
www.tapchiyhcd.vn
260
CHUYÊN ĐỀ LAO
PROGRAM IN
PHARMACOGNOSY - TRADITIONAL MEDICINE
TO MEET THE REQUIREMENTS OF THE NEW TASKS
DoVanKhai*
Hai Duong Central College of Pharmacy - 324 Nguyen Luong Bang, Le Thanh Nghi Ward, Hai Phong City, Vietnam
Received:13/09/2025
Revised:02/10/2025;Accepted:09/10/2025
ABSTRACT
Objective: ThisstudyaimstoevaluatethecurrentlandscapeoftheMedicinalMaterials
andTraditionalPharmacytrainingprogramandtoproposeastrategicframeworkforits
futuredevelopment.
Methods: Acomprehensivereviewwasconducted,synthesizingscientificliteraturefrom
reputableacademicdatabasessuchasPubMed,Scopus,andGoogleScholar,alongside
key policy reports and resolutions from the Politburo, the Ministry of Health, and the
MinistryofEducationandTraining.
Results: Thereviewsynthesizedcurrentstatepoliciesandidentifiedaclearindustrytrend
towards sustainableautonomy.Basedon thisanalysis,aset ofgeneral strategiesand
specificrecommendationswasformulatedforthedevelopmentofaspecializedtraining
programinMedicinalMaterialsandTraditionalPharmacy.
Conclusion: This research provides a foundational analysis of the current training
landscape and offers a clear, actionable roadmap for the future development of the
MedicinalMaterialsandTraditionalPharmacycurriculum.
Keywords: Medicinal Materials & Traditional Pharmacy curriculum, interdisciplinary,
application-oriented,integration,identity,penta-helixvaluechain,greeneconomy.
*Correspondingauthor
Email:do.vankhaidhd@gmail.com Phone:(+84)983087512 Https://doi.org/10.52163/yhc.v66iCD18.3487
Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 260-264

261
CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHUYÊN NGÀNH
DƯỢC LIỆU - DƯỢC CỔ TRUYỀN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU NHIỆM VỤ
TRONG THỜI ĐẠI MỚI
ĐỗVănKhái*
Trường Cao đẳng Dược Trung ương Hải Dương - 324 Nguyễn Lương Bằng, P. Lê Thanh Nghị, Tp. Hải Phòng, Việt Nam
Ngàynhận:13/09/2025
Ngàysửa:02/10/2025;Ngàyđăng:09/10/2025
ABSTRACT
Mục tiêu: KhảosátđượcthựctrạngchươngtrìnhđàotạoDượcliệu-Dượccổtruyềnhiện
nay;đềxuấtgiảiphápxâydựngchươngtrìnhđàotạochuyênngànhDượcliệu-Dượccổ
truyềntrongthờigiantới.
Phương pháp: Tìmkiếmvàtổnghợpcáctàiliệukhoahọctừnhiềucơsởdữliệuhọcthuật
uytínnhưPubMed,Scopus,GoogleScholar,cũngnhưcácbáocáochínhsách,nghịquyết
củaBộChínhtrị,BộYtế,BộGiáodụcvàĐàotạo.
Kết quả: TổnghợpđượccácchínhsáchcủaNhànướcvàtìnhhìnhxuhướngpháttriển
theohướngtựchủbềnvữngcủadoanhnghiệp.Đềxuấtgiảiphápchungvàmộtsốgiải
phápcụthểvềxâydựngchươngtrìnhđàotạochuyênngànhDượcliệu-Dượccổtruyền.
Kết luận: NghiêncứuđãkhảosátđượcthựctrạngchươngtrìnhđàotạoDượcliệu-Dược
cổtruyềnhiệnnay.Đềxuấtđượcgiảiphápxâydựngchươngtrìnhđàotạochuyênngành
Dượcliệu-Dượccổtruyềntrongthờigiantới.
Từ khóa: ChươngtrìnhDượcliệu-Dượccổtruyền,liênngành-ứngdụng-hộinhập-bản
sắc,chuỗigiátrị5nhà,kinhtếxanh.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bướcvàothờikỳpháttriểnmới-thờiđạicôngnghệ
4.0,“kỷnguyênvươnmình”củađấtnướcvớikhát
vọngtrởthànhquốcgiapháttriểnvàogiữathếkỷXXI
[1],ViệtNamđangđẩymạnhchuyểnđổimôhình
tăngtrưởngdựatrêntrithức,côngnghệvàđổimới
vàsángtạo.Trongbốicảnhđó,ngànhYDượcnói
chungvàchuyênngànhDượcliệu-Dượccổtruyền
nóiriêngcóvaitròđặcbiệttrongsựnghiệpchăm
sóc sức khỏe nhân dân, bảo tồn tri thức bản địa,
đồngthờipháttriểnnềnkinhtếđấtnướctheohướng
kinhtếxanh.
TheoTổchứcYtếThếgiới,hiệnnay,thuốctừdược
liệuchiếmkhoảng40%trongsốdượcphẩmchăm
sócsứckhỏe,hơn80%dânsốthếgiớiđangsửdụng
cácsảnphẩmyhọctruyềnthốngtrongchămsóc
sứckhỏebanđầu[2].ViệtNamcóhơn5.000loài
câythuốcđãđượcghinhận,hệthốngtrithứcyhọc
cổ truyền lâu đời [3], [4], cùng với đó nhu cầu sử
dụng thực phẩm bảo vệ sức khỏe, dược phẩm từ
thiênnhiênngàycàngtăng.
Trongnhữngnămgầnđây,chuyênngànhDượcliệu-
Dượccổtruyềnđangngàycàngnhậnđượcsựquan
tâmvàđầutưmạnh mẽtừnhiềucơsởđào tạoy
dược trên cả nước. Đảng và Nhà nước ban hành
nhiềuchínhsáchnhằmquyhoạchvùngtrồngdược
liệu,bảotồngencâythuốc,đầutưcôngnghệchế
biến, chuẩn hóa, đào tạo nhân lực, phát triển thị
trườngdượcliệutrongnướcvàxuấtkhẩu[5].
Đểđàotạođượcnguồnnhânlựccótrìnhđộcaotrong
lĩnhvựcDượcliệu-Dượccổtruyền, đủ khảnăng
bảotồn,khaitháchợplývàpháttriểncácnguồntài
nguyêndượcliệuquýgiá,đồngthờihiệnđạihóacác
phươngphápđiềutrịcổtruyềnđểphùhợpvớinhu
cầucủaxãhộihiệnđạivàhộinhậpquốctế;việcxây
dựngchươngtrìnhđàotạochuyênngànhDượcliệu
-Dượccổtruyềntronggiaiđoạnhiệnnaykhôngchỉ
làbướcđitấtyếuđểthíchứngvớixuthếpháttriển
mới,màcònlàmộtphầntráchnhiệmđónggópvào
sựnghiệpchămsócvàbảovệsứckhỏenhândân,
giữgìnbảnsắcyhọcdântộc,đồngthờithúcđẩy
pháttriểnngànhkinhtếdượcliệu-mộtngànhkinh
tếxanh,bềnvữngvàcótiềmnăngvươntầmthếgiới.
Do Van Khai / Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 260-264
*Tácgiảliênhệ
Email:do.vankhaidhd@gmail.com Điện thoại:(+84)983087512 Https://doi.org/10.52163/yhc.v66iCD18.3487

www.tapchiyhcd.vn
262
Nghiêncứunàynhằmchỉranhữngtồntạicủathực
trạngchươngtrìnhđàotạoDượcliệu-Dượccổtruyền
hiệnnayvàđềxuấtgiảiphápxâydựngchươngtrình
đàotạochuyênngànhDượcliệu-Dượccổtruyền
trongthờigiantới.ViệcxâydựngchươngtrìnhDược
liệu-Dượccổtruyềnđáp ứng thờiđại,kỷnguyên
mới cần thực hiện theo trình tự sau: (1) Khảo sát
đượcthựctrạngchươngtrình đàotạoDượcliệu -
Dượccổtruyềnhiệnnay;(2)Đềxuấtđượcgiảipháp
xâydựngchươngtrìnhđàotạochuyênngànhDược
liệu-Dượccổtruyềntrongthờigiantới.
2. PHƯƠNG PHÁP TỔNG QUAN TÀI LIỆU
Đểthựchiệnnghiêncứutổngquannày,chúngtôiđã
tiếnhànhtìmkiếmvàtổnghợpcáctàiliệukhoahọc
từnhiềucơsởdữliệuhọcthuậtuytínnhưPubMed,
Scopus, Google Scholar, cũng như các báo cáo
chínhsách,nghịquyếtcủaBộChínhtrị,BộYtế,Bộ
GiáodụcvàĐàotạo.
3. KẾT QUẢ TỔNG QUAN TÀI LIỆU
3.1. Thực trạng chương trình đào tạo Dược liệu -
Dược cổ truyền
Dùtiềmnăngpháttriểnngànhrấtlớn,chuyênngành
Dượcliệu-Dượccổtruyềnhiệnvẫnđốimặtvớimột
sốtháchthứctrongđàotạo.
Chưaxâydựngýthứccoitrọngvàpháthuyyhọcbản
địa,kếthợpkhoahọcvàđạichúng[8]
Nộidungyhọcbảnđịa(trithứcdângian,kinhng-
hiệmdântộc)chưađượcđưavàogiảngdạycóhệ
thốngtạicáccơsởđàotạochuyênngànhDược.Đặc
biệtnhiềukiếnthứcgiatruyềnquýbáuđangbịmai
một.
SinhviênchuyênngànhDượcliệu-Dượccổtruyền
cóxuhướngxarờinguồngốctrithứcbảnđịa,tập
trungvàokiếnthứchiệnđại,chưacókiếnthứclogic
giữakhoahọcvàtruyềnthốngbảnđịa.
Giảngviênchưađượcđàotạochuyênsâuvềkhai
thácvàchuyểnhóatrithứcyhọcdântộcvàobài
giảng, bài thựchànhhiện đại,dễ tiếpthu, dễvận
dụng.
Tâmlý“chuộngngoại,nhẹnội”vẫntồntạiởnhiều
cánbộđàotạovàhọcviên,coiyhọcbảnđịalàlạc
hậu,thiếucơsởkhoahọc.
Nhiềutrithứcyhọcbảnđịaquýgiáđangmaimộtdo
khôngđượclưutrữhaynghiêncứutiếpnối,kếthừa.
Thiếutínhliênngànhvàthựchànhứngdụngcao[9]
Chươngtrìnhđàotạocònnặnglýthuyết,thiếuthời
lượngvàđiềukiệntổchứcthựchànhthựctế(trồng
trọt-sơchế-chiếtxuất-bàochế).
Hạnchếtrongtíchhợpliênngành:cáckiếnthứcvề
thựcvật,dượcliệu,dượccổtruyền,nônghọc,công
nghệ sau thu hoạch, sinh học phân tử, marketing
dượcliệu,tiêuchuẩnhóasảnphẩmchưađượcđưa
vàođầyđủ.
Cơsởvậtchất,trangthiếtbịthựchành-nghiêncứu
chưađồngbộ,chưađầutưhiệnđạihóađápứngyêu
cầuđểsinhviêncóthểpháttriểnkỹnăngứngdụng.
Chưahìnhthànhđượccácmôhìnhđàotạogắnvới
sảnxuất,kinhdoanhđểrènluyệntưduytoàndiện
chongườihọc.
Giảngviênchuyênsâuvềtừnglĩnhvựccònthiếu,
chưahìnhthànhđượcđộingũđủmạnhđểdẫndắt
đàotạotheohướngliênngành.
Chưađồngbộvềthểchế,chưacóchỉđạoquyếtliệt
đểcósựgắnkếtchặtchẽtrongcáckhâucủachuỗi
giátrị
Chưacókhungpháplýthốngnhấtvàđủmạnhđiều
phốicáckhâu,từbảotồn-trồngtrọt-chếbiến-
kiểmnghiệm-lưuthông-tiêudùng-xuấtkhẩu[10].
Trongchuỗigiátrị5nhà,vaitrò“nhànướcbanhành
cácchínhsáchđịnhhướng-điềuphốicung-cầu”
chưacótínhổnđịnh:
-Nhiềuđịaphươngthiếuquyhoạchvùngtrồnghoặc
chưacónghiêncứuđầyđủđãtriểnkhaitrồng.
-Thiếucơchếưuđãitíndụng,bảohiểmcâydược
liệu,hỗtrợtiêuchuẩnhóasảnphẩm.
-Nhànôngsảnxuấtnhỏlẻ-manhmún,năngsuất
thấp, trồng trọt chưa qua đào tạo, sản xuất chưa
theotiêuchuẩnGACP,organic,khôngổnđịnhgiống,
kỹthuậtcanhtáccònthôsơ.
-Doanhnghiệpthiếuđộnglựcđầutư,khôngcóthị
trườngổnđịnh,đầurabấpbênh,thiếucơchếchia
sẻrủirovàhỗtrợvốnđầutưvàochếbiếnsâu.
-Nhàkhoahọcchưađượcgắnvớisảnxuất,nhiều
đềtàinghiêncứumangtínhlýthuyết,tínhứngdụng
thấp,chưachuyểngiaovàothựctiễn,chưacócơ
chế đặt hàng nghiên cứu từ doanh nghiệp - địa
phương.
- Thiếu chính sách khuyến khíchhợp tác các nhà
(nhàtrường-nhàdoanhnghiệp-nhànông-ngân
hàng)mộtcáchcụthểvàhiệuquả[11].
Chưachuẩnhóađầyđủhệthốngkiếnthứccổtruyền
theohướngkhoahọc-quốctếhóa[12]
-Hệthốnghóavàmãhóatrithứccổtruyềnchưa
đượctoàndiện:thuthập,phânloạivàmãhóatoàn
bộcâythuốc,vịthuốc,liệupháptrongcácythưcổ,
kếthợpkhảosáttrithứcdângianvàhiệnđại.Ứng
dụng công nghệ dữ liệu lớn (big data) để số hóa,
quảnlývàxâydựng“NgânhàngdữliệuYdượccổ
truyềnViệtNam”.
Do Van Khai / Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 260-264

263
-Chưachuẩnhóatheotiêuchuẩnquốctế(WHO,
ISO,GACP,ICH...):đồngbộhóađịnhdanhthựcvật-
dượcliệubằngtênkhoahọc,DNAbarcode,dấuvân
tayhóahọc.Xâydựngcácmonograph(tiêuchuẩnvị
thuốc)tươngtựnhưdượcđiểnhiệnđại(pharmaco-
poeia)quốctế.Đánhgiákhoahọcvềtácdụngdược
lý(thửtiềnlâmsàng,lâmsàng,độctính)từngbước
đểxáclậpcơsởchứngcứtrongứngdụngđiềutrị.
-Liênkếthợptácquốctế,giaothoaĐông-Tâyycòn
hạnchế: tạocácchươngtrìnhliên kếtđào tạo và
nghiêncứuvớicáctrườngyhọccổtruyềnởTrung
Quốc, NhậtBản,HànQuốcvàchâuÂu.Thamgia
cácmạnglướiquốctếnhưWPRO(TổchứcYtếThế
giới- KhuvựcTây Thái BìnhDương) để từngbước
đưabàithuốccổtruyềnViệtNamvàodanhmụctiếp
cậncộngđồngquốctế.
-Thểchếhóavàđầutưchiếnlượccầntăngcường:
cầnmộtchươngtrìnhcấpquốcgia(tươngtựchương
trình bảo tồn gen quý) dành riêng cho việc chuẩn
hóavàquốctếhóatrithứcyhọccổtruyền.Triển
khaicácnghiêncứuchuyênbiệt,kếtnốiliênngành:
dượcliệu-hóasinh-côngnghệthôngtin-ngônngữ
học-luậtsởhữutrítuệ.
3.2. Cơ sở pháp lý và chiến lược hỗ trợ
Chođếnnaynhiềucơsởsảnxuất,nghiêncứuđã
đượchỗtrợnhiềuvềcơsởpháplý.Cáchỗtrợpháp
lýđãrõrànghơn,dễthựchiệnhơn.Sauđâylànhững
cơsởpháplýgiúpcácnhàthựchiện:
- Chiến lược phát triển ngành Dược liệu quốc gia
năm2013(Quyếtđịnh1976/QĐ-TTg),banhànhngày
30/10/2013củaThủtướngChínhphủvềPhêduyệt
quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm
2020vàđịnhhướngđếnnăm2030.
- Quyết định 1893/QĐ-TTg (2019) của Thủ tướng
Chínhphủbanhànhngày25/12/2019vềpháttriển
yhọccổtruyềnvàdượcliệuđếnnăm2030.
-Chiếnlượcpháttriểnydượccổtruyềnđếnnăm
2030,tầmnhìn2045(Quyếtđịnh174/QĐ-TTg),ban
hànhngày3/2/2020củaThủtướngChínhphủ.
- Chiến lược quốc gia về phát triển ngành Dược
Việt Nam tầm nhìn 2045 (Quyết định 376/QĐ-TTg
năm2021)củaThủtướngChínhphủbanhànhngày
17/3/2021,phêduyệtChươngtrìnhpháttriểncông
nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến
năm2030,tầmnhìnđếnnăm2045.
Đâylànềntảngvữngchắcđểcáctrường,đặcbiệtlà
khoaDượcliệu-Dượccổtruyền,mạnhdạnđổimới
chươngtrìnhđào tạo, hướngđếnvị thếtrung tâm
đàotạo-nghiêncứu-chuyểngiaocôngnghệdược
liệuhàngđầukhuvực.
3.3. Một số doanh nghiệp đã thực hiện tốt các SOP
(standard operating procedure) chuẩn từ khâu
trồng đến chế biến dược liệu
Nhiều vùng trồng dược liệu đã tiếp cận được các
tiêuchuẩnnhưGACP-WHO,organic,OCOPđểáp
dụngvàotrồngđápứngnhucầucácdoanhnghiệp
trong và ngoài nước [13]. Các mô hình này được
nhânrộngranhiềutỉnhnhưHàGiang,BắcCạn,Lào
Caiđãmanglạihiệuquảkinhtếcao,cảithiệnđời
sốngnhândân[14].Mộtsốcôngtysảnxuất,kinh
doanhdượcđãchủđộngvùngtrồngchomìnhnhư
Traphaco,Mediplantex[15].Trongchếbiến,mộtsố
côngnghệmớiđãđượcápdụngnhưcôngnghệsấy
lạnh,côngnghệnano[14].
Nhưvậy,khidoanhnghiệpđãthayđổiápdụngkhoa
họccôngnghệvàocáckhâutừnuôitrồngđếnchế
biến,đảmbảodượcliệungàycàngchấtlượng,đáp
ứngnhucầuxãhội.Nhữngkiếnthứcmớicầnđược
cácnhàtrườngcậpnhậtđểđàotạo.
4. BÀN LUẬN
Chươngtrìnhđàotạokhôngđơnthuầnlàkhungkiến
thức,màchính làhệtổnghợptrithức-kỹnăng -
tháiđộhìnhthànhtưduyvànănglựchànhnghềcho
ngườihọc.
Đối với chuyên ngành Dược liệu - Dược cổ truyền,
chương trình đào tạo cần được thiết kế sao cho:
Chương trình đào tạo kết nối được 3 trụ cột một
cách logic: thực vật - dược liệu - dược cổ truyền
-Thựcvật:cầnnghiêncứuphânloại,khaithácgắn
liềnvớibảotồn,thổnhưỡng,tốiưuhóađiềukiện
chăm sóc sao cho dược liệu có hàm lượng hoạt
chấtcaonhất,nhângiống,nuôitrồngvàbảotồncác
loàiquý,hiếm.Tronggiảngdạynêncóchươngtrình
ngoạikhóađểđitìmhiểucácloàitrênthựctế,các
loàicótiềmnăng,cácloàimàcáctỉnhđangtrồng,
sảnxuất,kinhdoanhđểvừahỗtrợthêmkỹthuậtvừa
xâydựngchươngtrìnhsátvớithựctếchosinhviên
học.Nhângiống,bảotồngencácloàicâyquý,các
loàicónguycơtuyệtchủng.
-Dượcliệu:nghiêncứubộphậndùng,thànhphần
hóahọc,điềukiệnchiếtxuất,phânlậphoạtchất,
cáctácdụngsinhhọc,tácdụngkhôngmongmuốn,
độctínhcủadượcliệu.Cầnđưakhoahọccôngnghệ
vàocáckhâuthuhái,bảoquản,tốiưuhóahoạtchất,
chiếtxuấtvàbàochế.
-Dượccổtruyền:nghiêncứucáchchếbiếnsaocho
dượcliệucótácdụngtốtnhấtvàhạnchếtácdụng
khôngmongmuốnhayđộctính,đưathuốcđếnđích
tácdụng,phốihợpđểnângcaohiệpđồngtácdụng,
bàochếhiệnđạihóa,đadạnghóacácchếphẩm.
Tích hợp đa ngành, ngành Dược liệu - Dược cổ
truyềnvớimộtsốchuyênngànhkhácnhưchuyên
ngành:hóahọc,sinhhọc,côngnghệ,yhọc,kinhtế
đểhoànthiệnchuỗigiátrịtạorasảnphẩm.
Kếtnốigiữangườitrồng,ngườikhaithácvớidoanh
Do Van Khai / Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 260-264

www.tapchiyhcd.vn
264
nghiệpvàcácnhàkhoahọcsaochosảnphẩmthực
sựchứahàmlượngkhoahọccao,cótácdụngtốt
trongcôngtácchămsócsứckhỏechonhândân.
Đào tạo sinh viên theo định hướng
Lànhữngngườithựchànhnghềthựcthụ,đồngthời
cókhảnăngkếtnốivớicácnhàkhác,đểcùngvới
nhànôngpháttriểnnguồndượcliệu,cùngvớidoanh
nghiệphỗtrợhọtạoracácsảnphẩmcóchấtlượng
đưarathịtrường,cùngvớingânhàngvềkêugọivốn,
đồngthờicũnglàngườitưvấnxâydựngchínhsách
saochovừatrúngvừađúngvàhiệuquả.
5. KẾT LUẬN
Đểcótầmnhìndàihạncótínhchiếnlượctrongđào
tạochuyênngànhDượcliệu-Dượccổtruyềnđáp
ứngnhucầuxãhộitrongthờiđạicôngnghiệp4.0,
kỷnguyênvươnmìnhcủađấtnước,chúng tacần
khảosátđượcthựctrạngchươngtrìnhđàotạoDược
liệu-Dượccổtruyềnhiệnnayđểtìmgiảiphápxây
dựngchươngtrìnhđàotạochuyênngànhDượcliệu
-Dượccổtruyềntrongthờigiantới.
PháttriểnnguồnnhânlựcdẫndắtchuỗigiátrịDược
liệu-Dượccổtruyềnbằngchươngtrìnhđàotạotích
hợpliênngành-ứngdụng-hộinhập-bảnsắc,là
chiếnlượcthenchốtđểđưangànhdượcliệuViệt
Namtrởthànhmộtngànhkinhtế-khoahọc-yhọc
trọngđiểmtrongkỷnguyênsốvàtoàncầuhóa.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Vănkiện Đạihội đạibiểutoàn quốclầnthứ
XIIIĐảngCộngsảnViệtNam.
[2] WHO. Traditional Medicine Strategy 2014-
2023,pp.7
[3] ĐỗTấtLợi.NhữngcâythuốcvàvịthuốcViệt
Nam,táibảnlầnthứ4.NhàxuấtbảnYhọc,
2004,trang5.
[4] TháiBình.Cầnthiếtđẩymạnhđàotạonhân
lựcyhọccổtruyềnsauđại học chuyênsâu
theo từng nhóm bệnh. Báo Sức khỏe & Đời
sống,ngày24/8/2025.
[5] Thủ tướng Chính phủ. Quyết định số 1976/
QĐ-TTg, ngày 30/10/2013 về Phê duyệt quy
hoạchtổngthểpháttriểndượcliệuđếnnăm
2020vàđịnhhướngđếnnăm2030.
[6] ThuQuỳnh.Đánhthứctiềmnăngcủanhững
loàicỏcâythôngdụng.Cụcsởhữutrítuệ-
Khoahọcđờisống,sốra5/6/2020.
[7] VănphòngChínhphủ.3địnhhướngpháttriển
ngànhdượcliệuViệtNam,16/5/2017.https://
vpcp.chinhphu.vn/3-dinh-huong-phat-trien-
nganh-duoc-lieu-viet-nam-11517922.htm
[8] BộYtế.Hộithảokhoahọcđàotạovànghiên
cứu chuyên sâu y dược cổ truyền kết hợp y
dượchiệnđại,8/10/2023.
[9] TrịnhYênBình.Thựctrạngnhânlực,nhucầu
đàotạoliêntụcchocánbộydượccổtruyền
và đánh giá hiệu quả một số giải pháp can
thiệp.Luậnántiếnsĩyhọc,ViệnVệsinhDịch
tễTrungương,2013.
[10] BảoThắng,LinhLinh.Gấprúthoànthiệnthể
chế,ứngphókịpthờivớibiếnđộngnôngvụ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 18/7/2025.
https://mae.gov.vn/gap-rut-hoan-thien-the-
che-ung-pho-kip-thoi-voi-bien-dong-nong-
vu-18937.htm
[11] TạMinhSơn.Liênkếtbốnnhàvàvaitròcủa
nhà khoa học. Nhân dân điện tử, 7/7/2005.
https://nhandan.vn/lien-ket-bon-nha-va-vai-
tro-cua-nha-khoa-hoc-post404824.html
[12] MinhThùy.Vùngtrồngchuẩnquốctếgiúpnâng
tầmdượcliệuViệt.Vnexpress,15/1/2020.
[13] Nguyễn Thị Minh Thu và cộng sự. Giải pháp
pháttriểnchuỗigiátrịdượcliệutạihuyệnYên
Thủy, tỉnh Hòa Bình. Tạp chí Kinh tế & Phát
triển,2022,305(2),tr.163-172.
[14] BíchVân.Môhìnhcôngnghệmớinuôitrồng
đông trùng hạ thảo Tâm Việt. Báo ảnh Việt
Nam,4/1/2022.
[15] SonTrang.Livinggreenwithorganiccosmet-
ics. Vietnam Food Systems Transformation
Outlook,24/3/2025.
Do Van Khai / Vietnam Journal of Community Medicine, Vol. 66, Special Issue 18, 260-264

