Giáo trình bệnh cây đại cương: Phần 9



Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------

137

B¶nth©ntuyÕntrïngc¶mnhiÔm,saukhix©mnhËpvorÔcòngb¾t®Çumétc¸ch

nhanhchãngqu¸tr×nhthay®æivÒh×nhth¸i:c¬thÓchóngph×nhravc¸cnéiquancòng

dÇn®−îcph¸ttriÓn.Qu¸tr×nhph¸ttriÓncñatuyÕntrïngtrongrÔtõIJ2tr¶iqua3lÇnlét

x¸cv®¹t®Õntr−ëngthnh.LÇnlétx¸ccuèicïnglsùbiÕnth¸ithËtsù®èivíicon®ùc,

tõd¹ngcuéngÊpkhóctrongIJ4chóng®−îcnëravcãd¹ngh×nhgiun,trongkhi®ãcon

c¸icãd¹ngh×nhtrßnnh−qu¶lªhayqu¶chanh.TuyÕntrïngMeloidogynespp.sinhs¶n

b»ng2c¸ch:métviloisinhs¶nh÷utÝnhegiaophèib¾tbuéc(amphimixis)vphÇnlín

c¸cloisinhs¶nl−ìngtÝnh(parthenogenessis)kh«ngcÇncon®ùc.§èivíic¸cloih÷u

tÝnhth×con®ùccÆp®«ingayvíiconc¸isaulÇnlétx¸ccuèicïng. 

TuyÕntrïngsÇnrÔcãquanhÖmËtthiÕtvíic¸c®iÒukiÖnm«itr−êngtrong®ãc©y

chñ, nhiÖt ®é v c¸c yÕu tè sinh th¸i ®Êt nh− ®é Èm, cÊu tróc ®Êt, ®é tho¸ng khÝ, ®é

kiÒm,v.v...CãthÓph©nbiÖt2nhãmsinhth¸iliªnquan®ÕnnhiÖt®élnhãm−anãng(c¸c

loi®iÓnh×nhnh−M.incognita,M.javanica,M.exigua)vnhãm−al¹nh(c¸cloi®iÓn

h×nhnh−M.hapla,M.chitwooodivcãthÓc¶M.naasi)liªnquan®ÕnphachuyÓnhãa

lipitcñatuyÕntrïngx¶yraë10

C.T¸ch¹idotuyÕntrïngg©yra®èivíic©ytrångth−êng

cãliªnquan®Õnlo¹i®ÊtkiÒm,lm«itr−êngt¹orac¸csècbÊtlîi(stress)chothùcvËt.

C¸clo>iquanträng

M.incognita.LloiphæbiÕnnhÊt,kýsinhg©yh¹itrªnnhiÒuc©ytrångkh¸c

nhauvph©nbètrªnmétvïng®Þalýréngtõ40vÜ®éb¾c®Õn33vÜ®énamtrªnph¹mvi

tonthÕgiíi.§©ycònglloiký sinhg©yh¹iphæbiÕnnhÊttrªnc©ytrångViÖtNam,

trong®ãchóngkýsinhg©yh¹iphæbiÕnnhÊtë:håtiªu,cphª,cchua,bÝ®á,®u®ñ,c¸c

c©yhäc,hä®Ëu,chuèi,v.v...

M.javanica.LloiphæbiÕnthø2sauloitrªnvcãd¶iph©nbèt−¬ngtù.§©yl

loicãkh¶n¨ngchÞu®ùngquamïakh«h¹ntrongthêigian3e6th¸ng.ëViÖtNam,loi

nykýsinht−¬ng®èiphæbiÕnsauloiM.incognita,g©yh¹ichÝnhchoc¸cc©yl¹c,chuèi.

M.arenaria.LloiphæbiÕnthø3sau,ph©nbèkh¾pthÕgiíigÇngièngnh−c¸c

loiM.incognitavM.javanica.§©ycònglloikýsinhg©yh¹it−¬ng®èiphæbiÕnë

ViÖtNamtrªnc¸cc©y®Ëu,l¹c.

M.graminicola.Kýsinhg©yh¹ichÝnhcholóac¹nëvïngnhiÖt®íivcËnnhiÖt®íi

(§«ngNam¸,NamPhi,Mü).ëtaloinykýsinht−¬ng®èiphæbiÕntrªnlóac¹n(giai

®o¹nlóanon,khich−angËpn−íc)ë®ångb»ngs«ngCöuLong.

2.TuyÕntrïngb>onangGloboderaspp.v>Heteroderaspp

TuyÕntrïngbonang(cystnematodes)còng®−îccoilméttrongnh÷ngnhãmký

sinhquanträngtrongn«ngnghiÖp,ph©nbèréngkh¾pthÕgiíi,®ÆcbiÖtëvïng«n®íi.

HiÖnnaythÕgiíi®?ph¸thiÖnkho¶ng60loi,trong®ãcãmétsèloiph©nbèréngnh−

Heteroderaavenae,H.crucierae,H.glycinevH.trifolii.§ÆcbiÖt2loituyÕntrïngbo

nangkhoait©ylGloboderarostochiensisvG.papillaph©nbèréngvg©yh¹ikh¾pthÕ



Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------

138

giíi.MétsèloichØph©nbègiíih¹nëvïngkhÝhËunãngnh−H.saccharitrªnc©ymÝa

vlóavH.oryzaetrªnlóavchuèi.C¸cloikh¸cth−êngcãdiÖnph©nbèhÑp.

Cho ®Õn naych−a ph¸t hiÖn thÊy lo¹i tuyÕntrïng ny ë c©y trång ViÖt Nam nãi

chungvkhoait©ynãiriªng,trõmétsèph¸thiÖnvÒsùcãmÆtcñanhãmtuyÕntrïngny

ëc©yrõngViÖtNam.MÆcdïvËy,theochóngt«i,cÇn®Òphßngkh¶n¨nglancñachóng

tõngoivon−ícta.

§Æctr−ngsinhhäc

ëhÇuhÕtc¸cloituyÕntrïngHeteroderaÊutrïngnëratõtrøngvtÊnc«ngc©y

chñbëisùkÝchthÝchb»ngc¸cchÊttiÕtracñarÔthùcvËtchñ.Tuynhiªn,métsèyÕutè

kh¸cnh−®éÈmcña®Êt,®étho¸ngkhÝ,nhiÖt ®évtËptÝnhnghØcòngcãvaitrßquan

träng®ÕnmïanëcñaÊutrïngtuæi2.KhiÊutrïngtuæi2(IJ2)nëratõtrøng,chóngdi

chuyÓnvÒphÝarÔvËtchñvt×mra®iÓmthÝchhîpth−êng®ØnhrÔhoÆcchåibªnn¬isinh

rarÔcon®Óx©mnhËpvotrongrÔ.Saukhix©mnhËptuyÕntrïngdichuyÓntheov¸ch

gi÷ac¸ctÕbovárÔvÒphÝam¹chdÉn,gÇnvíiphÇngçs¬cÊp.T¹i®©ytuyÕntrïngdïng

kimhótch©mchäcc¸ctÕbobaoquanhcho®Õnkhi®iÓmdinhd−ìng®−îclùachänv

tiÕtmentiªuhãacñatuyÕnthùcqu¶nl−ngvotÕbot¹othnhc¸ctÕbosinhd−ìng.

Saukhidinhd−ìngtuyÕn trïng ph×nh rarÊt nhanhvlÇnlétx¸ccuèicïngcòng

®−îckÕtthóc,h×nhthnhconc¸id¹ngbÐophÞh×nhcÇuvcon®ùch×nhgiun.Conc¸i

chøa®Çytrøngvtrëthnhmétbäctrønggäilnang(cyst)khichÕt.Sau®ãvïnghËu

m«nbÞchäcthñngkhiIJ2nëratõtrøng.Thêigian®Óhonthnhmétvßng®êinh−vËy

kho¶ng30ngy,phôthuécvo®iÒukiÖnm«itr−êng.HÇuhÕtc¸cloituyÕntrïngbo

nangsinhs¶nh÷utÝnhb»ngkiÓugiaophèib¾tbuét.Ngo¹ilÖloiH.trifoliikh«ngcãcon

®ùcvsinhs¶nkiÓul−ìngtÝnh.Con®ùccñac¸cloih÷utÝnh®−îchÊpdÉnt×mconc¸i

b»ngc¸cchÊtdÉndô®−îcconc¸itiÕtra.SùgiaophèicãthÓx¶ymétvilÇnchomçithÕ

hÖ.TûlÖgiíitÝnhkh«ngc©nb»ngcãthÓdotûlÖchÕtkh¸cnhautrongnh÷ng®iÒukiÖn

bÊtlîicñam«itr−êng.Conc¸ith−êngchÕtkhil−îngthøc¨ngi¶msótvkh¶n¨ngc¹nh

tranhginhn¬idinhd−ìngbÞgi¶m.Con®ùccÇnÝtthøc¨nh¬nconc¸ivchÞu®ùngtèt

h¬ntrongquÇnthÓlín.

NhiÖt®év®éÈmlyÕutè¶nhh−ëngquanträng®ÕnsùnëcñaIJ2ëmétsèloi.

C¸cloikh¸cnhaucãkh¶n¨ngthÝchnghikh¸cnhau®èivíinhiÖt®év®iÒukiÖnkh«

cña®Êt.NhiÖt®éthay®æilu©nphiªnlyÕutèquanträngkÝchthÝchsùnëcñac¸cloi

GloboderarostochiensisvHeteroderaavenae.

C¸clo>iquanträng

G.rostochiensisvG.papilla.LhailoituyÕntrïngbonangkhoait©ylnh−ng

loig©yh¹ichÝnhvrÊtquanträngchokhoait©yëvïng«n®íi.TuyvËy,c¸cloiny

còngcãthÓgÆpëc¸cvïngkh¸ccñathÕgiíi.Nguångècph©nbècñatuyÕntrïngbo

nangkhoait©yltõNamMü,®−îcdunhËpsangch©u¢uvsau®ã®ikh¾pn¬i.PhævËt

chñcñac¸cloinyh¹nchÕtrongc¸cc©ykhoait©yvcchua.Hailoinythuéc®èi



Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------

139

t−îngkiÓmdÞchthùcvËtëta.

3.TuyÕntrïngnéikýsinhdichuyÓnPratylenchidae

C¸cloituyÕntrïngthuécc¸cgièngPratylenchus,RadopholusvHirschmanniella

cñahäPratylenchidaelnh−ngloituyÕntrïngnéikýsinhdichuyÓnërÔcñac¸cthùc

vËtbËccao.§©ylnhãmtuyÕntrïngkýsinht−¬ng®èiphæbiÕnvkh¸quanträngëc©y

trångViÖtNam.§ÆcbiÖt,gÇn®©yc¸cloiRadopholusspp.còng®−îcph¸thiÖncãmÆtë

ViÖtNam,kh«ngnh÷ngthÕchóngcßn®−îcxeml®èit−îngkýsinhvg©yh¹iquan

trängtrªnsÇuriªngvcphªëmétsètØnhT©yNguyªn.

§Æctr−ngsinhhäc

C¸cloituyÕntrïngcñanhãmkýsinhnysèngvdichuyÓnëc¸cphÇnd−íimÆt

®ÊtcñathùcvËtnh−:rÔ,th©nrÔhoÆcth©ncñ.Saukhix©mnhËpvotrongrÔchóngcãthÓ

sinhs¶nnhanhvt¨ngsèl−îngkýsinhlªnrÊtlín.TÊtc¶c¸cd¹ngÊutrïngvtr−ëng

thnh®Òucãkh¶n¨ngx©mnhËpvotrongrÔ.ChóngcòngcãthÓ®irakháim«thùcvËt

vobÊtkúlócno,sèngmétthêigiantrong®Êtvt×m®ÕnvËtchñmíi.

Tr−íckhix©mnhËptuyÕntrïngth−êngtËptrungëbÒmÆtrÔvtÊnc«ngc¸ctÕbo

cñarÔnhávíisùch©mchÝchcñakimhót.Khikimhót®?c¾m®−îcvobªntrongtÕbo

tuyÕntrïngb¾t®ÇutiÕtmentiªuhãavohßatanc¸cchÊttrongtÕbo®Ódinhd−ìng.B»ng

sùcobãpcñadiÒugi÷a,tuyÕntrïnghótthøc¨n®?®−îchßatanvoruét.Qu¸tr×nhdinh

d−ìngcñatuyÕntrïngtiÕptôcx¶yrab»ngsùch©mchÝchnhiÒulÇnnh−vËy,kÕtqu¶lm

chorÔbÞhñyho¹imétphÇn.MentiªuhãadotuyÕntrïngtiÕtracònglmtr−¬ngnënh©ntÕ

borÔ.

Trongmïasinhs¶ncñatuyÕntrïngconc¸ith−êng®Îmçingymétqu¶trøngvo

m«thùcvËtvsauthêigianng¾ntrøngnëthnhÊutrïnglmchoquÇnthÓtuyÕntrïngký

sinht¨nglªnnhanhchãng.TonbéchukúsèngcñatuyÕntrïngnéikýsinhdichuyÓncã

thÓx¶yrabªntrongm«thùcvËt.MçithÕhÖth−êngx¶yratõ6e8tuÇn.TheosùtÊnc«ng

x©mnhËpcñatuyÕntrïngth−ênglc¸csinhvËtg©ybÖnhkh¸c,®ÆcbiÖtlc¸clo¹inÊm

bÖnhcòngx©mnhËpvorÔlmchorÔbÞth−¬ngtæn,x¸m®encãthÓquans¸t®−îctrªn

bÒmÆtrÔtõngnèt®en.V×vËyc¸cloikýsinhthuécc¸cgièngPratylenchus,Radopholus

cñanhãmtuyÕntrïngnycßncãtªngäiltuyÕntrïngg©yth−¬ngtæn.

C¸cloituyÕntrïnggièngHirschmanniellath−êngcãmËt®échiÕm−uthÕtrong

m«itr−êngÈm.ChóngcãthÓ®−îcph¸thiÖnphæbiÕntrongrÔcñathùcvËtn−íc®ÆcbiÖt

rÊtphæbiÕnëlóan−íc.C¸cloinyph©nbèchñyÕuëvïngnhiÖt®íivcËnnhiÖt®íi.

Gi÷ac¸cmïavôchóngcãthÓsèngëc¸cc©ycá,c¸cc©ychñkh¸cvtronggècr¹kh«ng

bÞthèir÷a.Ngayc¶khikh«ngcãc©ychñchóngcòngcãthÓtånt¹itrong®Êttrongmét

thêigiant−¬ng®èil©uhngn¨m.Trong®iÒukiÖnkh«h¹nkh¶n¨ngtånt¹icñachóngcã

thÓt¨nglªnb»ngtr¶iquatr¹ngth¸itiÒmsinh.C¸cloituyÕntrïnggièngHirschmanniella

®−îcdÔdngph¸tt¸nb»nghÖthèngthñylîi.



Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------

140

C¸clo>iquanträng

Pratylenchuscoffeae:Ph©nbèréngkh¾pthÕgiíi.G©yh¹inghiªmträngëcphª,

chuèivc¸cc©yhäcamchanh,nh−ngcòngkýsinhtrªnnhiÒuc©ytrångkh¸c.ën−ícta,

loiny ký sinh g©yh¹iphæ biÕntrªnchuèi,cphª,thuèc l¸ v nhiÒu c©ytrångquan

trängkh¸c.

P.zeae.:Lloiph©nbètoncÇu,tuynhiªnÝtphæbiÕnh¬nëvïng«n®íi.Kýsinh

trªnnhiÒulo¹ic©ytrånghähßath¶o(Poaceae)nh−ng«,kª,lóa,lóamiÕn,mÝa,thuècl¸,

l¹cvc©ycákh¸c.ën−ícta,loinycòngkýsinhrÊtphæbiÕntrªnc¸cc©ytrångc¹n

trong®ãcãc©yngòcèc.

P.penetrans:§©ylloiph©nbètoncÇu,tuynhiªnÝtphæbiÕnh¬nëvïng«n®íi.

CãphævËtchñréng,víimétsèkiÓubÖnhtrªnc¸cvËtchñkh¸cnhau.

Hirschmanniellaoryzae.Kýsinhvph©nbèchñyÕuëlóan−íc.RÊtphæbiÕnëc¸c

vïnglóan−ícëch©u¸,ch©uPhi,NamvTrungMü.NgoirachóngcòngcãthÓgÆpký

sinhtrªnmétc©ytrångkh¸cnh−ng«,mÝa,b«ng...ën−ícta,loinykýsinhrÊtphæbiÕn

ëhÇuhÕtlóan−íc.

H.mucronata.§©ycònglloikýsinhphæbiÕnëc¸cvïnglóan−ícëÊn§év

c¸cn−íc§«ngNam¸nh−ViÖtNam,Th¸iLan.ën−ícta,loinykýsinhg©yh¹ikh¸

phæbiÕnëlóan−íc,sau2loiH.oryzaevH.shamini.Ngoilóan−íc,cßngÆploiny

MaThuét.

4.TuyÕntrïngb¸nnéikýsinhRotylenchulusspp.v>Tylenchulusspp

chóng,phÇnsauc¬thÓvÉnn»mbªnngoirÔvph×nhtora.DokiÓukýsinhnytuyÕn

trïngmÊt®ikh¶n¨ngchuyÓn®éngvtrëthnhkýsinht¹ichçhoÆcb¸nnéikýsinh.C¸c



Trưng ñi hc Nông nghip 1 – Giáo trình Bnh cây ñi cương ---------------------------------------------------

141

Nam.

Êutrïngtuæi2(IJ2)®−îcnëratõtrøngdokÝchthÝchcñac¸cchÊt®−îctiÕtratõrÔ

thùcvËt.ëgiai®o¹nnychóngkh«ngdinhd−ìngmÆcdïcòngcãkimhót,sau®ãchóng

tr¶iqua3lÇnlétx¸ctrong®Êtvtrëthnhcontr−ëngthnhnon.Sùlétx¸ccuèicïngcÇn

vom«ngoicñarÔ®Ódinhd−ìngvph×nhréngëphÝasauc¬thÓ.Conc¸ithnhthôc®Î

trøngvométtóigelatint¹othnhbäctrøng.Tóinyth−êngbaobäcphÇnbªnngoicña

chóng;loiR.macrodoratust¹onªnméttÕbokhænglåëphÇnnéib×cñarÔvlmbiÕn

d¹ngtrôcrÔ;loiT.semipenetranst¹orac¸ctÕbosinhd−ìngxungquanhkimhót®Ó

phôcvôchoviÖcdinhd−ìngcñachóng.

C¸cloituyÕntrïngb¸nnéikýsinhcãthÓsinhs¶nb»ngh÷utÝnhhoÆcl−ìngtÝnh.

LoiR.reniormissinhs¶nh÷utÝnh,tuynhiªnëmétviquÇnthÓsinhs¶nkh«ngcãcon

®ùc.Sùsinhs¶ncñaloiT.semipenetransx¶yravíisùcãhoÆckh«ngcãcon®ùc.

VÒmÆtsinhth¸i:LoiR.reniormiscãthÓchÞu®−îc®iÒukiÖnnhiÖt®ékh¾cnghiÖt,

tuyvËy,nhiÖt®étèi−uchosùph¸ttriÓncñachóngl25e29

CvpHthÝchhîptõ4,8e

5,2.Sùsinhs¶ncñachóngcãthÓbÞh¹nchÕë36

hoÆcc¸tt−¬ng®èicao.LoiT.semipenetransthÝchnghiréngvíic¸clo¹i®Êtv®iÒukiÖn

m«itr−êngkh¸cnhau,tuynhiªnmÉnc¶mvíisùkh«h¹n.NhiÖt®étèi−ucñachóngl

CvpHthÝchhîptõ6e8.Sèl−îngquÇnthÓcñaT.semipenetransth−êngt¨ngkhi

sùph¸ttriÓncñatuyÕntrïngtrongsuètc¸cth¸ngmïahÌ.LoituyÕntrïngnycãthÓ

C¸clo>iquanträng

nh−b«ng,ng«,chÌ,c¸clo¹i®Ëu,®Ëu®òa,®Ëut−¬ng,døa,khoailang.T¸ch¹idoloiny

kýsinhth−êngt¨nglªndokÐotheoc¸cbÖnhnÊm(Rhizosstonia,Fusarium,Verticillium).

Giáo trình bệnh cây đại cương - Gs.Ts.Vũ Triệu Mân phần 9

Tùy thuộc vào cách phân loại các loại cây trồng theo mục đích mà người ta phân thành một số lĩnh vực nhỏ trong bệnh học thực vật.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi