intTypePromotion=3

Khái niệm và quan niệm về nghiên cứu cơ bản

Chia sẻ: Nguyễn Triềuu | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

0
13
lượt xem
0
download

Khái niệm và quan niệm về nghiên cứu cơ bản

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết tập trung phân tích 3 cấp độ từ nội hàm sơ bộ, nội hàm cơ bản đến nội hàm đầy đủ của khái niệm Nghiên cứu cơ bản, qua đó chỉ rõ tình trạng nan đề thể hiện dưới dạng cặp đối/hợp khái niệm. Đồng thời, làm rõ một số quan điểm về nghiên cứu cơ bản như: Quan điểm giản đơn hoặc/và Quan điểm phức hợp, Quan điểm mác xít hoặc/và Quan điểm phi mác xít, Quan điểm thực chứng hoặc/và Quan điểm phản thực chứng, Quan điểm hiện đại hoặc/và Quan điểm hậu hiện đại; chỉ ra tình trạng song đề giữa các quan điểm về nghiên cứu cơ bản.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Khái niệm và quan niệm về nghiên cứu cơ bản

Khái niệm và quan niệm về Nghiên cứu cơ bản<br /> T« Duy Hîp(*)<br /> Tãm t¾t: Bµi viÕt tËp trung ph©n tÝch 3 cÊp ®é tõ néi hµm s¬ bé, néi hµm c¬ b¶n<br /> ®Õn néi hµm ®Çy ®ñ cña kh¸i niÖm Nghiªn cøu c¬ b¶n, qua ®ã chØ râ t×nh tr¹ng nan<br /> ®Ò thÓ hiÖn d−íi d¹ng cÆp ®èi/hîp kh¸i niÖm. §ång thêi, lµm râ mét sè quan ®iÓm<br /> vÒ Nghiªn cøu c¬ b¶n nh−: Quan ®iÓm gi¶n ®¬n hoÆc/vµ Quan ®iÓm phøc hîp,<br /> Quan ®iÓm m¸c xÝt hoÆc/vµ Quan ®iÓm phi m¸c xÝt, Quan ®iÓm thùc chøng<br /> hoÆc/vµ Quan ®iÓm ph¶n thùc chøng, Quan ®iÓm hiÖn ®¹i hoÆc/vµ Quan ®iÓm hËu<br /> hiÖn ®¹i; chØ ra t×nh tr¹ng song ®Ò gi÷a c¸c quan ®iÓm vÒ Nghiªn cøu c¬ b¶n. Hai<br /> t×nh tr¹ng nµy cã thÓ ®−îc thÊu hiÓu vµ hãa gi¶i dùa trªn c¬ së mét sè khung lý<br /> thuyÕt nÒn t¶ng cña triÕt häc vµ khoa häc ®−¬ng ®¹i nh− khung mÉu t− duy phøc<br /> hîp cña Edgar Morin vµ khung lý thuyÕt khinh - träng cña T« Duy Hîp vµ céng sù.<br /> Tõ khãa: Nghiªn cøu c¬ b¶n (Nghiªn cøu c¬ b¶n thuÇn tóy, Nghiªn cøu c¬ b¶n<br /> ®Þnh h−íng), Nghiªn cøu øng dông, Nghiªn cøu triÓn khai<br /> 1. §Þnh nghÜa kh¸i niÖm Nghiªn cøu c¬ b¶n<br /> <br /> Néi hµm s¬ bé cña kh¸i niÖm<br /> Nghiªn cøu c¬ b¶n(*)<br /> Theo §¹i Tõ ®iÓn tiÕng ViÖt:<br /> “Nghiªn cøu” cã nghÜa lµ “xem xÐt, lµm<br /> cho viÖc n¾m vÊn ®Ò dÔ nhËn thøc, t×m<br /> c¸ch gi¶i quyÕt”; cßn “c¬ b¶n” cã nghÜa<br /> lµ “cã t¸c dông lµm nÒn, lµm gèc trong<br /> hÖ thèng nµo ®ã” (§¹i Tõ ®iÓn tiÕng<br /> ViÖt, 1998, tr.464, 1197). Nghiªn cøu<br /> (Study, Research, Investigation, Inquiry)<br /> lµ mét d¹ng ho¹t ®éng cña con ng−êi,<br /> nh−ng kh«ng ph¶i mäi ho¹t ®éng ®Òu lµ<br /> nghiªn cøu. D¹y vµ häc kh«ng ph¶i lµ<br /> <br /> nghiªn cøu(*). NhËn thøc th«ng th−êng<br /> hµng ngµy kh«ng ph¶i lµ nghiªn cøu.<br /> Lao ®éng ch©n tay, gi¶n ®¬n kh«ng ph¶i<br /> lµ nghiªn cøu. Ho¹t ®éng t¸i t¹o kh«ng<br /> ph¶i lµ nghiªn cøu. Giao tiÕp hµng<br /> ngµy, vui ch¬i gi¶i trÝ kh«ng ph¶i lµ<br /> nghiªn cøu. NghØ ng¬i th× cµng kh«ng<br /> ph¶i lµ nghiªn cøu. Bëi v×, nghiªn cøu lµ<br /> mét d¹ng ho¹t ®éng ®Æc biÖt, mét n¨ng<br /> lùc nhËn thøc, t− duy vµ hµnh ®éng<br /> chuyªn t©m, chuyªn cÇn, chuyªn m«n<br /> nh»m t¹o ra s¶n phÈm míi so víi nh÷ng<br /> khu«n mÉu s½n cã cña nhËn thøc, t− duy<br /> vµ hµnh ®éng th«ng th−êng hµng ngµy.<br /> Nghiªn cøu trong triÕt häc vµ khoa häc<br /> cô thÓ lµ d¹ng ho¹t ®éng s¸ng t¹o, hoÆc<br /> C¸i gäi lµ “Nghiªn cøu tµi liÖu” trong qu¸ tr×nh<br /> häc tËp kh«ng ph¶i lµ nghiªn cøu theo ®óng<br /> nghÜa cña nã; ®ã ch¼ng qua chØ lµ nhËn thøc l¹i<br /> thµnh qu¶ cña nghiªn cøu ®Ých thùc.<br /> <br /> (*)<br /> (*)<br /> <br /> GS.TS., Gi¸m ®èc Trung t©m Khoa häc T− duy,<br /> Liªn hiÖp c¸c Héi Khoa häc vµ Kü thuËt ViÖt Nam;<br /> Email: toduyhop42@yahoo.com<br /> <br /> Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 2.2016<br /> <br /> 4<br /> lµ ph¸t hiÖn hoÆc lµ tæng kÕt ®Ó cã tri<br /> thøc míi, ph−¬ng ph¸p míi, c«ng nghÖ<br /> míi. Theo quan niÖm phæ biÕn hiÖn nay,<br /> mét c¸ch s¬ bé ng−êi ta cã thÓ x¸c ®Þnh<br /> r»ng Nghiªn cøu c¬ b¶n (Fundamental<br /> Research) kh«ng ph¶i lµ Nghiªn cøu øng<br /> dông (Applied Research), cµng kh«ng<br /> ph¶i lµ Nghiªn cøu triÓn khai<br /> (Development Research). Ng−êi ta ®· t¹o<br /> ra ®−êng ph©n ranh s¬ bé gi÷a Nghiªn<br /> cøu c¬ b¶n vµ Nghiªn cøu kh«ng c¬ b¶n<br /> (bao gåm Nghiªn cøu øng dông vµ<br /> Nghiªn cøu triÓn khai). Nh×n vµo c¬ cÊu<br /> ®éi ngò nh÷ng nhµ nghiªn cøu cã thÓ<br /> nhËn thÊy t×nh tr¹ng n¨ng lùc nghiªn<br /> cøu c¬ b¶n chØ cã ë mét sè rÊt Ýt ng−êi,<br /> ®ã lµ n¨ng lùc quý hiÕm(*). Nghiªn cøu<br /> øng dông th× nhiÒu ng−êi cã thÓ tham<br /> gia ë c¸c cÊp ®é vµ c«ng ®o¹n kh¸c<br /> nhau, ®©y lµ n¨ng lùc ®¹i trµ. Nghiªn<br /> cøu triÓn khai cµng ®Ó ngá kh¶ n¨ng<br /> cho nhiÒu ng−êi tham gia cïng mét lóc<br /> hoÆc vµo c¸c giai ®o¹n kh¸c nhau, lµ<br /> n¨ng lùc phæ th«ng.<br /> Néi hµm c¬ b¶n cña kh¸i niÖm<br /> Nghiªn cøu c¬ b¶n<br /> Ta h·y xem xÐt ®Þnh nghÜa vÒ<br /> Nghiªn cøu c¬ b¶n trong Tõ ®iÓn B¸ch<br /> khoa ViÖt Nam: “Nghiªn cøu c¬ b¶n…<br /> nh÷ng ho¹t ®éng khoa häc nh»m ph¸t<br /> hiÖn c¸c thuéc tÝnh, c¸c mèi quan hÖ,<br /> c¸c quy luËt kh¸ch quan cña sù vËt hay<br /> hiÖn t−îng. KÕt qu¶ cña nã biÓu hiÖn ë<br /> viÖc t×m ra c¸c thuéc tÝnh, c¸c hiÖn<br /> t−îng míi, c¸c mèi quan hÖ, c¸c quy<br /> Trong triÕt häc ph−¬ng T©y, ®ã lµ Aristotle,<br /> Plato, Democrit, Heraclit, Socrat, F. Bacon, R.<br /> Descartes, G. Berkeley, I. Kant, G.W.F. Hegel, K.<br /> Marx, A. Comte,… Trong khoa häc ph−¬ng T©y,<br /> ®ã lµ Euclid, N.I. Lobachevsky, Pythagoras, G.<br /> Cantor, G.W. Leibniz, Galileo Galilei, I. Newton,<br /> A. Einstein, N. Bohr, W. Heisebgerg, D. I.<br /> Mendeleyev, C. R. Darwin, A. Comte, K. Marx,<br /> M. Weber,…<br /> (*)<br /> <br /> luËt míi cña hiÖn thùc kh¸ch quan, x©y<br /> dùng nªn c¸c suy luËn logic, kh¸i niÖm,<br /> quan niÖm, gi¶ thuyÕt, lý thuyÕt míi<br /> nh»m ph¶n ¸nh ngµy cµng s©u s¾c h¬n<br /> c¸c thuéc tÝnh kh¸ch quan vèn cã cña sù<br /> vËt vµ hiÖn t−îng” (Tõ ®iÓn B¸ch khoa<br /> ViÖt Nam, TËp 3, 2003, tr.116). Trong<br /> ®Þnh nghÜa nµy ta thÊy cã sù ®ång nhÊt<br /> “Nghiªn cøu nãi chung” víi “Nghiªn cøu<br /> khoa häc”, kh«ng ph©n biÖt râ Nghiªn<br /> cøu c¬ b¶n víi Nghiªn cøu kh«ng c¬<br /> b¶n. Tuy cã ghi nhËn ®Æc tr−ng quan<br /> träng cña Nghiªn cøu c¬ b¶n lµ “… x©y<br /> dùng nªn c¸c suy luËn logic, kh¸i niÖm,<br /> quan niÖm, gi¶ thuyÕt, lý thuyÕt míi<br /> nh»m ph¶n ¸nh s©u s¾c h¬n c¸c thuéc<br /> tÝnh kh¸ch quan vèn cã cña sù vËt vµ<br /> hiÖn t−îng”, nh−ng kh«ng ph©n biÖt râ<br /> “c¸i míi c¬ b¶n” vµ “c¸i míi kh«ng c¬<br /> b¶n”. Ngoµi ra, ®Þnh nghÜa nµy vÉn<br /> ch−a lµm râ ®−îc nh÷ng ®Æc tr−ng c¬<br /> b¶n cña Nghiªn cøu c¬ b¶n trong triÕt<br /> häc vµ khoa häc cô thÓ. PGS.TS. Vò Cao<br /> §µm ®· lµm râ ®−îc sù kh¸c biÖt gi÷a<br /> Nghiªn cøu khoa häc vµ Nghiªn cøu c¬<br /> b¶n. Tr¶ lêi c©u hái: “Nghiªn cøu khoa<br /> häc lµ g×?”, «ng cho r»ng: “Nghiªn cøu<br /> khoa häc nãi cho cïng lµ nh»m tháa<br /> m·n vÒ nhu cÇu nhËn thøc vµ c¶i t¹o<br /> thÕ giíi: 1- Kh¸m ph¸ nh÷ng thuéc tÝnh<br /> b¶n chÊt cña sù vËt hoÆc hiÖn t−îng<br /> (sau ®©y gäi chung lµ sù vËt); 2- Ph¸t<br /> hiÖn quy luËt vËn ®éng cña sù vËt; 3VËn dông quy luËt ®Ó s¸ng t¹o gi¶i<br /> ph¸p t¸c ®éng vµo sù vËt” (Vò Cao §µm,<br /> 1996, tr.23). Theo «ng, Nghiªn cøu khoa<br /> häc cã mét sè chøc n¨ng c¬ b¶n sau: aM« t¶, b- Gi¶i thÝch(*), c- Tiªn ®o¸n; dS¸ng t¹o (Vò Cao §µm, 1996, tr.23-26).<br /> Nghiªn cøu khoa häc nãi chung cã<br /> nh÷ng ®Æc ®iÓm sau: i- TÝnh míi, iiTheo M. Weber th× tr−íc khi gi¶i thÝch cÇn t×m<br /> hiÓu vµ môc ®Ých cña nghiªn cøu lµ ph¶i h−íng tíi<br /> Verstehen (= thÊu hiÓu ý nghÜa) cña c¸c sù kiÖn.<br /> (*)<br /> <br /> Kh¸i niÖm vµ quan niÖm vÒ…<br /> <br /> TÝnh tin cËy, iii- TÝnh th«ng tin(*), ivTÝnh kh¸ch quan, v- TÝnh rñi ro (Risk),<br /> vi- TÝnh kÕ thõa, vii- TÝnh c¸ nh©n, viiiTÝnh phi kinh tÕ… (Vò Cao §µm, 1996,<br /> tr.28-32).<br /> VËy xÐt vÒ thùc chÊt, Nghiªn cøu c¬<br /> b¶n vµ Nghiªn cøu kh«ng c¬ b¶n chñ<br /> yÕu kh¸c nhau ë ®iÓm nµo? Víi t− c¸ch<br /> lµ mét lo¹i h×nh nghiªn cøu, “Nghiªn<br /> cøu c¬ b¶n lµ nh÷ng nghiªn cøu nh»m<br /> ph¸t hiÖn vÒ b¶n chÊt vµ quy luËt cña<br /> c¸c sù vËt hoÆc hiÖn t−îng trong tù<br /> nhiªn, x· héi, con ng−êi… KÕt qu¶ cña<br /> nghiªn cøu c¬ b¶n lu«n lµ nh÷ng ph©n<br /> tÝch lý luËn, nh÷ng kÕt luËn vÒ quy luËt,<br /> nh÷ng ®Þnh luËt, ®Þnh lý,v.v… Cuèi<br /> cïng, trªn c¬ së nh÷ng nghiªn cøu nµy,<br /> ng−êi nghiªn cøu ®−a ra ®−îc nh÷ng<br /> ph¸t hiÖn, ph¸t kiÕn, ph¸t minh, x©y<br /> dùng nªn nh÷ng c¬ së lý thuyÕt cã gi¸<br /> trÞ tæng qu¸t cho lÜnh vùc ho¹t ®éng”<br /> (Vò Cao §µm, 1996, tr.33-34).<br /> Nghiªn cøu øng dông lµ mét lo¹i<br /> h×nh nghiªn cøu kh¸c víi Nghiªn cøu c¬<br /> b¶n: “Nghiªn cøu øng dông lµ sù vËn<br /> dông c¸c quy luËt tõ trong Nghiªn cøu<br /> c¬ b¶n (th−êng lµ Nghiªn cøu c¬ b¶n<br /> ®Þnh h−íng) ®Ó ®−a ra nguyªn lý vÒ gi¶i<br /> ph¸p, cã thÓ bao gåm c«ng nghÖ, s¶n<br /> phÈm, vËt liÖu, thiÕt bÞ; Nghiªn cøu ¸p<br /> dông c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu øng dông<br /> vµo trong mét m«i tr−êng míi cña sù<br /> vËt vµ hiÖn t−îng. Gi¶i ph¸p ®−îc hiÓu<br /> theo mét nghÜa réng nhÊt cña thuËt ng÷<br /> nµy: cã thÓ lµ mét gi¶i ph¸p c«ng nghÖ,<br /> vËt liÖu, tæ chøc, qu¶n lý” (Vò Cao §µm,<br /> 1996, tr.38). Nghiªn cøu triÓn khai lµ<br /> lo¹i h×nh nghiªn cøu kh¸c víi hai lo¹i<br /> (*)<br /> <br /> Trong th¸p th«ng tin theo nghÜa më réng th× ë<br /> d−íi ®¸y th¸p lµ d÷ liÖu (Data), trªn ®¸y lµ cÊp<br /> ®é th«ng tin (Information), trªn cÊp ®é th«ng tin<br /> lµ tri thøc (Knowledge), trªn cÊp ®é tri thøc lµ<br /> minh triÕt (Wisdom).<br /> <br /> 5<br /> h×nh nªu trªn: “Trong mét sè tµi liÖu<br /> cña UNESCO, ho¹t ®éng triÓn khai<br /> (Development) cßn ®−îc gäi lµ triÓn khai<br /> thùc nghiÖm (Experimental Development)<br /> hoÆc triÓn khai thùc nghiÖm kü thuËt;<br /> trong §−¬ng ®¹i Khoa häc Tõ ®iÓn cßn<br /> ®−îc gäi lµ Nghiªn cøu ph¸t triÓn. §Æc<br /> tr−ng cña triÓn khai lµ sù vËn dông c¸c<br /> quy luËt (thu ®−îc tõ trong Nghiªn cøu<br /> c¬ b¶n) vµ c¸c nguyªn lý (thu ®−îc tõ<br /> trong Nghiªn cøu øng dông) ®Ó ®−a ra<br /> c¸c h×nh mÉu víi nh÷ng tham sè ®ñ<br /> mang tÝnh kh¶ thi vÒ kü thuËt” (Vò Cao<br /> §µm, 1996, tr.39-40).<br /> Sù kh¸c biÖt gi÷a Nghiªn cøu c¬ b¶n<br /> vµ Nghiªn cøu kh«ng c¬ b¶n thÓ hiÖn ë<br /> ®Æc tr−ng ®Çu vµo (c¸c c©u hái vµ gi¶<br /> thuyÕt nghiªn cøu), vµ ë ®Æc tr−ng ®Çu<br /> ra (c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu). Tãm l¹i,<br /> thùc chÊt cña Nghiªn cøu c¬ b¶n lµ mét<br /> lo¹i h×nh nghiªn cøu tËp trung chó ý<br /> vµo c¸c sù kiÖn c¬ b¶n, t×m hiÓu c¸c vÊn<br /> ®Ò c¬ b¶n, ®Æt ra c¸c gi¶ thuyÕt c¬ b¶n<br /> nh»m kh¸m ph¸ b¶n chÊt s©u xa, ph¸t<br /> hiÖn c¸c quy luËt nÒn t¶ng cña sù vËt,<br /> hiÖn t−îng trong tù nhiªn, x· héi vµ t−<br /> duy; trªn c¬ së ®ã, x©y dùng c¸c lý<br /> thuyÕt nÒn t¶ng lµm kim chØ nam cho<br /> ho¹t ®éng thùc tiÔn c¶i t¹o thÕ giíi cña<br /> con ng−êi vµ loµi ng−êi(*).<br /> <br /> (*)<br /> ThÝ dô ®iÓn h×nh vÒ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu<br /> c¬ b¶n:<br /> - Trong triÕt häc, ®ã lµ “Metaphysics” (Siªu h×nh<br /> häc) vµ “Organon” (Bé c«ng cô) cña Aristotle,<br /> “Novumorganon” (Bé c«ng cô míi) cña F. Bacon,<br /> “Phª ph¸n lý tÝnh thuÇn tuý” cña I. Kant, “Khoa<br /> häc vÒ Logic” cña G.W.F. Hegel, “TriÕt häc thùc<br /> chøng” cña A. Comte, “BiÖn chøng cña Tù nhiªn”<br /> cña F. Engels, “Chñ nghÜa duy vËt vµ Chñ nghÜa<br /> phª ph¸n kinh nghiÖm” cña V.I. Lenin,…<br /> - Trong khoa häc cô thÓ, ®ã lµ hÖ tiªn ®Ò h×nh häc<br /> Euclid, hÖ nguyªn lý c¬ häc Newton, ThuyÕt<br /> t−¬ng ®èi Einstein, ThuyÕt l−îng tö cña BohrHeisenberg, B¶ng tuÇn hoµn Mendeleyev, ThuyÕt<br /> tiÕn ho¸ Darwin, Bé “T− b¶n” cña Marx,…<br /> <br /> 6<br /> Néi hµm ®Çy ®ñ cña kh¸i niÖm<br /> Nghiªn cøu c¬ b¶n<br /> Trong ®Þnh nghÜa c¬ b¶n chØ v¹ch ra<br /> nh÷ng ®Æc tr−ng c¬ b¶n cña ®èi t−îng<br /> mµ kh¸i niÖm ph¶n ¸nh hoÆc/vµ s¸ng t¹o.<br /> Muèn cã ®Þnh nghÜa ®Çy ®ñ ph¶i bæ<br /> sung thªm c¸c ®Æc tr−ng kh«ng c¬ b¶n<br /> cña ®èi t−îng ®ã. §èi víi kh¸i niÖm<br /> Nghiªn cøu c¬ b¶n, ngoµi c¸c dÊu hiÖu<br /> chñ yÕu ®· nªu trªn ta cã thÓ bæ sung<br /> thªm c¸c dÊu hiÖu quan träng sau ®©y:<br /> Trong s¸ch ®· trÝch dÉn cña Vò Cao<br /> §µm, ta thÊy «ng ®· ghi nhËn r»ng:<br /> “Nghiªn cøu c¬ b¶n cã thÓ thùc hiÖn<br /> trªn c¬ së nh÷ng nghiªn cøu thuÇn tóy<br /> lý thuyÕt… Nghiªn cøu c¬ b¶n còng cã<br /> thÓ thùc hiÖn dùa trªn c¬ së nh÷ng<br /> quan s¸t hoÆc thÝ nghiÖm, ®o ®¹c nh÷ng<br /> biÓu hiÖn, ¶nh h−ëng vµ t¸c ®éng cña<br /> mét quy luËt ch−a biÕt nµo ®ã,… C¸c<br /> ho¹t ®éng nghiªn cøu lý thuyÕt hoÆc<br /> thùc nghiÖm trªn ®©y ®−îc lÆp ®i lÆp l¹i<br /> nhiÒu lÇn víi nh÷ng tham sè thay ®æi,<br /> cho ®Õn khi tÝnh ®óng ®¾n cña gi¶<br /> thuyÕt ®−îc kh¼ng ®Þnh hoÆc phñ ®Þnh”<br /> (Vò Cao §µm, 1996, tr.33-34).<br /> Nh− vËy, ta thÊy r»ng Nghiªn cøu<br /> c¬ b¶n lµ mét qu¸ tr×nh m©u thuÉn biÖn<br /> chøng, nghÜa lµ bao gåm 2 qu¸ tr×nh<br /> Nghiªn cøu lý thuyÕt c¬ b¶n vµ Nghiªn<br /> cøu thùc nghiÖm c¬ b¶n võa ®èi lËp, võa<br /> thèng nhÊt víi nhau. T×nh tr¹ng nµy cã<br /> b¶n chÊt logic kÐp (Dialogic), tøc lµ<br /> ®èi/hîp: mét mÆt lµ nhÞ ®èi (phÐp tuyÓn<br /> logic) theo c«ng thøc “hoÆc lµ Nghiªn<br /> cøu lý thuyÕt c¬ b¶n hoÆc lµ Nghiªn cøu<br /> thùc nghiÖm c¬ b¶n”, mÆt kh¸c lµ l−ìng<br /> hîp (phÐp héi logic) theo c«ng thøc “võa<br /> lµ Nghiªn cøu lý thuyÕt c¬ b¶n, võa lµ<br /> Nghiªn cøu thùc nghiÖm c¬ b¶n”(*).<br /> Trong vËt lý häc ch¼ng h¹n, Nghiªn cøu thùc<br /> nghiÖm c¬ b¶n cña A.A. Michelson (®o l−êng<br /> chÝnh x¸c tèc ®é cña ¸nh s¸ng trong ch©n kh«ng)<br /> <br /> (*)<br /> <br /> Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 2.2016<br /> <br /> “Nghiªn cøu c¬ b¶n ®−îc ph©n ra<br /> thµnh hai lo¹i: Nghiªn cøu c¬ b¶n thuÇn<br /> tóy (Nghiªn cøu c¬ b¶n tù do) vµ Nghiªn<br /> cøu c¬ b¶n ®Þnh h−íng (Nghiªn cøu<br /> th¨m dß). Nghiªn cøu c¬ b¶n thuÇn tóy<br /> cßn ®−îc gäi lµ Nghiªn cøu c¬ b¶n tù do,<br /> hoÆc Nghiªn cøu c¬ b¶n kh«ng ®Þnh<br /> h−íng. §©y lµ nghiªn cøu chØ míi nh»m<br /> môc ®Ých duy nhÊt lµ t×m ra b¶n chÊt vµ<br /> quy luËt cña c¸c hiÖn t−îng tù nhiªn vµ<br /> x· héi ®Ó n©ng cao nhËn thøc, ch−a cã<br /> sù vËn dông nµo vµo mét ho¹t ®éng cô<br /> thÓ cña con ng−êi. Nghiªn cøu c¬ b¶n<br /> thuÇn tóy nãi chung mang tÝnh chÊt c¸<br /> nh©n hoÆc Ýt ra còng do mét nhµ nghiªn<br /> cøu cã uy tÝn gi÷ vai trß chñ yÕu. Trong<br /> tr−êng hîp nµy, nhµ nghiªn cøu lµ<br /> ng−êi cã thÓ quyÕt ®Þnh viÖc chän lùa<br /> ®èi t−îng nghiªn cøu vµ tæ chøc c«ng<br /> viÖc nghiªn cøu mét c¸ch ®éc lËp, cã thÓ<br /> kh«ng phô thuéc vµo mét cÊp quyÕt<br /> ®Þnh nµo(*). Nghiªn cøu c¬ b¶n ®Þnh<br /> lµ qu¸ tr×nh ®éc lËp hoµn toµn víi Nghiªn cøu lý<br /> thuyÕt c¬ b¶n cña A. Einstein (x©y dùng c¬ së lý<br /> thuyÕt t−¬ng ®èi hÑp); trong khi Galileo Galilei<br /> ®· kÕt hîp Nghiªn cøu thùc nghiÖm c¬ b¶n (®o<br /> l−êng chÝnh x¸c tèc ®é viªn bi l¨n trªn mét mÆt<br /> ph¼ng nghiªng) vµ Nghiªn cøu lý thuyÕt c¬ b¶n<br /> (ph¸t hiÖn quy luËt qu¸n tÝnh cña chuyÓn ®éng<br /> c¬ giíi) trong mét Nghiªn cøu vËt lý c¬ b¶n, gãp<br /> phÇn x©y dùng hÖ Nguyªn lý c¬ häc Newton.<br /> (*)<br /> S¶n phÈm cña Nghiªn cøu c¬ b¶n thuÇn tóy<br /> chÝnh lµ nh÷ng ph¸t minh (= Ph¸t hiÖn c¬ b¶n),<br /> thÝ dô nh− I. Newton ph¸t minh ®Þnh luËt hÊp<br /> dÉn vò trô, G. Galilei ph¸t hiÖn c¸c vÖ tinh cña<br /> sao Méc, Marie vµ Pierre Curie ph¸t hiÖn nguyªn<br /> tè phãng x¹ Radium, Adam Smith ph¸t hiÖn<br /> “Bµn tay v« h×nh” cña thÞ tr−êng, K. Marx ph¸t<br /> hiÖn quy luËt bãc lét gi¸ trÞ thÆng d− cña ph−¬ng<br /> thøc s¶n xuÊt TBCN,… NhiÒu ph¸t hiÖn kh«ng<br /> ®−îc coi lµ ph¸t minh, nghÜa lµ kh«ng thuéc<br /> ph¹m trï nghiªn cøu c¬ b¶n thuÇn tóy, ch¼ng<br /> h¹n nh− ph¸t kiÕn vÒ ®Þa lý tù nhiªn; ph¸t hiÖn<br /> kh¶o cæ häc; ph¸t hiÖn trong ®iÒn d· d©n téc häc<br /> hay trong kh¶o s¸t, ®iÒu tra x· héi häc.<br /> S¶n phÈm cña Nghiªn cøu c¬ b¶n thuÇn tóy cßn<br /> cã thÓ lµ nh÷ng tæng kÕt lín t¹o ra nh÷ng lý<br /> thuyÕt nÒn t¶ng hoÆc khung lý thuyÕt c¬ b¶n,<br /> ch¼ng h¹n nh− Chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµ<br /> chñ nghÜa duy vËt lÞch sö cña K. Marx vµ F.<br /> <br /> Kh¸i niÖm vµ quan niÖm vÒ…<br /> <br /> h−íng lµ nh÷ng nghiªn cøu c¬ b¶n ®·<br /> dù kiÕn tr−íc môc ®Ých øng dông… cßn<br /> ®−îc gäi lµ Nghiªn cøu th¨m dß, vÝ dô<br /> Pasteur ®· lµm mét lo¹t thÝ nghiÖm ®Ó<br /> kiÓm chøng gi¶ thuyÕt cña «ng vÒ mét<br /> quy luËt g©y bÖnh do vi khuÈn. §©y lµ<br /> mét Nghiªn cøu c¬ b¶n ®Þnh h−íng.<br /> Nghiªn cøu nµy ®· x¸c ®Þnh râ môc ®Ých<br /> ¸p dông lµ t×m c¬ chÕ g©y bÖnh. ¤ng ®·<br /> ®i ®Õn mét gi¶ thuyÕt r»ng, nÕu c¬ thÓ<br /> bÞ nhiÔm vi khuÈn yÕu, th× ®éng vËt cã<br /> kh¶ n¨ng ®Ò kh¸ng víi lo¹i bÖnh do<br /> chÝnh vi khuÈn ®ã g©y ra. UNESCO<br /> chia Nghiªn cøu c¬ b¶n ®Þnh h−íng<br /> thµnh<br /> Nghiªn<br /> cøu<br /> nÒn<br /> t¶ng<br /> (Background Research) vµ Nghiªn cøu<br /> chuyªn ®Ò (Thematic Research). Nghiªn<br /> cøu nÒn t¶ng lµ nh÷ng nghiªn cøu dùa<br /> trªn c¸c quan s¸t, ®o ®¹c ®Ó thu sè liÖu<br /> vµ d÷ kiÖn nh»m môc ®Ých t×m hiÓu vµ<br /> kh¸m ph¸ quy luËt cña tù nhiªn. Thuéc<br /> lo¹i h×nh nghiªn cøu nÒn t¶ng nµy cã<br /> thÓ liÖt kª mét sè d¹ng nh−: Nghiªn cøu<br /> dÞch tÔ häc trong y häc nh»m m« t¶ sù<br /> ph©n bè søc khoÎ trong mét céng ®ång<br /> d©n c−; §iÒu tra c¬ b¶n tµi nguyªn vµ<br /> c¸c ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn (®iÒu tra ®Þa<br /> chÊt); Nghiªn cøu ®¹i d−¬ng, khÝ quyÓn,<br /> khÝ t−îng, tæng hîp c¸c hãa chÊt;<br /> Nghiªn cøu b¶n chÊt vËt lý, hãa häc,<br /> sinh häc cña vËt chÊt. Nghiªn cøu<br /> chuyªn ®Ò lµ nghiªn cøu cã hÖ thèng<br /> mét hiÖn t−îng ®Æc biÖt cña tù nhiªn, vÝ<br /> dô tr¹ng th¸i plasma cña vËt chÊt, bøc<br /> x¹ vò trô, gen di truyÒn. Nh÷ng lo¹i<br /> nghiªn cøu c¬ b¶n ®Þnh h−íng thuéc<br /> d¹ng nµy kh«ng chØ dÉn ®Õn nh÷ng c¬<br /> së lý thuyÕt quan träng, mµ cßn cã thÓ<br /> dÉn ®Õn nh÷ng øng dông cã ý nghÜa lín<br /> lao trong ho¹t ®éng kinh tÕ vµ c¸c lÜnh<br /> <br /> Engels; Lý thuyÕt hÖ thèng tæng qu¸t cña L.<br /> Bertalanffy; Khung mÉu T− duy phøc hîp cña E.<br /> Morin; …<br /> <br /> 7<br /> vùc kh¸c nhau cña ®êi sèng x· héi” (Vò<br /> Cao §µm, 1996, tr.34-38).<br /> Qua c¸c b−íc ®Þnh nghÜa kh¸i niÖm<br /> Nghiªn cøu c¬ b¶n tõ néi hµm s¬ bé ®Õn<br /> néi hµm c¬ b¶n vµ néi hµm ®Çy ®ñ, ta<br /> thÊy râ t×nh tr¹ng nan ®Ò (= vÊn ®Ò nan<br /> gi¶i) thÓ hiÖn d−íi d¹ng cÆp ®èi/hîp<br /> kh¸i niÖm; chÝ Ýt lµ cã 3 cÆp ®èi/hîp kh¸i<br /> niÖm sau ®©y: 1- CÆp ®èi/hîp Nghiªn<br /> cøu c¬ b¶n hoÆc/vµ Nghiªn cøu kh«ng c¬<br /> b¶n (= Nghiªn cøu øng dông hoÆc/vµ<br /> Nghiªn cøu triÓn khai); 2- CÆp ®èi/hîp<br /> Nghiªn cøu lý thuyÕt c¬ b¶n hoÆc/vµ<br /> Nghiªn cøu thùc nghiÖm c¬ b¶n; 3- CÆp<br /> ®èi/hîp Nghiªn cøu c¬ b¶n thuÇn tóy<br /> hoÆc/vµ Nghiªn cøu c¬ b¶n ®Þnh h−íng<br /> (= Nghiªn cøu nÒn t¶ng hoÆc/vµ Nghiªn<br /> cøu chuyªn ®Ò).<br /> 2. Mét sè quan ®iÓm vÒ Nghiªn cøu c¬ b¶n<br /> <br /> Cã nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ<br /> Nghiªn cøu c¬ b¶n. H¬n thÕ n÷a, gi÷a<br /> c¸c quan ®iÓm vÒ Nghiªn cøu c¬ b¶n ®·<br /> h×nh thµnh song ®Ò (Dilemma), tøc lµ<br /> t×nh tr¹ng cÆp ®«i chÝnh ®Ò (Thesis)<br /> hoÆc/vµ ph¶n ®Ò (Antithesis) quan träng<br /> sau ®©y:<br /> Quan ®iÓm gi¶n ®¬n hoÆc/vµ<br /> quan ®iÓm phøc hîp vÒ Nghiªn cøu<br /> c¬ b¶n<br /> Quan ®iÓm gi¶n ®¬n vÒ Nghiªn cøu<br /> c¬ b¶n t¸ch rêi hoµn toµn gi÷a Nghiªn<br /> cøu c¬ b¶n vµ Nghiªn cøu kh«ng c¬ b¶n.<br /> Xu h−íng nµy th−êng biÓu hiÖn trong<br /> mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu triÕt häc<br /> vµ nghiªn cøu khoa häc c¬ b¶n, nhÊt lµ<br /> trong thêi kú triÕt häc vµ khoa häc cæ<br /> ®iÓn. Quan ®iÓm phøc hîp vÒ Nghiªn<br /> cøu c¬ b¶n chèng l¹i quan ®iÓm ®¬n<br /> gi¶n hãa nªu trªn vÒ Nghiªn cøu c¬ b¶n,<br /> cho r»ng ngay c¶ c¸i gäi lµ Nghiªn cøu<br /> c¬ b¶n thuÇn tóy còng kh«ng hoµn toµn<br /> lµ thuÇn tóy, do mèi quan hÖ gi÷a<br /> “thuÇn tóy” vµ “kh«ng thuÇn tóy” mang<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản