Khèn Bè - Nhạc cụ độc đáo
của người Thái
Say sưa trong men rượu cần nồng nàn, êm dịu; thú vị khi xem điệu múa xòe uyển
chuyển, nhẹ nhàng của các cô gái Thái trong trang phục truyền thống cùng với điệu
khèn Bè dìu dặt để nghe một lần vấn vương, lưu luyến mãi không về.
Đến với bản người Thái ở huyện vùng cao Mai châu, Hòa Bình, có ai không một
lần say sưa trong men nồng nàn, êm dịu của rượu cần, thú vị khi xem điệu múa xòe
uyển chuyển, nhẹ nhàng của các cô gái Thái trong trang phục truyền thống cùng
với điệu khèn Bè dìu dặt. Tiếng khèn nghe một lần vấn vương, lưu luyến mãi
không về.
Với người Thái, khèn Bè là nhạc cụ kết tinh của tình yêu. Là khúc dạo đầu cơ bản
để các chàng tra Thái tìm được người yêu mình.
Theo các cụ già trong bản kể lại: Xưa có chàng trai họ Lò nghèo, nhân hậu và có
tài thổi sáo, thậm chí lấy lá cây đưa lên miệng thổi cũng ra một thứ âm thanh kỳ lạ
làm xao xuyến lòng người. Vì tài đó, con gái một Tạo bản giàu có trong vùng đã
yêu chàng tha thiết. Hay tin con gái mình đã bén hơi chàng trai họ Lò, Tạo bản
giận lắm, nhốt con gái trong buồng, đợi ngày lành tháng tốt sẽ gả cho một người
giàu có ở làng bên. Không cưỡng nổi ý muốn của cha mẹ, nàng gửi lại cho chàng
gói sáp ong đá đã in dấu tay của nàng mỗi khi kéo sợi. Nhận kỷ vật cuối cùng của
người yêu, chàng buồn bã bỏ bản ra đi. Lang thang hết ngày này qua ngày khác,
cuối cùng chàng gặp con suối và dừng lại thả tâm hồn theo dòng nước. Bên dòng
suối vắng, chàng nảy ra ý định làm cây sáo thổi để giải buồn. Thấy có nhiều cây
nứa tép bên bờ suối, chàng chọn lấy từng dóng nứa to, nhỏ khác nhau bó lại và lấy
sáp ong người yêu tặng bịt kín các kẽ hở giữa các ống sáo, rồi lấy dao vạt chéo
phần đầu và thổi thử. Lạ thay cây sáo bè có tiếng to, nhỏ, cao, thấp khác nhau theo
các ngón tay bấm của chàng. Chàng mải mê thổi bên dòng nước chảy, quên ăn
quên ngủ. Bẵng đi một thời gian không thấy chàng trai nghèo về bản, bạn bè liền đi
tìm và thấy chàng đã chết khô bên bờ suối, tay vẫn nắm chặt chiếc khèn. Từ đó,
cây khèn của chàng trai nghèo họ Lò được bạn bè bắt chước làm theo. Khèn bè
theo tay các chàng trai đi sương về nắng, còn sáp ong thì bện chặt lấy khèn, không
bao giờ tách rời.
Khèn Bè của dân tộc Thái