Ñeà taøi saùng kieán kinh nghieäm
Lôùp 5
PH N 1. TH C TR NG Đ TÀIẦ Ự Ạ Ề
Năm h c 2017-2018ọ, tôi đc phân công ph trách l p ượ ụ ớ Năm v i ớ31 h cọ
sinh. H u h t h c sinh c a l p tôi ch nhi m còn r t h n ch khi làm bàiầ ế ọ ủ ớ ủ ệ ấ ạ ế
T p làm văn. Sau khi nghiên c u sách giáo khoa Ti ng Vi t 4, tôi nh nậ ứ ế ệ ậ
th y h c sinh l p B n đã đc h c văn miêu t v đ v t, cây c i, conấ ọ ớ ố ượ ọ ả ề ồ ậ ố
v t, nh ng qua kh o sát ch t l ng đu năm ậ ư ả ấ ượ ầ c a môn Ti ng Vi t v i 31ủ ế ệ ớ
bài t p làm văn k t qu nh sau:ậ ế ả ư
TS
HS Bài hoàn thành t tốBài hoàn thành Bài ch a hoànư
thành
31 SL TL SL TL SL TL
3 9,67% 21 67,75% 7 22,58%
T k t qu trên cho th y, bài hoàn thành t t có nh ng t l ch a cao,ừ ế ả ấ ố ư ỉ ệ ư
bài hoàn thành khá nhi u, bài ch a hoàn thành cũng có. Đi u này cho th yề ư ề ấ
các em ch a n m ch c ki n th c kĩ năng làm văn. Đa s bài ch a đt yêuư ắ ắ ế ứ ố ư ạ
c u là do:ầ
- Bài văn s sài, s d ng v n t còn nghèo nàn.ơ ử ụ ố ừ
- L i văn l ng c ng, ý r i r c ch a nêu b t tr ng tâm đ bài.ờ ủ ủ ờ ạ ư ậ ọ ề
- Ch a th hi n tình c m b n thân khi miêu t .ư ể ệ ả ả ả
- Khi làm văn, các em ch a xác đnh đc yêu c u tr ng tâm c a đư ị ượ ầ ọ ủ ề
bài.
- Môt sô em lam theo văn mâu hoăc ch vi t theo dàn bài mà giáo viên / / ỉ ế
đa h ng dân lâp. ươ /
Th c tr ng h c sinh còn nhi u h n ch nh v y đã làm cho ti t T pự ạ ọ ề ạ ế ư ậ ế ậ
làm văn tr thành m t gánh n ng, m t thách th c đi v i giáo viên ti uở ộ ặ ộ ứ ố ớ ể
h c. Ý nghĩ cho r ng T p làm văn là m t phân môn khó d y, khó h c vàọ ằ ậ ộ ạ ọ
khó đt hi u qu cao đã là nh n th c chung c a nhi u th y cô giáo d yạ ệ ả ậ ứ ủ ề ầ ạ
l p Năm. T lí do trên tôi đã ch n đ tài: ớ ừ ọ ề “ M t vài bi n pháp giúp h cộ ệ ọ
sinh h c t t văn miêu t l p Năm”ọ ố ả ớ đ nghiên c u.ể ứ
PH N 2. N I DUNG C N GI I QUY TẦ Ộ Ầ Ả Ế
T th c tr ng c a l p, tôi nghĩ c n ph i đa ra nh ng gi i pháp đừ ự ạ ủ ớ ầ ả ư ữ ả ể
giúp các em h c t t h n v văn miêu t . Qua tìm hi u sách báo, nh ngọ ố ơ ề ả ể ữ
sáng ki n các đng nghi p th c hi n năm qua, tôi áp d ng vào vi c gi ngế ồ ệ ự ệ ụ ệ ả
d y cho các em nh m t ng b c nâng cao ch t l ng làm văn. Nh ngạ ằ ừ ướ ấ ượ ữ
n i dung đó là:ộ
- H ng d n h c sinh l u ý khi làm t ng ki u bài văn miêu tướ ẫ ọ ư ừ ể ả.
Ngöôøi thöïc hieän: Luïc Thò AÙ Muùi Trang 1
Ñeà taøi saùng kieán kinh nghieäm
Lôùp 5
- Rèn luy n cho h c sinh kĩ năng tìm hi u đ văn miêu t .ệ ọ ể ề ả
- C ng c ki n th c và rèn kĩ năng vi t văn cho h c sinhủ ố ế ứ ế ọ .
- B c l c m xúc trong bài văn.ộ ộ ả
PH N 3. BI N PHÁP GI I QUY TẦ Ệ Ả Ế
I. H ng d n h c sinh l u ý khi làm t ng ki u bài văn miêu t :ướ ẫ ọ ư ừ ể ả
1. Đi v i ki u bài t ng i: ố ớ ể ả ườ
T ng i c n l u ý t đc hai m t: t ngo i hình (hình dáng bênả ườ ầ ư ả ượ ặ ả ạ
ngoài), t tính tình (đi s ng n i tâm). Khi t , ph i bi t t p trung vào tả ờ ố ộ ả ả ế ậ ả
nh ng đng nét ngo i hình tiêu bi u, nh ng cá tính riêng bi t mà ít th yữ ườ ạ ể ữ ệ ấ
ho c không th y đc ng i khác. N u miêu t ngo i hình (dángặ ấ ượ ở ườ ế ả ạ
ng i, làn da, mái tóc, đi đng...) mà không miêu t n i tâm (thái đ, tườ ứ ả ộ ộ ư
t ng, suy nghĩ,...) và hành đng c a ng i đc miêu t thì con ng iưở ộ ủ ườ ượ ả ườ
hi n lên trong bài văn s tr nên đn đi u, vô h n, c ng nh c. Vì v yệ ẽ ở ơ ệ ồ ứ ắ ậ
c n đan xen gi a t ngo i hình và tính tình đ làm n i rõ cu c s ng n iầ ữ ả ạ ể ổ ộ ố ộ
tâm, cu c s ng ho t đng c a ng i đc t .ộ ố ạ ộ ủ ườ ượ ả
Ví d :ụ Trong bài “Bà Tôi”- Ti ng Vi t 5- T p I có đo n:ế ệ ậ ạ
“ Bà tôi ng i c nh tôi ch i đu. Tóc bà đen và dày kì l , ph kín cồ ạ ả ầ ạ ủ ả
hai vai, xoã xu ng ng c, xu ng đu g i. M t tay kh nâng m tóc lên vàố ự ố ầ ố ộ ẽ ớ
m trên tay, bà đa m t cách khó khăn chi c l c th a b ng g vào mướ ư ộ ế ượ ư ằ ỗ ớ
tóc dày. Gi ng bà tr m b ng, ngân nga nh ti ng chuông. Nó kh c sâuọ ầ ổ ư ế ắ
vào trí nh tôi d dàng, và nh nh ng đoá hoa, cũng d u dàng, r c r , đyớ ễ ư ữ ị ự ỡ ầ
nh a s ng. Khi bà m m c i, hai con ng i đen s m n ra long lanh, d uự ố ỉ ườ ươ ẫ ở ị
hi n khó t ,...”ề ả
Tác gi đã quan sát t khi bà c i v i ánh m t d u hi n (t tính tình).ả ả ườ ớ ắ ị ề ả
2. Đi v i ki u bài t c nh sinh ho t: ố ớ ể ả ả ạ
Tr ng tâm c a bài văn t c nh sinh ho t là nói t i ho t đng c aọ ủ ả ả ạ ớ ạ ộ ủ
con ng i, ho t đng c a con ng i luôn g n li n v i th i gian và khôngườ ạ ộ ủ ườ ắ ề ớ ờ
gian. Vì v y khi t c nh sinh ho t c a con ng i c n t trong th i gianậ ả ả ạ ủ ườ ầ ả ờ
và không gian c th ; có nh v y bài văn m i ph n ánh đúng đn c nhụ ể ư ậ ớ ả ắ ả
th c và m i quan h gi a ng i v i ng i, gi a ng i v i c nh trongự ố ệ ữ ườ ớ ườ ữ ườ ớ ả
cu c s ng th ng ngày.ộ ố ườ
Ví d :ụ Đo n văn t trình t không gian: ạ ả ự
Ngöôøi thöïc hieän: Luïc Thò AÙ Muùi Trang 2
Ñeà taøi saùng kieán kinh nghieäm
Lôùp 5
“ Đn Th ng n m chót vót trên đnh núi Nghĩa Lĩnh. Tr c đn,ề ượ ằ ỉ ướ ề
nh ng khóm h i đng đâm bông r c đ, nh ng cánh b m nhi u màuữ ả ườ ự ỏ ữ ướ ề
s c bay d p d n nh đang múa qu t xoè hoa. Trong đn dòng ch vàngắ ậ ờ ư ạ ề ữ
Nam Qu c S n Hà uy nghiêm đ b c hoành phi treo chính gi a.”ố ơ ề ở ứ ữ
Ví dụ: Đo n văn trong bài “Mùa th o qu ” Ti ng Vi t 5- T p I l i tạ ả ả ế ệ ậ ạ ả
theo trình t th i gian:ự ờ
“Th o qu trên r ng Đn Khao đã chín n c. Ch ng có th qu nàoả ả ừ ả ụ ẳ ứ ả
h ng th m l i ngây ng t kì l đn nh th . M i đu xuân năm kia,ươ ơ ạ ấ ạ ế ư ế ớ ầ
nh ng h t th o qu gieo trên đt r ng qua m t năm, đã l n cao đn b ngữ ạ ả ả ấ ừ ộ ớ ế ụ
ng i. M t năm sau n a, t m t thân l , th o qu đâm thêm hai nhánhườ ộ ữ ừ ộ ẻ ả ả
m i. S sinh sôi sao mà m nh m v y.”ớ ự ạ ẽ ậ
Bên c nh đó, giáo viên c n h ng d n và rèn luy n cho h c sinhạ ầ ướ ẫ ệ ọ
kĩ năng s d ng các giác quan (thính giác, th giác, xúc giác, v giác,...) đử ụ ị ị ể
quan sát, c m nh n s v t, hi n t ng miêu t .ả ậ ự ậ ệ ượ ả
Ví d :ụ Phân tích bài “M a rào” Ti ng Vi t 5- T p I ta th y tác gi đãư ế ệ ậ ấ ả
quan sát b ng các giác quan nh sau:ằ ư
- Th giác: Th y nh ng đám mây bi n đi tr c c n m a, th y m aị ấ ữ ế ổ ướ ơ ư ấ ư
r i.ơ
- Xúc giác: Gió b ng th y mát l nh, nhu m h i n c.ỗ ấ ạ ố ơ ướ
- Kh u giác: Bi t đc mùi n ng ngai ngái, xa l man mác c aứ ế ượ ồ ạ ủ
nh ng tr n m a đu mùa.ữ ậ ư ầ
- Thính giác: Nghe th y ti ng gió th i, ti ng m a r i, ti ng s m,ấ ế ổ ế ư ơ ế ấ
ti ng hót c a chào mào.ế ủ
II. Rèn luy n cho h c sinh kĩ năng tìm hi u đ văn miêu t :ệ ọ ể ề ả
l p năm, h c sinh đc h c T p làm văn miêu t theo nh ng đỞ ớ ọ ượ ọ ậ ả ữ ề
bài cho tr c v i nh ng yêu c u nh t đnh. Tìm hi u đ là kĩ năng đuướ ớ ữ ầ ấ ị ể ề ầ
tiên mà h c sinh ph i ti n hành trong quá trình làm bài. đây giáo viênọ ả ế Ở
c n giúp h c sinh bi t cách xác đnh yêu c u c a đ, tránh đc s lúngầ ọ ế ị ầ ủ ề ượ ự
túng trong quá trình tri n khai bài vi t, d n đn vi t xa đ, l c đ. ể ế ẫ ế ế ề ạ ề
Đ giúp h c sinh th c s thu n th c kĩ năng tìm hi u đ văn miêuể ọ ự ự ầ ụ ể ề
t , c n chú ý h ng d n các em m t s thao tác sau đây khi tìm hi u đ.ả ầ ướ ẫ ộ ố ể ề
Ví d :ụ Đ bài tu n 4 l p Năm nh sau:ề ở ầ ớ ư
T c nh m t bu i sáng (ho c tr a, chi u) trong m t v n cây (hayả ả ộ ổ ặ ư ề ộ ườ
trong công viên, trên đng ph , trên cánh đng, n ng r y). ườ ố ồ ươ ẫ
V i đ bài trên, n ch a 3 yêu c u sau:ớ ề ẩ ứ ầ
Ngöôøi thöïc hieän: Luïc Thò AÙ Muùi Trang 3
Ñeà taøi saùng kieán kinh nghieäm
Lôùp 5
- Yêu c u v th lo i c a đ là: Miêu t (th hi n t “T ”).ầ ề ể ạ ủ ề ả ể ệ ở ừ ả
- Yêu c u v n i dung là: Bu i sáng (ho c tr a, chi u) th hi n ầ ề ộ ổ ặ ư ề ể ệ ở
c m t “c nh m t bu i sáng (ho c tr a, chi u)”.ụ ừ ả ộ ổ ặ ư ề
- Yêu c u v tr ng tâm là: trong m t v n cây (hay trong côngầ ề ọ Ở ộ ườ
viên….).
Trong th c t , không ph i đ bài nào cũng xác đnh đ 3 yêu c u. Nhự ế ả ề ị ủ ầ ư
đ bài “T m t c n m a” ch có yêu c u v th lo i và n i dung. V i đề ả ộ ơ ư ỉ ầ ề ể ạ ộ ớ ề
bài này, giáo viên c n giúp h c sinh t xác đnh thêm yêu c u v tr ngầ ọ ự ị ầ ề ọ
tâm c a bài vi t. Ch ng h n “T m t c n m a khi em đang trên đng điủ ế ẳ ạ ả ộ ơ ư ườ
h c”...ọ
Vi c th c hi n các thao tác trên trong quá trình tìm hi u đ sệ ự ệ ể ề ẽ
giúp h c sinh có hi u bi t đy đ v đ văn miêu t , t đó có h ng thúọ ể ế ầ ủ ề ề ả ừ ứ
h n khi vi t bài văn và phát huy cao nh t kh năng sáng t o trong bài văn.ơ ế ấ ả ạ
III. C ng c ki n th c và rèn kĩ năng vi t văn cho h c sinhủ ố ế ứ ế ọ .
1. V ki n th cề ế ứ
Mu n bài văn hoàn ch nh, đúng yêu c u đ bài, tr c h t chúng taố ỉ ầ ề ướ ế
trang b cho h c sinh nh ng ki n th c m c đ đn gi n v c u t o c aị ọ ữ ế ứ ở ứ ộ ơ ả ề ấ ạ ủ
hai ki u bài văn miêu t : t ng i và t c nh. Đây là ki n th c r t c nể ả ả ườ ả ả ế ứ ấ ầ
thi t v i h c sinh, đó chính là ch d a, là đi m t a giúp các em có c sế ớ ọ ỗ ự ể ự ơ ở
làm đúng, làm t t bài văn miêu t .ố ả
Ngoài ra, đ làm t t bài văn miêu t , h c sinh c n ph i huy đng v nể ố ả ọ ầ ả ộ ố
hi u bi t v s v t, con ng i và b ng ngôn ng miêu t c a riêng mìnhể ế ề ự ậ ườ ằ ữ ả ủ
đ d ng l i s v t con ng i đó. Vì v y giáo viên c n ph i xây d ng hể ự ạ ự ậ ườ ậ ầ ả ự ệ
th ng câu h i, bài t p đ h ng d n các em ho t đng nh m chi m lĩnhố ỏ ậ ể ướ ẫ ạ ộ ằ ế
ki n th c c b n v văn miêu t . Có nh th , các em s hi u bài m tế ứ ơ ả ề ả ư ế ẽ ể ộ
cách t nhiên d dàng và t rút ra nh ng đi m c n ghi nh cho b n thân. ự ễ ự ữ ể ầ ớ ả
Ví d :ụ Khi d y bài:“ C u t o c a bài văn t c nh” tôi cho h c sinh ghiạ ấ ạ ủ ả ả ọ
nh l i bài “ C u t o bài văn miêu t cây c i” đã h c l p 4 (tu n 22ớ ạ ấ ạ ả ố ọ ở ớ ầ
TV4- t p 2), vì cách t hai bài này có nh ng đi m g n gũi. Sau đó, tôiậ ả ở ữ ể ầ
yêu c u các em nh c l i ki n th c ph n ghi nh bài “C u t o bài vănầ ắ ạ ế ứ ở ầ ớ ấ ạ
t cây c i”. N i dung ghi nh này chính là c s đ các em thu n l i h cả ố ộ ớ ơ ở ể ậ ợ ọ
ki n th c m i. Tôi h ng d n các em th c hi n t ng bài t p.ế ứ ớ ướ ẫ ự ệ ừ ậ
bài t p, sau khi phân đo n bài văn “Hoàng hôn trên sông H ng” vàỞ ậ ạ ươ
xác đnh n i dung c a t ng đo n, có th yêu c u các em th c hi n thêmị ộ ủ ừ ạ ể ầ ự ệ
hai nhi m v đ chu n b cho bài t p 2: ệ ụ ể ẩ ị ậ
Ngöôøi thöïc hieän: Luïc Thò AÙ Muùi Trang 4
Ñeà taøi saùng kieán kinh nghieäm
Lôùp 5
+ D a vào c u t o bài văn miêu t cây c i đ xác đnh ba ph n: mự ấ ạ ả ố ể ị ầ ở
bài, thân bài, k t bài và tìm n i dung chính t ng ph n c a bài văn t c nhế ộ ừ ầ ủ ả ả
“Hoàng hôn trên sông H ng”( TV5- t p 1).ươ ậ
+ Xác đnh cách t , th t t ph n thân bài.ị ả ứ ự ả ở ầ
V i bài t p 2 tôi d n d t h c sinh nh l i cách t , trình t t bàiớ ậ ẫ ắ ọ ớ ạ ả ự ả
“Quang c nh làng m c ngày mùa” (t màu vàng c a các s v t, con v t,ả ạ ả ủ ự ậ ậ
màu đ c a m y qu t…, t con ng i th i ti t trong nh ng ngày mùa,ỏ ủ ấ ả ớ ả ườ ờ ế ữ
t l n l t t ng s v t đi t ng).ả ầ ượ ừ ự ậ ố ượ
T k t qu c a bài t p 1 và bài t p 2, t ghi nh v c u t o bài văn từ ế ả ủ ậ ậ ừ ớ ề ấ ạ ả
cây c i đã h c đc nh c l i, h c sinh rút ra đc c u t o bài văn tố ọ ượ ắ ạ ọ ượ ấ ạ ả
c nh. Sau đó tôi cho các em so sánh c u t o c a bài văn t c nh v i bàiả ấ ạ ủ ả ả ớ
văn t cây c i đ n m v ng bài và th y đc s g n gũi v c u t o,ả ố ể ắ ữ ấ ượ ự ầ ề ấ ạ
cách t thân bài c a hai bài văn này. ả ở ủ
2. V kĩ năng:ề
Trong phân môn t p làm văn, kĩ năng vi t văn miêu t có th chiaậ ế ả ể
thành các nhóm sau:
- Nhóm kĩ năng giúp h c sinh ti p c n, chu n b cho vi c s n sinh raọ ế ậ ẩ ị ệ ả
văn b n g m có kĩ năng phân tích đ bài, kĩ năng tìm ý và l a ch n ý, kĩả ồ ề ự ọ
năng xây d ng dàn ý trong bài văn miêu t .ự ả
- Nhóm kĩ năng vi t văn miêu t g m các kĩ năng: dùng t đt câu, vi tế ả ồ ừ ặ ế
đo n, liên k t đo n văn thành bài văn.ạ ế ạ
- Nhóm kĩ năng ki m tra k t qu (đc dùng trong giai đo n ki m traể ế ả ượ ạ ể
k t qu bài làm c a h c sinh) g m các kĩ năng sau: kĩ năng phát hi n l i,ế ả ủ ọ ồ ệ ỗ
t l i v cách dùng t , l i chính t , l i đt câu đn l i vi t văn b n, l iừ ỗ ề ừ ỗ ả ỗ ặ ế ỗ ế ả ỗ
v n i dung, c m xúc… đc th hi n rõ nét trong bài làm c a h c sinh.ề ộ ả ượ ể ệ ủ ọ
Thông qua vi c luy n t p các n i dung này, h c sinh bi t cách t o l pệ ệ ậ ộ ọ ế ạ ậ
m t văn b n miêu t hoàn ch nh theo t ng công đo n m t cách ch cộ ả ả ỉ ừ ạ ộ ắ
ch n. Trong đó giáo viên t p trung rèn luy n kĩ năng vi t đo n miêu tắ ậ ệ ế ạ ả
cho h c sinh nh đo n m bài, đo n k t bài, các đo n trong ph n thânọ ư ạ ở ạ ế ạ ầ
bài.
a. H ng d n h c sinh vi t ph n m bài:ướ ẫ ọ ế ầ ở
M bài là m t ph n trong b c c c a bài văn miêu t . Ph n m bài cóở ộ ầ ố ụ ủ ả ầ ở
nhi m v gi i thi u n i dung s nói đn yêu c u c a đ bài, h ng vàoệ ụ ớ ệ ộ ẽ ế ầ ủ ề ướ
đ văn, c n gi i thi u ng n g n, c th v đi t ng đc miêu t . N uề ầ ớ ệ ắ ọ ụ ể ề ố ượ ượ ả ế
m t bài văn có ph n m bài hay s gây n t ng r t l n cho ng i đc. ộ ầ ở ẽ ấ ượ ấ ớ ườ ọ
Ngöôøi thöïc hieän: Luïc Thò AÙ Muùi Trang 5
