BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM
ĐỖ THỊ PHƯỢNG TƯỜNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
TP. Hồ Chí Minh – Năm 2005
LỜI MỞ ĐẦU
1. Ý NGHĨA CHỌN ĐỀ TÀI
Gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) là nhiệm vụ quan trọng nhất của
Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Trong thời gian qua thực hiện
chính sách đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ kinh tế đối ngoại, chủ động hội
nhập kinh tế quốc tế Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong hợp
tác đa phương và song phương. Nước ta đã trở thành thành viên của nhiều Tổ chức
quốc tế như: Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Diễn đàn hợp tác kinh tế
Châu Á- Thái Bình Dương (APEC), Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM), đã ký Hiệp
định thương mại song phương với nhiều nước thuộc các Châu lục khác nhau, trong
đó đặc biệt là Hiệp định thương mại với Hoa Ký. Đây là bản Hiệp định mà thông
qua đó, Việt Nam cam kết thực hiện quan hệ thương mại trên cơ sở những chuẩn
mực pháp luật quốc tế và của WTO.
Việc gia nhập Tổ chức thương mại thế giới đang là đòi hỏi cấp bách hiện nay,
vấn đề này đã được kề cập trong văn kiện Đại hội IX của Đảng “Tiếp tục mở rộng
quan hệ kinh tế đối ngoại theo hướng đa phương, đa dạng hoá; chủ động hội nhập
kinh tế quốc tế, thực hiện những cam kết trong quan hệ song phương và đa phương
như AFTA, BTA, tiến tới gia nhập WTO”. Tại Hội nghị lần thứ IX, Ban chấp hành
trung ương khoá IX cũng nhận định “Tiếp tục chủ động hội nhập kinh tế quốc tế,
thực hiện có hiệu quả những cam kết và lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế, chuẩn bị
tốt những điều kiện trong nước để sớm gia nhập Tổ chức thương mại thế giới
WTO”
Thực tế cho thấy việc gai nhập WTO là xu thế khách quan phù hợp với tiến
trình toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra sâu rộng trên thế giới,
phù hợp với xu thế phát triển kinh tế- xã hội của Việt Nam hiện nay và những năm
đầu của thế kỷ 21. Hiện nay đã có 148 nước gia nhập WTO, 20 nước đang tiến hành
đàm phán gia nhập, điều đó cho thấy WTO ngày càng có vai trò quan trọng trong sự
phát triển của kinh tế, thương mại thế giới và có sức hấp dẫn hơn đối với các nền
kinh tế của các nước đang phát triển trong bối cảnh toàn cầu.
Việt Nam gia nhập WTO là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh, vừa có thới
cơ và cả thách thức đối với nền kinh tế nước ta. Doanh nghiệp thương mại là một tế
bào trong nền kinh tế, do đó các doanh nghiệp thương mại cũng bị tác động bởi sự
kiện này. Với sức ép thời gian gia nhập WTO đã gần kề, các doanh nghiệp thương
mại cần phải tìm hiểu rõ về cơ chế hoạt động của tổ chức này; nó có tác động như
thế nào đến tình hình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại?,
thuận lợi hay không thuận lợi?...Tìm hiểu các vấn đề trên để từ đó các doanh nghiệp
thương mại kết hợp với tình hình hiện tại của mình mà đề ra chiến lược kinh doanh
để có thể tồn tại và phát triển bền vững. Đây cũng là lý do của việc nghiên cứu đề
tài “Dự báo những tác động cơ bản đến các doanh nghiệp thương mại khi Việt Nam
gia nhập WTO”. Đề tài rất có ý nghĩa khoa học và thực tiển để đóng góp vào hiệu
quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại nói riêng, nền kinh tế
Việt Nam nói chung cũng như vấn đề xã hội trong việc giải quyết công ăn việc làm
cho người lao động
2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề sau:
- Nghiên cứ một cách có hệ thống về Tổ chức WTO và cơ chế điều hành của tổ
chức WTO
- Nghiên cứu những ưu đãi theo qui định của WTO dành cho các nước đang
phát triển như Việt Nam
- Nghiên cứu những kinh nghiệm đối phó những tác động của một số nước
thành viên WTO, các nước có điều kiện tương đồng như Việt Nam để rút ra bài học
cho Việt Nam
- Xác định sự cần thiết phải gia nhập WTO của Việt Nam
- Đánh gia tình hình hoạt động thương mại của Việt Nam và các doanh nghiệp
thương mại trước ngưỡng cửa gia nhập WTO
- Dự báo những tác động cơ bản đến các doanh nghiệp Việt Nam khi Việt Nam
gia nhập WTO
- Đề suất các kiến nghị, giải pháp để các doanh nghiệp thương mại tồn tại và
đứng vững khi Việt Nam gia nhập WTO
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đề tài giới hạn trong phạm vi đối tượng ngiên cứu và thời gian nghiên cứu
* Về đối tương nghiên cứu
- Tổ chức thương mại thế giới WTO
- Trung Quốc
- Nhật Bản
- Việt Nam
- Các doanh nghiệp thương mại Việt Nam: là những doanh nghiệp chủ yếu
thực hiện các hoạt đọ6ng thương mại (thông qua các hoạt động mua bán trên thị
trường, doanh nghiệp thương mại vừa làm dịch vụ cho người bán, vừa làm dịch vụ
cho người mua và đáng ứng lợi ích của chính mình là có lợi nhuận)
* Về thời gian nghiên cứu
- WTO: từ thời điểm WTO kế thừa GATT trên cơ sở Hiệp định thành lập
WTO năm 1994
- Việt Nam: 2001-2004
- Các doanh nghiệp thương mại Việt Nam: từ 2000-2003
4. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUNA ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ
ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI
Trong thời gian qua, đã có khá nhiều bài viết, tham luận ngắn (từ 3 đến 4
trang) đăng trên tạp chí hay phát biểu tạo một số hội thảo xoay quanh một số vấn đề
nâng cao năng lực các doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập,…Tuy nhiên, những
bài viết này chỉ nếu lên một số khía cạnh nhất định. Năm 2005, Nhà xuất bản Lao
động- Xã hội đã phát hành quyển sách “Nâng cao sức cạnh tranh cho các doanh
nghiệp thương mại Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế”, tác giả là TS. Nguyễn
Vĩnh Thanh. Đề tài này, như tên gọi của nó là nghiên cứu và đưa ra các giải pháp
nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại, nhưng không đi sâu nghiên
cứu những tác động thuận lợi vá không thuận lợi đến các doanh nghiệp khi Việt
Nam gia nhập WTO. Ngoài ra, cũng có hai đề tài của hai nhóm sinh viên thuộc
nhóm ngành Khoa Học Xã Hội tham gia giải thưởng “Sinh viên nghiên cứu Khoa
học”, đó là “Giải pháp nâng cao tính cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam trong
tiến trình gia nhập WTO” thực hiện năm 2003 và đề tài “Thuận lợi và khó khăn của
doanh nghiệp Việt Nam khi gia nhập WTO- Những giải pháp đề ra” thực hiện năm
2004 nhưng cả hai đề tài này chưa hệ thống một cách đầy đủ những vấn đề liên
quan đến các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng
Luận văn này, có thể được xem là luận văn nghiên cứu một cách hệ thống khá
toàn diện đến tình hình của các doanh nghiệp thương mại và dự báo những tác động
cơ bản đến các doanh nghiệp thương mại khi Việt Nam gia nhập WTO. Từ những
góc nhìn nhận khác nhau trong nội dung của các tham luận, tham khảo các đề tài
trên, tác giả đã kế thừa những quan điểm thống nhất, thêm vào đó là những kinh
nghiệm đối phó những tác động cơ bản đến các doanh nghiệp thương mại của một
số nước thành viên WTO có đặc điểm kinh tế tương tự như Việt Nam và tiến trình
hội nhập của Việt Nam, đồng thời những quan điểm cam kết của Việt Nam khi gia
nhập WTO, tác giả đã tổng kết, phân tích, đánh giá để đưa ra cách nhìn tổng thể và
hoàn thiện nhằm đưa ra những kiến nghị, giảm pháp đối với Nhà nước và các doanh
nghiệp thương mại Việt Nam để các doanh nghiệp có thể chuẩn bị tốt, đối phó với
những vấn đề bất trắc và tận dụng cơ hội để có thể tồn tại và đứng vững trong bối
cảnh thời gian Việt Nam trở thành thành viên của WTO đã gần kề
5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Đề tài lấy quan điểm, đường lối chủ trương chính sách của Đảng Cộng Sản
Việt Nam về mở rộng và phát triển kinh tế đối ngoại theo hướng đa phương hóa và
đa dạng hoá làm kim chỉ nam cho phương pháp luận nghiên cứu của mình
- Đề tài tổng hợp những quan điểm, góc nhìn khác nhau của các tham luận;
nghiên cứu kinh nghiệm của một sớ nước có điều kiện tương đồng như Việt Nam và
tình hình hiện tại của các doanh nghiệp thương mại để sử dụng các phương pháp
phân tích, đánh giá và đi đến kết kết luận khoa học.
6. NỘI DUNG
Để thực hiện đực mục tiêu nghiên cứu, lau65n văn được cấu trúc thành 3
chương:
