BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ GIAO THÔNG VẬN TẢI
TS. HOÀNG THỊ HỒNG LÊ (Chủ biên),
PGS.TS. ĐẶNG THÁI HÙNG (Đồng Chủ biên)
TS. VƢƠNG THỊ BẠCH TUYẾT, TS. ĐẶNG THỊ HUẾ
Giáo trình
KẾ TOÁN THƢƠNG MẠI DỊCH VỤ
NHÀ XUẤT BẢN KHOA HỌC TỰ NHIÊN VÀ CÔNG NGHỆ
HÀ NỘI - 2020
3
LỜI NÓI ĐẦU
Hiện nay, cùng với xu hƣớng đổi mới nền giáo dục quốc dân, các
trƣờng đại học đã từng bƣớc hoàn thành chƣơng trình đào tạo theo hƣớng
công nghệ tiên tiến. Trƣờng Đại học Công nghệ Giao thông vận tải cũng
đang hòa mình vào xu hƣớng đó để từng bƣớc nâng cao và khẳng định vị
trí của mình trong khối các trƣờng đại học trên toàn quốc khi đào tạo các
ngành kinh tế, kỹ thuật,… Mặt khác nền kinh tế Việt Nam những năm gần
đây đang phát triển ngành thƣơng mại, dịch vụ, đây là ngành kinh tế mũi
nhọn có tầm quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Có thể nói thƣơng
mại, dịch vụ là ngành kinh tế mang tính đặc thù riêng trong quá trình sản
xuất và quản lý của một doanh nghiệp. Chính vì vậy, kế toán trong doanh
nghiệp này đòi hỏi những yêu cầu, quy định riêng gắn với đặc điểm ngành
nghề và sản phẩm.
Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình học tập, nghiên cứu của
học viên chuyên ngành kế toán ở trình độ thạc sĩ, tập thể giảng viên Bộ
môn Kế toán - Kiểm toán Trƣờng Đại học Công nghệ Giao thông vận tải
tổ chức biên soạn và xuất bản cuốn sách Giáo trình Kế toán thương mại
dịch vụ.
Nội dung cuốn sách làm rõ: Tổ chức công tác kế toán trong doanh
nghiệp thƣơng mại, dịch vụ (các nguyên tắc tổ chức công tác kế toán, nội
dung tổ chức công tác kế toán); Đồng thời nhóm tác giả cũng đi sâu
những vấn đề kỹ thuật, xử lý nghiệp vụ đặc thù về kế toán quá trình mua
hàng, bán hàng, xuất nhập khẩu hàng hóa và kế toán trong doanh nghiệp
dịch vụ, du lịch,… theo chế độ kế toán hiện hành. Cuốn sách góp phần
trang bị kiến thức phong phú cho học viên, sinh viên chuyên ngành Kế
toán doanh nghiệp, đồng thời cũng gợi mở cho các hƣớng nghiên cứu của
ngƣời học khi làm luận văn tốt nghiệp và nghiên cứu ở các bậc cao hơn.
Kế toán Thƣơng mại dịch vụ là công trình nghiên cứu khoa học của
tập thể tác giả là những giảng viên có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh
vực Kế toán, Kiểm toán biên soạn, cụ thể:
- TS. Hoàng Thị Hồng Lê, Trƣởng khoa Kinh tế Vận tải, Chủ biên,
chỉ đạo chung, thực hiện soát xét và trực tiếp biên soạn các Chƣơng 2, 3,
6, 7;
4
- PGS.TS. Đặng Thái Hùng, nguyên Vụ trƣởng Vụ Chế độ Kế toán -
Kiểm toán, đồng chủ biên, chỉ đạo chung và thực hiện soát xét;
- TS. Vƣơng Thị Bạch Tuyết cán bộ tham gia trực tiếp biên soạn
Chƣơng 1, 4, 5, 10;
- TS. Đặng Thị Huế cán bộ tham gia trực tiếp biên soạn Chƣơng 8 và 9.
Trong quá trình biên soạn, tập thể tác giả đã dành nhiều công sức và
tâm huyết, song kế toán thƣơng mại dịch vụ là những vấn đề mang tính
chất đặc thù với phạm vi rộng nên nội dung và hình thức của giáo trình
không tránh khỏi những sơ suất nhất định. Nhóm tác giả mong nhận đƣợc
nhiều ý kiến đóng góp chân thành của các nhà khoa học và độc giả quan
tâm để giáo trình đƣợc bổ sung hoàn thiện hơn.
Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về Bộ môn Kế toán - Kiểm toán, 54
Triều Khúc, Thanh Xuân, Hà Nội.
Xin trân trọng cảm ơn!
5
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ......................................................................................................... 3
Chƣơng 1. TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP
THƢƠNG MẠI, DỊCH VỤ ................................................................................. 13
1.1. Vai trò, nhiệm vụ kế toán trong doanh nghiệp thƣơng mại, dịch vụ 13
1.1.1. Vai trò kế toán trong doanh nghiệp thƣơng mại, dịch vụ...………13
1.1.2. Nhiệm vụ kế toán trong doanh nghiệp thƣơng mại dịch vụ
………………………………………………………………………… 14
1.2. Các khái niệm và nguyên tắc kế toán cơ bản ......................................... 16
1.2.1. Các khái niệm kế toán cơ bản ………………………………….. .15
1.2.2. Các nguyên tắc kế toán cơ bản …………………………………..19
1.3. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và nguyên tắc tổ chức công tác kế toán
trong doanh nghiệp thƣơng mại, dịch vụ ....................................................... 24
1.3.1. Khái niệm tổ chức công tác kế toán ............................................... 23
1.3.2. Đặc điểm, ý nghĩa tổ chức công tác kế toán .................................. 24
1.3.3. Nguyên tắc tổ chức công tác kế toán …………………………….25
1.4. Nội dung tổ chức công tác kế toán trong doanh nghiệp thƣơng mại,
dịch vụ .................................................................................................................29
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƢƠNG 1 ....................................................................... 60
Chƣơng 2. KẾ TOÁN MUA HÀNG .................................................................. 61
2.1. Đặc điểm, nhiệm vụ kế toán mua hàng ................................................... 61
2.2. Phƣơng thức mua hàng .............................................................................. 65
2.3. Quy định về kế toán mua hàng …………………….……………63
2.4. Kế toán mua hàng ........................................................................................ 68
6
2.4.1. Chứng từ kế toán sử dụng ………………………………………65
2.4.2. Tài chính kế toán sử dụng ……………………………………….66
2.4.3. Phƣơng pháp kế toán mua hàng …………………………………72
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 2 ............................................................... 87
Chƣơng 3. KẾ TOÁN BÁN HÀNG ................................................................... 91
3.1. Đặc điểm, nhiệm vụ kế toán bán hàng ..................................................... 91
3.1.1. Đặc điểm hoạt động bán hàng ………………………………….. 89
3.1.2. Nhiệm vụ kế toán bán hàng ……………………………………...90
3.2. Phƣơng thức bán hàng ................................................................................ 93
3.2.1. Phƣơng thức buôn bán hàng hóa ………………………………..92
3.2.2. Phƣơng thức bán lẻ hàng hóa ………………………………… ..93
3.2.3. Phƣơng thức bán hàng đại lý …………………………………….94
3.3. Quy định về kế toán bán hàng ................................................................... 96
3.3.1. Quy định về giá bán hàng hóa …………………………………...95
3.3.2. Xác định doanh thu trong doanh nghiệp thƣơng mại ……………95
3.3.3. Thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng ………………………...96
3.4. Kế toán bán hàng ......................................................................................... 99
3.4.1. Chứng từ kế toán sử dụng …………………………………….….97
3.4.2. Tài khoản kế toán tài chính ………………………………………98
3.4.3. Phƣơng thức kế toán bán hàng ………………………………….106
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 3 …………………………….….130
Chƣơng 4. KẾ TOÁN NHẬP KHẨU HÀNG HÓA ......................................137
4.1. Tổng quan về nhập khẩu hàng hóa ........................................................137
4.1.1. Đặc điểm nhập khẩu hàng hóa ………………………………….138