Giới thiệu chung về cá Dĩa
á đĩa (người miền Nam gọi là cá dĩa) (danh pháp khoa học: Symphysodon, tên
tiếng Anh thông dụng là discus fish, thuộc họ Cá rô phi Cichlidae (Rô phi vốn là
họ cá có rất nhiều loài đẹp). Người Hoa gọi cá đĩa là "Ngũ Sắc Thần Tiên" và tôn
nó là "Nhất Đại Mỹ Ngư" tức là cá đẹp nhất trong các loài cá nuôi để làm cảnh.
Đặc điểm
Quê hương của cá đĩa là những nhánh sông nhỏ thuộc sông Amazon (Nam Mỹ) là
nơi có nhiều cá đẹp và lạ. Cá trưởng thành có kích thước từ 15cm đến 20cm, thân
hình có dạng tròn như chiếc đĩa, rất dẹp, miệng nhỏ, mang nhỏ và sống hiền hòa
theo bầy đàn trong tự nhiên.
Cá đĩa có thân hình trơn láng với màu nền thường là nâu đỏ (cá đĩa nâu), bông
xanh (cá đĩa bông), xanh lam (cá đĩa lam), trắng bạch (cá đĩa bạch tạng, rất
hiếm),...
Thức ăn của cá đĩa trong môi trường nuôi nhân tạo thường là trùn đỏ, trùn chỉ, bo
bo, lăng quăng hay tim gan bò băm nhuyễn. Cá đĩa không kén ăn, nhưng tương đối
khó nuôi vì cá chỉ sống mạnh khỏe ở một môi trường nước thật sạch, độ pH từ 5,5
đến 6,5 đến hơi chua, nước mềm và ở điều kiện nhiệt độ từ 28 đến 32 độ C. Người
ta dựa vào những tiêu chuẩn này để làm bể nuôi cá đĩa cho thật phù hợp để cá
sống mạnh khỏe.
Sinh sản
Giống cá này cho sinh sản trong điều kiện nhân tạo rất khó thành công. Cá sinh
sản đã khó do giữ trứng rất kỹ, lại hay ăn trứng nếu như cảm thấy xung quanh nó
nguy hiểm hay nhiều người qua lại, cá bột yếu ớt và hao hụt rất nhiều. Mỗi chu kỳ
sinh sản mặc dù cá đĩa có thể đẻ khoảng 200 đến 400 trứng, nhưng khi đàn cá bột
lớn cỡ 2cm thì chỉ còn lại 30 đến 40 con là điều bình thường nếu không muốn nói
là đã đạt tiêu chuẩn cho một lứa đẻ của cá đĩa.
Cho cá bắt cặp
Giai đoạn bắt cặp xảy ra trong vòng 7-10 ngày. cặp cá sẽ tự tách ra một góc bể,
dùng miệng làm sạch nơi sẽ sinh đẻ. Đôi cá này thường kề sát miệng, quẫy mạnh
đuôi, đuổi bắt nhau, xua đuổi những con khác lại gần chúng. Tiếp đó chúng bơi
sóng đôi, quấn quít bên nhau. Trước khi đẻ một vài ngày, cá có hiện tượng rùng
mình, rung toàn thân, xếp vây lại, đôi lúc đứng yên tại chỗ, ít bắt mồi. Khi sinh, cá
chúc đầu xuống 45 độ. Lúc này gai sinh dục lộ rõ, màu sắc rực rỡ hẳn lên. Cá cái
đẻ trứng theo chiều dọc giá thể, từ dưới lên. Cá đực cũng theo lộ trình đó tiết tinh
để thụ tinh cho trứng. Số trứng thường 70-80 đến 150, có khi hơn.
Phân biệt giới tính
Cá đực có hình dáng to, đầu hơi gù, vây bụng xệ, dưới bụng vùng giáp vây lõm
vào trông rất rõ, hoạt động hung hăng hơn cá cái.
Cá cái thường nhỏ hơn cá đực, gai sinh dục lồi ra ngắn (#3mm) , chia 2 thùy nhọn
và hơi cong về phía sau.
Quá trình sinh sản
Trứng được tưới tinh có màu trong suốt, trứng không thụ tinh có màu trắng đục,
tấy gòn. Sau 24 giờ, trứng thụ tinh chuyển sang màu trắng xám. Ở 30 độ C trứng
nở trong vòng 55-57 giờ. Trong lúc này cá bố và cá mẹ thay phiên nhau quạt nước
cho trứng để có đủ độ thoáng khí. Tỉ lệ trứng nở từ 60% đến 80%, nếu cá đẻ lứa
đầu tiên thì 70% số trứng đó sẽ không nở và bị cá cha mẹ ăn hết vì cá đực hoặc cái
chưa thuần thục kỹ năng sinh sản, nên chờ lứa tiếp theo.
Chăm sóc cá bột
Khi cá mới nở sẽ sống nhờ túi noãn và bám trên giá đẻ, tự tiêu dùng năng lượng
của túi noãn để sống sót, nếu cá bột rơi xuống, cá cha hoặc mẹ sẽ dùng miệng
ngậm lấy và đặt lại chỗ cũ.
Sau 60 giờ, cá bột có thể bơi lội thành đàn quanh cá bố mẹ, sống nhờ ăn chất nhờn
tiết ra từ mình cá bố mẹ trong vòng 12-15 ngày. Sau đó, cá bột bắt đầu ăn được
các sinh vật nhỏ trong nước. Khoảng 18 ngày, cá bột có thể tạm gọi là cá con và
ăn được thức ăn nhân tạo. Sau 21 ngày chúng có thể tự đi tìm thức ăn.
Phân loại
Cá đĩa có rất nhiều loài, nhưng những loài cá đĩa có trong thiên nhiên sau đây
thường gặp và phổ biến nhất là:
* Symphysodon aequifasciatus - cá đĩa thông thường, có các giống:
- Symphysodon aequifasciatus haraldi, Schultz 1960 - cá đĩa xanh lam
- Symphysodon aequifasciatus axelrodi, Schultz 1960 - cá đĩa nâu
- Symphysodon aequifasciatus aequifasciatus, Pellegrin 1904 - cá đĩa xanh lục
- Symphysodon tarzoo - cá đĩa bông xanh
- Symphysodon discus: cá đĩa đỏ hay cá đĩa Hecke