh«ng
m−akÐodinhiÒungylmc©ycãthÓbÞngõngsinhtr−ëng,l¸,bópnonth−êngbÞchÕt,
hoabÞhÐokh«,h¹tphÊnmÊtsøcsèng.Hoa,qu¶noncãthÓbÞrông.C©yraucãthÓbÞ
xo¨nl¸,l¸th«,gißnvqu¶nhá,lÐp.Sùrèilo¹ntrong®iÒuhon−ícëc©ykhinhiÖt®é
caot¸c®éngthÓhiÖnrâëho¹t®éngrèilo¹ncñakhÝkhængvthuûkhængdÉn®ÕnsùchÕt
m«vl¸.NÕudiÔnbiÕnkÐodicãthÓg©ychÕtc©y.
c.BÖnhdot¸c®éngcña¸nhs¸ng
ThnhphÇntias¸ngmÆttrêi®Çy®ñtrongnh÷ngngytrêi trong s¸ngn¾ngÊm
nhiÖt®étrªnd−íi25
0
ClthêitiÕtrÊttètchoysinhtr−ëngvph¸ttriÓn.Tuynhiªnkhi
x¶yrathiÕu¸nhs¸ngc©ycòngcãthÓm¾cbÖnhnh−l¸vth©nmÒm,munh¹t,quanghîp
yÕu,c©yth−êngm¶nh,v−¬ndi(c©ysongtödiÖp)hoÆcth©nkh«ngv−¬nml¸v−¬n
di(c©y®¬ntödiÖp)ebªntrongth©n,v¸chtÕbománg,chèngchÞukÐm,gècth©nv−¬n
Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------
56
di,c©ydÔbÞ®æ,cãhiÖnt−îngnyth−êngdotrångmËt®équ¸dy,thêitiÕt©mu.
T¸c®éngcñatiaphãngx¹còngcãthÓg©yrak×mh?mc©yph¸ttriÓn,c©yng«,khoai
t©y,®Ëu®çl¸chÕtvíil−îngphãngx¹caotõ2000–3000R¬nghen,c©ychØcßntr¬th©n.
§Ó h¹n chÕ t¸c h¹i cña phãng x¹ cã thÓ dïng mét chÊt b¶o vÖ nh−: 2e3
Dimercaptopropan,Hydrosulfitnatri,Cyanidnatri,Metabisulfitnatri....
4.5.BÖnhdochÊt®éc,khÝ®écg©yra
Ngoim«itr−êng®ÊttùnhiªncãvÞtrÝquanträngtrong®êisèngcñac©y.Ngynay,
doho¹t®éngngycngt¨ngcñas¶nxuÊtc«ngnghiÖpm«itr−êngsèngcñac©yngycng
bÞ«nhiÔmdochÊt®écvkhÝ®écth¶iratõc¸cnhm¸yeviÖcl¹mdôngthuèctrõs©u,trõ
bÖnhvph©nbãnho¸häccònglmt¨ngthªmc¸ct¸ch¹ivíic©ytrång.Bôi,khãic¸cnh
m¸y, lß nung v«i,g¹ch...cã thÓ lm y bÞ t¾c lç khÝ khæng khiÕn l¸ s−ng lªn cã d¹ng
giènghiÖnt−îngxo¨nl¸dovirusg©ybÖnh.C¸ckhÝ®écCO
2
,H
2
S,COg©y®écth−êng
lmt¸pkh«vngóal¸.C¸cho¸chÊtxölý®Êtnh−formolclopicrin...cãthÓk×mh?mrÔ
c©yph¸ttriÓn,lmchËmsinhtr−ëngcñac©y,g©ychÕtmÇm,chåinon,...C©ybÞnhiÔm®éc
c¸cs¶nphÈmcñadÇumá®ÒuchÕthÐonhanhchãng.
4.6.Sùliªnquangi÷abÖnhdom«itr−êngv>bÖnhtruyÒnnhiÔm
Còngnh−ëc¬thÓconng−êiv®éngvËtbÖnhdom«itr−ênglu«nlu«nlmchoc©y
suyyÕudÉn®Õnc©ydÔbÞnhiÔmbÖnhdokýsinhg©yra.C©ythiÕu®¹mdÔbÞbÖnhdo
nhãm n ký sinh g©y ra,tr¸i i c©y thõa ®¹mv n l¹i dÔbÞ bÖnh do nhãmký sinh
chuyªntÝnhg©yra.ythiÕuBométnguyªntèvil−îngdÔbÞnhiÔmbÖnhdoc¸cloi
nÊmPhomavBotrytisg©yra.C©ydøathiÕuBocòngdÔbÞnÊmg©ythèinân(VòH÷u
YªmeLªL−¬ngTÒ,1987)