Chiếc chiếu Lùn – vật
dụng vô giá của người Chơ
Ro
Nhắc đến chiếc chiếu hẳn chẳng ai trong chúng ta không biết đến bởi nó là một vật
dụng thân quen và gần gũi đối với việc sinh hoạt hàng ngày của người dân Việt
Nam từ xưa đến nay. Nhưng đối với người Chơ Ro (Đồng Nai) nó trở thành một
vật dụng vô cùng quý báu.
Đồng bào Chơ Ro
Bởi thế không giống như những chiếc chiếu bình thường được dệt bằng khung,
chiếc chiếu Lùn của người Chơ Ro được đan hoàn toàn bằng tay, rất cầu kỳ và cận
thận. Nét hoa văn trên chiếu đã phần nào phản ánh đời sống văn hóa độc đáo của
bà con dân tộc.
Nguyên liệu làm nên chiếc chiếu rất đặc biệt được lấy hoàn toàn từ thân của cây
Lùn - một loại cây mọc ở vùng đầm lầy, ven suối. Đây là loại cây có chiều cao
khoảng 1,4m đến 2 mét. Chỉ có phần thân thẳng của cây không bị sâu bệnh, không
có vết thương mới được sử dụng để đan chiếu.
Công đoạn làm chiếu cũng rất cầu kỳ, đồng bào dân tộc Chơ Ro phải mất rất nhiều
công sức mới có thể hoàn thành một sản phẩm. Họ phải vào rừng sâu để tìm kiếm
những cây Lùn có đủ tiêu chuẩn để đem về. Sau đó họ chẻ thân cây Lùn và lột vỏ
đem phơi và vót nan trong vòng 2 -3 ngày để chống mối mọt, sau đó lại ngâm ngập
nước hoặc phơi sương 1 đêm. Khi các nan đã khô, họ bắt đầu đan, thời gian đan
chiếu thường mất 2 đến 3 ngày mới hoàn chỉnh 1 sản phẩm.
Để có được một chiếc chiếu Lùn đẹp, người đan không chỉ là người có hoa tay mà
có cả óc sáng tạo hoa văn thẩm mỹ. Tùy vào cảm hứng sáng tác của mỗi người mà
tạo ra những hình thù hoa văn khác nhau trên thân chiếu. Nhưng chủ yếu, những
đường nét mỹ thuật trên chiếu là hình thoi, hình chữ N hoặc những hình ảnh về
thiên nhiên cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của bà con dân tộc.
Trong quá trình đan, việc tạo đường tim khi mới bắt đầu vào công đoạn đan đầu
tiên là một điểm đòi hỏi sự cẩn thận và kỹ lưỡng của người đan chiếu Lùn. Nếu
không biết tạo đường tim sẽ không thể tạo được hoa văn và sự cân đối của thành
phẩm như mong muốn. Khi đan chiếu, người ta phải kéo làm sao cho các nan thật
khít vào nhau thì chiếu sẽ không có khe hở và nhìn một cách chắc chắn, sau quá
trình sử dụng sẽ không bị xô vẹo, xộc sệch. Chiều dài và rộng của chiếu phải được
căn chỉnh sao cho từ tim chiếu ra các cạnh của chiếu được đều nhau.
Người dân Chơ Ro rất tự hào về nghề làm chiếu Lùn truyền thống này. Chiếc chiếu
Lùn đã đi sâu vào đời sống văn hóa truyền thống của dân tộc Chơ Ro. Đặc biệt, nó
không thể thiếu được trong các Lễ cưới, khi cô dâu và chú rể cùng nhau quỳ gối để
mời rượu cha mẹ và gia đình trong suốt buổi lễ. Chính vì thế chiếc chiếu Lùn đã
trở thành vật dụng vô giá trong đời sống của người Chơ Ro (Đồng Nai).