intTypePromotion=1

Immanuel Wallerstein với lý thuyết hệ thống thế giới hiện đại và lý thuyết trung tâm - Ngoại vi

Chia sẻ: Kequaidan Kequaidan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:15

0
35
lượt xem
2
download

Immanuel Wallerstein với lý thuyết hệ thống thế giới hiện đại và lý thuyết trung tâm - Ngoại vi

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết nhằm tìm kiểu kỹ hơn những hiểu viết về Wallerstein; đi vào hân tích các lý thuyết, tiếp thu và vận dụng lý thuyết hệ thống thế giới của Wallerstein. Phân biệt giữa thuật ngữ Hệ thống thế giới hiện đại với Lý thuyết hệ thống; củng như tiếp cận hệ thống của Wallerstein với hệ thống của Bertalanfly.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Immanuel Wallerstein với lý thuyết hệ thống thế giới hiện đại và lý thuyết trung tâm - Ngoại vi

IMMANUEL WALLERSTEIN víi lý thuyÕt hÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i<br /> vµ lý thuyÕt trung t©m - ngo¹i vi<br /> <br /> <br /> Hå SÜ Quý(*)<br /> <br /> Lý thuyÕt HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i (Modern World-Systems Theory), mµ trong<br /> ®ã quan niÖm vÒ trung t©m vµ ngo¹i vi (Core - Peripheral Theory) ®ãng vai trß<br /> lµ c¸ch tiÕp cËn chñ yÕu, kh¸m ph¸ nh÷ng quan hÖ hiÖn thùc ®· kiÕn t¹o nªn hÖ<br /> thèng thÕ giíi ngµy nay, lµ mét trong nh÷ng lý thuyÕt khoa häc x· héi ®å sé nhÊt<br /> thÕ kû XX. Ng−êi ®Ò xuÊt lý thuyÕt nµy lµ Wallerstein, nhµ x· héi häc næi tiÕng<br /> ng−êi Mü. (*)<br /> Suèt tõ thËp niªn 1970 ®Õn nay, b»ng lý thuyÕt cña m×nh, Wallerstein ®· cã<br /> tiÕng nãi ë hÇu hÕt c¸c sù kiÖn nãng cña thÕ giíi. Lý thuyÕt cña «ng trªn thùc tÕ<br /> ®· thu hót ®−îc sù quan t©m ®Æc biÖt cña giíi khoa häc vµ giíi chÝnh trÞ ë hÇu<br /> kh¾p c¸c n−íc. S¸ch cña Wallerstein ®−îc xuÊt b¶n b»ng nhiÒu thø tiÕng. Tªn<br /> tuæi cña «ng ®−îc gi¶ng d¹y ë kh¾p c¸c gi¶ng ®−êng. Kh«ng chØ ®ãng vai trß lµ<br /> c¸ch tiÕp cËn cho nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc, lý thuyÕt Wallerstein<br /> cßn lµ ph−¬ng ph¸p luËn cho viÖc hoµn thiÖn “Khoa häc LÞch sö toµn cÇu”<br /> (Universal History), trùc tiÕp lµm c¬ së cho ñy ban Gulbenkian vÒ t¸i cÊu tróc<br /> khoa häc x· héi(**) vµ truyÒn c¶m høng cho mét sè phong trµo chÝnh trÞ x· héi<br /> trªn kh¾p thÕ giíi. T¹i c¸c tæ chøc cña Liªn Hîp Quèc nh− UNESCO, UNDP,<br /> FAO… suèt mÊy chôc n¨m qua, lý thuyÕt cña Wallerstein th−êng xuyªn ®−îc sö<br /> dông nh− mét c«ng cô h÷u hiÖu ®Ó chèng nghÌo ®ãi vµ gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò<br /> kinh tÕ - x· héi(***).<br /> ë ViÖt Nam tr−íc thËp niªn 1990, Wallerstein hÇu nh− kh«ng ®−îc nh¾c tíi. ChØ<br /> trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, c¸c nhµ kinh tÕ häc vµ x· héi häc míi nãi tíi “HÖ<br /> thèng thÕ giíi” vµ c¸c nhµ nghiªn cøu v¨n hãa - x· héi míi nãi tíi quan ®iÓm<br /> “Trung t©m - ngo¹i vi” cña «ng. Tuy thÕ nh÷ng hiÓu biÕt vÒ Wallerstein thÓ hiÖn<br /> trªn s¸ch b¸o th−êng kh¸ gi¶n ®¬n. Kh«ng mÊy ai chñ t©m ®i s©u vµo c¸c lý<br /> thuyÕt, dï lµ ®Ó phª ph¸n hay lµ ®Ó tiÕp thu, vËn dông. Thªm vµo ®ã, trong tiÕng<br /> ViÖt, thuËt ng÷ “HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i” l¹i gîi lªn nh÷ng hiÓu biÕt ®· cã ë<br /> ViÖt Nam vÒ “Lý thuyÕt hÖ thèng” (General System Theory) cña Bertalanfly(****),<br /> <br /> (*)<br /> GS. TS., ViÖn Th«ng tin Khoa häc x· héi.<br /> (**)<br /> Gulbenkian Commission on the Restructuring of the Social Sciences.<br /> (***)<br /> Xem: United Nations: World Systems Theory.<br /> (****)<br /> General Systems Theory (GST) lµ lý thuyÕt thuéc lÜnh vùc ®iÒu khiÓn häc (Cybernetics) ®−îc khëi<br /> x−íng bëi nhµ sinh vËt häc Ludwig von Bertalanffy. GST cho phÐp ph¸t hiÖn cÊu tróc, c¸c thµnh phÇn<br /> cña hÖ thèng vµ c¸c nguyªn t¾c vËn hµnh cña hÖ thèng ®ã. GST cho phÐp nhiÒu khoa häc cïng s¸ng<br /> t¹o nh÷ng ®å ¸n liªn ngµnh, ®a ngµnh ®Ó øng dông. Trªn thùc tÕ, GST ®−îc øng dông rÊt réng r·i<br /> trong nhiÒu lÜnh vùc tõ x· héi ®Õn tù nhiªn vµ c«ng nghÖ, kü thuËt, t©m lý... Xem: Bertalanfly’s<br /> General Systems Theory, http://www.minddevelopment.eu...<br /> 4 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 7.2014<br /> <br /> <br /> chø kh«ng ph¶i vÒ “Modern World-Systems” cña Wallerstein. Nãi ®Õn tiÕp cËn hÖ<br /> thèng, kh«ng Ýt ng−êi vÉn nhÇm lÉn hÖ thèng cña Bertalanfly víi hÖ thèng cña<br /> Wallerstein. “Trung t©m vµ ngo¹i vi” còng thÕ, c¸c kh¸i niÖm nµy ®−îc hiÓu<br /> kh«ng h¼n ®· trïng víi c¸c kh¸i niÖm “Lâi vµ ngo¹i vi” (Core – Peripheral) nh−<br /> thuËt ng÷ gèc mµ Wallerstein ®· sö dông lµm kh¸i niÖm c«ng cô cña häc thuyÕt<br /> Modern World-System.<br /> Víi bµi viÕt nµy, chóng t«i muèn gãp phÇn kh¾c phôc t×nh tr¹ng nãi trªn.<br /> <br /> <br /> I. Vµi nÐt vÒ Wallerstein víi nh÷ng t− t−ëng kiÖt xuÊt vÒ sù<br /> 1. Immanuel Maurice Wallerstein thèng nhÊt c¸c khoa häc, vµ còng lµ n¬i<br /> sinh ngµy 28/9/1930 ë New York. T¹i cã c¸c thµnh viªn nhiÖt thµnh øng dông<br /> §¹i häc vµ ph¸t triÓn c¸ch tiÕp cËn hÖ thèng thÕ<br /> Columbia, giíi cña Wallerstein.<br /> New York, 3. Trong nh÷ng n¨m 1993-1995,<br /> «ng ®−îc Wallerstein lµ Chñ tÞch ñy ban<br /> ®µo t¹o c¶ Gulbenkian - ñy ban thuéc UNESCO<br /> ba tr×nh vÒ t¸i cÊu tróc c¸c khoa häc x· héi<br /> ®é - Cö nh»m ®Þnh h−íng ph¸t triÓn khoa häc<br /> nh©n n¨m x· héi vµ nh©n v¨n 50 n¨m sau ®ã. ñy<br /> 1951, ban nµy ®i theo khuynh h−íng nh×n<br /> Th¹c sÜ n¨m 1954 vµ TiÕn sÜ n¨m 1959. nhËn toµn bé c¸c khoa häc x· héi vµ<br /> Ngoµi Columbia, Wallerstein cßn häc vµ nh©n v¨n d−íi c¸ch tiÕp cËn hÖ thèng<br /> nghiªn cøu t¹i §¹i häc Oxford - Anh, thÕ giíi (Xem: Immanuel Wallerstein,<br /> §¹i häc Libre de Bruxelles - BØ, §¹i häc 1976, Vol.27, No.3, c.343-352). C¸c<br /> Paris 7 - Ph¸p vµ §¹i häc Nacional thµnh viªn cña ñy ban ®Òu lµ c¸c nhµ<br /> Autonoma - Mexico. khoa häc næi tiÕng gåm 6 chuyªn gia vÒ<br /> Tõ n¨m 1951-1953, Wallerstein khoa häc x· héi, 2 chuyªn gia khoa häc<br /> phôc vô trong qu©n ®éi. Tõ n¨m 1958- tù nhiªn vµ 2 chuyªn gia khoa häc nh©n<br /> 1971, Wallerstein nghiªn cøu vµ gi¶ng v¨n. B¸o c¸o cña ñy ban “Open the<br /> d¹y x· héi häc t¹i §¹i häc Columbia, Social Sciences” ®−îc c«ng bè vµo n¨m<br /> New York. Tõ n¨m 1971-1976, t¹i §¹i 1996 b»ng nhiÒu ng«n ng÷. B¶n tiÕng<br /> häc McGil. Tõ n¨m 1976-1999, t¹i §¹i ViÖt cña b¸o c¸o nµy do §¹i häc quèc gia<br /> häc Binghamton. Vµ tõ sau n¨m 2000, Hµ Néi xuÊt b¶n n¨m 2007 d−íi tiªu ®Ò<br /> t¹i §¹i häc Yale. “Khoa häc x· héi trªn thÕ giíi”. Tuy<br /> nhiªn, tiÕng vang cña b¸o c¸o nµy<br /> 2. Nh÷ng n¨m 1976-2005, «ng lµ kh«ng lín, trong khi nã bÞ chØ trÝch ë<br /> l·nh ®¹o Trung t©m Fernand Braudel nhiÒu n¬i (Xem: Michael Burawoy,<br /> thuéc §¹i häc Binghamton, nghiªn cøu http://citeseerx.ist.psu...).<br /> vÒ kinh tÕ, hÖ thèng lÞch sö vµ c¸c nÒn<br /> v¨n minh (Fernand Braudel Center for Nh÷ng n¨m 1994-1998, Wallerstein<br /> the Study of Economies, Historical lµ Chñ tÞch HiÖp héi X· héi häc thÕ giíi.<br /> Systems and Civilization). §©y lµ trung 4. Víi Wallerstein, nh÷ng ng−êi mµ<br /> t©m nghiªn cøu mang tªn nhµ khoa häc «ng chÞu ¶nh h−ëng ®· tõng ®−îc «ng<br /> Fernand Braudel næi tiÕng ng−êi Ph¸p nh¾c ®Õn lµ Karl Marx, Fernand<br /> Immanuel Wallerstein… 5<br /> <br /> Braudel, Sigmund Freud, Nikolai c¸c t¸c phÈm ®ã ®Òu ®Ò cËp ®Õn HÖ<br /> Kondratiev... §©y lµ nh÷ng vÜ nh©n rÊt thèng thÕ giíi vµ vÒ quan ®iÓm trung<br /> ®iÓn h×nh cho t− duy duy lý phæ qu¸t t©m - ngo¹i vi. C¸c t¸c phÈm cña<br /> ch©u ¢u. Cã lÏ ®iÒu nµy còng cã ý nghÜa Wallerstein ®Òu ®−îc coi lµ cã gi¸ trÞ,<br /> nhÊt ®Þnh ®èi víi nh÷ng h−íng nghiªn mÆc dï quan ®iÓm vÒ hÖ thèng thÕ giíi<br /> cøu sau nµy ë Wallerstein. cña «ng, suèt mÊy thËp niªn tõ ngµy<br /> c«ng bè ®Õn nay, gÇn nh− lóc nµo còng<br /> 5. §Çu nh÷ng n¨m 1960, nhËn ®−îc nh÷ng ý kiÕn kh«ng t¸n ®ång<br /> Wallerstein b¾t ®Çu sù nghiÖp khoa häc hoÆc phª ph¸n.<br /> cña m×nh víi nh÷ng nghiªn cøu x· héi<br /> häc vÒ ch©u Phi. Víi ®èi t−îng nµy, viÖc II. HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i trong quan niÖm cña<br /> thèng nhÊt c¸c lý thuyÕt ®Ó nghiªn cøu Wallerstein<br /> x· héi trong tæng thÓ c¸c yÕu tè ®Þa lý,<br /> v¨n hãa, kinh tÕ… cña nã ®−îc «ng 1. HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i, theo<br /> quan t©m. Tõ ®ã, Wallerstein h−íng sù Wallerstein, lµ tËp hîp thùc tÕ c¸c quèc<br /> chó ý ®Õn nh÷ng t− t−ëng cña nhµ sö gia hiÖn ®ang tån t¹i víi c¸c tr×nh ®é<br /> häc ng−êi Ph¸p Fernand Braudel. ¤ng ph¸t triÓn rÊt chªnh lÖch nhau, nh−ng<br /> say mª víi ý t−ëng vÒ sù thèng nhÊt c¸c l¹i cã liªn hÖ h÷u c¬ víi nhau th«ng qua<br /> khoa häc cña Braudel trong bµi “LÞch sö nh÷ng quan hÖ bãc lét, bÊt b×nh ®¼ng vµ<br /> vµ Khoa häc x· héi, trong tiÕn tr×nh dµi th«ng qua sù c¹nh tranh, ®Þnh ®o¹t ®Þa<br /> l©u” (Fernand Braudel, 1958). §©y lµ vÞ trung t©m - ngo¹i vi, ®−îc h×nh thµnh<br /> bµi viÕt næi tiÕng cña Braudel n¨m 1958 tõ thÕ kû XVI, ®· ®Þnh h×nh ë thÕ kû<br /> nh»m ®èi tho¹i víi cuèn s¸ch XIX vµ ngµy cµng tá ra bÒn v÷ng. HÖ<br /> “L’anthropologie structurale” cña Claude thèng nµy sÏ tån t¹i dµi l©u, cã thÓ vµi<br /> LÐvi-Strauss (Claude LÐvi-Strauss, tr¨m n¨m hoÆc h¬n thÕ n÷a. Trong thÕ<br /> 1962). Bµi viÕt nµy ®−îc coi lµ tuyªn giíi ngµy nay, hÖ thèng nµy lµ thùc tÕ<br /> ng«n vÒ sù thèng nhÊt cña c¸c khoa häc kh«ng thÓ l¶ng tr¸nh ®èi víi mäi quan<br /> theo h−íng tiÕp nèi ý t−ëng cña K. Marx ®iÓm, nã quy ®Þnh toµn bé ®êi sèng x·<br /> n¨m 1844 “vÒ sau, khoa häc vÒ tù nhiªn héi loµi ng−êi vÒ tÊt c¶ c¸c ph−¬ng diÖn,<br /> sÏ bao hµm trong nã khoa häc vÒ con mµ tr−íc hÕt lµ vÒ ph−¬ng diÖn kinh tÕ,<br /> ng−êi, còng nh− khoa häc vÒ con ng−êi chÝnh trÞ vµ x· héi. Wallerstein viÕt:<br /> sÏ bao hµm trong nã khoa häc vÒ tù “HÖ thèng thÕ giíi lµ mét hÖ thèng x·<br /> nhiªn: §ã sÏ lµ mét khoa häc”. ChÝnh lµ héi cã ranh giíi, cÊu tróc, c¸c nhãm<br /> lÊy c¶m høng tõ Braudel vµ Marx, thµnh phÇn, c¸c quy t¾c ph¸p lý vµ c¸c<br /> Wallerstein ®· ®Ò x−íng vµ ph¸t triÓn lý quy t¾c cè kÕt. Søc sèng cña hÖ thèng<br /> thuyÕt HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i cña ®−îc t¹o thµnh bëi c¸c lùc l−îng xung<br /> m×nh (K. Marx, B¶n th¶o kinh tÕ - triÕt ®ét - c¸c lùc l−îng gi÷ nã trong tr¹ng<br /> häc n¨m 1844, trong K. Marx vµ F. th¸i c¨ng th¼ng vµ ph©n chia nã ra<br /> Engels, 2000, tËp 42, tr.179). thµnh tõng nhãm nhá kh«ng ngõng cè<br /> g¾ng ®Ó xãa bá hÖ thèng hoÆc c¶i t¹o hÖ<br /> 6. §Õn nay, Wallerstein ®· xuÊt b¶n thèng. HÖ thèng cã nh÷ng ®Æc ®iÓm cña<br /> h¬n 20 cuèn s¸ch vµ h¬n 300 bµi b¸o mét c¬ thÓ sèng, ch¼ng h¹n cã tuæi thä<br /> khoa häc (Xem: Wallerstein CV., dµi h¬n nhê thay ®æi ®Æc tr−ng cña hÖ<br /> http://binghamton.edu/fbc/...). PhÇn lín thèng trong mét vµi quan hÖ vµ trong<br /> 6 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 7.2014<br /> <br /> <br /> viÖc duy tr× sù æn ®Þnh víi xung 4 tËp nµy còng th−êng ®−îc gäi lµ bé<br /> quanh… Søc sèng cña hÖ thèng phÇn s¸ch vÒ lý thuyÕt trung t©m - ngo¹i vi.<br /> lín lµ tù ®iÒu chØnh vµ c¸c ®éng lùc ph¸t Trªn thùc tÕ, mét sè quan ®iÓm cña<br /> triÓn cña hÖ thèng chñ yÕu lµ ®éng lùc Wallerstein vÒ hÖ thèng thÕ giíi hiÖn<br /> bªn trong” (Immanuel Wallerstein, ®¹i vµ vÒ quan ®iÓm trung t©m - ngo¹i<br /> 1974, p.347). vi cßn ®−îc tr×nh bµy ë c¸c t¸c phÈm<br /> kh¸c, ®Æc biÖt ë “NÒn kinh tÕ thÕ giíi t−<br /> HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i ®−îc<br /> b¶n chñ nghÜa” xuÊt b¶n n¨m 1979 vµ<br /> Wallerstein m« t¶, ph©n tÝch vµ ®¸nh<br /> “§Þa chÝnh trÞ vµ ®Þa v¨n hãa” xuÊt b¶n<br /> gi¸ - võa chi tiÕt võa kh¸i qu¸t - trong<br /> n¨m 1991.<br /> bé s¸ch “HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i”<br /> gåm 4 tËp, lÇn l−ît ®−îc xuÊt b¶n trong 4. Cuèn ®Çu<br /> c¸c n¨m 1974, 1980, 1989 vµ 2011. §©y tiªn vÒ lý thuyÕt<br /> còng lµ c«ng tr×nh lín nhÊt cho tíi nay hÖ thèng thÕ giíi<br /> cña Wallerstein. Tuy nhiªn, vÒ hÖ thèng cña Wallerstein<br /> thÕ giíi hiÖn ®¹i víi nh÷ng néi dung v« lµ “HÖ thèng thÕ<br /> cïng phong phó cña nã th× Wallerstein giíi hiÖn ®¹i I:<br /> kh«ng chØ tr×nh bµy trong bé s¸ch 4 tËp NÒn n«ng nghiÖp<br /> nµy, mµ cßn trong nhiÒu Ên phÈm kh¸c t− b¶n chñ<br /> n÷a. Bëi víi thêi gian gÇn 40 n¨m gi÷a nghÜa vµ nguån<br /> c¸c lÇn xuÊt b¶n cho tõng tËp, gèc ch©u ¢u cña<br /> Wallerstein cßn c«ng bè h¬n 10 Ên phÈm nÒn kinh tÕ thÕ<br /> kh¸c, còng ®Òu lµ c¸c c«ng tr×nh ®−îc giíi ë thÕ kû<br /> ®¸nh gi¸ lµ tÇm cì, c¶ vÒ hµm l−îng häc<br /> XVI” xuÊt b¶n n¨m 1974 (Immanuel<br /> thuËt vµ sè trang Ên phÈm.<br /> Wallerstein, 1974). Trong tËp nµy,<br /> 2. §èi t−îng nghiªn cøu vµ tr×nh Wallerstein kh¼ng ®Þnh sù tån t¹i cña<br /> bµy cña bé s¸ch 4 tËp nµy lµ “HÖ thèng hÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i. HÖ thèng nµy<br /> thÕ giíi hiÖn ®¹i” (The Modern World- kh«ng ph¶i míi b¾t ®Çu h×nh thµnh hay<br /> System). Tuy nhiªn trong c¸c tµi liÖu, ®ang h×nh thµnh trong thÕ kû XX, mµ<br /> th× ®©y cßn lµ bé s¸ch viÕt vÒ “Lý thuyÕt ngay tõ thÕ kû XV-XVI khi chñ nghÜa t−<br /> ph©n tÝch hÖ thèng thÕ giíi” (World- b¶n xuÊt hiÖn, hÖ thèng thÕ giíi hiÖn<br /> Systems Analysis) vµ vÒ “C¸ch tiÕp cËn ®¹i ®· h×nh thµnh vµ ngµy mét ®Þnh<br /> hÖ thèng thÕ giíi” (World-System h×nh. Sù ph¸t triÓn kh«ng ®ång ®Òu lµ<br /> Approach). Thùc ra nh÷ng c¸ch diÔn ®¹t quy luËt vµ lµ ®Æc tr−ng sÏ tån t¹i rÊt<br /> nµy kh«ng hÒ m©u thuÉn víi nhau. V× dµi l©u cña hÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i.<br /> nh÷ng ®iÒu c¬ b¶n nhÊt cña lý thuyÕt Quan hÖ b¶n chÊt cña hÖ thèng nµy vµ<br /> ph©n tÝch hÖ thèng thÕ giíi vµ cña c¸ch còng lµ cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi lµ quan<br /> tiÕp cËn hÖ thèng thÕ giíi còng chÝnh lµ hÖ kh«ng b×nh ®¼ng, bãc lét gi÷a trung<br /> nh÷ng néi dung rÊt c¬ b¶n béc lé trong t©m vµ ngo¹i vi, nguån lùc bÞ bãc lét<br /> ph©n tÝch hÖ thèng thÕ giíi. tr−íc hÕt lµ vèn vµ lao ®éng.<br /> <br /> 3. §iÒu ®¸ng l−u ý lµ, lý thuyÕt hÖ 5. Theo Wallerstein, qu¸ tr×nh<br /> thèng thÕ giíi cßn g¾n liÒn víi quan chuyÓn ®æi tõ chÕ ®é phong kiÕn sang<br /> ®iÓm trung t©m - ngo¹i vi, nªn bé s¸ch chÕ ®é t− b¶n chñ nghÜa lµ mét b−íc<br /> Immanuel Wallerstein… 7<br /> <br /> chuyÓn lín cña lÞch sö nh©n lo¹i lµm cñng cè nÒn kinh tÕ thÕ giíi giai ®o¹n<br /> xuÊt hiÖn hÖ thèng kinh tÕ thÕ giíi. §©y 1600-1750” (Immanuel Wallerstein,<br /> lµ lÇn ®Çu tiªn mét hÖ thèng kinh tÕ bao 1980). Trong tËp nµy, Wallerstein m« t¶<br /> gåm phÇn lín c¸c nÒn kinh tÕ cña thÕ sù ph¸t triÓn cña hÖ thèng thÕ giíi vµ<br /> giíi víi c¸c liªn kÕt míi thay thÕ biªn cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi trong kho¶ng<br /> giíi chÝnh trÞ quèc gia. Kinh tÕ thÕ giíi thêi gian tÝch lòy t− b¶n s«i sôc víi chñ<br /> míi kh¸c víi hÖ thèng ®Õ chÕ tr−íc ®ã nghÜa träng th−¬ng. Sù ®Ò cao vai trß<br /> bëi nã kh«ng ph¶i lµ mét ®¬n vÞ chÝnh cña Nhµ n−íc cÇm quyÒn vµ cña giíi<br /> trÞ duy nhÊt. doanh th−¬ng trong ho¹t ®éng kinh tÕ<br /> ®· lµm hÖ thèng thÕ giíi vµ nÒn kinh tÕ<br /> Mèi liªn hÖ gi÷a søc m¹nh kinh tÕ<br /> thÕ giíi ®−îc cñng cè mét c¸ch v÷ng<br /> vµ quyÒn lùc chÝnh trÞ ®· ®−îc<br /> ch¾c. Ph¸p, Hµ Lan, Anh… trë thµnh<br /> Wallerstein ®Æc biÖt nhÊn m¹nh trong<br /> c¸c trung t©m quyÒn lùc chÝnh trÞ vµ t−<br /> tËp nµy. Theo Wallerstein, trong thêi kú<br /> b¶n chi phèi m¹nh mÏ c¸c xu h−íng<br /> phong kiÕn, quyÒn lùc cña c¸c ®Õ chÕ<br /> kinh tÕ - chÝnh trÞ ë c¸c vïng kh¸c.<br /> phô thuéc vµo søc m¹nh cña c¸c chÝnh<br /> phñ, th«ng qua ®éc quyÒn th−¬ng m¹i 7. Cuèn thø<br /> kÕt hîp víi sö dông vò lùc ®Ó chØ ®¹o ba cña bé s¸ch<br /> c¸c luång th−¬ng m¹i tõ ngo¹i vi vµo cã tiªu ®Ò “HÖ<br /> trung t©m. Víi ph−¬ng thøc ®ã, ®Õ chÕ thèng thÕ giíi<br /> cã nhu cÇu duy tr× ranh giíi chÝnh trÞ cô hiÖn ®¹i III:<br /> thÓ, ®Ó n¾m gi÷ quyÒn kiÓm so¸t dùa Cuéc ®¹i bµnh<br /> trªn c«ng cô lµ mét bé m¸y quan liªu tr−íng lÇn thø<br /> réng lín vµ mét qu©n ®éi th−êng trùc. hai cña t− b¶n<br /> B−íc sang thêi kú t− b¶n chñ nghÜa, kinh tÕ thÕ giíi,<br /> c¸c tiÕn bé kü thuËt vµ khoa häc cña chñ giai ®o¹n 1730-<br /> nghÜa t− b¶n hiÖn ®¹i ®· t¹o ®iÒu kiÖn vµ 1840” ®−îc xuÊt<br /> cho phÐp nÒn kinh tÕ thÕ giíi hiÖn ®¹i b¶n n¨m 1989<br /> më réng ph¹m vi kinh tÕ cña m×nh v−ît (Immanuel Wallerstein, 1989). Trong tËp<br /> ra ngoµi ranh giíi chÝnh trÞ cña bÊt kú nµy, Wallerstein ®−a ra nh÷ng chøng cø<br /> mét ®Õ chÕ nµo. §iÒu nµy n»m ngoµi kh¼ng ®Þnh, c«ng nghiÖp chø kh«ng ph¶i<br /> mong muèn cña c¸c «ng vua. B−íc lµ chñ nghÜa t− b¶n n«ng nghiÖp ®ãng<br /> chuyÓn nµy khiÕn mét sè nhµ n−íc trë vai trß lµ ®Æc tr−ng cña hÖ thèng thÕ giíi<br /> thµnh nhµ n−íc ngo¹i vi hoÆc nhµ n−íc thêi kú nµy. Qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch tõ<br /> b¸n ngo¹i vi. s¶n xuÊt n«ng nghiÖp sang s¶n xuÊt<br /> c«ng nghiÖp ®· lµm thay ®æi toµn bé trËt<br /> 6. Cuèn thø<br /> tù chÝnh trÞ, kinh tÕ vµ x· héi. DiÖn m¹o<br /> hai cña bé s¸ch,<br /> cña hÖ thèng thÕ giíi giai ®o¹n nµy thÓ<br /> xuÊt b¶n n¨m<br /> hiÖn ë nh÷ng ®Æc tr−ng:<br /> 1980 cã tiªu ®Ò<br /> “HÖ thèng thÕ - C¸c quèc gia ch©u ¢u tham gia<br /> giíi hiÖn ®¹i II: vµo ho¹t ®éng th¨m dß khai th¸c c¸c thÞ<br /> Chñ nghÜa Träng tr−êng míi. Chinh phôc thuéc ®Þa diÔn<br /> th−¬ng vµ sù ra tõ giai ®o¹n tr−íc, nh−ng ®Õn giai<br /> 8 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 7.2014<br /> <br /> <br /> ®o¹n nµy c¸c n−íc thuéc ®Þa míi ®−îc c¶ c¸c nguån lùc bao gåm tµi nguyªn,<br /> quan t©m nh− mét thÞ tr−êng hoÆc mét ®Êt ®ai vµ c¶ lao ®éng vµ c¸c mèi quan<br /> phÇn cña thÞ tr−êng réng lín. hÖ kinh tÕ, chÝnh trÞ… ®Òu bÞ “th−¬ng<br /> - HÖ thèng c¸c n−íc Ên §é D−¬ng m¹i hãa” vµ trë thµnh hµng hãa trong<br /> ®· ®−îc hÊp thô vµo hÖ thèng thÞ tr−êng mét thÞ tr−êng mµ mÖnh lÖnh ®Þnh gi¸<br /> ch©u ¢u nh− lµ mét sù më réng ph¹m vi trao ®æi ®−îc ph¸t ®i tõ trung t©m, dùa<br /> hÖ thèng. Víi sù ®éc lËp cña c¸c n−íc trªn søc m¹nh c«ng nghiÖp vµ søc m¹nh<br /> Mü Latinh, khu vùc nµy cïng víi c¸c thùc d©n.<br /> khu vùc bÞ c« lËp tr−íc ®©y trong sù 8. Cuèn<br /> kiÒm táa cña Mü ®· b−íc vµo nÒn kinh thø t− cña bé<br /> tÕ thÕ giíi nh− mét vïng ngo¹i vi. Toµn s¸ch cã tiªu ®Ò<br /> bé c¸c n−íc ch©u Phi vµ ch©u ¸, kÓ c¶ “HÖ thèng thÕ<br /> Trung Quèc, trong thÕ kû XIX, vÉn míi giíi hiÖn ®¹i<br /> chØ tån t¹i nh− mét vïng ngo¹i vi trong IV: Chñ nghÜa<br /> nÒn kinh tÕ thÕ giíi. tù do «n hßa<br /> - C¸c n−íc thuéc ch©u Phi vµ ch©u chiÕn th¾ng.<br /> ¸ trë thµnh khu vùc ngo¹i vi; ®iÒu nµy Giai ®o¹n<br /> cho phÐp c¸c n−íc cã thuéc ®Þa ë khu 1789-1914”<br /> vùc nµy t¨ng c−êng vÞ thÕ trung t©m (Immanuel<br /> cña hä. Wallerstein,<br /> - Trong giai ®o¹n nµy, c¸c n−íc 2011). Víi giai<br /> thuéc khu vùc trung t©m chuyÓn dÇn c¬ ®o¹n nµy, Wallerstein kh¼ng ®Þnh sù x¸c<br /> cÊu s¶n xuÊt tõ n«ng nghiÖp sang c«ng lËp v÷ng ch¾c cña chñ nghÜa t− b¶n thÕ<br /> nghiÖp. Gi÷a thÕ kû XVIII, Anh trë giíi víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®· ë quy m«<br /> thµnh quèc gia cã s¶n xuÊt c«ng nghiÖp vµ ph¹m vi toµn cÇu. §ã chÝnh lµ sù chiÕn<br /> ®øng ®Çu ch©u ¢u vµ thÕ giíi. N¨m th¾ng cña hÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i.<br /> 1900, chØ cã 10% d©n sè n−íc Anh cßn<br /> Trong tËp nµy, Wallerstein cßn chó<br /> tham gia s¶n xuÊt n«ng nghiÖp (Xem:<br /> ý b¸c bá quan ®iÓm vÒ sù tån t¹i cña mét<br /> Modern History Sourcebook: Summary<br /> “ThÕ giíi thø ba” dï hiÓu theo bÊt kú<br /> of Wallerstein on World System Theory,<br /> nghÜa nµo. Theo «ng “ThÕ giíi thø ba” chØ<br /> http://www.fordham.edu/...).<br /> lµ c¸ch gäi lµm sai lÖch b¶n chÊt cña<br /> - Sù chuyÓn dÞch s¶n xuÊt ®· nh÷ng quèc gia vµ nh÷ng khu vùc bÞ bãc<br /> khiÕn c¸c trung t©m cã c¸c chÝnh s¸ch lét - nh÷ng quèc gia ngo¹i vi vµ nh÷ng<br /> khuyÕn khÝch ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vïng ngo¹i vi. Wallerstein tuyªn bè chØ<br /> trong c¸c vïng ngo¹i vi vµ b¸n ngo¹i vi. cã mét thÕ giíi ®−îc kÕt nèi bëi m¹ng<br /> Ch©u ¢u còng trë thµnh trung t©m cña l−íi phøc t¹p cña c¸c mèi quan hÖ kinh<br /> xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp. tÕ - tøc lµ trong thÕ giíi hiÖn ®¹i chØ cã<br /> Wallerstein còng ph©n tÝch kü vµ duy nhÊt mét nÒn “kinh tÕ thÕ giíi”<br /> chØ ra mét sù thËt kh¸ gi¶n ®¬n lµ, sù (World-Economy) hoÆc lµ mét “HÖ thèng<br /> më réng hÖ thèng thÕ giíi diÔn ra ch¼ng thÕ giíi” (World-System), trong ®ã sù<br /> cã g× lµ bÝ hiÓm vµ khã hiÓu c¶, mµ chØ ph©n bæ vèn, c¸c nguån lùc vµ lao ®éng<br /> lµ b»ng con ®−êng th−¬ng m¹i hãa. TÊt diÔn ra theo sù c¹nh tranh kh«ng c©n<br /> Immanuel Wallerstein… 9<br /> <br /> b»ng gi÷a c¸c trung t©m víi c¸c ngo¹i vi ®ãi, chËm ph¸t triÓn ¸, Phi… còng lµ<br /> vµ gi÷a c¸c vïng trung t©m víi nhau. nh÷ng thµnh phÇn h÷u c¬ cña HÖ thèng<br /> Theo Wallerstein, nÒn kinh tÕ t− thÕ giíi ®ã.<br /> b¶n chñ nghÜa cña tÊt c¶ c¸c n−íc trªn C¸ch tiÕp cËn nµy ®−îc gäi lµ C¸ch<br /> thÕ giíi sÏ sèng vµ vËn hµnh theo nhÞp tiÕp cËn HÖ thèng thÕ giíi.<br /> ®iÖu cña “b−íc sãng Kondratieff” víi sù<br /> HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i, theo<br /> lÆp l¹i cña c¸c chu kú kho¶ng 60 n¨m(*).<br /> Wallerstein sÏ cßn rÊt l©u n÷a míi lµ hÖ<br /> 9. Nãi tãm l¹i, t− t−ëng ®¸ng gi¸ thèng theo ®ång nhÊt vÒ v¨n hãa, chÝnh<br /> nhÊt trong bé s¸ch 4 tËp vµ trong nh÷ng trÞ vµ kinh tÕ. Nã lµ hÖ thèng duy nhÊt,<br /> t¸c phÈm kinh tÕ häc chÝnh trÞ kh¸c cña bëi ®Æc tr−ng cña nã lµ sù kh¸c biÖt,<br /> Wallerstein lµ «ng ®· kh¼ng ®Þnh vµ thËm chÝ kh¸c biÖt c¬ b¶n trong ph¸t<br /> chøng minh b»ng nh÷ng lËp luËn vµ triÓn x· héi, tÝch lòy quyÒn lùc chÝnh trÞ<br /> nh÷ng chøng cø thùc chøng vÒ sù tån vµ tÝch lòy vèn. Nh÷ng kh¸c biÖt nµy,<br /> t¹i cña HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i. Theo theo Wallerstein sÏ tån t¹i rÊt dµi l©u,<br /> Wallerstein, lÞch sö thÕ giíi hiÖn ®¹i bao chø kh«ng chØ tån t¹i nh− mét tµn d−<br /> gåm kh«ng giíi h¹n c¸c quèc gia d©n téc hoÆc nh− mét sù bÊt th−êng mµ ng−êi<br /> lu«n xÝch mÝch, m©u thuÉn, tranh giµnh ta nghÜ cã thÓ sÏ kh¾c phôc ®−îc khi hÖ<br /> quyÒn lîi. Vµ ®ã chÝnh lµ HÖ thèng thÕ thèng ph¸t triÓn.<br /> giíi hiÖn ®¹i duy nhÊt, ®−îc x¸c lËp tõ<br /> Wallerstein quy tr¸ch nhiÖm nÆng<br /> cuèi thÕ kû XIX mµ loµi ng−êi ®ang<br /> nÒ cho c¸c n−íc ph−¬ng T©y ph¸t triÓn<br /> sèng. Biªn giíi quèc gia chØ lµm cho hÖ<br /> vÒ sù l¹c hËu cña c¸c vïng ngo¹i vi mµ<br /> thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i g¾n kÕt thªm bëi<br /> ng−êi ta th−êng gäi lµ “thÕ giíi thø ba”.<br /> c¸c c¸c vÊn ®Ò d©n téc, chÝnh trÞ r¾c rèi<br /> ¤ng chñ tr−¬ng tiÕp tôc t− t−ëng cña<br /> vµ phøc t¹p. NÒn kinh tÕ thÕ giíi hiÖn<br /> Marx vÒ chñ nghÜa ®Õ quèc, vÒ bãc lét,<br /> ®¹i còng lµ duy nhÊt víi nghÜa nh− vËy.<br /> vÒ lao ®éng vµ tiÕn bé x· héi. T− t−ëng<br /> C¸c n−íc thuéc HÖ thèng x· héi chñ<br /> chèng Mü cña Wallerstein còng râ rµng<br /> nghÜa sau nµy cïng víi c¸c n−íc nghÌo<br /> vµ nhÊt qu¸n qua nhiÒu thËp niªn.<br /> C¸ch tiÕp cËn HÖ thèng thÕ giíi cña<br /> (*)<br /> Lµn sãng Kondratiev (Kondratiev Waves) hay<br /> Lý thuyÕt ®¹i chu kú (Grand supercycles) lµ lý Wallerstein cã ¶nh h−ëng lín vµ ®−îc<br /> thuyÕt dù b¸o nÒn kinh tÕ thÕ giíi mang tªn nhµ h−ëng øng trong giíi khoa häc t¹i hÇu<br /> khoa häc Nga Kondratiev. Theo lý thuyÕt nµy,<br /> mét chu kú cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi lµ 60 n¨m<br /> hÕt c¸c n−íc. Lý thuyÕt hÖ thèng thÕ<br /> (+/- mét n¨m hoÆc l©u h¬n). Sù th¨ng trÇm, tiÕn giíi ®· t¸c ®éng rÊt lín ®Õn xu h−íng<br /> lui hay khñng ho¶ng cña nã ®Òu theo chu kú gåm xem xÐt lÞch sö nh− lµ mét qu¸ tr×nh<br /> 4 giai ®o¹n mµ ®«i khi ®−îc c¸c nhµ kinh tÕ m«<br /> t¶ nh− lµ 4 mïa Xu©n H¹ Thu §«ng. toµn cÇu duy nhÊt. Sù ra ®êi cña chuyªn<br /> N.D. Kondratiev (1892-1938) lµ nhµ kinh tÕ ngµnh lÞch sö toµn cÇu (Universal<br /> ng−êi Nga, ng−êi ®Ò x−íng häc thuyÕt vÒ c¸c chu History) còng Ýt nhiÒu cã c«ng ®ãng gãp<br /> kú kinh tÕ sãng Kondratiev. ¤ng còng lµ ng−êi<br /> thiÕt kÕ ChÝnh s¸ch NEP nh÷ng n¨m 1920 ë cña Wallerstein.<br /> Nga. Kondratiev ®· nhËn d¹ng ®−îc c¸c chu kú<br /> kinh tÕ kÐo dµi trong kho¶ng thêi gian kho¶ng tõ Wallerstein ch¾c ch¾n kh«ng ph¶i lµ<br /> 50 ®Õn 60 n¨m. Quan ®iÓm cña Kondratiev ng−êi m¸c xÝt. Còng ch¾c ch¾n «ng<br /> kh«ng ®−îc Stalin ñng hé. ¤ng bÞ b¾t n¨m 1930 kh«ng ph¶i lµ Neo-Marxist. Nh−ng ë<br /> vµ bÞ b¾n n¨m 1938.<br /> Xem: Черепков А, http://www.marketing.spb.ru...; ph−¬ng T©y, rÊt nhiÒu ng−êi vÉn mÆc<br /> Циклы Кондратьева, http://avmol51.narod.ru... nhiªn coi Wallerstein lµ m«n ®Ö cña<br /> 10 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 7.2014<br /> <br /> <br /> Marx. Cßn ë c¸c n−íc X« ViÕt tr−íc ®©y, th¸i c¬ b¶n vÒ<br /> Wallerstein l¹i bÞ kú thÞ vµ tr−íc nh÷ng sù ®èi lËp<br /> n¨m 1990 s¸ch cña «ng còng kh«ng trong chñ<br /> ®−îc xuÊt b¶n. Mét häc gi¶ Mü Latinh nghÜa t− b¶n,<br /> nhËn xÐt r»ng: “C¸c t¸c phÈm cña vÒ m©u thuÉn<br /> Wallerstein lµ ph−¬ng ph¸p luËn n»m gi÷a t− s¶n víi<br /> ®©u ®ã ë gi÷a Marx vµ Weber, c¶ hai v« s¶n vµ gi÷a<br /> ®Òu lµ nguån c¶m høng quan träng ®èi c¸c trung t©m<br /> víi sù s¸ng t¹o cña Wallerstein” (Carlos víi c¸c vïng<br /> A. MartÝnez - Vela, 2001). ngo¹i vi. Cuèn<br /> III. Lý thuyÕt trung t©m - ngo¹i vi cña Wallerstein<br /> s¸ch cßn bµn<br /> ®Õn sù t¨ng<br /> 1. Nh− ®· nãi ë trªn, lý thuyÕt cña tr−ëng mang<br /> Wallerstein vÒ hÖ thèng thÕ giíi hiÖn tÝnh nhÞp ®iÖu<br /> ®¹i chøa trong nã c¸ch nh×n, c¸ch tiÕp theo chu kú, nh÷ng cuéc khñng ho¶ng<br /> cËn thÕ giíi theo quan ®iÓm trung t©m - vµ nh÷ng biÕn ®æi thùc tÕ cña chñ nghÜa<br /> ngo¹i vi. Quan hÖ trung t©m - ngo¹i vi t− b¶n víi tÝnh c¸ch lµ mét hÖ thèng thÕ<br /> lµ quan hÖ c¬ b¶n, quan hÖ b¶n chÊt, giíi ®· ngµy cµng lµm cho hÖ thèng thÕ<br /> x¸c ®Þnh diÖn m¹o cña hÖ thèng thÕ giíi giíi m¹nh thªm, nh÷ng lý do khiÕn nÒn<br /> hiÖn ®¹i. Ph©n tÝch hÖ thèng thÕ giíi kinh tÕ t− b¶n chñ nghÜa ®Ých thùc trë<br /> hiÖn ®¹i, ng−êi ta buéc ph¶i sö dông thµnh nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Cuèn s¸ch<br /> c¸ch tiÕp cËn trung t©m - ngo¹i vi. tËp hîp ý kiÕn cña Wallerstein t¹i nhiÒu<br /> Ng−îc l¹i, khi sö dông c¸ch tiÕp cËn cuéc th¶o luËn vÒ mèi quan hÖ gi÷a giai<br /> trung t©m - ngo¹i vi, thÕ giíi ngµy nay cÊp vµ ý thøc d©n téc.<br /> sÏ hiÖn ra nh− lµ mét hÖ thèng thÕ giíi<br /> ®ang tån t¹i. 3. “§Þa chÝnh trÞ vµ ®Þa v¨n hãa: c¸c<br /> bµi tiÓu luËn vÒ sù biÕn ®æi cña hÖ thèng<br /> Tuy t− t−ëng vÒ quan hÖ trung t©m thÕ giíi” (Immanuel Wallerstein, 1991)<br /> - ngo¹i vi cã mÆt ë c¶ 4 cuèn s¸ch ®å sé lµ tËp tiÓu luËn thø ba gåm c¸c bµi viÕt<br /> “HÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i”, nh−ng cña Wallerstein viÕt tõ n¨m 1982-1989.<br /> còng ®−îc tr×nh bµy t−¬ng ®èi râ ë hai Nh÷ng bµi viÕt<br /> t¸c phÈm “NÒn kinh tÕ thÕ giíi t− b¶n trong cuèn s¸ch<br /> chñ nghÜa” xuÊt b¶n n¨m 1979 vµ “§Þa cung cÊp quan<br /> chÝnh trÞ vµ ®Þa v¨n hãa: c¸c bµi tiÓu ®iÓm cña<br /> luËn vÒ sù biÕn ®æi cña hÖ thèng thÕ Wallerstein vÒ<br /> giíi” xuÊt b¶n n¨m 1991. c¸c sù kiÖn cña<br /> 2. T¸c phÈm “NÒn kinh tÕ thÕ giíi t− thêi kú nµy,<br /> b¶n chñ nghÜa” (Immanuel Wallerstein, ®Æc biÖt lµ ®Ó<br /> 1979) lµ s¸ch tuyÓn chän c¸c tiÓu luËn gi¶i thÝch<br /> cña Wallerstein vÒ c¸c vÊn ®Ò kinh tÕ nh÷ng sù kiÖn<br /> cña chñ nghÜa t− b¶n thÕ giíi khi triÓn ®¸ng nhí trong<br /> khai c¸c nghiªn cøu vÒ hÖ thèng thÕ giíi n¨m 1989.<br /> hiÖn ®¹i. Néi dung cuèn s¸ch chñ yÕu Wallerstein<br /> h−íng sù ph©n tÝch vµo nh÷ng tr¹ng cho r»ng sù<br /> Immanuel Wallerstein… 11<br /> <br /> sôp ®æ cña chÕ ®é x· héi chñ nghÜa vµ míi” xuÊt hiÖn, ®ã lµ “thêi kú hçn lo¹n<br /> sù suy gi¶m b¸ quyÒn cña Mü trong hÖ míi” (New chaos Age), mét “thêi kú ®en<br /> thèng thÕ giíi tÝnh ®Õn n¨m 1989 lµ cã tèi” (Dark Age) sÏ tiÕp tôc cho ®Õn khi<br /> cïng mét nguyªn nh©n. §ã lµ suy gi¶m mét hÖ thèng v¨n minh míi ®−îc thµnh<br /> mang tÝnh chu kú cña nÒn kinh tÕ thÕ lËp tõ n¨m 2025-2050.<br /> giíi. Theo Wallerstein, ng−êi ta sÏ 5. C¸c kh¸i niÖm trung t©m - ngo¹i<br /> kh«ng thÓ hiÓu ®−îc sù sôp ®æ cña hÖ vi, theo Wallerstein, g¾n liÒn víi m«<br /> thèng céng s¶n, sù hîp nhÊt ch©u ¢u vµ h×nh cña kiÓu quan hÖ thèng trÞ trong<br /> sù suy yÕu t−¬ng ®èi cña Mü nÕu kh«ng thÕ giíi hiÖn ®¹i dùa trªn sù ph©n bæ<br /> tÝnh ®Õn sù suy gi¶m mang tÝnh chu kú kh«ng c«ng b»ng vÒ c¸c nguån lùc trong<br /> cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi trong hÖ thèng nÒn kinh tÕ vµ thÓ hiÖn qua c¸c thÓ chÕ<br /> thÕ giíi. ®−îc ®Þnh ®o¹t ë c¸c quèc gia trung t©m.<br /> 4. Khi ph©n tÝch sù ph¸t triÓn cña Trung t©m gi÷ ®Þa vÞ thèng trÞ, chi phèi<br /> v¨n hãa trong xu thÕ th¸ch thøc ®èi víi vµ quyÕt ®Þnh, trong khi c¸c vïng ngo¹i<br /> sù thèng trÞ cña quan ®iÓm ®Þa v¨n hãa, vi cã xu h−íng bÞ c« lËp, bÞ lÖ thuéc vµ<br /> Wallerstein ®· nªu nh÷ng quan ®iÓm chÞu thiÖt thßi. Héi chøng thèng trÞ - phô<br /> míi cña m×nh vÒ v¨n hãa. Nh÷ng ý thuéc nµy t¸c ®éng m¹nh mÏ vµo c¬ cÊu<br /> t−ëng cña «ng kh¸ ®éc ®¸o vµ ®· g©y kinh tÕ vµ trao ®æi, còng nh− ph©n bæ<br /> tranh c·i suèt tõ ngµy ®ã ®Õn nay t¹i c¸c nguån lùc. Trong sù ph¸t triÓn cña<br /> tÊt c¶ c¸c ngµnh khoa häc x· héi. Trong c¸c kh«ng gian kinh tÕ, møc ®é t−¬ng<br /> cuèn s¸ch vµ sau ®ã lµ t¹i c¸c diÔn ®µn, ph¶n vµ ®èi lËp gi÷a trung t©m - ngo¹i vi<br /> b»ng nhiÒu c¸ch kh¸c nhau Wallerstein ®−îc thÓ hiÖn râ nhÊt khi trung t©m x¸c<br /> kh¼ng ®Þnh (Xem: Enrique Dussel, lËp ®−îc ®Þa vÞ thèng trÞ cña m×nh. §ã<br /> 2002, p.239-246): còng lµ lóc “tr¹ng th¸i c©n b»ng” gi÷a<br /> c¸c vïng kinh tÕ ®−îc th−êng xuyªn<br /> - Kh«ng cã ®Þa v¨n hãa trong ba thÕ<br /> tuyªn truyÒn nh− mét môc tiªu cña<br /> kû ®Çu tiªn cña hÖ thèng thÕ giíi, tøc lµ<br /> chÝnh s¸ch ph¸t triÓn cña c¸c quèc gia.<br /> trong thêi kú tr−íc C¸ch m¹ng t− s¶n<br /> DÜ nhiªn, c¸c trung t©m quyÒn lùc vÒ<br /> Ph¸p 1789.<br /> chÝnh trÞ vµ th−¬ng m¹i kh«ng ph¶i lóc<br /> - Víi cuéc C¸ch m¹ng Ph¸p, ®Þa nµo còng gi¶ dèi trong sù tuyªn truyÒn<br /> v¨n hãa xuÊt hiÖn nh− mét sù ®èi lËp nµy. Tuy vËy, nhiÒu h¹n chÕ vµ rµo c¶n<br /> c¨ng th¼ng gi÷a ba hÖ t− t−ëng - Chñ ®· lµm gi¶m sù thµnh c«ng cña nh÷ng<br /> nghÜa b¶o thñ (H÷u), Chñ nghÜa tù do môc tiªu d©n tóy ®ã. Søc m¹nh qu¸n<br /> (Trung t©m) vµ Chñ nghÜa x· héi (T¶). tÝnh cña trung t©m truyÒn thèng, tham<br /> - Chñ nghÜa tù do (Liberalism) lµ väng vµ sù n¨ng ®éng cña nh÷ng trung<br /> ý thøc hÖ hiÖn h÷u trong suèt hai thÕ kû t©m míi næi, th−êng cã xu h−íng c¶n trë<br /> tõ n¨m 1789-1989. Tuy nhiªn, nã sôp hoÆc ng¨n chÆn mét tr¹ng th¸i c©n b»ng<br /> ®æ cïng mét lóc víi chñ nghÜa x· héi gi÷a c¸c khu vùc kinh tÕ - x· héi trong<br /> hiÖn thùc vµo n¨m 1989. sù ph¸t triÓn (Xem: Dr. Christoph<br /> - Chñ nghÜa b¸ quyÒn Mü, cïng Stadel, http://www.ub.edu/medame...).<br /> víi “thêi kú hiÖn ®¹i” (Modern Age) cña Sù thu hót h−íng t©m cña c¸c vïng<br /> lÞch sö b¾t ®Çu tõ 500 n¨m tr−íc, ®· trung t©m trong lÞch sö ®· g©y nªn c¸c<br /> ®Õn giai ®o¹n kÕt thóc. Mét “thêi kú lµn sãng di c− trong n−íc vµ quèc tÕ,<br /> 12 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 7.2014<br /> <br /> <br /> lµm m¹nh thªm dßng ch¶y tµi chÝnh vµ m¹i vµ dßng ch¶y cña lùc l−îng lao<br /> th−¬ng m¹i tõ ngo¹i vi vµo trung t©m. ®éng. Søc m¹nh kinh tÕ vµ quyÒn lùc<br /> H¬n n÷a, chÝnh s¸ch kinh tÕ ë cÊp khu chÝnh trÞ, do vËy, Ýt xuÊt ph¸t tõ yÕu tè<br /> vùc hoÆc quèc gia th−êng −u tiªn cho ®Þa lý ®¬n thuÇn, mµ lµ tõ quy luËt cña<br /> c¸c lîi Ých cña c¸c vïng trung t©m. MËt sù kiÓm so¸t c¸c c«ng cô s¶n xuÊt (Xem:<br /> ®é d©n sè, sè l−îng c¸c ®¬n vÞ bÇu cö vµ Maurice Yeates, 1998, p.116).<br /> sè l−îng c¸c ®¹i diÖn chÝnh trÞ, khi quan 7. ë ph¹m vi quèc gia, trung t©m<br /> hÖ trung t©m - ngo¹i vi ®−îc më réng, gåm nh÷ng vïng thÞnh v−îng vµ ph¸t<br /> còng lµm t¨ng thªm t×nh tr¹ng mÊt c©n triÓn nhÊt cña mét quèc gia, th−êng lµ<br /> ®èi cao gi÷a c¸c khu vùc (Xem: Гусева, c¸c thµnh phè lín, thñ ®«, c¶ng chÝnh,<br /> Светлана Юрьевна, 2003). c¸c khu ®« thÞ vµ c«ng nghiÖp lín…<br /> Vïng trung t©m ®−îc h−ëng lîi nhiÒu<br /> nhÊt tõ hÖ thèng kinh tÕ thÕ giíi t− b¶n<br /> chñ nghÜa.<br /> Trong giai ®o¹n hÖ thèng thÕ giíi<br /> xuÊt hiÖn vµo thÕ kû XV-XVI, phÇn lín<br /> phÝa T©y B¾c ch©u ¢u nh− Anh, Ph¸p,<br /> Hµ Lan… ®· ph¸t triÓn nh− khu vùc<br /> trung t©m ®Çu tiªn. NÒn chÝnh trÞ cña<br /> c¸c quèc gia nµy còng ph¸t triÓn m¹nh<br /> bëi chÝnh phñ trung −¬ng cã bé m¸y<br /> quan liªu réng r·i, cã ®éi qu©n lÝnh<br /> ®¸nh thuª hïng hËu. Giai cÊp t− s¶n<br /> M« h×nh diÔn t¶ sù chuyÓn dÞch gi÷a trung ®Þa ph−¬ng cña trung t©m n¾m quyÒn<br /> t©m vµ ngo¹i vi trong mét tµi liÖu kiÓm so¸t th−¬ng m¹i vµ chiÕt khÊu<br /> cña Liªn Hîp Quèc (United Nations,<br /> thÆng d− th−¬ng m¹i quèc tÕ phôc vô<br /> http://schoolworkhelper.net...).<br /> cho lîi Ých riªng cña hä. D©n sè n«ng<br /> 6. Do ®ã, khu vùc trung t©m trë th«n còng ®−îc t¨ng thªm nhê sè l−îng<br /> thµnh “Trung t©m cña sù tÝch lòy - nh÷ng ng−êi kh«ng cã ruéng ®Êt nh−ng<br /> Centers of Accumulation” ngµy cµng lµm c«ng ¨n l−¬ng t¹i c¸c trang tr¹i vµ<br /> lín, lµm duy tr× vµ s©u s¾c thªm sù ph¸t lµm thuª ë n«ng th«n. ViÖc chuyÓn ®æi<br /> triÓn kh«ng ®ång ®Òu. ViÖc khai th¸c tõ nghÜa vô kiÓu nhµ n−íc phong kiÕn<br /> m¹nh mÏ c¸c nguån tµi nguyªn vµ t¹o sang t− b¶n ®· khuyÕn khÝch sù næi lªn<br /> ra c¸c c¬ héi kinh tÕ míi, kÕt hîp víi cña nh÷ng ng−êi n«ng d©n ®éc lËp hoÆc<br /> chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch c¸c vïng tiÓu chñ n«ng th«n míi. Cßn nh÷ng<br /> trung t©m, ®· kÝch thÝch sù xuÊt hiÖn n«ng d©n nghÌo th× di chuyÓn ®Õn c¸c<br /> cña nh÷ng trung t©m míi. §iÒu nµy thµnh phè, cung cÊp lao ®éng gi¸ rÎ cho<br /> th¸ch thøc quan ®iÓm cho r»ng trËt tù dÞch vô vµ s¶n xuÊt ë ®« thÞ. S¶n xuÊt<br /> ®Þa kinh tÕ cã xu h−íng lµ kh«ng gian n«ng nghiÖp thêi kú tÝch lòy t− b¶n t¨ng<br /> tÜnh vµ Ýt biÕn ®æi. TrËt tù ®Þa kinh tÕ, tr−ëng víi −u thÕ ngµy cµng lín cña<br /> trªn thùc tÕ vµ ®Æc biÖt râ trong thÕ giíi ng−êi n«ng d©n th−¬ng m¹i trong c¸c<br /> hiÖn ®¹i, ®−îc hç trî bëi sù di ®éng cña ngµnh s¶n xuÊt, ch¨n nu«i gia sóc vµ<br /> c¸c nguån lùc, dßng chu chuyÓn th−¬ng c«ng nghÖ n«ng nghiÖp.<br /> Immanuel Wallerstein… 13<br /> <br /> 8. §èi diÖn víi trung t©m lµ c¸c t−¬ng tù. H¹n chÕ trong thu hót vèn tõ<br /> vïng ngo¹i vi. C¸c khu vùc ngo¹i vi cña ng©n hµng quèc tÕ, chi phÝ s¶n xuÊt cao<br /> hÖ thèng kinh tÕ thÕ giíi thiÕu c¸c chÝnh vµ hµng hãa chÊt l−îng thÊp ®· khiÕn<br /> phñ trung −¬ng m¹nh hoÆc bÞ kiÓm so¸t c¸c vïng nµy kh«ng cßn chiÕm −u thÕ<br /> bëi c¸c quèc gia kh¸c, c¸c tiÓu bang trong th−¬ng m¹i quèc tÕ vµ kh«ng ®−îc<br /> kh¸c. XuÊt khÈu nguyªn liÖu th« vµo h−ëng lîi nh− vïng trung t©m.<br /> trung t©m vµ tham gia guång m¸y lao<br /> §Õn thÕ kû XIX, hÇu nh− tÊt c¶ khu<br /> ®éng bÞ c−ìng chÕ lµ mét thùc tÕ cã ë<br /> vùc trªn tr¸i ®Êt ®Òu cã liªn hÖ víi nÒn<br /> kh¾p mäi vïng ngo¹i vi. Trung t©m<br /> kinh tÕ t− b¶n chñ nghÜa thÕ giíi.<br /> chiÕm ®o¹t thÆng d− cña c¸c ngo¹i vi<br /> b»ng quan hÖ th−¬ng m¹i bÊt b×nh VÒ ph−¬ng diÖn kinh tÕ, theo<br /> ®¼ng. Hai khu vùc §«ng ¢u, ®Æc biÖt lµ Wallerstein, nÕu ph¶i lÊy nh÷ng chØ b¸o<br /> Ba Lan vµ Mü Latinh, thÓ hiÖn râ ®Æc thÓ hiÖn râ nhÊt t×nh tr¹ng ph©n biÖt<br /> ®iÓm cña c¸c khu vùc ngo¹i vi. ë Ba gi÷a trung t©m vµ ngo¹i vi th× chØ b¸o<br /> Lan, vua bÞ mÊt quyÒn lùc vµo tay giai ®ã lµ, møc ®Çu t− vÒ c¬ së h¹ tÇng, møc<br /> cÊp quý téc vµ Ba Lan ®· trë thµnh n¬i ®é −u tiªn c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ - x· héi<br /> xuÊt khÈu lóa m× hµng ®Çu vµo toµn bé vµ chÊt l−îng sèng cña c− d©n.<br /> ch©u ¢u håi thÕ kû XVII-XVIII.<br /> 10. §iÒu Wallerstein l−u ý vµ nhÊn<br /> 9. B¸n ngo¹i vi chiÕm mét vÞ trÝ m¹nh lµ, c¸c tr¹ng th¸i trung t©m hay<br /> trung gian gi÷a trung t©m vµ ngo¹i vi. ngo¹i vi cña bÊt kú mét quèc gia hoÆc<br /> C¸c quèc gia b¸n ngo¹i vi cã thÓ di cña mét khu vùc nµo ®ã cña thÕ giíi,<br /> chuyÓn ®Õn mét cÊp ®é cao h¬n hoÆc kh«ng ph¶i lµ bÊt biÕn vµ kh«ng cè ®Þnh<br /> thÊp h¬n trong xu thÕ muèn tho¸t khái vÒ mÆt ®Þa lý. §iÒu nµy còng t−¬ng tù<br /> ®Þa vÞ ngo¹i vi. C¸c khu vùc b¸n ngo¹i vi nh− quan niÖm cña c¸c lý thuyÕt vÒ dÞch<br /> th−êng h×nh thµnh b»ng c¸ch ®¹i diÖn chuyÓn c¸c nÒn v¨n minh. Cã nh÷ng<br /> cho mét vïng trung t©m bÞ suy gi¶m khu vùc b¸n ngo¹i vi ho¹t ®éng nh− mét<br /> hoÆc tõ mét vïng ngo¹i vi cè g¾ng c¶i ngo¹i vi cña trung t©m vµ l¹i lµ mét<br /> thiÖn vÞ trÝ t−¬ng ®èi cña m×nh trong hÖ trung t©m cña c¸c ngo¹i vi kh¸c. Vµo<br /> thèng kinh tÕ thÕ giíi. B¸n ngo¹i vi lµ cuèi thÕ kû XX, khu vùc nµy gåm §«ng<br /> vïng ®Öm gi÷a trung t©m vµ ngo¹i vi. ¢u, Trung Quèc, Brazil, Mexico... ë c¸c<br /> Thêi kú ®Çu, thÕ kû XV-XVI, Bå §µo n−íc b¸n ngo¹i vi nµy, vïng ngo¹i vi vµ<br /> Nha vµ T©y Ban Nha lµ nh÷ng trung vïng trung t©m cïng tån t¹i trong cïng<br /> t©m kinh tÕ suy gi¶m vµ trë thµnh b¸n mét vÞ trÝ (Xem: Wallerstein,<br /> ngo¹i vi. C¸c n−íc thùc d©n nµy nhËp http://www.iwallerstein.com/...). Theo<br /> khÈu vµng vµ b¹c tõ c¸c thuéc ®Þa cña Wallerstein, t×nh tr¹ng bãc lét, sù bÊt<br /> m×nh ë Mü Latinh, chñ yÕu b»ng lao c«ng, bÊt b×nh ®¼ng… së dÜ cã xu h−íng<br /> ®éng c−ìng chÕ. Nh−ng toµn bé thÆng ®−îc duy tr× lµ do c¸c chÝnh s¸ch vµ<br /> d− nµy l¹i chØ ®Ó tr¶ cho hµng hãa nhËp tham väng cña mäi trung t©m lµ muèn<br /> khÈu tõ c¸c n−íc trung t©m nh− Anh vµ kÐo dµi vÜnh cöu t×nh tr¹ng kÐm ph¸t<br /> Ph¸p, chø kh«ng hÒ gióp g× cho sù h×nh triÓn vµ thua thiÖt ë c¸c vïng ngo¹i vi.<br /> thµnh nÒn s¶n xuÊt chÝnh quèc vµ thuéc Tuy nhiªn, quy luËt c¹nh tranh t− b¶n<br /> ®Þa. ý, miÒn Nam n−íc §øc vµ miÒn chñ nghÜa, tr¸i víi mong muèn chñ<br /> Nam n−íc Ph¸p còng r¬i vµo t×nh c¶nh quan cña c¸c trung t©m, l¹i còng gióp<br /> 14 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 7.2014<br /> <br /> <br /> cho c¸c vïng ngo¹i vi cã hy väng thay Ngo¹i vi th× lu«n cã xu h−íng ly t©m<br /> ®æi trËt tù hiÖn hµnh. Vµ trong sù ®èi khái søc hót cña trung t©m, t×m mäi<br /> lËp kh¾c nghiÖt vÒ lîi Ých nh− vËy, hÖ c¸ch thay ®æi trËt tù hiÖn h÷u vµ võa<br /> thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i cïng víi nÒn c«ng khai võa ngÊm ngÇm thùc hiÖn<br /> kinh tÕ thÕ giíi t− b¶n chñ nghÜa ngµy nhu cÇu sèng cßn ®ã. “Toµn bé cuéc ch¬i<br /> cµng lín m¹nh. cña c¸c lùc l−îng chÝnh trÞ thÕ giíi phô<br /> thuéc vµo cuéc ®Êu tranh vµ sù ®èi ®Çu<br /> cña nã (ngo¹i vi) víi trung t©m” (V.E.<br /> Davidovich, 2002, tr.433) <br /> <br /> <br /> Tµi liÖu trÝch dÉn<br /> 1. Bertalanfly’s General Systems Theory,<br /> http://www.minddevelopment.eu/sys<br /> tems.html<br /> 2. Иммануэль Валлерстайн (2001),<br /> Mét ®¸nh gi¸ b»ng b¶n ®å m« t¶ trËt tù Анализ мировых систем<br /> trung t©m - ngo¹i vi toµn cÇu cuèi thÕ kû интуациявсовременноммире,<br /> XX vÒ ho¹t ®éng th−¬ng m¹i vµ Перевод с английского. Изд.<br /> giao th«ng vËn t¶i “Университетская книга” Санкт-<br /> (http://people.hofstra.edu/geotrans/eng/ Петербург.<br /> ch2en/conc2en/coreperiphery.html)<br /> 3. Fernand Braudel (1958), Histoire et<br /> 11. Nãi tãm l¹i, theo Wallerstein, Sciences sociales: La longue durÐe,<br /> quan hÖ trung t©m - ngo¹i vi víi b¶n http://scienzepolitiche.unical.it/bach<br /> chÊt c¹nh tranh, ®èi lËp gay g¾t cña nã eca/archivio/materiale/139/seminario<br /> lµ quan hÖ rÊt ®Æc tr−ng cho sù ph¸t %20gunderfrank/Braudel.%20Longu<br /> triÓn phøc t¹p cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi e%20dur%C3%A9e.pdf<br /> vµ cña hÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i kÓ tõ 4. Michael Burawoy, Provincializing<br /> thÕ kû XVI ®Õn ngµy nay. ë quan hÖ the Social Sciences,<br /> nµy sÏ cßn diÔn ra sù dÞch chuyÓn thø http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/d<br /> h¹ng (trung t©m, b¸n ngo¹i vi, ngo¹i vi) ownload?doi=10.1.1.200.9970&rep=r<br /> kh«ng dÔ dù b¸o gi÷a c¸c quèc gia, gi÷a ep1&type=pdf<br /> c¸c bé phËn cÊu thµnh cña nã trong<br /> 5. V.E. Davidovich (2002), D−íi l¨ng<br /> nhiÒu thÕ kû n÷a cïng víi sù ph¸t triÓn<br /> kÝnh triÕt häc, Nxb. ChÝnh trÞ quèc<br /> cña hÖ thèng thÕ giíi hiÖn ®¹i. Trung<br /> gia, Hµ Néi.<br /> t©m trong mèi quan hÖ víi c¸c vïng<br /> ngo¹i vi cã mèi quan hÖ phô thuéc 6. Enrique Dussel (2002), “Debate on<br /> kh«ng ®èi xøng. Trung t©m thèng trÞ the Geoculture of the World-<br /> ngo¹i vi, bãc lét ngo¹i vi b»ng c¸ch System”. Trong s¸ch: I. Wallerstein-<br /> chiÕm lÊy c¸c nguån lùc tù nhiªn vµ A. Clesse, The World we are entering<br /> nguån lùc con ng−êi cña ngo¹i vi. C¸ch 2000-2050, Dutch University Press,<br /> thøc bãc lét võa th« b¹o võa tinh vi. The Netherlands.<br /> Immanuel Wallerstein… 15<br /> <br /> http://www.ifil.org/dussel/textos/c/20 http://www.ub.edu/medame/PRStade<br /> 03-338.pdf l.pdf<br /> 7. General Systems Theory: A Knowledge 15. United Nations: World Systems Theory,<br /> Domain in Engineering Systems, http://schoolworkhelper.net/united-<br /> http://web.mit.edu/esd.83/www/note nations-world-systems-theory<br /> book/gst.pdf 16. Wallerstein CV,<br /> 8. Gulbenkian Commission on the http://binghamton.edu/fbc/about-fbc/<br /> Restructuring of the Social Sciences, IW-cv-2013.pdf<br /> http://www2.binghamton.edu/fbc/pu 17. Immanuel Wallerstein (1974), The<br /> blications/gulbenkian.html Modern World-System I: Capitalist<br /> 9. Светлана Юрьевна Гусева (2003), Agriculture and the Origins of the<br /> Проблема взаимодействия культур European World-Economy in the<br /> центра и периферии Римской Sixteenth Century, Academic Press,<br /> империи: На анализе жизни и New York/London.<br /> творчества Луция Аннея 18. Immanuel Wallerstein (1976), “A<br /> Сенекитема, диссертация кандидат World-System Perspective on the<br /> философских наук, Санкт- Social Sciences”, The British Journal<br /> Петербург. of Sociology, Vol. 27, No. 3, Special<br /> 10. Claude LÐvi-Strauss, (1962), Isue. History and Sociology,<br /> L’anthropologie structurale. La http://www2.southeastern.edu/Acade<br /> Pense’e saugave. Plon 1962. mics/Faculty/jbell/wallerstein.pdf<br /> https://ia600300.us.archive.org/16/it 19. Immanuel Wallerstein (1979), The<br /> ems/anthropologiestr00levi/anthropo Capitalist World-Economy,<br /> logiestr00levi.pdf Cambridge University Press.<br /> 11. Carlos A. MartÝnez - Vela (2001), 20. Immanuel Wallerstein (1980), The<br /> World Systems Theory. Modern World-System II:<br /> http://thebasebk.org/wpcontent/uplo Mercantilism and the Consolidation of<br /> ads/2013/08/The-Modern-World- the European World-Economy, 1600-<br /> System.pdf 1750, Academic Press, New York.<br /> 12. K. Marx vµ F. Engels (2000), Toµn 21. Immanuel Wallerstein (1989), The<br /> tËp, tËp 42, Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia, Modern World-System, vol. III: The<br /> Hµ Néi. Second Great Expansion of the<br /> Capitalist World-Economy, 1730-<br /> 13. Modern History Sourcebook: Summary<br /> 1840', Academic Press, San Diego.<br /> of Wallerstein on World System Theory,<br /> http://www.fordham.edu/HALSAll/M 22. Immanuel Wallerstein (1991),<br /> OD/Wallerstein.asp. Geopolitics and Geoculture: Essays<br /> on the Changing World-System,<br /> 14. Dr. Christoph Stadel, Core Areas<br /> Cambridge University Press,<br /> and Peripheral regions of Canada:<br /> Cambridge.<br /> Landscapes of Contrast and<br /> challenger, (Xem tiÕp trang 33)<br /> Immanuel Wallerstein… 1<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2