Cuộc hành quân vượt qua eo biển Kerch băng giá
Dịch từ http://www.battlefield.ru
Trong cuộc chiến trên bán đảo Crưm, có một vai trò đặc biệt quan trọng là Hồng quân đã
có thể thành công vượt qua eo biển Kerch băng đá vào tháng giêng năm 1942. Chiến dịch
quân sự này đã được đặt ra rất lớn về mặt hậu cần, cũng như tổ chức những thách thức
cho các đơn vị công binh của mặt trận Trans-Caucas và di chuyển một số lượng lớn quân
đội cùng với những trang thiết bị để vượt qua eo biển vào giữa mùa đông với những nỗ
lực, sáng tạo và thần tốc một cách tối đa. Thật đáng tiếc, cho đến tận hôm nay những tài
liệu quân sự vẫn im lặng trước những hành động quả cảm và anh hùng của các chiến sĩ
công binh trong chiến dịch này. Điều đó đã thúc giục tôi, nguyên là chỉ huy các đơn vị
công binh của mặt trận và cũng là người đã từng tham gia trong sự kiện đó, phải nói lên
những gì tôi đã trải qua để tổ chức cuộc vượt qua băng giá trong chiến dịch này.
Vào tháng 12 năm 1941, quân đoàn số 51 khi đó là một bộ phận thuộc mặt trận Trans-
Caucas, đã nhận lệnh bằng bất kỳ mọi phải vượt qua eo biển Kerch, tiêu diệt các nhóm
quân địch đang đóng tại bán đảo Kerch và chiếm lại thành phố Kerch. Để hoàn thành
được mục tiêu đó, quân đoàn đã phải tiến quân thẳng theo công sự Thổ Nhĩ Kỳ
(Турецкий вал) và dọc theo nhà ga Ak-Monaj, với mục tiêu đánh chiếm một phần phía
bắc của các vị trí Ak-Monaj. Để tạo điều kiện cho cuộc vượt eo biển được thuận tiện hơn,
quân đoàn đã được sự hỗ trợ của đội tàu biển Azov và các lực lượng trong căn cứ hải
quân Kerch.
Cuộc vượt eo biển kéo dài từ tháng 12/1941 cho đến tháng 1/1942, đã phải trải qua dưới
những điều kiện khí tượng vô cùng khắc nghiệt. Thời tiết cực kỳ buốt giá, đã lập tức trở
lên tồi tệ hơn trước khi lịch trình được bắt đầu. Dự báo cho biết rằng, những điều kiện
thời tiết khắc nghiệt sẽ còn tiếp tục vào những tuần kế tiếp. Tuy nhiên, trung tướng D.T.
Kozlov – chỉ huy mặt trận và phó đô đốc hải quân F.S. Oktjabrskij chỉ huy Hạm đội Biển
Đen vẫn quyết định không trì hoãn chiến dịch, do ta cần phải giảm bớt sực ép sự vây hãm
của địch tại cảng Sevastopol. Khi đó, các sĩ quan chỉ huy đã nhận thấy rằng, chiến dịch
vượt eo biển trong thời tiết bão tố của mùa đông thì cực kỳ phức tạp, tuy nhiên cũng có
phần nào bù đắp bởi yếu tố bất ngờ của chiến dịch.
Các tàu chiến bắt đầu bắt đầu chất hàng vào chiều ngày 25/12, với thời tiết vẫn tiếp tục
trở nên xấu hơn. Vào lúc 20 giờ 20, L.S. Frolov – chỉ huy căn cứ hải quân Kerch đã báo
điều kiện thời tiết về cho chỉ huy quân đoàn số 51 – trung tướng V.N. Lvov: Tốc độ gió
hiện đang ở mức 14 m/s; biển động cấp 5 – 6 (biển động đến biển động dữ dội, sóng đánh
cao 2.5-6 mét hoặc 7.5-18 feet – ND). Báo cáo về thời tiết cũng được gửi đến tham mưu
trưởng hạm đội Biển Đen – thiếu tướng hải quân I.D. Eliseev. Bất kể đến thời tiết tồi tệ,
vào hồi 23 giờ 10, cả hai vị tướng chỉ huy Lvov và Eliseev vẫn ra lệnh cho tiến hành
chiến dịch chư kế hoạch đã định.
Cuộc vượt biển được tiến hành trong điều kiều kiện hoàn toàn không thuận tiện. Những
chiếc xà lan chiến đấu được lai dắt đang chuyên chở binh sĩ và trang thiết bị đã bị ngập
nước và bị rời ra khỏi những chiếc tàu kéo của chúng. Do vậy, những chiếc tàu kéo đã bị
giảm tốc độ và một vài phân đội chiến đấu đã phải quay lại cảng. Tuy nhiên, đến ngày
26/12 các binh sĩ Hồng quân đã đổ bộ được lên gần những ngôi làng ở Kamysh-Burun và
Staryj Karantin cũng như ở khu vực Mũi Zjuk – Mũi Hroni.
Để tiếp nhận các cuộc đổ bộ mới, trung tướng Lvov và chỉ huy mặt trận Kozlov đã ra
lệnh cho các đội quân tiếp viện tăng cường ở nhiều điểm đầu cầu. Một vài đội tàu chiến
được điều ra biển, tuy nhiên những cuộc đổ bộ tiếp theo chỉ có thể tiếp bờ được ở
Kamysh – Burun và gần thành phố Eltigen. Ngày 27/12, thời tiết lại càng xấu hơn và
không có một cuộc đổ bộ tiếp theo nào có thể thực hiện được nữa. Giông tố có phần giảm
bớt hơn vào ngày hôm sau, tuy nhiên, các đội quân tiếp viện bắt đầu tiếp cận đến bán đảo.
Những cuộc đổ bộ liên tiếp được tổ chức trong suốt ngày 30/12, trong thời gian đó đội
tàu Azov đã chuyển được khoảng 6.000 binh sĩ của sư đoàn súng trường số 224 cùng với
9 chiếc xe tăng, 28 khẩu súng cối và 204 tấn đạn dược. Ngoài ra, các chiếc tàu của căn cứ
hải quân Kerch cũng đã đưa được 11.225 binh sĩ, 47 khẩu pháo, 229 khẩu súng máy, 198
súng cối, 12 chiếc xe tải và 210 con ngựa chiến. Còn lại, một bộ phận thuộc đội hình thứ
nhất của của quân đoàn số 51, kể cả một số binh sĩ thuộc các sư đoàn súng trường số 224
và số 302 , hầu như tất cả pháo đều theo họ, cùng với toàn bộ đội hình hai (các sư đoàn
súng trường số 390 và số 396 và lữ đoàn súng trường số 12) còn đang ở lại các khu đóng
quân của họ trên bán đảo Taman.
Ngày 28/12, hạm đội Biển Đen đã chuyên chở các đơn vị thuộc quân đoàn số 44 và đổ bộ
tất cả lên cảng Feodosija tại vùng thắt của bán đảo Kerch vào đêm ngày 29/12. Với kết
quả của cuộc đổ bộ này, quân địch đã phải bắt đầu tổ chức rút quân ra khỏi vùng Kerch.
Tuy nhiên, với điều kiện thời tiết quả xấu nên đã ngăn cản đội tàu Azov chuyển được hết
số lượng binh sĩ của quân đoàn số 51 để tham gia tác chiến.
Ngày 30/12, ban tham mưu mặt trận nhận được báo cáo về sự đóng băng trên eo biển
Kerch, nhưng các tàu chiến vẫn còn có thể chuyên chở được các binh sĩ đến bán đảo. Một
sự thay đổi vào đêm ngày 31/12, khi đó ban tham mưu đã nhận được điện tín của Công
binh trưởng, đại tá V.P. Shurygin thuộc quân đoàn số 51 thông báo về việc băng đá đang
trôi dữ dội trên eo biển. Các chiếc tàu ở đang trong luồng băng trôi đã trở nên không thể
kiểm soát được và bị trôi theo băng đá hoặc bị ngắc ngư quanh bờ. Hạm đội đã xác nhận
được thông tin này vào buổi sáng hôm sau. Thông báo đã nói rõ rằng, các loại tàu thủy và
tàu vận chuyển quân dụng hiện đang ở bán đảo Taman, không thể nào rời khỏi cảng
được, những nỗ lực giải thoát cho các chiếc tàu và binh sĩ đang được tiến hành trên biển.
Với tình thế này, chỉ huy mặt trận đã yêu cầu theo dõi chặt chẽ tình hình băng trôi và chỉ
thị cho chuẩn bị một cuộc vượt băng đá, ít nhất cũng phải vượt là các đội hình bộ binh.
Đại tá Shurygin cùng với ban tham mưu của mình đã nghiên cứu tình băng đá trên eo
biển và bắt đầu cho lắp ráp các trang thiết bị cần thiết để tổ chức một cuộc vượt eo qua
băng đá. Thêm nữa, ban tham mưu công binh cần nhanh chóng soạn thảo và phân bổ cho
binh sĩ những hướng dẫn để chế tạo ván trượt tuyết, liếp đi tuyết và trang bị xe trượt
tuyết. Những đơn vị xây dựng của mặt trận cũng được tập trung chế tạo các thiết bị này,
trong khi đó tiểu đoàn Công binh Cơ giới số 132 và tiều đoàn Cơ giới cầu cống số 6 cùng
với một số đơn vị phụ trợ đã được giao phó tự chuẩn bị vượt biển.
Công binh của quân đoàn và của mặt trận liên tục khảo xát tình hình băng trôi. Vào các
ngày 3 – thàng giêng, các đơn vị chỉ đạo khảo sát bất ngờ phải đối mặt với các điều kiện
thách thức rất đặc biệt, do sự xuất hiện một số lượng đáng kể những vết nứt trên băng và
khá nhiều vị trí băng mềm cùng với hướng gió đông bắc thổi quá mạnh. Những người
lính công binh phải tiến về trước theo từng đội hình một, họ cẩn thận đo đạc độ dày của
băng trong khi đã cột chặt cáp an toàn qua băng và kéo những tấm ván gỗ bắc ngang làm
cầu ở các vị trí băng nứt quá lớn
Trong khi lính công binh vẫn đang tiếp tục khảo sát băng, các binh sĩ quân đội đã tự
chuẩn bị các trang thiết bị để vượt băng. Qua vài ngày, các binh sĩ đã làm được hơn 1500
tấm ván trượt tuyết và đôi giầy đi tuyết cùng với vài tá xe trượt tuyết. Cuộc vượt băng bắt
đầu, các sĩ quan công binh đã vạch rõ lộ trình và dẫn dắt đội hình binh sĩ băng trên biển.
Băng vẫn còn khá mềm và rất dễ bị tan vỡ, các sĩ quan công binh buộc phải vạch ra các
tuyến lộ trình mới vài lần trong một ngày. Lính bộ binh tổ chức vượt biển từng đội hình
một với khoảng cách từ 5 – 7 mét. Độ dày của băng như đã nói thì chỉ có thể chuyển
những khẩu súng máy trên những chiếc xe trượt tuyết, còn những khẩu pháo đành để lại
phía sau. Ngày 6 tháng giêng, khoảng 13 ngàn binh sĩ thuộc các sư đoàn số 302 và số
244, cùng với các đơn vị thuộc sư đoàn súng trường số 396 và hầu hết lữ đoàn súng súng
trường số 12 đã vượt băng an toàn. Tiểu đoàn công binh cơ giới số 132 do đại úy P.N.
Nikonov chỉ huy rất đáng được đề cập đến, vì họ đã vạch ra được các tuyến lộ trình và
hướng dẫn các đội hình bộ binh vượt qua biển đóng băng trong cuộc hành quân này.
Do không có một trang thiết bị hạng nặng nào có thể chuyên trở vượt qua biển đóng băng
ở giai đoạn này của cuộc hành quân, nên chỉ huy mặt trận quyết định dừng cuộc vượt
băng. Những đơn vị còn lại thuộc quân đoàn số 51 đã nhận được chỉ thị tiếp tục cố gắng
đưa tàu vận chuyển vượt biển từ mũi phía nam thuộc bán đảo Taman. Trong khi đó, đội
hình thứ hai của mặt trận (Quân đoàn 47 và một sư đoàn kỵ binh Cô dắc Kuban) được
lệnh đến Anapa và Novorossijsk, ở đó, hạm đội Biển Đen sẽ có thể đưa họ đổ bộ đến bờ
biển Crưm. Công binh trưởng, đại tá S.V. Holodov thuộc quân đoàn 47 nhận nhiệm vụ tổ
chức cuộc vượt biển cuối cùng này.
Với tiển triển của cuộc hành quân, đòi hỏi người chịu trách nhiệm quản lý người và trang
thiết bị từ bán đảo Taman đã trở thành một vấn đề chủ yếu. Ở quân đoàn 51, vấn đề này
đã được giải quyết bởi chính các sĩ quan tham mưu, họ đã có mặt ngay tại các vị trí đưa
lên tàu mà không có bất kỳ sự quản lý hậu cần tập trung nào. Trong khi đó, tại các điểm
tập kết của quân đoàn vẫn còn lại khoảng hơn 50 ngàn binh lính, hầu hết trong số đó là
những đơn vị pháo binh và vũ khí hạng nặng cùng với một khối lượng đạn dược đáng kể.
Như đã nói, chỉ huy mặt trận đã quyết định cho tổng chỉ huy các khu vực phía sau – trung
tướng V.K. Mordvinov sẽ đứng ra chịu trách nhiệm tập trung và quản lý chuyên chở
người và trang thiết bị từ tất cả các mạn tàu của hạm đội Biển Đen trên bờ biển Capcas
phía bắc đến các đầu cầu ở Kerch. Khi đó, tôi là Công binh trưởng của mặt trận đã trực
tiếp thi hành một số chức năng tại quân đoàn 51. Nhiệm vụ của tôi là sử dụng tàu của đội
tàu Azov, vận chuyển pháo và đạn dược đến các điểm đầu cầu trong những ngày 8 – 10
tháng giêng, cùng với tổ chức vận chuyển trang thiết bị hạng nặng tự vượt qua biển đóng
băng vào cơ hội đầu tiên có thể.
Do đó, sở chỉ huy mặt trận đã ngay lập tức nhận trách nhiệm chỉ huy tất cả các cuộc hành
quân vượt biển, các sĩ quan chỉ huy của của các quân đoàn số 44 và số 51 được rảnh rang
để tập trung vào chỉ huy các trận đánh cho binh sĩ đã vượt qua eo biển. Do đó, ban tham
mưu của quân đoàn 51 đã tự di chuyển ra khỏi Kerch và tiến sát tới tiền tuyến, tổng chỉ
huy chiến dịch của quân đoàn – thiếu tướng N.I. Dubinin ở lại phía sau cùng phối hợp với
mặt trận.
Một mệnh lệnh mới được cơ cấu rộng lớn hơn để loại bỏ những sai sót hậu cần trong các
đợt vận chuyển binh lính vượt eo biển, cho phép lập kế hoạch cũng như thi hành lệnh
vượt biển cho các đơn vị tham gia khác được dễ dàng hơn. Các sĩ quan chỉ huy quân đoàn
đặt vấn đề vận chuyển pháo, đạn dược cùng các đơn vị công binh và tín hiệu lên ưu tiên
hàng đầu trong 3 – 4 ngày đầu tiên ngay sau khi mệnh lệnh mới được ban hành. Những
yêu cầu đã được thực hiện. Trong vòng ba ngày, các tàu vận chuyển đã suôi ngược giữa
mũi phía nam thuộc bán đảo Taman và các vị trí đổ bộ ở Kerch để chuyên chở hơn 8.250
binh sĩ, 120 xe vận tải, 113 khẩu pháo dã chiến, 40 khẩu cối cùng với các trang thiết bị
khác. Trong các chuyến vận chuyển này bao gồm tất cả các pháo binh thuộc trung đoàn
súng trường núi 105 và các sư đoàn súng trường số 302 và số 390, thêm cả một số súng
của các sư đoàn súng trường số 224 và số 396 và lữ đoàn súng trường 12.
Dòng băng đã phá hủy một số bến tàu trên bán đảo Kerch, và hoàn toàn bao phủ các vị trí
dỡ hàng khác. Do đó, làm giảm sút nghiêm trọng khả năng bốc dỡ của quân đoàn 51, chỉ
các vị trí Enikal, Kerch và Kamysh-Burun là còn có thể sử dụng được, nhưng tại những
nơi đó máy bay địch đã liên tục oanh kích và đã làm hư hỏng nặng. Các đơn vị công binh
đã phải tiến hành sửa chữa lại những vị trí bị hư hại, tuy nhiên tiến trình bốc dỡ còn diễn
ra rất chậm chạp. Theo như tính toán của chúng tôi khi đó, để chuyển đội hình hai của
quân đoàn 51 bằng tàu thủy sẽ phải đến tận giữa tháng hai mới hoàn thành. Vậy chỉ còn
một con đường để tăng tốc hành quân là một số binh sĩ cần phải vượt qua biển đóng băng
một lần nữa, phương án này đã được chấp nhận.
Từ ngày 11 đến ngày 18 tháng giêng năm 1942, nhiệt độ trung bình hàng ngày vào
khoảng từ âm 18 đến âm 20 độ C (khoảng âm 28 độ F – ND). Phần phía nam eo biển
Kerch cho đến Enikal vẫn còn toàn đóng băng. Về phía khác, băng đóng xem như toàn bộ
gần xóm chài nhỏ Zhukovka, tuy nhiên chưa có một cuộc vượt biển nào được tổ chức tại
đây.
Ngỳa 18 tháng giêng, tôi bắt đầu tiến hành một cuộc khảo sát dòng băng cứng trên vùng
Zhukovka-Glejki thuộc bờ biển Crưm. Ông giám đốc tập thể đánh cá của chính quyền địa
phương đã giúp tuyển chọn một số người đánh cá lão luyện, những người rất thông thuộc
về eo biển này. Họ rất nhiệt tình giúp đỡ trong cuộc khảo sát băng đóng, và dẫn đường
cho binh sĩ vượt biển. Thực tế là, trong cuộc nội chiến (cuộc nội chiến của nước Nga,
1918 – 1922 – ND) một số trong những người đánh cá đó đã giúp đỡ các đơn vị Hồng
quân vượt eo biển từ Kerch vào Taman. 12 người đánh cá đã tham gia với tiểu đoàn công
binh 75 và đợt khảo sát băng được bắt đầu vào ngày 19 tháng giêng.
Đầu tiên, những người đánh cá chạy từ Kerch đến bán đảo Taman, lấy các số đo độ dày
của băng ở các vị trí trên eo biển. Khi sang đến bờ bên kia, họ quay lại bằng lộ trình khác,
tiếp theo là các nhóm khảo sát cùng với các sĩ quan và người thuộc tiểu đoàn công binh
75. Tất cả có tám nhóm 10 – 12 người, mỗi nhóm đều do một sĩ quan chỉ huy cùng với 1
– 2 người đánh cá đi kèm, vẽ bản đồ thành tám lộ trình riêng để vượt eo biển. Cùng với
các thiết bị trắc địa, tám nhóm khảo sát còn mang theo điện thoại dã chiến, cứ hai kilômét
lại báo cáo về cho Công binh trưởng của mặt trận. Những báo cáo đó mô tả lại các tình
trạng đóng băng và độ dày của nó cũng như những công việc cần phải làm để gia cường
tảng băng và làm các lộ trình cho binh sĩ có thể vượt qua được. Khoảng 14 giờ ngày 19
tháng giêng, các nhóm khảo sát đã tiếp cận được đến bán đảo Taman và thiết lập điện
thoại liên lạc với căn cứ ban tham mưu vượt biển ở tại Zhukovka. Các báo cáo có chiều
hướng rất thuận lợi: độ dày của băng trên cả tám lộ trình đều trong phạm vi từ 14 đến 20
Cm, và không có rạn nứt trên băng. Một số lộ trình cần được đẽo bớt trên đường đi những
gợn băng có cạnh sắc nhọn.
Khi họ đã tiếp cận được đến bờ bán đảo Taman, những trinh sát liền nhận nhiệm vụ liên
lạc với các chỉ huy đơn vị bộ binh và pháo binh để kết nối thông tin qua đường điện thoại
giữa họ với chỉ huy chiến dịch vượt biển – nghĩa là Công binh trưởng của mặt trận. Để
hoàn thành nhiệm vụ này, lính trinh sát đã lên kế hoạch, chọn lọc các tuyến lộ trình luân
phiên cho các trường hợp tám lộ trình đã xác định trước gặp sự cố trong khi binh sĩ của
chúng ta đang tiến hành cuộc vượt băng. Đoàn binh sĩ đầu tiên được tiến hành tổ chức
vượt băng, đoàn này là những bộ phận còn lại thuộc sư đoàn súng trường 224 và lữ đoàn