Luận văn Thạc sĩ: Quan hệ hợp tác giữa các khối nước trong diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) với Việt Nam qua trường hợp khối Bắc Mĩ và khối ASEAN (1998 - 2005)

Quan heä hôïp taùc giöõa caùc khoái nöôùc trong

dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình

Döông (APEC) vôùi Vieät Nam qua tröôøng hôïp

khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN (1998 -2005)

Đào Thị Ngọc Mộng

DANH MUÏC CAÙC TÖØ VIEÁT TAÉT THEO TIEÁNG ANH

APEC Business Advisory Council Theû ñi laïi cuûa doanh nhaân APEC APEC Business Travel Card Nghieân cöùu thò tröôøng haøng hoùa cuûa ASEAN ASEAN Commodities Markets Studies

ASEAN Free Trade Area Hieäp ñònh khung veà khu vöïc ñaàu tö ASEAN ASEAN Investment Area

ASEAN Industrial Cooperation Cô quan phaùt trieån quoác teá Agency for International Development Hoäi nghò thöôïng ñænh khoâng chính thöùc APEC APEC Informal Summit

APEC Asia-Pacific Economic Cooperation forum Dieãn ñaøn khu vöïc ASEAN ASEAN Regional Forum

ABAC Hoäi ñoàng tö vaán doanh nhaân APEC ABTC ACMS ADBC Ngaân haøng döõ lieäu veà haøng hoùa cuûa ASEAN ASEAN Data Bank on Commodities Hieäp ñònh khung veà khu vöïc töï do maäu dòch hoùa ASEAN AFSA Framework Agreemet on Services AFTA Khu vöïc maäu dòch töï do ASEAN AIA AICO Hieäp ñònh khung veà Hôïp taùc coâng nghieäp ASEAN AID AIS APEC Dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông ARF BAC UÛy ban veà ngaân saùch vaø quaûn lyù CAP CEPT CTI EC Budget and Administrative Committee Keá hoaïch haønh ñoäng taäp theå Collective Action Plan Chöông trình thueá quan öu ñaõi coù hieäu löïc chung Common Effective Preferential on Tariff UÛy ban thöông maïi vaø ñaàu tö Committee on Trade and Investment UÛy ban kinh teá Economic Committee

General Agreement on Tariffsand Trade Heä thoáng thueá quan öu ñaõi phoå caäp Generalized System of Preferences Keá hoaïch haønh ñoäng quoác gia Individual Action Plan Hoäi nghò khoâng chính thöùc caùc quan chöùc caáp cao Infomal Senior Officials Meeting Quy cheá toái hueä quoác Most Favored Nation Khu vöïc maäu dòch töï do Baéc Mó North America Free Trade Agreement Quan heä thöông maïi bình thöôøng Normal Trade Relations Vieän trôï phaùt trieån chính thöùc Official Development Aid

Organization for Pacific Trade and Development Hoäi ñoàng hôïp taùc kinh teá Thaùi Bình Döông Pacific Economic cooperation Council Quan heä thöông maïi bình thöôøng vieãnh vieãn Permanent Normal Trade Relations

GATT Hieäp ñònh chung veà thueá quan vaø thöông maïi GST IAP ISOM MFN NAFTA NTR ODA OPTAD Toå chöùc thöông maïi vaø phaùt trieån Thaùi Bình Döông PECC PNTR SEAMEO Toå chöùc Boä tröôûng giaùo duïc caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ South East Asia Minister of Education Organization Tieåu ban thuû tuïc haûi quan SCCP Sub-Committee on Customs Procedures Tieåu ban tieâu chuaån vaø chöùng nhaän hôïp chuaån SCSC Sub-Committee on standards and Conformance Hoäi nghò caùc quan chöùc caáp cao SOM Senior Officials Meeting UNDP Chöông trình phaùt trieån Lieân hieäp quoác WTO The United Nations Development Programs Toå chöùc thöông maïi theá giôùi Word Trade Organization

MÔÛ ÑAÀU

1. LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI

Töø khoaûng hai thaäp kyû cuoái cuøng cuûa theá kyû XX, döôùi taùc ñoäng cuûa cuoäc

caùch maïng khoa hoïc vaø coâng ngheä, cuûa xu theá hoaø bình, oån ñònh, hôïp taùc vaø phaùt

trieån cuõng nhö cuûa quaù trình töï do hoaù neàn kinh teá ôû caùc nöôùc coâng nghieäp phaùt

trieån, moät soá nöôùc ñang phaùt trieån, vaø caùc nöôùc xaõ hoäi chuû nghóa tröôùc ñaây

chuyeån sang neàn kinh teá thò tröôøng môû cöûa nhö caùc nöôùc thuoäc Lieân Xoâ cuõ, Vieät

Nam, Ñoâng AÂu, Trung Quoác… quaù trình toaøn caàu hoaù neàn kinh teá theá giôùi ñaõ

ñöôïc hình thaønh vaø phaùt trieån ngaøy caøng maïnh meõ. Toaøn caàu hoaù veà kinh teá ñaõ

trôû thaønh traøo löu cuoán huùt taát caû caùc quoác gia treân theá giôùi, vì vaäy, hoäi nhaäp vaøo

neàn kinh teá theá giôùi laø xu theá taát yeáu maø khoâng nöôùc naøo, duø lôùn hay nhoû coù theå

cuôõng laïi ñöôïc. Noù mang laïi cô hoäi nhöng cuõng aån chöùa nhöõng thaùch thöùc to lôùn

ñoái vôùi caùc quoác gia, nhaát laø caùc nöôùc ñang phaùt trieån. Do ñoù, vaán ñeà ñaët ra ñoái

vôùi caùc nöôùc laø hoäi nhaäp nhö theá naøo ñeå lôïi nhieàu hôn haïi, ñeå thöû thaùch bieán

thaønh cô hoäi, Vieät Nam cuõng khoâng naèm ngoaøi quaù trình ñoù.

Song haønh vôùi toaøn caàu hoaù laø xu theá khu vöïc hoaù. Nhieàu lieân keát tieåu khu

vöïc vaø khu vöïc ñöôïc hình thaønh. Vieäc lieân keát toaøn dieän vôùi caùc quoác gia coù

cuøng vò trí ñòa lyù, trình ñoä phaùt trieån kinh teá cuõng nhö söï töông ñoàng veà vaên hoaù

ñeå hình thaønh moät “sieâu nhaø nöôùc” bao goàm nhieàu quoác gia nhö EU hay taïo

döïng caùc khu vöïc maäu dòch töï do ñang daàn trôû thaønh höôùng ñi chuû ñaïo cuûa caùc

nöôùc trong tieán trình hoäi nhaäp. Tuy nhieân, toaøn caàu hoaù vaø khu vöïc hoaù khoâng

phaûi laø hai xu theá ñoái nghòch nhau. “Khu vöïc hoaù ñöôïc coi laø moät böôùc ñeäm, ôû

moät möùc ñoä naøo ñoù laø söï taäp hôïp löïc löôïng giöõa caùc neàn kinh teá khu vöïc ñeå ñoái

phoù vôùi nhöõng thaùch thöùc, caïnh tranh ôû taàm toaøn caàu” [46, tr 20]. Caùc nöôùc chaâu

AÙ – Thaùi Bình Döông cuõng khoâng naèm ngoaøi xu theá hôïp taùc ñoù.

Theâm vaøo ñoù, nhöõng naêm cuoái thaäp kyû 80 vaø ñaàu thaäp kyû 90 cuûa theá kyû

XX, chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông noåi leân laø moät khu vöïc coù möùc taêng tröôûng kinh

teá cao vaø phaùt trieån naêng ñoäng, nôi taäp trung caùc neàn kinh teá phaùt trieån nhanh

nhaát theá giôùi. Vì theá, coù nhöõng döï baùo laïc quan raèng theá kyû XXI seõ laø theá kyû

chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông.

Trong khi xu theá khu vöïc hoaù phaùt trieån ngaøy caøng maïnh ôû caùc khu vöïc

khaùc, thì ôû chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông, tuy coù oån ñònh töông ñoái veà chính trò,

naêng ñoäng vaø coù nhòp ñoä taêng tröôûng kinh teá cao nhöng laïi chöa coù moät hình thöùc

lieân keát naøo coù tính chính thöùc, lieân chính phuû vaø toaøn khu vöïc ñeå baûo ñaûm lôïi

ích cuûa caùc nöôùc trong khu vöïc tröôùc söï gia taêng ngaøy caøng maïnh cuûa chuû nghóa

khu vöïc baûo hoä ôû Taây AÂu vaø Baéc Mó.

Ñöùng tröôùc nhöõng tình hình ñoù, töø nöûa cuoái nhöõng naêm 1980, ñeå duy trì

tính naêng ñoäng kinh teá cuûa khu vöïc, ñoái phoù vôùi söï caïnh tranh quyeát lieät veà kinh

teá treân theá giôùi, moät soá nöôùc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông ñaõ ñi ñeán nhaän thöùc

chung laø caàn phaûi phoái hôïp vaø lieân keát chaët cheõ vôùi nhau treân cô sôû baûo ñaûm cho

neàn thöông maïi, ñaàu tö thoâng thoaùng, thöïc hieän chuû nghóa khu vöïc môû. Trong boái

caûnh ñoù, dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông (Asia-Pacific

Economic Cooperation forum-APEC) ñöôïc thaønh laäp vaøo thaùng 11 naêm 1989 vôùi

muïc tieâu thuùc ñaåy söï taêng tröôûng vaø hôïp taùc kinh teá cuûa caùc neàn kinh teá hai beân

bôø Thaùi Bình Döông. Cho ñeán nay, APEC ñaõ coù 21 neàn kinh teá thaønh vieân:

Australia, Nhaät Baûn, Haøn Quoác, Thaùi Lan, Malaysia, Philippines, Singapore,

Brunei, Indonesia, New Zealand, Canada, Hoa Kì (naêm 1989), Trung Quoác,

Hoàng Coâng, Ñaøi Loan (naêm 1991), Mexico, Papua New Ghuine (naêm 1993),

Chile (naêm 1994), Peru, Lieân bang Nga, Vieät Nam (naêm 1998).

Nhö vaäy, APEC bao goàm caùc quoác gia lôùn nhoû coù söï khaùc nhau raát lôùn veà

dieän tích, daân soá, cheá ñoä chính trò, trình ñoä phaùt trieån kinh teá cuõng nhö toân giaùo.

Trong APEC coù hai khu vöïc kinh teá maïnh vaø naêng ñoäng vaøo baäc nhaát theá giôùi:

khu vöïc Ñoâng AÙ vaø khu vöïc Baéc Mó vôùi nhöõng neùt ñaëc thuø voâ cuøng ña daïng veà

vaên hoaù, kinh teá, chính trò, xaõ hoäi. APEC thöïc söï laø moät toå chöùc quoác teá ñaàu tieân

thôøi kyø sau Chieán tranh laïnh.

Hoaït ñoäng cuûa APEC xoay quanh 3 vaán ñeà chính laø töï do hoaù thöông maïi

vaø ñaàu tö, taïo thuaän lôïi cho thöông maïi vaø ñaàu tö, hôïp taùc kinh teá kyõ thuaät. Noùi

caùch khaùc, muïc tieâu cuûa APEC khoâng phaûi laø xaây döïng moät khoái thöông maïi,

moät lieân minh quan thueá hay moät khu vöïc maäu dòch töï do gioáng nhö EU,

AFTA… maø laø moät dieãn ñaøn kinh teá môû, nhaèm xuùc tieán caùc bieän phaùp kinh teá,

thuùc ñaåy thöông maïi vaø ñaàu tö giöõa caùc neàn kinh teá thaønh vieân treân cô sôû hoaøn

toaøn töï nguyeän trong khi thöïc söï môû cöûa ñoái vôùi taát caû caùc nöôùc vaø khu vöïc khaùc.

Laø moät quoác gia thuoäc khu vöïc coù möùc taêng tröôûng kinh teá cao, ñoàng thôøi,

Vieät Nam cuõng laø moät trong nhöõng nöôùc coù toác ñoä taêng tröôûng kinh teá cao treân

theá giôùi cuõng nhö trong khu vöïc. Chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông coù vò trí quan troïng

trong quan heä ñoái ngoaïi cuûa Vieät Nam. Caùc neàn kinh teá thaønh vieân APEC laø caùc

ñoái taùc chuû yeáu veà kinh teá, thöông maïi vaø ñaàu tö “chieám 80% kim ngaïch ngoaïi

thöông cuûa Vieät Nam, 75% toång soá voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi vaø laø nguoàn cung caáp

ODA lôùn nhaát cho Vieät Nam” [55, tr12]. Vì theá, vieäc duy trì moâi tröôøng hoaø bình,

oån ñònh vaø taêng cöôøng quan heä hôïp taùc cuøng coù lôïi vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc coù

taàm quan troïng ñaëc bieät, goùp phaàn vaøo söï nghieäp xaây döïng vaø baûo veä toå quoác,

thöïc hieän thaønh coâng muïc tieâu coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi hoaù ñaát nöôùc.

Ñaïi hoäi ñaïi bieåu toaøn quoác laàn thöù VIII cuûa Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam ñaõ

xaùc ñònh quan ñieåm: “tham gia ngaøy caøng nhieàu vaøo quaù trình hôïp taùc vaø lieân keát

khu vöïc, lieân keát quoác teá veà kinh teá, thöông maïi vaø nhieàu lónh vöïc hoaït ñoäng

khaùc…" [51, tr17]. Chuùng ta cuõng nhaän thöùc ñöôïc raèng, Vieät Nam ñang trong quaù

trình phaùt trieån kinh teá thò tröôøng ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa vaø ñang chuû ñoäng

taêng cöôøng tham gia vaøo quaù trình hoäi nhaäp quoác teá. Ñieàu ñoù coù nghóa laø xu

höôùng toaøn caàu hoaù, khu vöïc hoaù ñöôïc xem laø cô hoäi cho nöôùc ta tham gia caùc

hoaït ñoäng hôïp taùc quoác teá toát hôn, nhaát laø veà kinh teá.

Nhaän thaáy taàm quan troïng cuûa APEC ñoái vôùi söï phaùt trieån kinh teá caùc

nöôùc trong khu vöïc noùi chung vaø cuûa Vieät Nam noùi rieâng, phuø hôïp vôùi ñöôøng loái

hoäi nhaäp kinh teá quoác teá cuûa Ñaûng vaø Nhaø nöôùc Vieät Nam, ngaøy 15/6/1996,

Chính phuû Vieät Nam ñaõ noäp ñôn xin gia nhaäp APEC.

Ngaøy 14/11/1998, taïi Hoäi nghò Boä tröôûng Ngoaïi giao- Kinh teá cuûa APEC

hoïp taïi Malaysia, ba nöôùc Vieät Nam, Nga, Peru chính thöùc ñöôïc keát naïp laø thaønh

vieân cuûa dieãn ñaøn Hôïp taùc Kinh teá Chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông. Vieäc trôû thaønh

thaønh vieân chính thöùc cuûa APEC laø moät böôùc ñi saâu hôn vaøo con ñöôøng hoäi nhaäp

kinh teá quoác teá vaø khu vöïc, goùp phaàn naâng cao vò theá vaø vai troø cuûa Vieät Nam

trong quan heä quoác teá ôû khu vöïc vaø theá giôùi, môû roäng kinh teá ñoái ngoaïi, taän duïng

caùc nguoàn löïc beân ngoaøi phuïc vuï cho söï nghieäp coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi hoaù

ñaát nöôùc.

Ñoù cuõng chính laø goùp phaàn thöïc hieän ñöôøng loái maø Ñaûng vaø nhaø nöôùc ñaõ

ñeà ra taïi Ñaïi hoäi ñaïi bieåu toaøn quoác laàn thöù IX Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam: “chuû

ñoäng hoäi nhaäp kinh teá quoác teá vaø khu vöïc theo tinh thaàn phaùt huy toái ña noäi löïc,

naâng cao hieäu quaû hôïp taùc quoác teá, baûo ñaûm ñoäc laäp töï chuû vaø ñònh höôùng xaõ hoäi

chuû nghóa, baûo veä lôïi ích daân toäc, an ninh quoác gia, giöõ gìn baûn saéc vaên hoaù daân

toäc, baûo veä moâi tröôøng” [52,tr120]. Ñaïi hoäi Ñaûng laàn thöù X cuõng ñaõ moät laàn nöõa

xaùc ñònh laïi "'chính saùch ñoái ngoaïi cuûa chuùng ta laø ñoäc laäp, töï chuû, ña daïng hoaù

vaø ña phöông hoaù, taêng cöôøng hoäi nhaäp kinh teá quoác teá" [64].

Nhö vaäy, tröôùc xu theá khu vöïc hoaù cuõng nhö toaøn caàu hoaù khoâng theå cöôõng

laïi ñöôïc, Vieät Nam ñaõ chuû ñoäng tham gia vaøo quaù trình hoäi nhaäp neàn kinh teá

quoác teá vaø khu vöïc. Quan heä giöõa APEC vôùi Vieät Nam, giöõa töøng quoác gia, töøng

khoái nöôùc vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC ngaøy caøng phaùt trieån. Ñoái vôùi

khoái Baéc Mó, bao goàm caùc nöôùc Hoa Kì, Canada, Mexico maø ñaïi dieän tieâu bieåu

laø Hoa Kì, vôùi söï keát thuùc cuûa chieán tranh laïnh vaø sau khi Lieân Xoâ suïp ñoå, Hoa

Kì trôû thaønh sieâu cöôøng duy nhaát treân theá giôùi coøn laïi vôùi öu theá vöôït troäi caû veà

kinh teá, quaân söï laãn chính trò. Quan heä giöõa Hoa Kì vôùi caùc nöôùc ôû chaâu AÙ – Thaùi

Bình Döông, nhaát laø vôùi caùc nöôùc nhö Nga, Nhaät Baûn, khoái ASEAN… vaãn ñang

trong quaù trình vaän ñoäng vaø haøm chöùa nhieàu phöùc taïp. Rieâng ñoái vôùi Vieät Nam,

keå töø khi Hoa Kì baõi boû caám vaän vaø bình thöôøng hoaù quan heä (1995), quan heä

kinh teá, thöông maïi vaø ñaàu tö giöõa hai quoác gia coù nhieàu böôùc phaùt trieån raát ñaùng

keå. Hieän nay, hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kìø - Vieät Nam ñaõ vaø ñang

ñöôïc thöïc hieän, quan heä giöõa hai nöôùc tieáp tuïc ñöôïc caûi thieän treân nhieàu maët, duø

coøn coù nhöõng khaùc bieät trong nhìn nhaän caùc vaán ñeà quoác teá cuõng nhö trong quan

heä giöõa hai beân.

Ñoái vôùi caùc nöôùc laø thaønh vieân cuûa Hieäp hoäi quoác gia Ñoâng Nam AÙ

(ASEAN), quan heä giöõa ASEAN vaø Vieät Nam coù nhöõng böôùc thaêng traàm. Töø khi

trôû thaønh thaønh vieân chính thöùc cuûa ASEAN, quan heä giöõa caùc nöôùc ASEAN vaø

Vieät Nam ñaõ thay ñoåi theo chieàu höôùng tích cöïc. Hieän nay, moâ hình hôïp taùc ôû

Ñoâng Nam AÙ ñöôïc xem laø moät hình maãu thaønh coâng trong lieân keát khu vöïc.

Trong khuoân khoå APEC, quan heä giöõa caùc nöôùc thuoäc khoái ASEAN vaø Vieät Nam

cuõng coù nhöõng ñieåm khaùc bieät so vôùi quan heä giöõa caùc khoái khaùc trong APEC

vôùi Vieät Nam.

Vôùi nhöõng lyù do treân, vieäc tìm hieåu veà moái quan heä hôïp taùc giöõa caùc khoái

nöôùc trong APEC vôùi Vieät Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN,

giai ñoaïn töø 1998, töùc laø töø khi Vieät Nam gia nhaäp dieãn ñaøn naøy cho ñeán naêm

2005 coù yù nghóa voâ cuøng thieát thöïc. Nghieân cöùu vaán ñeà naøy qua tröôøng hôïp khoái

Baéc Mó vaø khoái ASEAN, bao goàm nhöõng nöôùc coù neàn kinh teá phaùt trieån vaøo baäc

nhaát theá giôùi vôùi nhöõng nöôùc ñang phaùt trieån seõ cho chuùng ta moät caùi nhìn khaù

bao quaùt veà quan heä giöõa Vieät Nam vôùi khoái nöôùc treân, cuõng nhö thaáy ñöôïc

nhöõng maët tích cöïc vaø haïn cheá cuûa Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp kinh teá

quoác teá. Nghieân cöùu vaán ñeà naøy cuõng goùp phaàn cho chuùng ta thaáy ñöôïc ñöôøng

loái, chính saùch cuûa Ñaûng trong quaù trình hoäi nhaäp quoác teá.

Vieäc nghieân cöùu toång quaùt veà quaù trình hoäi nhaäp neàn kinh teá toaøn caàu cuûa

caùc nöôùc treân theá giôùi noùi chung, Vieät Nam noùi rieâng giuùp hieåu roõ hôn quan heä

kinh teá giöõa Vieät Nam vôùi khoái Baéc Mó vaø caùc nöôùc trong khoái ASEAN trong

khuoân khoå APEC. Vieäc laøm naøy cuõng giuùp chuùng ta thaáy ñöôïc nhöõng baøi hoïc

kinh nghieäm cuûa moät soá nöôùc böôùc ñaàu thaønh coâng trong quaù trình tham gia vaøo

quaù trình toaøn caàu hoaù nhö Trung Quoác… Töø ñoù, chuùng ta coù theå ruùt ra ñöôïc

nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm cho ñaát nöôùc trong hoäi nhaäp quoác teá.

Tìm hieåu quan heä hôïp taùc giöõa caùc khoái nöôùc trong APEC vôùi Vieät Nam

töø 1998 ñeán 2005, qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN cuõng giuùp chuùng

ta thaáy ñöôïc söï phaùt trieån naêng ñoäng cuûa neàn kinh teá theá giôùi vaø khu vöïc. Qua

ñoù, chuùng ta thaáy ñöôïc chính saùch kinh teá cuûa caùc nöôùc lôùn, cuûa caùc khoái nöôùc

trong khu vöïc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông ñoái vôùi Vieät Nam, töø ñoù, ruùt ra ñöôïc

nhöõng kinh nghieäm quyù baùu trong ñöôøng loái ñoái ngoaïi cuûa quoác gia.

Hôn taát caû, vieäc nghieân cöùu ñeà taøi naøy coøn coù yù nghóa thöïc tieãn vaø khoa

hoïc saâu saéc ñoái vôùi coâng cuoäc xaây döïng vaø phaùt trieån ñaát nöôùc hieän nay. Theâm

vaøo ñoù, vieäc nghieân cöùu vaø thöïc hieän ñeà taøi coù yù nghóa thieát thöïc vaø höõu ích ñoái

vôùi baûn thaân. Noù goùp phaàn giuùp chuùng toâi nhaän thöùc saâu saéc hôn chính saùch ñoái

ngoaïi, ñöôøng loái phaùt trieån kinh teá cuûa Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp.

Nhöõng kieán thöùc naøy raát coù giaù trò trong vieäc phuïc vuï coâng taùc giaûng daïy sau

naøy.

Vôùi nhöõng yù nghóa treân, chuùng toâi choïn vaán ñeà “Quan heä hôïp taùc giöõa

caùc khoái nöôùc trong dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông

(APEC) vôùi Vieät Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN (1998 -

2005)” laøm ñeà taøi nghieân cöùu cho luaän vaên toát nghieäp cao hoïc cuûa mình.

2. LÒCH SÖÛ NGHIEÂN CÖÙU VAÁN ÑEÀ

Cho ñeán nay, haàu nhö chöa coù moät taùc phaåm naøo nghieân cöùu toaøn dieän veà

quan heä hôïp taùc giöõa caùc khoái nöôùc trong dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi

Bình Döông vôùi Vieät Nam. Coù theå noùi ñaây laø moät ñeà taøi khaù môùi meû. Tuy nhieân,

chuùng toâi xin giôùi thieäu moät soá coâng trình tieâu bieåu, ít nhieàu coù ñeà caäp ñeán moät

soá noäi dung lieân quan ñeán ñeà taøi. Tröôùc heát chuùng toâi xin giôùi thieäu nhöõng taùc

phaåm coù lieân quan ñeán ñeà taøi ôû vieäc cung caáp nhöõng kieán thöùc khaùi quaùt, sau ñoù

laø nhöõng taùc phaåm ñi vaøo töøng lónh vöïc, töøng noäi dung cuï theå, maø khoâng trình

baøy theo trình töï thôøi gian saùch ñöôïc xuaát baûn.

Coù leõ laø thieáu soùt khi nghieân cöùu veà quan heä kinh teá cuûa Vieät Nam maø

khoâng tìm hieåu qua taùc phaåm Naêm möôi naêm ngoaïi giao Vieät Nam (1945 -

1995) (taäp 2) cuûa taùc giaû Löu Vaên Lôïi. Trong coâng trình naøy, taùc giaû ñaõ bao quaùt

nöûa theá kyû lòch söû ngoaïi giao cuûa Vieät Nam. Taùc giaû daønh 95 trang ñeå noùi veà quaù

trình Vieät Nam hoäi nhaäp khu vöïc, tieán trình bình thöôøng hoaù quan heä Vieät Nam –

Hoa Kì, Vieät Nam laäp quan heä vôùi caùc nöôùc EU, Nga… cuõng nhö quaù trình nöôùc

ta hoäi nhaäp chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông. Ñaây laø nhöõng kieán thöùc toång quaùt raát boå

ích ñoái vôùi nhöõng ai nghieân cöùu veà ñöôøng loái ñoái ngoaïi cuûa nöôùc ta. Qua taùc

phaåm, chuùng ta thaáy ñöôïc chuû tröông cuûa Ñaûng vaø nhaø nöôùc Vieät Nam “luoân

luoân mong muoán coù quan heä höõu nghò vaø hôïp taùc treân cô sôû caùc nguyeân taéc cuøng

toàn taïi hoaø bình” [18,tr250]. Taùc giaû cuõng cho chuùng ta thaáy ñöôïc vieäc bình

thöôøng hoaù quan heä giöõa Hoa Kì vaø Vieät Nam khoâng chæ laø vaán ñeà rieâng cuûa hai

nöôùc. Ñaây laø moät nhaân toá quan troïng coù taùc duïng giöõ caân baèng löïc löôïng vaø duy

trì oån ñònh trong khu vöïc Ñoâng Nam AÙ. Vieät Nam quyeát cuøng caùc nöôùc khaùc

gaéng heát söùc mình vì Ñoâng Nam AÙ hoaø bình, oån ñònh vaø phaùt trieån, vì khu vöïc

chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông phoàn vinh. Tuy nhieân, do thôøi gian giôùi haïn töø 1945 –

1995, cho neân, taùc giaû chæ neâu ñöôïc nhöõng neùt khaùi quaùt veà quaù trình Vieät Nam

hoäi nhaäp khu vöïc, cuõng nhö tieán trình bình thöôøng hoaù quan heä Vieät Nam – Hoa

Kì, maø khoâng coù nhöõng nghieân cöùu saâu veà quan heä kinh teá giöõa Vieät Nam vôùi

caùc nöôùc treân.

Naêm 2003, nhaø xuaát baûn Chính trò quoác gia Haø Noäi ñaõ xuaát baûn quyeån

Dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông (APEC). Caùc nhaø ngieân

cöùu ñaõ cung caáp cho baïn ñoïc nhöõng hieåu bieát cô baûn veà quaù trình hình thaønh,

phaùt trieån cuõng nhö nhöõng muïc tieâu, nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa APEC. Taùc phaåm

neâu ra nhöõng muïc tieâu hoaït ñoäng cuûa APEC laø töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö,

thuaän lôïi hoaù thöông maïi APEC, hôïp taùc kinh teá kyõ thuaät (ECOTECH). Ñaây laø

moät taøi lieäu höõu ích, vì noù ñaõ cung caáp nhöõng kieán thöùc khaùi quaùt, ñaày ñuû veà

dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông. Ñaëc bieät, saùch cuõng daønh

chöông VI ñeå giôùi thieäu veà söï tham gia cuûa Vieät Nam vaøo APEC trong thôøi gian

qua. Caùc taùc giaû cuõng vaïch ra trieån voïng quan heä hôïp taùc cuûa Vieät Nam trong

APEC thôøi gian tôùi. Tuy vaäy, nhö ñaõ noùi ôû treân, do laø taùc phaåm cung caáp nhöõng

kieán thöùc khaùi quaùt veà APEC, cho neân, vaán ñeà quan heä kinh teá giöõa APEC vôùi

Vieät Nam, giöõa caùc quoác gia hay caùc khu vöïc cuï theå khoâng ñöôïc ñeà caäp ñeán.

Trong quyeån APEC – nhöõng thaùch thöùc vaø cô hoäi do nhaø xuaát baûn

Chính trò quoác gia Haø Noäi xuaát baûn naêm 1997, caùc taùc giaû thuoäc vieän nghieân cöùu

Ñoâng Nam AÙ - Singapore ñaõ ñeà caäp ñeán nhieàu vaán ñeà veà lyù luaän cuõng nhö

nhöõng soá lieäu thöïc teá veà quan heä kinh teá cuûa caùc nöôùc lôùn trong khoái, ñoàng thôøi,

caùc taùc giaû cuõng cho chuùng ta thaáy ñöôïc ñoäng thaùi cuûa caùc nöôùc lôùn, caùc khoái

nöôùc (nhö ASEAN, trong ñoù coù Vieät Nam), trong tieán trình hoäi nhaäp quoác teá.

Cho ñeán nay, haàu nhö chöa coù coâng trình naøo nghieân cöùu ñaày ñuû veà quan

heä kinh teá giöõa khoái Baéc Mó vôùi Vieät Nam. Ña phaàn caùc taùc phaåm ñeàu ñeà caäp

nhieàu ñeán quan heä kinh teá giöõa Hoa Kì vôùi Vieät Nam. Trong phaïm vi nguoàn taøi

lieäu coù haïn, chuùng toâi cuõng chæ xin giôùi thieäu veà nhöõng coâng trình nghieân cöùu coù

lieân quan ñeán ñeà taøi, vôùi Hoa Kì laø moät ñaïi dieän tieâu bieåu cuûa khoái Baéc Mó goàm

ba nöôùc Hoa Kì, Canada, Mexico.

Naêm 2001, nhaø xuaát baûn Thoáng keâ xuaát baûn quyeån Tìm hieåu veà Hieäp

ñònh giöõa Coäng hoaø xaõ hoäi chuû nghóa Vieät Nam vaø Hôïp chuûng quoác Hoa Kyø

veà quan heä thöông maïi. Saùch goàm 7 chöông: thöông maïi haøng hoaù, quyeàn sôû

höõu trí tueä, thöông maïi dòch vuï, phaùt trieån quan heä ñaàu tö, taïo thuaän lôïi cho kinh

doanh, caùc qui ñònh lieân quan ñeán tính minh baïch, coâng khai vaø quyeàn khieáu

kieän, nhöõng ñieàu kieän chung cuøng nhöõng phaàn phuï luïc. Trong moãi chöông, saùch

neâu leân nhöõng qui cheá, nhöõng ñònh nghiaõ, nghóa vuï , quyeàn lôïi… cuûa hai beân

tham gia vaøo hieäp ñònh. Coù theå noùi, ñaây laø moät vaên kieän coù tính phaùp lyù, giuùp

ngöôøi ñoïc coù nhöõng hieåu bieát ñuùng ñaén, chính xaùc veà quan heä thöông maïi giöõa

hai nöôùc.

Coâng trình nghieân cöùu veà Quan heä thöông maïi vaø ñaàu tö giöõa Vieät Nam

– Hoa Kyø cuûa taùc giaû Nguyeãn Thieát Sôn do nhaø xuaát baûn Khoa hoïc xaõ hoäi Haø

Noäi xuaát baûn naêm 2004, cuõng ñaõ cung caáp nhieàu taøi lieäu boå ích cho ñeà taøi. Saùch

trình baøy moät caùch khaùi quaùt, coù heä thoáng tieán trình bình thöôøng hoaù quan heä

kinh teá Vieät Nam vaø Hoa Kì, nhöõng keát quaû ñaït ñöôïc trong thöông maïi ñaàu tö

giöõa hai nöôùc vaø nhöõng vaán ñeà, nhöõng khoù khaên maø Vieät Nam böôùc ñaàu gaëp

phaûi cuõng nhö trieån voïng quan heä kinh teá giöõa hai nöôùc. Ñaëc bieät, taùc giaû ñaõ

cung caáp moät heä thoáng baûng soá lieäu veà quan heä thöông maïi Vieät Nam – Hoa Kì

töø naêm 1992 – 2001. Ñaây laø nhöõng soá lieäu ñaùng tin caäy, giuùp chuùng toâi coù cô sôû

ñeå phaân tích nhöõng keát quaû ñaït ñöôïc trong quan heä thöông maïi giöõa hai nöôùc.

Trong cuoán Quan heä kinh teá cuûa Hoa Kì vaø Nhaät Baûn vôùi Vieät Nam töø

1995 ñeán nay cuûa Boä ngoaïi giao vaø Hoïc vieän quan heä quoác teá cuõng ñeà caäp ñeán

quan heä kinh teá giöõa Hoa Kì vôùi Vieät Nam. Tuy nhieân, do thôøi gian giôùi haïn töø

1995 – 2001 cho neân, quan heä kinh teá cuõng nhö nhöõng trieån voïng trong quan heä

giöõa hai nöôùc thôøi gian sau ñoù khoâng ñöôïc caùc taùc giaû ñeà caäp ñeán.

Naêm 2000, taùc giaû Ñoã Ñöùc Ñònh ñaõ coù taùc phaåm nghieân cöùu veà Quan heä

kinh teá Vieät Nam – Hoa Kìø do nhaø xuaát baûn Theá giôùi, Haø Noäi phaùt haønh. Saùch

neâu leân tieán trình bình thöôøng hoaù quan heä giöõa hai nöôùc, ñoàng thôøi taùc giaû daønh

chöông V ñeå neâu leân nhöõng lónh vöïc hôïp taùc giöõa Hoa Kì vaø Vieät Nam, nhaát laø

trong lónh vöïc kinh teá. Tuy nhieân, caùc taùc giaû chæ chuù troïng ñeán quan heä ñaàu tö

giöõa hai nöôùc, maø ít neâu leân nhöõng moái quan heä thöông maïi…

Ngoaøi ra, coù raát nhieàu coâng trình nghieân cöùu veà chính saùch kinh teá cuõng

nhö quan heä cuûa Hoa Kì vôùi moät soá nöôùc treân theá giôùi. Trong ñoù, ñaùng keå ñeán laø

taùc phaåm Quan heä cuûa Hoa Kì vôùi caùc nöôùc lôùn ôû khu vöïc chaâu AÙ– Thaùi Bình

Döông do tieán só Vuõ Döông Huaân chuû bieân. Noäi dung saùch trình baøy veà tình hình

khu vöïc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông thôøi kyø sau chieán tranh laïnh vaø moái quan heä

giöõa Hoa Kì vôùi caùc cöôøng quoác trong khu vöïc. Saùch goùp phaàn ñaùnh giaù veà quan

heä cuûa caùc nöôùc lôùn hieän nay vaø xu theá phaùt trieån trong quan heä giöõa caùc nöôùc

lôùn trong töông lai. Tuy khoâng ñeà caäp ñeán quan heä kinh teá cuõng nhö chính saùch

cuûa Hoa Kì ñoái vôùi Vieät Nam, nhöng caùc taùc giaû cho chuùng ta caùi nhìn khaùi quaùt

veà quan heä giöõa caùc nöôùc lôùn trong khu vöïc, töø ñoù, chuùng ta coù theå aùp duïng vaø

ruùt kinh nghieäm ñoái vôùi thöïc tieãn ñaát nöôùc trong quaù trình hoäi nhaäp kinh teá quoác

teá.

Vôùi phaïm vi giôùi haïn, TS Leâ Khöông Thuyø (thuoäc trung taâm nghieân cöùu

Baéc Mó) ñaõ cho chuùng ta bieát ñöôïc Chính saùch cuûa Hoa Kìø ñoái vôùi ASEAN

thôøi kyø trong vaø sau chieán tranh laïnh trong taùc phaåm cuøng teân. Taùc giaû ñaõ ñi

saâu nghieân cöùu moät caùch coù heä thoáng söï phaùt trieån chính saùch cuûa Hoa Kì ñoái vôùi

ASEAN thôøi kyø tröôùc vaø sau chieán tranh laïnh. Chieán löôïc vaø chính saùch cuûa Hoa

Kì ñoái vôùi ASEAN coù aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán caùc nöôùc thuoäc khu vöïc Ñoâng

Nam AÙ, trong ñoù coù Vieät Nam. Vieäc tìm hieåu chính saùch cuûa Hoa Kì ñoái vôùi

ASEAN döôùi goùc ñoä lòch söû coù yù nghóa thöïc tieãn ñoái vôùi nöôùc ta trong vieäc hoaïch

ñònh chính saùch ñoái ngoaïi vôùi Hoa Kì treân taát caû caùc lónh vöïc”

Quyeån Myõ ñieàu chænh chính saùch kinh teá do Nguyeãn Thieát Sôn chuû bieân,

xuaát baûn naêm 2003, cuõng raát höõu ích ñoái vôùi chuùng toâi khi thöïc hieän ñeà taøi. Noäi

dung cuoán saùch trình baøy tröïc tieáp nhöõng chính saùch kinh teá vaø ñieàu chænh chính

saùch kinh teá cô baûn cuûa Hoa Kì trong nhöõng naêm 90 vaø ñònh höôùng chính saùch

nhöõng naêm ñaàu theá kyû XXI. Ñaây laø khoaûng thôøi gian maø nhöõng thay ñoåi chính

saùch cuûa Hoa Kì coù taùc ñoäng raát lôùn ñeán quan heä giöõa Hoa Kì vaø Vieät Nam.

Cuõng chính trong thôøi gian naøy, döôi nhieäm kyø cuûa toång thoáng Bill Clinton, vieäc

bình thöôøng hoùa quan heä Vieät Nam – Hoa Kì ñaõ ñöôïc thöïc hieän, quan heä giöõa hai

nöôùc ngaøy caøng phaùt trieån cao hôn khi hieäp ñònh thöông maïi song phöông ñöôïc kí

keát.

Tröôùc ñoù, naêm 1996, taùc giaû Nguyeãn Xuaân Thaéng thuoäc trung taâm nghieân

cöùu chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông giôùi thieäu ñeán baïn ñoïc quyeån Vieät Nam vaø caùc

nöôùc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông – caùc quan heä kinh teá hieän nay vaø trieån

voïng. Nhö töïa ñeà, saùch ñeà caäp ñeán quan heä kinh teá cuûa Vieät Nam vôùi moät soá

nöôùc thuoäc khoái APEC nhö Hoa Kì, Nhaät Baûn… Ñoàng thôøi taùc giaû cuõng cho

chuùng ta thaáy ñöôïc vai troø, vò trí quan troïng cuûa caùc nöôùc chaâu AÙ – Thaùi Bình

Döông trong chính saùch kinh teá ñoái ngoaïi cuûa Vieät Nam vaø moät soá vaán ñeà caàn

giaûi quyeát. Tuy nhieân, trieån voïng trong quan heä giöõa Vieät Nam vôùi caùc nöôùc lôùn

trong APEC chöa ñöôïc taùc giaû ñi saâu phaân tích.

Nghieân cöùu quan heä kinh teá giöõa caùc nöôùc thuoäc khoái ASEAN vaø Vieät

Nam ñöôïc raát nhieàu taùc giaû quan taâm. Trong khuoân khoå coù haïn cuûa luaän vaên,

chuùng toâi chæ xin ñeà caäp ñeán caùc taùc phaåm tieâu bieåu sau:

Naêm 1996, tröôøng Ñaïi hoïc toång hôïp TP.HCM xuaát baûn quyeån ASEAN,

quaù trình phaùt trieån vaø hoaït ñoäng do taùc giaû Nguyeãn Vaên Lòch vieát. Nhö töïa

ñeà, saùch cung caáp cho ngöôøi ñoïc nhöõng kieán thöùc khaùi quaùt veà quaù trình phaùt

trieån vaø hoaït ñoäng cuûa khoái ASEAN, cuõng nhö quan heä ASEAN - Vieät Nam töø

1967 ñeán thôøi ñieåm saùch ñöôïc xuaát baûn.

Naêm 1997, Trung taâm Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên Haø Noäi ñaõ toå chöùc

hoäi thaûo quoác teá vôùi chuû ñeà: "ASEAN hoâm nay vaø ngaøy mai" nhaân dòp ASEAN

troøn 30 tuoåi. Hoäi thaûo ñaõ thu huùt nhieàu nhaø nghieân cöùu tham gia. Kyû yeáu hoäi thaûo

goàm 2 taäp. Taäp 1 coù chuû ñeà "ASEAN hoâm nay vaø trieån voïng trong theá kyû XXI",

chuû ñeà cuûa taäp 2 laø "ASEAN vaø Vieät Nam". Kyû yeáu bao goàm nhieàu baøi vieát lieân

quan ñeán chuû ñeà cuûa hoäi thaûo cuûa nhieàu taùc giaû trong vaø ngoaøi nöôùc, laø nguoàn taøi

lieäu tham khaûo höõu ích khi chuùng toâi thöïc hieän ñeà taøi.

Naêm 1998, Nhaø xuaát baûn Taøi chính xuaát baûn quyeån Quan heä thöông maïi

- ñaàu tö giöõa Vieät Nam vaø caùc nöôùc thaønh vieân ASEAN, do Voõ Thanh Thu

chuû bieân. Qua taùc phaåm, caùc taùc giaû cho chuùng ta thaáy ñöôïc moái quan heä thöông

maïi vaø ñaàu tö giöõa caùc nöôùc thaønh vieân ASEAN, vaø nhöõng baøi hoïc thu huùt voán

ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN ñoái vôùi Vieät Nam. Saùch coøn cung caáp cho ngöôøi

ñoïc nhöõng baûng soá lieäu veà trao ñoåi thöông maïi vaø ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN

vaøo Vieät Nam. Ñaây laø nhöõng soá lieäu ñaùng tin caäy, giuùp ích raát nhieàu trong quaù

trình chuùng toâi thöïc hieän luaän vaên.

Naêm 2001, caùc taùc giaû thuoäc boä moân Lòch söû theá giôùi-Khoa Lòch söû-

Tröôøng Ñaïi hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên TP.HCM ñaõ thöïc hieän ñeà taøi

nghieân cöùu khoa hoïc caáp Boä vôùi chuû ñeà Quan heä Vieät Nam - ASEAN vaø nhöõng

baøi hoïc kinh nghieäm, do Leâ Vaên Quang laøm chuû bieân. Ñaây laø coâng ttrình

nghieân cöùu coâng phu cuûa nhöõng nhaø söû hoïc coù taâm huyeát vôùi ngheà. Saùch nghieân

cöùu veà quan heä giöõa Vieät Nam - ASEAN töø khi khoái naøy thaønh laäp cho ñeán naêm

2000 vaø nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm ruùt ra töø moái quan heä ñoù. Tuy nhieân, do thôøi

gian giôùi haïn ôû naêm 2000, cho neân quan heä giöõa ASEAN vaø Vieät Nam giai ñoaïn

sau chöa ñöôïc caùc taùc giaû ñeà caäp ñeán.

Moät taùc phaåm khaùc coù yù nghóa ñoái vôùi nhöõng ai nghieân cöùu veà quan heä

kinh teá cuûa Vieät Nam ñoái vôùi caùc nöôùc khaùc: Nhöõng vaán ñeà kinh teá Vieät Nam

– Thöû thaùch cuûa hoäi nhaäp do Phaïm Ñoã Chí, Traàn Nam Bình, Vuõ Quang Vieät

chuû bieân, ñöôïc xuaát baûn vaøo naêm 2002. Saùch taäp hôïp nhieàu baøi vieát cuûa nhieàu

taùc giaû thuoäc caùc cô quan kinh teá, caùc tröôøng ñaïi hoïc, caùc vieän nghieân cöùu trong

vaø ngoaøi nöôùc, trong ñoù, taùc giaû Vuõ Quang Vieät hieän laø chuyeân vieân caáp cao cuûa

Lieân hieäp quoác töø 1984, laø nhoùm tröôûng nhoùm nghieân cöùu veà phöông phaùp luaän

thoáng keâ kinh teá quoác gia cuûa Lieân hieäp quoác. Noäi dung cuûa saùch coù 4 phaàn vôùi

nhöõng chuû ñeà khaùc nhau.

Caùc taùc giaû giuùp chuùng ta coù caùi nhìn khaùi quaùt veà boái caûnh quoác teá khi

Vieät Nam tham gia hoäi nhaäp kinh teá quoác teá vaø nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm ruùt ra

töø moät soá nöôùc böôùc ñaàu thaønh coâng trong quaù trình toaøn caàu hoaù. Noù coøn cung

caáp nhöõng vaán ñeà lyù luaän cuõng nhö nhöõng soá lieäu thöïc teá trong quan heä giöõa Vieät

Nam vôùi moät soá nöôùc.

Nhìn chung, coù nhieàu coâng trình nghieân cöùu veà quan heä kinh teá giöõa Vieät

Nam vaø caùc nöôùc ASEAN, giöõa Hoa Kì vaø Vieät Nam, hoaëc chính saùch kinh teá

cuûa Hoa Kì, cuõng nhö nhöõng chính saùch cuûa Vieät Nam trong tieán trình hoäi nhaäp

kinh teá quoác teá. Tuy nhieân, ña soá caùc saùch chæ nghieân cöùu moät khía caïnh trong

quan heä kinh teá song phöông, hoaëc quan heä thöông maïi, hoaëc ñaàu tö, ít chuù troïng

ñeán vieäc nghieân cöùu quan heä hôïp taùc giöõa caùc khoái nöôùc trong APEC vôùi Vieät

Nam. Theâm vaøo ñoù, thôøi gian maø caùc taùc phaåm, taùc giaû ñeà caäp ñeán chuû yeáu trong

phaïm vi töø nhöõng naêm 90 cuûa theá kyû XX ñeán khoaûng naêm 2001. Trong khi ñoù,

lòch söû moãi ngaøy moät thay ñoåi vaø coù raát nhieàu bieán ñoäng, quan heä hôïp taùc giöõa

caùc khoái nöôùc trong APEC vôùi Vieät Nam trong khoaûng thôøi gian töø 2001 – 2005

coù nhieàu dieãn tieán môùi chöa ñöôïc caùc taùc giaû quan taâm nghieân cöùu. Vì vaäy, vieäc

tìm hieåu toaøn dieän quan heä hôïp taùc giöõa caùc khoái nöôùc trong APEC vôùi Vieät

Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø caùc nöôùc thuoäc khoái ASEAN laø voâ cuøng

caàn thieát.

Trong quaù trình thöïc hieän ñeà taøi, chuùng toâi cuõng thu ñöôïc nguoàn taøi lieäu

khaù phong phuù töø caùc baøi vieát cuûa nhieàu nhaø nghieân cöùu veà caùc vaán ñeà lieân quan

ñeán ñeà taøi in raûi raùc treân caùc baùo, taïp chí...

Ngoaøi caùc nguoàn tö lieäu saùch, baùo, taïp chí… khi nghieân cöùu veà vaán ñeà

naøy, chuùng toâi cuõng thu thaäp ñöôïc nhieàu thoâng tin töø caùc trang web cuûa APEC,

AFTA, ASEAN, trang tin ñieän töû cuûa nöôùc Coäng hoaø xaõ hoäi chuû nghóa Vieät Nam,

trang Web cuûa Boä Ngoaïi giao Vieät Nam… treân maïng internet. Ñaây cuõng laø

nhöõng tö lieäu voâ cuøng quyù baùu vaø coù tính caäp nhaät cao khi thöïc hieän ñeà taøi.

Veà quan heä hôïp taùc giöõa hai thaønh vieân coøn laïi cuûa khoái Baéc Mó laø

Canada vaø Mexico vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC, haàu nhö coù raát ít taùc

phaåm ñeà caäp ñeán. Vôùi raát nhieàu noã löïc trong vieäc tìm tö lieäu khi thöïc hieän ñeà taøi,

chuùng toâi cuõng chæ tìm ñöôïc moät soá baøi baùo in raûi raùc treân caùc baùo, vaø nguoàn

thoâng tin tö lieäu töø Thoâng taán xaõ coù ñeà caäp ñeán quan heä hôïp taùc giöõa Canada,

Mexico vôùi Vieät Nam. Töø nguoàn taøi lieäu ít oûi naøy, chuùng toâi seõ coá gaéng ruùt ra

nhöõng keát luaän, nhöõng trieån voïng trong quan heä kinh teá giöõa hai nöôùc.

3. GIÔÙI HAÏN ÑEÀ TAØI

Treân cô sôû keá thöøa caùc coâng trình cuûa caùc nhaø nghieân cöùu ñi tröôùc, chuùng

toâi coá gaéng laøm roõ moái quan heä hôïp taùc giöõa caùc khoái nöôùc trong APEC vôùi Vieät

Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN. Khi nghieân cöùu veà quan heä

hôïp taùc giöõa khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC,

chuùng toâi chuù troïng ñeán vieäc phaân tích, ñaùnh giaù moái quan heä kinh teá giöõa hai

khoái nöôùc naøy vôùi Vieät Nam. Treân cô sôû phaân tích, ñaùnh giaù nhöõng thaønh töïu ñaït

ñöôïc vaø nhöõng maët chöa ñöôïc trong quan heä kinh teá cuõng nhö treân caùc lónh vöïc

khaùc giöõa khoái Baéc Mó, khoái ASEAN vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC ñeå

coù caùi nhìn toång quaùt veà quan heä giöõa APEC vaø Vieät Nam trong lónh vöïc naøy.

Vieäc löïa choïn nghieân cöùu quan heä kinh teá giöõa khoái Baéc Mó vaø ASEAN

vôùi Vieät Nam, vì ñoù laø ñaïi bieåu cho hai khoái nöôùc phaùt trieån vaø ñang phaùt trieån,

töø ñoù coù caùi nhìn toaøn dieän, ña chieàu trong moái quan heä kinh teá cuûa caùc nhoùm

nöôùc vôùi Vieät Nam, cho pheùp chuùng ta ruùt ra tính quy luaät trong quan heä kinh teá

giöõa caùc nöôùc vaø caùc khoái nöôùc trong APEC. Trong quan heä kinh teá, chuùng toâi

ñaëc bieät chuù troïng ñeán quan heä thöông maïi vaø ñaàu tö, vì ñaây laø nhöõng noäi dung

chuû yeáu trong chöông trình haønh ñoäng cuûa APEC.

ÔÛ ñaây, khi noùi ñeán khoái ASEAN, chuùng toâi chæ ñeà caäp ñeán 6 nöôùc thaønh

vieân ASEAN, ñoàng thôøi laø nhöõng nöôùc ñang phaùt trieån, tham gia vaøo toå chöùc

APEC. Ñoù laø Brunei, Singapore, Philippines, Indonesia, Malaysia, Thaùi Lan.

Ngoaøi khoái ASEAN, khoâng gian nghieân cöùu vaán ñeà coøn giôùi haïn ôû khoái Baéc

Mó, trong ñoù, Hoa Kì laø moät ñoái taùc quan troïng cuûa nöôùc ta, cho neân, chuùng toâi

cuõng xin giôùi thieäu theâm veà tieán trình bình thöôøng hoùa quan heä kinh teá giöõa Vieät

Nam vaø Hoa Kì töø naêm 1995. Ñaây cuõng laø khoaûng thôøi gian maø Hieäp ñònh thöông

maïi Hoa Kì - Vieät Nam ñöôïc kí keát (11/1997), ñaùnh daáu böôùc tieán môùi trong

quan heä giöõa hai nöôùc, ñoàng thôøi môû ra cho Vieät Nam nhöõng thöû thaùch vaø cô hoäi

môùi treân taát caû caùc lónh vöïc kinh teá, chính trò, xaõ hoäi, ñoái ngoaïi… vôùi Hoa Kì noùi

rieâng, vôùi caùc nöôùc treân theá giôùi noùi chung.

Khoái APEC ra ñôøi töø naêm 1989, nhöng ñeán naêm 1998 Vieät Nam môùi chính

thöùc ñöôïc keát naïp vaøo toå chöùc naøy. Vì vaäy, chuùng toâi taäp trung nghieân cöùu moái

quan heä hôïp taùc giöõa APEC vaø Vieät Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø khoái

ASEAN keå töø khi Vieät Nam gia nhaäp ñeán naêm 2005. Ñaây laø khoaûng thôøi gian

nöôùc ta coù nhieàu noã löïc ñeå hoäi nhaäp neàn kinh teá quoác teá vaø ñaït ñöôïc nhöõng thaønh

töïu quan troïng. Ñoàng thôøi, ñaây cuõng laø khoaûng thôøi gian Vieät Nam chuaån bò

nhieàu maët ñeå ñaêng cai hoäi nghò caáp cao APEC vaøo naêm 2006.

4. PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU

Treân cô sôû phöông phaùp luaän chuû nghóa Maùc - Leâ-nin, trong quaù trình thöïc

hieän ñeà taøi, chuùng toâi söû duïng phöông phaùp nghieân cöùu chuyeân ngaønh laø phöông

phaùp lòch söû vaø phöông phaùp logic.

Phöông phaùp lòch söû giuùp chuùng toâi taùi hieän laïi tieán trình quan heä hôïp taùc

giöõa APEC vaø Vieät Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN trong

khoaûng thôøi gian töø 1998 ñeán naêm 2005 trong boái caûnh quoác teá vaø khu vöïc coù

nhieàu bieán ñoäng. Vieäc nghieân cöùu quan heä hôïp taùc giöõa caùc nöôùc trong khoái Baéc

Mó vaø khoái ASEAN vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC cho chuùng toâi coù caùi

nhìn khaùi quaùt veà quan heä giöõa toå chöùc naøy vôùi Vieät Nam.

Phöông phaùp logic giuùp chuùng toâi lí giaûi nhöõng vaán ñeà phöùc taïp trong quan

heä kinh teá giöõa APEC vaø Vieät Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø khoái

ASEAN. Vieäc laøm naøy giuùp chuùng toâi ruùt ra ñöôïc nhöõng neùt baûn chaát, nhöõng ñaëc

ñieåm coù tính quy luaät trong quan heä giöõa APEC vaø Vieät Nam.

Ngoaøi ra, chuùng toâi cuõng söû duïng phöông phaùp lieân ngaønh nhö phöông

phaùp nghieân cöùu quan heä quoác teá, phöông phaùp nghieân cöùu kinh teá, phöông phaùp

thoáng keâ, xöû lyù soá lieäu thu thaäp ñöôïc nhaèm ñöa ra nhöõng keát luaän chính xaùc veà

nhöõng thaønh töïu ñaït ñöôïc trong quan heä giöõa khoái Baéc Mó vaø Vieät Nam trong

khuoân khoå APEC ôû lónh vöïc kinh teá.

5. BOÁ CUÏC LUAÄN VAÊN

Ngoaøi phaàn môû ñaàu, keát luaän vaø phuï luïc, noäi dung chính cuûa luaän vaên chia

thaønh 4 chöông:

Chöông 1: Dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông vôùi Vieät

Nam

1.1. Quaù trình ra ñôøi vaø caùc giai ñoaïn phaùt trieån cuûa APEC

1.2. Hoaït ñoäng cuûa Vieät Nam trong APEC

Chöông 2: Quan heä hôïp taùc giöõa APEC vôùi Vieät Nam qua tröôøng hôïp khoái

ASEAN (1998 – 2005)

2.1. Khoái ASEAN vôùi Vieät Nam

2.2. Quan heä hôïp taùc kinh teá ASEAN – Vieät Nam trong khuoân khoå APEC

(1998-2005)

2.3. Caùc quan heä khaùc

Chöông 3: Quan heä hôïp taùc giöõa APEC vôùi Vieät Nam qua tröôøng hôïp khoái

Baéc Mó (1998-2005)

3.1. Khaùi quaùt veà khoái Baéc Mó

3.2. Quan heä hôïp taùc giöõa Hoa Kì vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC

(1998-2005)

3.3. Quan heä hôïp taùc Canada – Vieät Nam trong khuoân khoå APEC (1998-

2005) .........................................................................................................................

3.4. Quan heä hôïp taùc Mexico – Vieät Nam trong khuoân khoå APEC (1998-

2005)

Chöông 4: Ñaëc ñieåm, baøi hoïc kinh nghieäm, nhöõng cô hoäi vaø thaùch thöùc trong

quan heä hôïp taùc giöõa APEC vôùi VIEÄT NAM qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø

khoái ASEAN

4.1. Nhöõng ñaëc ñieåm cuûa quan heä hôïp taùc kinh teá giöõa khoái Baéc Mó, ASEAN

trong APEC vôùi Vieät Nam

4.2. Baøi hoïc kinh nghieäm

4.3. Nhöõng cô hoäi vaø thaùch thöùc trong quan heä hôïp taùc giöõa khoái Baéc Mó vaø

khoái ASEAN vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC

4.4. Trieån voïng quan heä hôïp taùc APEC – Vieät Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc

Mó vaø khoái ASEAN

4.5. Nhöõng kieán nghò, giaûi phaùp

CHÖÔNG 1

DIEÃN ÑAØN HÔÏP TAÙC KINH TEÁ CHAÂU AÙ – THAÙI BÌNH

DÖÔNG VÔÙI VIEÄT NAM

APEC (Asia Pacific Economic Cooperation forum) laø dieãn ñaøn kinh teá ñaàu

tieân trong khu vöïc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông. APEC bao goàm 21 neàn kinh teá

thaønh vieân, traûi ra treân boán luïc ñòa vôùi hôn 1/3 daân soá theá giôùi (2,5 tæ ngöôøi), treân

50% GDP vaø 47% thöông maïi theá giôùi. APEC ñöôïc thaønh laäp nhaèm muïc tieâu

thuùc ñaåy söï taêng tröôûng beàn vöõng veà kinh teá cuûa caùc thaønh vieân, taêng cöôøng tinh

thaàn coäng ñoàng vaø caùc moái lieân keát khu vöïc vì söï thònh vöôïng chung cuûa khu vöïc

chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông. APEC hoaït ñoäng döïa treân 3 truï coät chính: thuaän lôïi

hoaù, töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö, hôïp taùc kinh teá – kyõ thuaät. Khoâng gioáng

nhö nhieàu toå chöùc khu vöïc khaùc, APEC laø moät dieãn ñaøn kinh teá môû, khoâng coù

caùc cam keát raøng buoäc ñoái vôùi caùc neàn kinh teá thaønh vieân. Cho ñeán nay, hôïp taùc

trong APEC ngaøy caøng “thöïc chaát” hôn. APEC ngaøy caøng khaúng ñònh vò trí, vai

troø cuûa mình trong heä thoáng thöông maïi ña phöông, trong vieäc giaûi quyeát caùc vaán

ñeà chung cuûa khu vöïc vaø theá giôùi.

Naêm 1998, cuøng vôùi Nga, Peru, Vieät Nam chính thöùc trôû thaønh thaønh vieân

cuûa APEC. Sau gaàn 10 naêm tham gia dieãn ñaøn, APEC ñaõ mang laïi cho Vieät Nam

nhieàu cô hoäi thuaän lôïi, nhöng cuõng khoâng keùm nhöõng thaùch thöùc trong quaù trình

hôïp taùc vaø phaùt trieån kinh teá.

1.1. QUAÙ TRÌNH RA ÑÔØI VAØ CAÙC GIAI ÑOAÏN PHAÙT TRIEÅN CUÛA

APEC.

1.1.1. QUAÙ TRÌNH RA ÑÔØI

1.1.1.1. Nhöõng nhaân toá daãn ñeán söï ra ñôøi cuûa APEC

Söï taêng tröôûng cao lieân tuïc cuûa caùc neàn kinh teá ôû khu vöïc chaâu AÙ –

Thaùi Bình Döông

Töø nhöõng naêm 1980, trong khi neàn kinh teá theá giôùi bò suy thoaùi, caùc nöôùc ôû

khu vöïc chaâu AÙ luoân daãn ñaàu theá giôùi veà toác ñoä phaùt trieån kinh teá. Möùc taêng

tröôûng kinh teá gaàn 50%, cao hôn nhieàu so vôùi tyû leä taêng tröôûng kinh teá caùc khu

vöïc khaùc treân theá giôùi. Xuaát khaåu laø ñoäng löïc taêng tröôûng ôû caùc nöôùc thuoäc khu

vöïc naøy. Trong nhöõng naêm 1980 -1992, "xuaát khaåu cuûa caùc nöôùc chaâu AÙ taêng

nhanh nhaát theá giôùi, ñaït toác ñoä bình quaân haøng naêm treân 10% so vôùi 4% cuûa caùc

nöôùc chaâu AÂu vaø Mó Latinh vaø 6% cuûa caùc nöôùc coâng nghieäp phaùt trieån" [55,tr

19].

Ñaëc bieät, ôû chaâu AÙ, Ñoâng AÙ ñaõ trôû thaønh khu vöïc coù tieàm naêng vaø söùc taêng

tröôûng nhanh nhaát, ñaõ thu huùt nhieàu söï chuù yù cuûa theá giôùi. Möùc taêng tröôûng kinh

teá bình quaân cuûa khu vöïc Ñoâng AÙ trong khoaûng 20 naêm qua laø treân 8%, trong khi

ñoù, möùc taêng tröôûng bình quaân cuûa toaøn boä caùc nöôùc ñang phaùt trieån laø 4,3%, cuûa

caùc nöôùc phaùt trieån laø 3% [34,tr17-18].

Chính söï phaùt trieån nhanh trong buoân baùn vaø ñaàu tö laø moät trong nhöõng

nhaân toá quyeát ñònh goùp phaàn vaøo söï taêng tröôûng cao cuûa caùc neàn kinh teá ôû khu

vöïc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông. Ñeå ñaûm baûo cho söï phaùt trieån kinh teá cao vaø oån

ñònh trong khu vöïc, hôïp taùc vaø lieân keát kinh teá khu vöïc trôû thaønh nhu caàu voâ cuøng

caáp thieát.

Xu theá toaøn caàu hoaù vaø khu vöïc hoaù phaùt trieån maïnh

Döôùi taùc ñoäng cuûa cuoäc caùch maïng khoa hoïc vaø coâng ngheä, cuûa xu theá hoaø

bình , oån ñònh, hôïp taùc vaø phaùt trieån cuõng nhö quaù trình töï do hoaù neàn kinh teá ,

kinh teá thò tröôøng… quaù trình toaøn caàu hoaù neàn kinh teá theá giôùi ñaõ ñöôïc hình

thaønh vaø phaùt trieån maïnh meõ töø khoaûng hai thaäp nieân cuoái cuøng cuûa theá kyû XX.

Ñaëc tröng cô baûn cuûa toaøn caàu hoaù laø maïng löôùi saûn xuaát toaøn caàu ñöôïc

hình thaønh vôùi nhöõng chuû theå chính laø caùc taäp ñoaøn kinh doanh toaøn caàu- caùc

coâng ty xuyeân quoác gia (TNCs). Cuøng vôùi noù laø söï gia taêng vaø phaùt trieån maïnh

meõ cuûa thöông maïi quoác teá, cuûa ñaàu tö vaø taøi chính quoác teá, cuûa lieân keát kinh teá

quoác teá. Neáu naêm 1989, soá löôïng caùc hieäp ñònh thöông maïi töï do laø 26 thì naêm

2002, con soá naøy ñaõ laø 143 [34,tr40]

Böôùc sang nhöõng thaäp kyû ñaàu cuûa theá kyû XXI, döôùi taùc duïng cuûa laøn soùng

môùi cuûa cuoäc caùch maïng khoa hoïc kyõ thuaät coâng ngheä, cuûa quaù trình chuyeån

sang neàn kinh teá tri thöùc, cuûa töï do hoaù vaø hoäi nhaäp kinh teá quoác teá, quaù trình

toaøn caàu hoaù neàn kinh teá coù nhöõng böôùc phaùt trieån môùi. Xu höôùng töï do hoaù

trong caùc hoaït ñoäng kinh teá trôû thaønh phoå bieán, nhaát laø trong caùc lónh vöïc thöông

maïi vaø ñaàu tö. Quaù trình toaøn caàu hoaù neàn kinh teá seõ phaù vôõ nhöõng giôùi haïn cuûa

ñieàu kieän töï nhieân, hình thaønh heä thoáng phaân coâng lao ñoäng toaøn caàu, vaø tuyø

theo hoaøn caûnh cuï theå cuõng nhö trình ñoä phaùt trieån ôû moãi nöôùc, noùù seõ loâi keùo taát

caû caùc nöôùc treân theá giôùi tham gia vaøo quaù trình naøy.

Tuy nhieân, treân thöïc teá, toaøn caàu hoaù kinh teá chöa thöïc söï taïo ra moät heä

thoáng kinh teá coâng baèng, chöa mang tính nhaân baûn, cho neân gaëp phaûi nhieàu

choáng ñoái. Ñieàu naøy coù theå lyù giaûi bôûi nhieàu nguyeân nhaân. Maëc duø laø moät quaù

trình phaùt trieån döïa treân cô sôû nhöõng cam keát, thoaû thuaän töï nguyeän vaø phoái hôïp

ñieàu tieát giöõa caùc chuû theå chính nhö caùc nhaø nöôùc quoác gia daân toäc, caùc coâng ty

xuyeân quoác gia vaø caùc toå chöùc kinh teá theá giôùi cuõng nhö khu vöïc, nhöng toaøn caàu

hoaù kinh teá hieän nay ñang bò chi phoái bôûi caùc nöôùc coâng nghieäp phaùt trieån, ñöùng

ñaàu laø Hoa Kì vaø Taây AÂu. Vì vaäy, nhieàu ngöôøi cuõng cho raèng toaøn caàu hoaù kinh

teá laø “Hoa Kì hoaù, Taây hoaù vaø Tö baûn hoaù”.

Ñieàu naøy caøng ñöôïc khaúng ñònh hôn khi chuùng ta xem qua baùo caùo cuûa

Chöông trình phaùt trieån Lieân hieäp quoác (UNDP): "Keå töø khi laøn soùng toaøn caàu

hoaù buøng noå töø cuoái thaäp nieân 80 cuûa theá kyû XX ñeán nay, thì chæ coù 10 nöôùc giaøu

leân nhôø taän duïng ñöôïc nhöõng cô hoäi do xu höôùng nhaát theå hoaù neàn kinh teá theá

giôùi mang laïi, trong khi ñoù coù tôùi 130 nöôùc ngheøo ñi, trong ñoù coù 60 nöôùc GDP

bình quaân ñaàu ngöôøi thaáp hôn 10 naêm tröôùc”. Theâm vaøo ñoù, neáu nhöõng naêm

1960, cheânh leäch thu nhaäp cuûa 20% daân soá thuoäc taàng lôùp giaøu nhaát vaø ngheøo

nhaát laø 30 laàn, thì ñeán naêm 1990 con soá naøy ñaõ taêng leân 60 laàn, vaø naêm 1997 laø

74 laàn. Caùc nöôùc phaùt trieån chieám 1/5 daân soá theá giôùi nhöng chieám tôùi 86% GDP

toaøn caàu, 4/5 thò tröôøng xuaát khaåu, 1/3 voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi, trong khi ñoù, caùc

nöôùc ngheøo nhaát vôùi soá daân töông öùng chæ chieám 1% GDP theá giôùi [57,tr12]. Nhö

vaäy, chuùng ta thaáy raèng, trong neàn kinh teá thò tröôøng toaøn caàu, lôïi ích maø caùc

quoác gia thu ñöôïc nhieàu hay ít phuï thuoäc vaøo nhieàu yeáu toá nhö trình ñoä coâng

ngheä, voán, kinh nghieäm quaûn lyù, chaát löôïng nguoàn nhaân löïc…

Cuøng vôùi toaøn caàu hoaù vaø nhö moät söï öùng phoù vôùi toaøn caàu hoùa, xu theá khu

vöïc hoaù vaø ñòa phöông hoaù cuõng seõ phaùt trieån maïnh meõ caû veà chieàu saâu laãn

chieàu roäng. Ñaëc tröng chuû yeáu cuûa xu theá naøy laø thaønh laäp caùc khu vöïc kinh teá

môùi, môû roäng caùc khu vöïc ñang toàn taïi, taêng vai troø cuûa caùc nhoùm coäng ñoàng vaø

caùc toå chöùc phi chính phuû trong quaûn lyù… Töø cuoái nhöõng naêm 1980, lieân keát kinh

teá khu vöïc ôû chaâu AÂu vaø Baéc Mó ñaõ ñöôïc ñaåy maïnh theâm moät böôùc. Söï hôïp taùc

cuûa caùc nöôùc chaâu AÂu lieân tuïc phaùt trieån theo moät trình töï logic. Töø Coäng ñoàng

than theùp chaâu AÂu (CECS) ra ñôøi naêm 1951 ñeán Coäng ñoàng kinh teá chaâu AÂu

(EEC) ra ñôøi naêm 1957, vaø sau ñoù laø lieân minh Chaâu Aâu (EU) vôùi moät ñoàng tieàn

chung, nghò vieän chung, an ninh chung... Ngaøy 1/1/1999, ñoàng EURO chính thöùc

ra ñôøi, ñaùnh daáu söï hôïp taùc ngaøy caøng chaët cheõ giöõa caùc nöôùc chaâu AÂu, taïo ñieàu

kieän thuaän lôïi ñeå naâng cao vò theá cuûa EU treân theá giôi. Vaø cho ñeán nay, lieân

minh chaâu AÂu ñaõ vöôït khoûi phaïm vi moät soá nöôùc ban ñaàu, môû roäng veà phía ñoâng

vaø nam AÂu vôùi toång soá nöôùc tham gia laø 25. Coøn ôû Baéc Mó, thaùng 1/1989, Hoa Kì

vaø Canada chính thöùc kí Hieäp ñònh thaønh laäp khu vöïc maäu dòch töï do song

phöông (CAFTA), vaø gaàn ñaây laø khu vöïc maäu dòch töï do Baéc Mó (NAFTA) döï

ñònh seõ hình thaønh moät khu vöïc maäu dòch töï do Taây baùn caàu, traûi daøi töø Alaska

tôùi Tierra de Fuego trong naêm nay.

Khu vöïc hoaù vaø toaøn caàu hoaù vöøa ñoái nghòch nhau, vöøa boå sung cho nhau.

Do coù nhöõng cam keát vaø thoûa thuaän öu ñaõi rieâng trong khu vöïc neân khu vöïc hoaù

taïo neân söï caïnh tranh vaø phaân bieät ñoái xöû giöõa nhöõng nöôùc trong vôùi nhöõng nöôùc

ngoaøi khu vöïc cuõng nhö giöõa khu vöïc naøy vôùi khu vöïc khaùc. Maët khaùc, taát caû caùc

nöôùc trong töøng khu vöïc khaùc nhau laïi bò chi phoái laãn nhau do cuøng tham gia vaøo

heä thoáng saûn xuaát toaøn caàu thoáng nhaát do caùc coâng ty xuyeân quoác gia taïo thaønh.

Taát caû caùc nöôùc ñeàu höôùng tôùi töï do hoaù thöông maïi vaø hoäi nhaäp kinh teá quoác teá.

Cho neân, “khu vöïc hoaù chính laø bieåu hieän quaù ñoä cuûa quaù trình hoäi nhaäp kinh teá

toaøn caàu”.

Tröôùc söï gia taêng ngaøy caøng maïnh meõ cuûa lieân keát ôû caùc tieåu khu vöïc, thì

chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông tuy coù oån ñònh töông ñoái veà chính trò, naêng ñoäng veà

kinh teá, coù nhòp ñoä taêng tröôûng kinh teá cao nhöng laïi chöa coù moät hình thöùc lieân

keát naøo coù tính toaøn khu vöïc, ñeå baûo ñaûm cho söï phaùt trieån oån ñònh cuûa caùc quoác

gia trong khu vöïc. Ñoù cuõng laø vaán ñeà baên khoaên ñoái vôùi caùc nöôùc, nhaát laø caùc

nöôùc phaùt trieån ôû khu vöïc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông.

Söï tuyø thuoäc laãn nhau ngaøy caøng taêng giöõa caùc neàn kinh teá

Söï tuyø thuoäc laãn nhau giöõa caùc neàn kinh teá trong khu vöïc chaâu AÙ – Thaùi

Bình Döông ngaøy caøng chaët cheõ hôn vaøo nhöõng naêm 70 – 80 cuûa theá kyû XX. ÔÛ

lónh vöïc thöông maïi, xuaát khaåu haøng hoaù cuûa caùc nöôùc chaâu AÙ - Thaùi Bình

Döông sang Hoa Kì chieám 25,8% toång giaù trò xuaát khaåu cuûa hoï, trong khi xuaát

khaåu cuûa Hoa Kì sang chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông chieám 30,5% toång giaù trò xuaát

khaåu cuûa Hoa Kì. Xuaát khaåu cuûa Nhaät Baûn sang Hoa Kì chieám 34,2% giaù trò xuaát

khaåu cuûa Nhaät Baûn vaø xuaát khaåu cuûa Hoa Kì sang Nhaät Baûn chieám 12,3% toång

giaù trò xuaát khaåu cuûa Hoa Kì. Hoa Kì hieän nhaäp khaåu töø Singapore 18,2 tæ USD

vaø xuaát sang thò tröôøng cuûa nöôùc naøy 16,3 tæ USD haøng naêm. ÔÛ lónh vöïc ñaàu tö,

caùc doøng ñaàu tö laãn nhau cuõng taêng leân. Naêm 2002, laàn ñaàu tieân, Trung Quoác

thay theá Hoa Kì trôû thaønh ñòa ñieåm ñaàu tö ôû nöôùc ngoaøi lôùn nhaát cuûa Haøn Quoác.

Söï tuyø thuoäc laãn nhau giöõa caùc neàn kinh teá ngaøy moät taêng ñaõ taïo ra nhu

caàu gaén keát, phoái hôïp giöõa caùc neàn kinh teá trong khu vöïc vôùi nhau.

Nhö vaäy, ñöùng tröôùc nhöõng boái caûnh quoác teá vaø khu vöïc, trong doøng chaûy

khoâng theå cöôõng laïi ñöôïc cuûa xu theá quoác teá hoaù neàn kinh teá, dieãn ñaøn hôïp taùc

kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông (APEC) ñaõ ra ñôøi nhaèm phoái hôïp caùc chính

saùch veà lónh vöïc kinh teá, thuùc ñaåy töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö, taêng cöôøng

hôïp taùc kinh teá, khoa hoïc - kyõ thuaät giöõa caùc neàn kinh teá thaønh vieân, höôùng tôùi

muïc tieâu cao hôn laø duy trì söï phaùt trieån kinh teá cao vaø beàn vöõng cuûa khu vöïc

chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông khi böôùc vaøo theá kyû môùi. APEC ra ñôøi laø keát quaû taùc

ñoäng cuûa caùc nhaân toá: söï taêng tröôûng cao lieân tuïc cuûa caùc neàn kinh teá ôû khu vöïc

chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông, xu theá toaøn caàu hoaù vaø khu vöïc hoaù cuõng nhö söï tuyø

thuoäc laãn nhau ngaøy caøng taêng giöõa caùc neàn kinh teá.

1.1.1.2. Söï thaønh laäp APEC

Nhöõng yù nghó ñaàu tieân veà vieäc thaønh laäp moät khu vöïc maäu dòch töï do ôû

Thaùi Bình Döông ñaõ ñöôïc ñöa ra töø raát sôùm. Naêm 1965, hai hoïc giaû ngöôøi Nhaät

laø Kojima vaø Kurimoto ñaõ ñeà nghò thaønh laäp Khu vöïc maäu dòch töï do Thaùi Bình

Döông, maø thaønh vieân laø caùc nöôùc coâng nghieäp phaùt trieån, sau ñoù seõ môû cöûa cho

caùc nöôùc ñang phaùt trieån ôû khu vöïc tham gia. Tieáp ñoù, moät soá hoïc giaû khaùc ñaõ

nhaän thöùc ñöôïc söï caàn thieát veà vieäc hôïp taùc kinh teá cuûa khu vöïc. Hoäi ñoàng Hôïp

taùc kinh teá Thaùi Bình Döông (PECC) ra ñôøi vaøo naêm 1980 phaàn naøo ñaùp öùng

ñöôïc nhu caàu lieân keát kinh teá trong khu vöïc.

Ñeán cuoái nhöõng naêm 1980, yù töôûng thaønh laäp moät dieãn ñaøn hôïp taùc coù tính

chaát kyõ thuaät veà caùc vaán ñeà kinh teá trong khu vöïc ñaõ ñöôïc caùc quan chöùc chính

phuû Nhaät Baûn ñöa ra. Mó luùc giôø ít quan taâm ñeán gôïi yù naøy vì nhieàu lyù do. Rieâng

thuû töôùng Australia Bob Hawke ñaõ nhaän thöùc ñöôïc taàm quan troïng cuûa vieäc lieân

keát kinh teá khu vöïc ñoái vôùi söï phaùt trieån kinh teá cuûa ñaát nöôùc mình. Vì vaäy, ñaàu

naêm 1989, taïi Seoul - Haøn Quoác, Thuû töôùng Bob Hawke ñaõ neâu yù töôûng veà vieäc

thaønh laäp Dieãn ñaøn Tö vaán kinh teá caáp Boä tröôûng ôû chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông

ñeå chính phuû caùc nöôùc thaønh vieân coù theå phoái hôïp hoaït ñoäng, nhaèm thuùc ñaåy söï

phaùt trieån kinh teá vaø heä thoáng thöông maïi ña phöông. Thaùng 11/1989, caùc boä

tröôûng ngoaïi giao vaø kinh teá cuûa caùc nöôùc Australia, Nhaät Baûn, Haøn Quoác, Thaùi

Lan, Malaysia, Philippin, Singapore, Brunei, Indonesia, New Zealand, Canada,

Hoa Kì ñaõ quyeát ñònh chính thöùc thaønh laäp APEC.

Sau ñoù, APEC keát naïp theâm Trung Quoác, Hoàng Coâng, Ñaøi Loan (1991),

Mexico, Papua New Ghuine (1993), Chileâ (1994), Peru, Lieân bang Nga, Vieät

Nam (1998). Cho ñeán nay, APEC coù taát caû 21 neàn kinh teá thaønh vieân, traûi ra treân

boán luïc ñòa, vôùi "hôn 1/3 daân soá, treân 50% GDP vaø 47% thöông maïi theá giôùi"

[55,tr9].

1.1.1.3. Muïc tieâu, nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa APEC

Muïc tieâu

Muïc tieâu ban ñaàu cuûa APEC ñöôïc toùm goïn trong hai töø: thöông maïi vaø

phaùt trieån. APEC nhaèm vaøo hai muïc ñích: thuùc ñaåy thöông maïi vaø ñaàu tö; kích

thích söï phaùt trieån ôû nhöõng khu vöïc ít phaùt trieån hôn ôû chaâu AÙ thoâng qua caùc hoaït

ñoäng chuyeån giao nguoàn löïc. Vì vaäy, ngay töø ñaàu, ñaõ coù nhöõng yù kieán muoán ñaët

teân cho APEC laø Toå chöùc thöông maïi vaø phaùt trieån (OPTAD) [48; 20]. Tuy

nhieân, veà sau, söï phaân bieät giöõa thöông maïi vaø phaùt trieån ngaøy caøng giaûm ñi. Söï

phaùt trieån caøng ngaøy caøng ñöôïc coi laø keát quaû cuûa vieäc giaûm caùc haøng raøo

thöông maïi vaø ñaàu tö hôn laø cuûa caùc chöông trình vieän trôï ODA truyeàn thoáng.

Cho neân, APEC ñöôïc coi laø moät toå chöùc hôïp taùc kinh teá theo nguyeân taéc phuï

thuoäc laãn nhau, caùc beân cuøng coù lôïi.

Töø ñoù trôû ñi, APEC khoâng ngöøng hoaït ñoäng cho muïc tieâu chính laø xaây

döïng moät khu vöïc maäu dòch töï do vaø ñaàu tö töï do lôùn nhaát theá giôùi. Ñaây cuõng laø

muïc tieâu cuûa moïi toå chöùc khu vöïc treân theá giôùi. Xuaát phaùt töø nhöõng ñaëc tröng

rieâng cuûa khu vöïc, caùc nhaø laõnh ñaïo APEC ñaõ ñeà ra nhöõng muïc tieâu cô baûn cuûa

dieãn ñaøn naøy. Taïi hoäi nghò Boä tröôûng laàn thöù ba ôû Seoul – Haøn Quoác (1991), caùc

muïc tieâu cô baûn cuûa APEC ñaõ ñöôïc ñeà ra:

Thöù nhaát, duy trì söï taêng tröôûng vaø phaùt trieån cuûa khu vöïc vì lôïi ích chung

cuûa caùc daân toäc trong khu vöïc, vaø baèng caùch ñoù ñoùng goùp vaøo söï taêng tröôûng vaø

phaùt trieån cuûa neàn kinh teá theá giôùi.

Thöù hai, phaùt huy caùc keát quaû tích cöïc ñoái vôùi khu vöïc vaø neàn kinh teá theá

giôùi do söï tuyø thuoäc laãn nhau ngaøy caøng taêng veà kinh teá taïo ra, khuyeán khích caùc

luoàng haøng hoaù, dòch vuï, voán vaø coâng ngheä.

Thöù ba, phaùt trieån vaø taêng cöôøng heä thoáng thöông maïi ña phöông môû vì lôïi

ích cuûa caùc neàn kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông vaø caùc neàn kinh teá khaùc.

Cuoái cuøng, giaûm daàn nhöõng raøo caûn ñoái vôùi vieäc trao ñoåi haøng hoaù, dòch

vuï vaø ñaàu tö giöõa caùc thaønh vieân phuø hôïp vôùi caùc nguyeân taéc cuûa WTO ôû nhöõng

lónh vöïc thích hôïp vaø khoâng laøm toån haïi ñeán caùc neàn kinh teá khaùc.

Nhö vaäy, ngay töø ñaàu, APEC ñaõ khoâng nhaán maïnh ñeán muïc tieâu taïo laäp

heä thoáng öu ñaõi thueá quan, lieân minh thueá quan hay thò tröôøng chung nhö EU, maø

nhaán maïnh ñeán vieäc taêng cöôøng heä thoáng thöông maïi ña phöông môû.

Ñieàu naøy ñöôïc caùc nhaø nghieân cöùu giaûi thích bôûi hai lyù do. Thöù nhaát,

APEC laø taäp hôïp cuûa caùc neàn kinh teá raát ña daïng veà trình ñoä phaùt trieån kinh teá,

cheá ñoä chính trò – xaõ hoäi cuõng nhö ñieàu kieän lòch söû, vaên hoaù, cho neân, caùc nöôùc

ñang phaùt trieån nhö ASEAN, NIEs khoâng muoán thaønh laäp moät khu vöïc töï do hoaù

vaø bò leä thuoäc moät caùch baát bình ñaúng vaøo caùc neàn kinh teá lôùn hôn, coù trình ñoä

phaùt trieån cao hôn nhö Myõ, Nhaät Baûn, Canada… Maët khaùc, caùc neàn kinh teá thaønh

vieân APEC phuï thuoäc raát lôùn vaøo moâi tröôøng kinh teá theá giôùi. Do vaäy, hoï raát

muoán coù moät heä thoáng thöông maïi toaøn caàu môû vaø oån ñònh.

Sang naêm 1994, taïi hoäi nghò caáp cao ôû Bogor – Indonesia, caùc nhaø laõnh

ñaïo APEC ñaõ tieán moät böôùc daøi hôn höôùng ñeán muïc tieâu chính ñaõ ñeà ra. Tuyeân

boá Bogor ñaõ xaùc ñònh muïc tieâu cuûa APEC laø thöïc hieän töï do hoaù thöông maïi vaø

ñaàu tö taïi chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông ñoái vôùi caùc neàn kinh teá phaùt trieån vaøo naêm

2010 vaø ñoái vôùi caùc neàn kinh teá ñang phaùt trieån vaøo naêm 2020. Tuyeân boá Bogor

ñaõ ñaët nhöõng neàn taûng ñaàu tieân cho vieäc hình thaønh moät khu vöïc töï do hoaù

thöông maïi vaø ñaàu tö ôû moät khu vöïc roäng lôùn nhaát theá giôùi, coù toác ñoä taêng tröôûng

kinh teá nhanh nhaát theá giôùi.

Ngoaøi ra, APEC cuõng raát coi troïng ñeán vieäc ñaåy maïnh hôïp taùc kinh teá kyõ

thuaät. Ñaây cuõng laø chuû tröông cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo APEC, hôïp taùc trong khu

vöïc coù theå ñi xa hôn vaøo nhöõng lónh vöïc cuï theå, khoâng chæ goùi goïn ôû nhöõng

nguyeân taéc cô baûn. Vieäc laøm naøy coù taùc duïng huy ñoäng moät caùch hieäu quaû caùc

nguoàn löïc trong khu vöïc, vaø hôn heát, nhaèm duy trì toác ñoä taêng tröôûng cao, beàn

vöõng cuûa caùc neàn kinh teá thaønh vieân.

Toùm laïi, muïc tieâu cuûa APEC taäp trung vaøo 3 truï coät: taïo ra nhöõng thuaän

lôïi cho tieán trình töï do hoùa thöông maïi vaø ñaàu tö; giuùp thuùc ñaåy thöông maïi

thoâng qua caùc luaät leä thöông maïi, phaù boû daàn caùc raøo caûn thöông maïi; vaø hôïp taùc

trong caùc vaán ñeà kinh teá vaø kyõ thuaät. Trong töøng giai ñoaïn, töøng thôøi kyø cuï theå,

caùc hoaït ñoäng hôïp taùc trong APEC ñöôïc ñieàu chænh linh hoaït, meàm deûo, phuø hôïp

vôùi boái caûnh vaø ñaùp öùng lôïi ích cuûa taát caû caùc neàn kinh teá thaønh vieân.

Nguyeân taéc hoaït ñoäng:

Nguyeân taéc cuøng coù lôïi

APEC laø moät toå chöùc ñöôïc hình thaønh döïa treân tính ña daïng veà vaên hoaù,

chính trò vaø cheânh leäch veà kinh teá, cho neân, nguyeân taéc ñöôïc ñaët ra haøng ñaàu laø

phaûi ñaûm baûo cho taát caû caùc neàn kinh teá APEC, khoâng keå söï cheânh leäch veà trình

ñoä phaùt trieån, ñeàu coù lôïi.

Tuy nhieân, ôû ñaây, chuùng ta cuõng nhaän thaáy raèng, vieäc höôùng ñeán muïc tieâu

chính laø xaây döïng moät khu vöïc maäu dòch töï do vaø ñaàu tö töï do… seõ ñem laïi lôïi

ích cho ai? Ña soá cho raèng taát caû ñeàu coù lôïi. Daàu vaäy, cuõng coù nhieàu yù kieán

ngöôïc laïi. Khoâng phaûi taát caû caùc nöôùc ñeàu ñaõ coù nhöõng ñieàu kieän saün saøng ñeå

môû roäng töï do buoân baùn, hoaëc khoâng phaûi khi tham gia hoäi nhaäp kinh teá toaøn

caàu, thì taát caû caùc nöôùc seõ ñöôïc höôûng lôïi ích nhö nhau. Tuy nhieân, trong xu theá

chung hieän nay cuûa theá giôùi, vieäc töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö ngaøy caøng

chieám öu theá.

Khi ñöa ra nguyeân taéc cuøng coù lôïi, ngoaøi tính ña daïng cuûa khu vöïc, caùc

nhaø laõnh ñaïo APEC cuõng nhaán maïnh vieäc caàn thieát phaûi chuù yù ñeán trình ñoä phaùt

trieån, cheá ñoä chính trò – xaõ hoäi vaø yeâu caàu cuûa caùc neàn kinh teá ñang phaùt trieån.

Ñaây laø ñieåm quan troïng trong nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa APEC nhaèm giaûi toaû

moái lo ngaïi cuûa caùc nöôùc ñang phaùt trieån trong APEC. Caùc nöôùc ñang phaùt trieån

cho raèng söï khaùc bieät lôùn veà trình ñoä phaùt trieån kinh teá, khoa hoïc vaø coâng ngheä

coù theå daãn ñeán söï leä thuoäc baát bình ñaúng cuûa hoï vaøo caùc neàn kinh teá tieân tieán

hôn, laøm phaân cöïc Baéc – Nam ngay trong APEC.

Treân thöïc teá, APEC ñaõ thöïc hieän ñöôïc nhöõng öu ñaõi ñoái vôùi caùc nöôùc

ñang phaùt trieån, vôùi moät ví duï ñieån hình laø Tuyeân boá Bogor. Nhö vaäy, APEC ñaõ

môû ra cho caùc nöôùc keùm phaùt trieån yù töôûng môùi: lieân keát khu vöïc khoâng nhaát

thieát döïa treân söï töông ñoàng. APEC laø moät toå chöùc döïa treân söï ña daïng veà vaên

hoaù vaø cheânh leäch veà kinh teá. Muïc ñích chính cuûa noù laø seõ tieán haønh hôïp taùc ñeå

xoaù ñi söï cheânh leäch ñoù.

Nguyeân taéc ñoàng thuaän

Taát caû caùc cam keát cuûa APEC phaûi döïa treân söï nhaát trí cuûa taát caû caùc

thaønh vieân. Moïi hoäi nghò cuûa APEC, töø caáp cao nhaát ñeán caáp thaáp nhaát ñeàu coù

tính chaát tö vaán, töùc laø caùc thaønh vieân khoâng tham gia vaøo nhöõng cuoäc thöông

löôïng, maëc caû thöïc söï, ñeå ñaït ñeán nhöõng quyeát ñònh coù tính raøng buoäc. Taát caû

caùc quyeát ñònh ñeàu ñöôïc ñöa ra trong trong tuyeân boá chung theå hieän yù kieán thoáng

nhaát cuûa taát caû caùc thaønh vieân. Nguyeân taéc naøy ñaõ coù hieäu quaû thöïc söï ñoái vôùi

moät khu vöïc coù tính ña daïng nhö chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông.

Nguyeân taéc ñoàng thuaän cuõng cho thaáy söï khaùc bieät giöõa APEC vaø WTO.

Ñeå gia nhaäp toå chöùc thöông maïi theá giôùi, caùc nöôùc phaûi traûi qua quaù trình ñaøm

phaùn laâu daøi, phöùc taïp, vaø coù phaàn gay gaét, ñeå ñaït ñöôïc nhöõng thoaû thuaän vaø

hieäp ñònh coù tính phaùp lyù, mang tính chaát raøng buoäc cao.

Tuy nhieân, duø coù nhöõng hieäu quaû nhaát ñònh, vieäc duy trì nguyeân taéc ñoàng

thuaän trong moät toå chöùc khu vöïc coù tính ña daïng cao nhö APEC cuõng mang laïi

nhieàu khoù khaên cho caùc nhaø laõnh ñaïo APEC. Daàu vaäy, caùc neàn kinh teá thaønh

vieân APEC xem ñaây laø moät trong nhöõng nguyeân taéc cô baûn ñeå duy trì söï bình

ñaúng trong hôïp taùc khu vöïc.

Nguyeân taéc töï nguyeän

Theo ñoù, taát caû caùc cam keát cuûa caùc thaønh vieân APEC ñeàu döïa treân cô sôû

töï nguyeän. Cuøng vôùi nguyeân taéc ñoàng thuaän, ñaây laø nguyeân taéc khieán cho APEC

trôû neân khaùc vôùi WTO. Taát caû caùc chöông trình töï do hoaù vaø thuaän lôïi hoaù

thöông maïi vaø ñaàu tö trong APEC khoâng dieãn ra treân baøn ñaøm phaùn maø do caùc

nöôùc töï nguyeän ñöa ra, treân cô sôû phuø hôïp vôùi lôïi ích cuûa caùc beân.

Trong Tuyeân boá chung veà Chöông trình haønh ñoäng Osaka, caùc nhaø laõnh

ñaïo APEC ñaõ nhaán maïnh raèng, ñeå tieán gaàn ñeán töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö

trong khu vöïc, caùc neàn kinh teá thaønh vieân caàn thöïc hieän 3 haønh ñoäng: haønh ñoäng

ñôn phöông coù phoái hôïp, haønh ñoäng ña phöông vaø haønh ñoäng taäp theå. Vaø caùc

haønh ñoäng naøy cuõng ñöôïc thöïc hieän theo phöông chaâm töï nguyeän treân caùc lónh

vöïc thueá quan, phi quan thueá, dòch vuï… cuûa caùc neàn kinh teá thaønh vieân.

APEC laø moät dieãn ñaøn kinh teá môû, hoaït ñoäng phuø hôïp vôùi caùc nguyeân

taéc cuûa GATT/WTO

Trong Tuyeân boá Seoul (1991), caùc nhaø laõnh ñaïo APEC ñaõ xaùc ñònh, “moät

trong nhöõng nguyeân taéc cô baûn cuûa APEC laø taïo ra aûnh höôûng maïnh meõ, tích cöïc

tôùi söï tieán trieån cuûa heä thoáng thöông maïi toaøn caàu, vaø khaû naêng cuûa APEC ñeå

thöïc hieän ñieàu ñoù seõ ñöôïc taêng cöôøng maïnh meõ qua vieäc töï mình laøm moät hình

maãu tích cöïc. Vieäc theo ñuoåi thöông maïi töï do trong APEC phuø hôïp vôùi cô cheá

cuûa GATT/WTO vaø khoâng laøm toån haïi ñeán caùc nöôùc khaùc seõ taïo ra söï hoã trôï

maïnh meõ cho heä thoáng thöông maïi toaøn caàu” [Daãn laïi 55,tr33]. APEC cam keát

thöïc hieän cheá ñoä thöông maïi ña phöông cuûa WTO.

Vôùi Tuyeân boá cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo kinh teá APEC veà quyeát taâm chung

Bogor (15/11/1994), caùc nhaø laõnh ñaïo kinh teá APEC ñaõ cam keát: seõ uûng hoä neàn

kinh teá theá giôùi môû roäng vaø heä thoáng thöông maïi ña phöông môû cöûa, thuùc ñaåy töï

do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö cuõng nhö ñaåy maïnh hôïp taùc phaùt trieån trong khu

vöïc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông [55,tr175]. Nhö vaäy, APEC ñaõ xaùc ñònh khoâng

taïo ra söï phaân bieät ñoái xöû vôùi caùc nöôùc vaø nhoùm nöôùc khaùc treân theá giôùi, cuõng

nhö saün saøng cho caùc nöôùc trong khu vöïc khoâng phaûi laø thaønh vieân APEC tham

gia.

Ngoaøi ra, nguyeân taéc “môû” cuûa APEC coøn theå hieän ôû choã APEC khoâng chæ

keát naïp thaønh vieân laø nhöõng nöôùc coù chuû quyeàn, laõnh thoå rieâng bieät cuõng nhö coù

söï khaùc nhau veà cheá ñoä chính trò – xaõ hoäi, APEC coøn chaáp nhaän caû nhöõng vuøng

laõnh thoå (Hoàng Koâng, Ñaøi Loan), sao cho caùc vuøng laõnh thoå naøy tuaân theo nhöõng

nguyeân taéc cuûa APEC.

Ñaây laø nhöõng ñieåm laøm cho APEC khaùc vôùi WTO veà tö caùch thaønh vieân

cuûa caùc nöôùc tham gia. Vôùi WTO, coù hai loaïi thaønh vieân theo qui ñònh cuûa Hieäp

ñònh veà WTO: thaønh vieân saùng laäp vaø thaønh vieân gia nhaäp. Theo ñoù, taát caû caùc

nöôùc tham gia kí keát GATT (tieàn thaân cuûa WTO) ñeàu laø caùc thaønh vieân saùng laäp

cuûa WTO, thaønh vieân gia nhaäp laø caùc nöôùc hoaëc laõnh thoå gia nhaäp WTO sau

ngaøy 1/1/1995. Caùc nöôùc naøy ñeàu phaûi ñaøm phaùn veà caùc ñieàu kieän gia nhaäp vôùi

taát caû caùc nöôùc ñang laø thaønh vieân cuûa WTO vaø quyeát ñònh gia nhaäp phaûi ñöôïc

ñaïi hoäi ñoàng WTO boû phieáu thoâng qua vôùi ít nhaát hai phaàn ba soá phieáu thuaän.

1.1.1.4. Cô caáu toå chöùc cuûa APEC

Hoäi nghò thöôïng ñænh APEC (APEC Summit Meeting)

Keå töø naêm 1993, haøng naêm, APEC ñeàu toå chöùc hoäi nghò khoâng chính thöùc

APEC. Hoäi nghò naøy ñöôïc toå chöùc moãi naêm moät laàn, luaân phieân nhau ôû caùc neàn

kinh teá thaønh vieân. Hoäi nghò thöôïng ñænh coù söï tham gia cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo

cao nhaát cuûa caùc neàn kinh teá thaønh vieân.

Hoäi nghò thöôïng ñænh APEC ñöôïc toå chöùc nhaèm ñöa ra nhöõng quyeát ñònh

veà phöông höôùng chieán löôïc, noäi dung hoaït ñoäng cuûa APEC.

Hoäi nghò thöôïng ñænh APEC laàn thöù nhaát ñöôïc toå chöùc taïi Seattle (Hoa Kì)

vaøo thaùng 11/1993 theo saùng kieán cuûa toång thoáng Hoa Kì Bill Clinton. Laàn ñaàu

tieân trong lòch söû, 14 vò nguyeân thuû vaø ngöôøi ñöùng ñaàu chính phuû cuûa caùc neàn

kinh teá thaønh vieân APEC ñaõ gaëp gôõ vaø trao ñoåi veà caùc vaán ñeà kinh teá. Cuoái

cuøng, caùc nhaø laõnh ñaïo APEC ñaõ ñi ñeán Tuyeân boá chung, khaúng ñònh cuoäc hoïp

naøy ñaõ ñöa APEC leân moät taàm cao môùi treân tröôøng quoác teá.

Hoäi nghò Boä tröôûng APEC (APEC Ministerial Meeting)

Hoäi nghò naøy thöôøng dieãn ra ngay tröôùc hoäi nghò thöôïng ñænh, nhaèm ñaùnh

giaù tình hình hoaït ñoäng, xem xeùt tình hình hoaït ñoäng saép ñeán cuûa APEC ñeå trình

leân Hoäi nghò thöôïng ñænh seõ ñöôïc toå chöùc sau ñoù.

Tham döï hoäi nghò naøy coù caùc Boä tröôûng Ngoaïi giao vaø Kinh teá cuûa caùc

neàn kinh teá thaønh vieân. Hoäi nghò Boä tröôûng Ngoaïi giao – Kinh teá do Chuû tòch

APEC naêm ñoù chuû trì. Cöông vò Chuû tòch ñöôïc luaân phieân haøng naêm giöõa caùc

thaønh vieân.

Ngoaøi ra, trong khuoân khoå APEC, caùc hoäi nghò khaùc coù tính chaát chuyeân

ngaønh nhö giaùo duïc, naêng löôïng, moâi tröôøng vaø phaùt trieån beàn vöõng, taøi chính,

hôïp taùc khoa hoïc coâng ngheä, vieãn thoâng vaø thoâng tin… seõ ñöôïc trieäu taäp khi caàn

thieát, nhaèm giaûi quyeát caùc vaán ñeà chung, coù lieân quan ñeán lôïi ích cuûa caùc neàn

kinh teá thaønh vieân.

Hoäi nghò caùc quan chöùc cao caáp (SOM)

Hoäi nghò naøy ñöôïc söï tham gia cuûa caùc Thöù tröôûng, Vuï tröôûng cuûa caùc neàn

kinh teá. Haøng naêm, thöôøng coù 3 cuoäc hoïp SOM chính thöùc vaø 2 cuoäc hoïp SOM

khoâng chính thöùc (ISOM).

Ñaây laø hoäi nghò ñöôïc toå chöùc nhaèm chuaån bò vaø ñöa ra caùc khuyeán nghò,

trình hoäi nghò Boä tröôûng veà caùc vaán ñeà toå chöùc, thaûo luaän khaû naêng hôïp taùc trong

APEC, chöông trình haønh ñoäng tieán tôùi töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö, keá hoaïch

haønh ñoäng cuûa caùc neàn kinh teá thaønh vieân.

Ngoaøi ra, theo quyeát ñònh cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo APEC, SOM coøn ñöôïc

pheùp tieán haønh xem xeùt vaø ñieàu phoái ngaân saùch cuõng nhö chöông trình coâng taùc

cuûa caùc uyû ban, caùc nhoùm coâng taùc vaø nhoùm ñaëc traùch trong dieãn ñaøn.

Trong APEC coù caùc Uyû ban, caùc nhoùm coâng taùc vaø caùc nhoùm ñaëc traùch

sau:

Caùc Uyû ban:

Uyû ban Thöông maïi vaø ñaàu tö: (CTI) ñöôïc thaønh laäp naêm 1993. UÛy ban

naøy coù nhieäm vuï thuùc ñaåy thöïc hieän muïc tieâu chính cuûa APEC: thuùc ñaåy hôïp taùc

veà töï do hoaù thöông maïi vaø taïo moâi tröôøng ñaàu tö côûi môû hôn giöõa caùc neàn kinh

teá thaønh vieân. Ñaây laø moät trong soá caùc cô quan chuû choát cuûa APEC giuùp thöïc

hieän chöông trình haønh ñoäng Osaka vaø chöông trình haønh ñoäng Manila trong caùc

lónh vöïc thueá quan vaø phi quan thueá, dòch vuï, giaûi quyeát tranh chaáp, thöïc hieän

voøng ñaøm phaùn Urugoay… Moãi naêm, CTI hoïp 3 laàn, ñeå thaûo luaän vaø chuaån bò

noäi dung trình hoäi nghò Boä tröôûng ñöôïc toå chöùc sau ñoù.

Uyû ban SOM veà hôïp taùc kinh teá – kyõ thuaät: (ESC) ñöôïc thaønh laäp naêm

1988 nhaèm hoã trôï hoäi nghò caùc quan chöùc caáp cao SOM veà vieäc phoái hôïp vaø

quaûn lyù caùc hoaït ñoäng hôïp taùc kinh teá kyõ thuaät trong APEC, cuõng nhö ñöa ra

nhöõng yù ñònh hôïp taùc trong lónh vöïc naøy cuûa caùc neàn kinh teá thaønh vieân.

Naêm 2003, hoäi nghò caùc quan chöùc caáp cao SOM ñaõ ñöa ra 4 lónh vöïc hôïp

taùc kyõ thuaät trong APEC: hoäi nhaäp vaøo neàn kinh teá toaøn caàu, xaây döïng naêng löïc

choáng khuûng boá, ñaåy maïnh vaø phaùt trieån kinh teá tri thöùc, giaûi quyeát nhöõng taùc

ñoäng xaáu cuûa toaøn caàu hoùa.

Caùc nhaø laõnh ñaïo APEC cuõng taêng cöôøng phoái hôïp giöõa Uyû ban SOM veà

hôïp taùc kinh teá kyõ thuaät vôùi caùc hoaït ñoäng khaùc cuûa dieãn ñaøn.

Uyû ban kinh teá: (EC) ñöôïc thaønh laäp vaøo naêm 1994. Ñaây laø moät trong

nhöõng uyû ban quan troïng cuûa APEC. Uyû ban naøy coù nhieäm vuï thöïc hieän vieäc

nghieân cöùu caùc xu höôùng vaø vaán ñeà kinh teá thoâng qua caùc chæ soá kinh teá cô baûn.

Noù coù taùc duïng thuùc ñaåy söï hôïp taùc giöõa caùc neàn kinh teá thaønh vieân veà caùc vaán

ñeà kinh teá, döï baùo xu höôùng kinh teá trong khu vöïc ñeå taïo ra moät khung caûnh roäng

hôn cho söï hôïp taùc trong APEC.

Uyû ban ngaân saùch vaø quaûn lyù: (BAC) ñöôïc thaønh laäp naêm 1993. Uyû ban

naøy coù chöùc naêng giaûi quyeát caùc vaán ñeà lieân quan ñeán ngaân saùch chung cuûa

APEC hay phí ñoùng goùp cuûa caùc neàn kinh teá thaønh vieân. Ngoaøi vaán ñeà ngaân quyõ,

uyû ban ngaân saùch vaø quaûn lyù coøn coù chöùc naêng tö vaán cho caùc quan chöùc caáp cao

cuûa APEC veà quaûn lyù vaø ñieàu haønh.

Caùc nhoùm coâng taùc:

Trong APEC hieän nay coù 11 nhoùm coâng taùc phuï traùch caùc lónh vöïc: hôïp

taùc kyõ thuaät noâng nghieäp, naêng löôïng, ngheà caù, phaùt trieån nguoàn nhaân löïc, khoa

hoïc vaø coâng ngheä, baûo veä taøi nguyeân bieån, doanh nghieäp vöøa vaø nhoû, thoâng tin

vaø vieãn thoâng, du lòch, xuùc tieán thöông maïi, vaän taûi.

Hoaït ñoäng cuûa caùc nhoùm chuû yeáu taäp trung vaøo vieäc khaûo saùt tieàm naêng

phaùt trieån vaø thuùc ñaåy söï taêng tröôûng trong caùc lónh vöïc do töøng nhoùm phuï traùch.

Thoâng qua caùc hoaït ñoäng naøy, caùc thaønh vieân APEC xaây döïng nhöõng moái lieân heä

thöïc söï giöõa caùc ñaïi dieän chính giôùi, giôùi doanh nghieäp vaø hoïc giaû.

Caùc nhoùm ñaëc traùch cuûa SOM:

Caùc nhoùm ñaëc traùch cuûa SOM ñöôïc SOM laäp ra ñeå xaùc ñònh caùc vaán ñeà

vaø ñöa ra nhöõng khuyeán nghò trong caùc lónh vöïc quan troïng cuûa APEC.

Hieän nay, APEC coù 3 nhoùm ñaëc traùch cuûa SOM: Nhoùm ñaëc traùch veà maïng

caùc ñieåm lieân heä veà giôùi, Nhoùm ñaëc traùch veà thöông maïi ñieän töû, Nhoùm ñaëc

traùch veà choáng khuûng boá.

Nhìn chung, hoaït ñoäng cuûa caùc Uyû ban, caùc nhoùm ñaëc traùch, nhoùm coâng

taùc laø neàn taûng cô baûn cuûa APEC. Ñaây ñöôïc xem laø nhöõng dieãn ñaøn nhoû ñeå caùc

thaønh vieân thaûo luaän, tö vaán chính saùch vaø hôïp taùc treân caùc lónh vöïc cuï theå.

Nhöõng nghieân cöùu cuûa caùc nhoùm ñaëc traùch, caùc nhoùm coâng taùc ñöôïc ñöa ra ñeå

hoäi nghò boä tröôûng APEC ñöa ra caùc quyeát ñònh lieân quan ñeán phöông höôùng

hoaït ñoäng cuûa APEC.

Ban thö kí APEC:

Ban thö kí APEC ñöôïc thaønh laäp vaøo naêm 1993, coù truï sôû taïi Singapore.

Ñöùng ñaàu Ban thö kí laø giaùm ñoác ñieàu haønh do thaønh vieân giöõ cöông vò chuû tòch

cöû ra vôùi thôøi haïn moät naêm. Nhaân vieân Ban thö kí do caùc thaønh vieân APEC cöû

sang laøm vieäc hoaëc tuyeån choïn taïi ñòa phöông.

Ban thö kí coù chöùc naêng hoã trôï vaø phoái hôïp caùc hoaït ñoäng cuûa APEC. Ban

thö kí coù chöùc naêng hoã trôï vaø phoái hôïp caùc hoaït ñoäng cuûa APEC nhö cung caáp

haäu caàn, kyõ thuaät vaø ñieàu haønh caùc vaán ñeà taøi chính. Tuy nhieân, töø naêm 1993,

vaán ñeà taøi chính ñöôïc giao cho Uyû ban ngaân saùch vaø quaûn lyù.

Ngoaøi ra, Ban thö kí APEC coøn laø cô quan chuû choát trong vieäc quaûn lyù caùc

döï aùn cuûa APEC.

APEC coù ngaân saùch rieâng khoaûng 2-3 trieäu USD do caùc thaønh vieân ñoùng

goùp ñeå Ban thö kí vaø caùc uyû ban cuûa APEC hoaït ñoäng.

Hoäi ñoàng tö vaán doanh nhaân: (ABAC) ñöôïc caùc Boä tröôûng nhaát trí thaønh

laäp vaøo thaùng 11/1995 taïi Osaka (Nhaät Baûn). Moãi thaønh vieân ñöôïc cöû 3 ñaïi dieän

tham gia. ABAC coù nhieäm vuï laøm coâng taùc tö vaán cho vieäc thöïc hieän chöông

trình haønh ñoäng Osaka, ñoàng thôøi cung caáp nhöõng thoâng tin coù lieân quan ñeán kinh

doanh hoaëc trieån voïng cuûa kinh doanh trong caùc lónh vöïc hôïp taùc cuï theå nhö xaây

döïng cô sôû haï taàng, taøi chính vaø ñaàu tö… Haøng naêm, ABAC toå chöùc caùc cuoäc

hoïp vaø ñöa ra nhöõng khuyeán nghò ñeå trình leân hoäi nghò Boä tröôûng.

1.1.2. CAÙC GIAI ÑOAÏN PHAÙT TRIEÅN CUÛA APEC

1.1.2.1. Caùc hoäi nghò quan troïng cuûa APEC

Töø khi thaønh laäp cho ñeán nay, APEC ñaõ traûi qua nhieàu cuoäc hoïp töø caáp

chính saùch ñeán caáp laøm vieäc, trong ñoù quan troïng nhaát coù leõ laø caùc cuoäc hoïp cuûa

caùc nhaø laõnh ñaïo caùc neàn kinh teá APEC, vì caùc hoäi nghò naøy ñöôïc toå chöùc nhaèm

ñöa ra nhöõng quyeát ñònh veà phöông höôùng chieán löôïc, noäi dung hoaït ñoäng cuûa

APEC.

Nhìn chung, töø hoäi nghò laàn ñaàu khi thaønh laäp APEC cho ñeán nay, APEC

traûi qua 14 cuoäc hoïp caáp cao nhaát cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo APEC. Coù theå noùi, ñaây

laø quaù trình APEC ngaøy caøng hoaøn thieän hôn cô cheá hôïp taùc, noäi dung, muïc tieâu,

nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa mình

Trong lòch söû phaùt trieån, APEC ñaõ traûi qua caùc hoäi nghò thöôïng ñænh quan

troïng sau, ñaùnh daáu nhöõng böôùc chuyeån roõ reät trong ñöôøng loái, noäi dung hoaït

ñoäng... cuûa moät toå chöùc kinh teá ôû khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông.

- Hoäi nghò thaønh laäp APEC: thaùng 11/1989, taïi Canbera, theo ñeà xuaát

cuûa nöôùc chuû nhaø Australia, dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông

ñöôïc thaønh laäp, ban ñaàu coù 12 thaønh vieân.

- Caùc hoäi nghò thöôïng ñænh APEC: töø naêm 1993, haøng naêm, APEC ñeàu

toå chöùc Hoäi nghò thöôïng ñænh tieáp ngay sau Hoäi nghò Boä tröôûng APEC. Cho ñeán

nay, APEC coù caùc hoäi nghò thöôïng ñænh quan troïng sau:

Hoäi nghò thöôïng ñænh APEC laàn thöù nhaát toå chöùc taïi Seattle (Hoa Kì),

vaøo thaùng 11/1993 theo saùng kieán cuûa toång thoáng Hoa Kì Bill Clinton, khi Mó

nhaän thaáy APEC laø moät "phöông tieän" quan troïng ñeå ñöa Voøng ñaøm phaùn thöông

maïi Uruguay bò thaát baïi tröôùc ñoù trôû laïi. Laàn ñaàu tieân trong lòch söû, 14 vò nguyeân

thuû quoác gia hoaëc chính phuû cuûa caùc nöôùc hoaëc laõnh thoå thaønh vieân cuûa APEC

ñaõ gaëp nhau taïi ñaûo Blake - Washington. Taïi ñaây, caùc nhaø laõnh ñaïo keâu goïi tieáp

tuïc giaûm caùc raøo caûn thöông maïi vaø ñaàu tö, vaïch ra moät "coäng ñoàng chaâu AÙ -

thaùi Bình Döông oån ñònh, an ninh vaø thònh vöôïng" thoâng qua hôïp taùc. Tuyeân boá

chung cuûa hoäi nghò ñaõ neâu roõ: “Cuoäc hoïp cuûa chuùng ta phaûn aùnh söï noåi leân cuûa

moät tieáng noùi môùi cho khu vöïc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông trong caùc vaán ñeà quoác

teá” [75]. Caùc nhaø laõnh ñaïo APEC cuõng ñaõ quyeát ñònh ñaët truï sôû cuûa APEC taïi

Singapore.

Hoäi nghò thöôïng ñænh APEC laàn thöù hai: toå chöùc taïi Bogor (Indonesia),

vaøo thaùng 11/1994. Taïi ñaây, caùc nhaø laõnh ñaïo APEC ñaõ ñöa ra Tuyeân boá Bogor,

ñaët ra “muïc tieâu daøi haïn laø thöông maïi vaø ñaàu tö töï do vaø môû cöûa tröôùc naêm

2010 ñoái vôùi caùc neàn kinh teá coâng nghieäp hoaù vaø naêm 2020 ñoái vôùi caùc neàn kinh

teá ñang phaùt trieån” [55,tr181]. Qua hoäi nghò naøy, caùc thaønh vieân APEC cuõng ñaït

ñöôïc thoaû thuaän taêng cöôøng hôïp taùc kinh teá trong khu vöïc nhaèm cuûng coá heä

thoáng thöông maïi ña phöông môû, thuùc ñaåy töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö ôû chaâu

AÙ – Thaùi Bình Döông vaø ñaåy maïnh hôïp taùc cuøng phaùt trieån.

Hoäi nghò thöôïng ñænh APEC laàn thöù ba: toå chöùc taïi Osaka (Nhaät Baûn)

vaøo thaùng 11/1995. Hoäi nghò naøy ñaõ ñaùnh daáu moät böôùc tieán cuï theå hôn cuûa

APEC. Chöông trình haønh ñoäng Osaka ñaõ ñöôïc nhaát trí thoâng qua, goàm hai noäi

dung lôùn: töï do hoaù vaø thuaän lôïi hoaù; hôïp taùc kinh teá kyõ thuaät. ÔÛ ñaây, töï do hoaù

vaø thuaän lôïi hoaù ñöôïc xem xeùt chung vì tính khoâng theå taùch rôøi cuûa chuùng trong

vieäc höôùng tôùi muïc tieâu thöông maïi vaø ñaàu tö töï do, môû cöûa ôû chaâu AÙ – Thaùi

Bình Döông. Hoäi nghò ñaõ xaùc ñònh quaù trình töï do hoaù vaø thuaän lôïi hoaù cuûa

APEC nhaèm ñaït ñöôïc nhöõng muïc tieâu cuûa Tuyeân boá Bogor, bao goàm: caùc haønh

ñoäng rieâng reõ cuûa töøng neàn kinh teá thaønh vieân, caùc haønh ñoäng cuûa caùc dieãn ñaøn

APEC, vaø caùc haønh ñoäng cuûa APEC coù lieân quan ñeán caùc dieãn ñaøn ña phöông.

Hoäi nghò cuõng thöøa nhaän raèng “nhöõng neàn kinh teá APEC naøo ñaõ saün saøng ñeà xuaát

vaø thöïc hieän caùc thoaû thuaän hôïp taùc thì coù theå xuùc tieán ngay, coøn nhöõng neàn kinh

teá chöa saün saøng thì coù theå tham gia sau"[55,tr183]. Hôïp taùc kinh teá – kyõ thuaät

cuõng ñöôïc xem laø nhöõng hoaït ñoäng hoã trôï tröïc tieáp cho töï do hoaù vaø thuaän lôïi

hoaù.

Taïi hoäi nghò naøy, caùc nhaø laõnh ñaïo APEC cuõng ñaõ ñònh ra nhöõng nguyeân taéc cô baûn1 ñeå tieán haønh töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö trong 15 lónh vöïc cuï theå 2 giöõa caùc neàn kinh teá thaønh vieân.

Hoäi nghò thöôïng ñænh laàn thöù tö: ñöôïc toå chöùc taïi Manila (Philippin) vaøo

thaùng 11/1996. Caùc nhaø laõnh ñaïo APEC ñaõ ñöa ra Tuyeân boá Manila, khaúng ñònh

laïi cam keát duy trì söï phaùt trieån beàn vöõng , coâng baèng vaø ñeà ra keá hoaïch haønh

ñoäng taäp theå (CAP) vaø Keá hoaïch haønh ñoäng quoác gia (IAP) ñeå thöïc hieän Chöông

trình haønh ñoäng Osaka. Ñaây thöïc söï laø böôùc ñi ñaàu tieân trong quaù trình thöïc hieän

töï nguyeän thöïc hieän töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö cuûa caùc thaønh vieân APEC.

Thuaän lôïi hoaù thöông maïi trong APEC ñöôïc trieån khai thoâng qua keá hoaïch

haønh ñoäng taäp theå cuûa caùc thaønh vieân APEC. Thöïc chaát cuûa CAPs laø chöông

1 9 nguyeân taéc: toaøn dieän, nhaát quaùn vôùi WTO, ñoàng ñeàu, khoâng phaân bieät ñoái xöû, coâng khai, nguyeân traïng, baét ñaàu ñoàng thôøi, qua trình lieân tuïc vaø thôøi gian bieåu khaùc nhau, linh hoaït, hôïp taùc 2 15 lónh vöïc hôïp taùc cuï theå: thueá quan, phi quan thueá, dòch vuï, ñaàu tö, tieâu chuaån vaø chöùng nhaän hôïp chuaån, thuû tuïc haûi quan, quyeàn sôû höõu trí tueä, chính saùch caïnh tranh, mua saém cuûa chính phuû, phi cheá ñònh hoaù vaø qui taéc xuaát xöù

trình haønh ñoäng chung cuûa caùc thaønh vieân treân taát caû caùc lónh vöïc maø Chöông

trình haønh ñoäng Osaka ñeà ra.

Hoäi nghò thöôïng ñænh laàn thöù naêm: toå chöùc taïi Vancouver (Canada) vaøo

thaùng 10/1997.

Hoäi nghò ñöa ra lôøi keâu goïi tình nguyeän töï do hoaù thöông maïi sôùm tôùi caùc

thaønh vieân APEC treân moät soá lónh vöïc then choát: caùc loaïi saûn phaåm ngheà caù, saûn

phaåm ngheà röøng, taïo moâi tröôøng thuaän lôïi cho trao ñoåi haøng hoaù vaø dòch vuï, caùc

thieát bò vaø saûn phaåm yù teá, caùc saûn phaåm lieân quan ñeán hoaù chaát, vieãn thoâng, ñoà

trang söùc vaø ñoà chôi.

Taïi hoäi nghò naøy, caùc nhaø laõnh ñaïo APEC quyeát ñònh keát naïp theâm 3

thaønh vieân vaøo naêm 1998 laø Nga, Peâru vaø Vieät Nam.

Hoäi nghò thöông ñænh laàn thöù saùu: toå chöùc ôû Kuala Lumpur (Malaysia)

vaøo thaùng 11 naêm 1998.

Hoäi nghò thoâng qua tuyeân boá “Cuûng coá nhöõng neàn taûng cho söï taêng

tröôûng”, khaúng ñònh quyeát taâm xaây döïng moät coäng ñoàng khu vöïc chaâu AÙ – Thaùi

Bình Döông thònh vöôïng, ñaûm baûo söï phaùt trieån coâng baèng trong phaùt trieån kinh

teá cuûa caùc nöôùc thaønh vieân. Tuyeân boá ñaõ nhaán maïnh troïng taâm trong hoaït ñoäng

kinh teá cuûa APEC naêm 1998 laø “xaây döïng naêng löïc” [75] ñeå ñoái phoù vôùi nhöõng

thaùch thöùc ñang ñaët ra cho khu vöïc.

Hoäi nghò laàn naøy ñaõ keát naïp theâm ba thaønh vieân laø Lieân bang Nga, Peru,

Vieät Nam vaø quyeát ñònh taïm ngöøng keát naïp theâm thaønh vieân môùi trong 10 naêm.

Hoäi nghiï thöôïng ñænh laàn thöù baûy: toå chöùc taïi Auckland (New Zealand)

vaøo thaøng 9 naêm 1999.

Taïi hoäi nghò naøy, caùc nhaø laõnh ñaïo APEC ñaõ cam keát thöïc hieän thöông

maïi phi giaáy tôø vaøo naêm 2005 ôû caùc neàn kinh teá phaùt trieån vaø naêm 2010 ôû caùc

neàn kinh teá ñang phaùt trieån.

Hoäi nghò thöôïng ñænh laàn thöù chín: toå chöùc taïi Thöôïng Haûi (Trung Quoác)

vaøo thaùng 11 naêm 2001. Chuû ñeà cuûa hoäi nghò laø “Ñöông ñaàu vôùi nhöõng thaùch

thöùc môùi trong theá kyû môùi. Ñaït söï phoàn vinh thoâng qua gaén keát vaø hôïp taùc” [58].

Taïi hoäi nghò naøy, caùc nhaø laõnh ñaïo APEC chöông trình nghò söï phaùt trieån Doha3 ra ñôøi. Ñoàng thôøi, caùc nhaø laõnh ñaïo APEC cuõng ñaõ thoâng qua Thoaû thuaän

Thöôïng Haûi nhaèm taäp trung môû roäng vieãn caûnh cuûa APEC, laøm roõ loä trình thöïc

hieän muïc tieâu Bogor cuõng nhö cuûng coá cô cheá thöïc hieän. Hoäi nghò cuõng ra Tuyeân

boá chung taäp trung vaøo 3 vaán ñeà chính: chia seû lôïi ích cuûa toaøn caàu hoaù hoaù vaø

kinh teá môùi, ñaåy maïnh thöông maïi vaø ñaàu tö, thuùc ñaåy taêng tröôûng kinh teá beàn

vöõng. Caùc nhaø laõnh ñaïo APEC cuõng ñaõ ñöa ra Tuyeân boá choáng khuûng boá laàn ñaàu

tieân.

Hoäi nghò thöôïng ñænh laàn thöù möôøi: toå chöùc taïi Los Cabos (Mexico) vaøo

thaùng 10 naêm 2002. Chuû ñeà cuûa hoäi nghò: “Môû roäng lôïi ích hôïp taùc vì taêng tröôûng

vaø phaùt trieån – thöïc hieän Taàm nhìn”.

Taïi hoäi nghò naøy, Vieät Nam ñaõ chính thöùc ñeà xuaát ñaêng cai hoäi nghò APEC

vaøo naêm 2006.

Hoäi nghò thöôïng ñænh laàn thöù 11: toå chöùc taïi Baêng coác (Thaùi Lan) vaøo

thaùng 10 naêm 2003. Chuû ñeà cuûa hoäi nghò: "Moät theá giôùi khaùc bieät: Ñoái taùc vì

töông lai”.

Trong naêm naøy, Vieät Nam coù saùng kieán toå chöùc “tuaàn leã APEC taïi Vieät

Nam” nhaân dòp kyû nieäm 5 naêm ngaøy Vieät Nam tham gia dieãn ñaøn.

Hoäi nghò thöôïng ñænh laàn 13: toå chöùc vaøo thaùng 11/2005 taïi Bussan - Haøn

Quoác. Hội nghị APEC diễn ra giữa lúc khu vực châu Á đang đứng trước những

thách thức lớn trong nội khối cũng như thách thức chung mang tính toàn cầu.

Trước thềm hội nghị lần này, các nhà laõnh ñaïo APEC nhaän thaáy diễn đàn

APEC đang đứng trước thách thức, caàn phải thay đổi để tiến về phía trước. Nhận

định đó dành để nói về những trở ngại mà các nền kinh tế thành viên phải đối mặt trong tự do hóa thương mại và đầu tư, phù hợp với các nguyên tắc của tổ chức

3 Töø khi thaønh laäp WTO ñeán nay coù raát nhieàu voøng ñaøm paùhn vaø moãi laàn ñaøm phaùn caùc nöôùc thaønh vieân laïi ñöa ra moät chuû ñeà nhaèm thuùc ñaåy buoân baùn, thöông maïi, dòch vuï... Doha laø teân thaønh phoá cuûa Qutar, nôi toå chöùc voøng ñaøm phaùn cuûa WTO vaøo naêm 1999. Noäi dung chính cuûa voøng ñaøm phaùn Doha laø baøn bieän phaùp giaûm thueá quan, môû cöûa thò tröôøng haøng noâng saûn, phi noâng saûn, dòch vuï nhaèm thuùc ñaåy thöông maïi hoaù toaøn caàu. Ñoái vôùi nhöõng nöôùc ñang phaùt trieån, ñaây laø moät voøng ñaøm phaùn raát coù yù nghóa, vì neáu Doha keát thuùc, haøng hoaù caùc nöôùc ñang phaùt trieån, chuû yeáu laø haøng noâng saûn, seõ coù cô hoäi vaøo thò tröôøng caùc nöôùc phaùt trieån do haøng raøo thueá quan seõ ñöôïc giaûm raát lôùn.

thương mại thế giới WTO mà hầu hết các nền kinh tế APEC là thành viên hoặc đang muốn trở thành thành viên. Những thỏa thuận chủ chốt về tự do hóa thương mại được các nhà lãnh đạo APEC thỏa thuận tại hội nghị cấp cao năm 1994, diễn ra tại Bogor, Indonesia, theo đó, APEC đạt mục tiêu trở thành một khu vực mậu dịch phi thuế quan từ năm 2010 đến 2020. Tuy nhiên, đã hơn 10 năm trôi qua, mục tiêu đó vẫn còn rất xa. Cơ chế hoạt động của APEC là không ràng buộc, và các nhà phân tích lo ngại rằng, thỏa thuận Bogor có thể bị thay thế bằng những thỏa thuận về tự do hóa thương mại song phương hoặc trong tiểu khu vực.

Moät laàn nöõa, taïi hoäi nghò naøy, các vấn đề an ninh, thời gian gần đây APEC

đã được coi là một diễn đàn lớn nhằm thu hút sự ủng hộ của thế giới đối với cuộc

chiến chống khủng bố caøng noåi troäi. Ñieàu naøy caøng cho thaáy APEC đang dần có

xu hướng quan tâm hơn tới các vấn đề chính trị, trong khi những thách thức về tự

do hoá thương mại vẫn là mục tiêu chính maø các nền kinh tế APEC cần vượt qua.

Hoäi nghò thöôïng ñænh laàn thöù 14: seõ ñöôïc toå chöùc ôû Vieät Nam vaøo thaùng

11 naêm nay. Theo Phoù thuû töôùng Vuõ Khoan, Chuû tòch Uyû ban quoác gia 2006 cho

bieát: “Naêm 2006 laø coät moác quan troïng trong quaù trình phaùt trieån cuûa APEC, noù

ñaùnh daáu nöûa chaëng ñöôøng thöïc hieän caùc muïc tieâu cuûa hoäi nghò Bogor veà thôøi

haïn thöïc hieän töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö vaø seõ laø thôøi ñieåm xaùc ñònh ñöôøng

ñi cho nöûa chaëng ñöôøng tieáp theo". [Daãn laïi 70]

APEC 2006 ñieãn ra dưới chủ đề bao trùm "Hướng tới một cộng đồng năng

động, vì sự phát triển bền vững và thịnh vượng". Hội nghị thống nhất thông qua 7 ưu tiên hoạt động do Việt Nam đề xuất cho năm APEC 2006. Đó là thúc đẩy hợp tác APEC để tăng cường thương mại và đầu tư; nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ; thúc đẩy năng lực hội nhập thông qua phát triển nguồn nhân lực, hợp tác tin học và viễn thông, và quan hệ đối tác vì sự phát triển; tăng cường an ninh con người; thúc đẩy chống tham nhũng và minh bạch; liên kết các nền kinh tế APEC thông qua trao đổi du lịch và văn hoá; cải cách APEC hướng tới một cộng đồng năng động và hiệu quả hơn.

Hội nghị tiếp tục khẳng định ủng hộ thể chế thương mại đa phương WTO trong đó kêu gọi sớm kết thúc đàm phán gia nhập WTO đối với Việt Nam và Nga, nêu bật quyết tâm của APEC ủng hộ kết thúc Vòng đàm phán Doha vào cuối năm

2006. Hội nghị cũng nghiên cứu khả năng xây dựng Chương trình hành động Hà Nội triển khai thực hiện Lộ trình Busan.

Vì vaäy, beân caïnh vieäc baùm saùt caùc muïc tieâu cuûa APEC laø töï do hoaù, thuaän

lôïi hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö, hôïp taùc kinh teá kyõ thuaät, caùc nhaø laõnh ñaïo Vieät

Nam ñaõ coá gaéng tìm ra chuû ñeà cuûa hoäi nghò, sao cho vöøa taùc ñoäng vaøo tieán trình

chung cuûa APEC, vöøa mang laïi lôïi ích rieâng cho nöôùc chuû nhaø.

1.1.2.2. Söï phaùt trieån cuûa APEC

Veà theå cheá

Nhö ñaõ trình baøy, APEC laø moät dieãn ñaøn kinh teá ña phöông môû. Nhö muïc

tieâu ban ñaàu ñaõ ñeà ra, APEC khoâng phaûi laø moät “sieâu nhaø nöôùc” gioáng nhö EU,

hoaït ñoäng giöõa caùc thaønh vieân khoâng phaûi döïa treân cô sôû caùc vaên baûn coù tính

chaát baét buoäc. APEC laø moät toå chöùc lieân keát kinh teá töông ñoái loûng leûo ôû khu vöïc

chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông.

Tuy vaäy, töø khi ra ñôøi, APEC luoân ñöôïc caùc nhaø laõnh ñaïo noã löïc tìm caùch

cuûng coá veà boä maùy laøm vieäc vaø thaønh vieân. Söï thaønh laäp APEC laø keát quaû laøm

vieäc khoâng ngöøng cuûa caùc chính phuû, cuûa giôùi doanh nghieäp cuõng nhö caùc hoïc

giaû trong khu vöïc nhaèm höôùng tôùi moät dieãn ñaøn ñoái thoaïi kinh teá cho toaøn khu

vöïc.

Nhìn chung, “APEC laø moät chính theå yeáu. Noù yeáu do tính ña daïng cuûa khu

vöïc vaø do bò thò tröôøng chi phoái” [53,tr86].

Veà soá löôïng thaønh vieân:

Vaøo naêm 1989, taïi Canbera, dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình

Döông ñöôïc thaønh laäp vôùi söï tham gia cuûa 12 nöôùc thaønh vieân: Australia, Nhaät

Baûn, Haøn Quoác, Thaùi Lan, Malaysia, Philippines, Singapore, Brunei, Indonesia,

New Zealand, Canada, Hoa Kì. Töø ñoù trôû ñi, APEC khoâng ngöøng phaùt trieån veà soá

löôïng caùc nöôùc ñaêng kí tham gia.

Sau khi chieán tranh laïnh keát thuùc, tình hình theá giôùi coù nhieàu bieán ñoäng, xu

theá ñoái thoaïi, hôïp taùc, hoaø bình ngaøy caøng chieám öu theá. Sang naêm 1991, APEC

keát naïp theâm 3 thaønh vieân: Trung Quoác, Hoàng Coâng, Ñaøi Loan. Naêm 1993,

Mexico, Papua New Guine trôû thaønh caùc thaønh vieân chính thöùc cuûa APEC. Naêm

1994, Chile ñöôïc keát naïp vaøo dieãn ñaøn. Töø ñoù, APEC taïm ngöøng keát naïp theâm

thaønh vieân môùi trong thôøi gian 3 naêm ñeå cuûng coá veà maët toå chöùc. Vaø ñeán naêm

1998, Peru, Lieân bang Nga, Vieät Nam chính thöùc ñöôïc keát naïp vaøo dieãn ñaøn,

naâng toång soá thaønh vieân laø 21. Sau ñoù, APEC quyeát ñònh khoâng keát naïp theâm

thaønh vieân môùi cho ñeán naêm 2007.

Veà cô caáu toå chöùc:

Maëc duø chæ laø moät Dieãn ñaøn kinh teá – thöông maïi, nhöng toå chöùc cuûa APEC

khaù quy cuû. Nhö treân ñaõ neâu, APEC coù truï sôû thöôøng tröïc, chuû tòch ñieàu haønh vaø

ban thö kí. Ngoaøi ra, cô caáu cuûa dieãn ñaøn coøn coù caùc uyû ban, caùc nhoùm coâng taùc,

caùc nhoùm chuyeân gia… Tuy nhieân, ban ñaàu, caùc hoaït ñoäng cuûa APEC chæ naèm

trong khuoân khoå caùc cuoäc hoïp cuûa quan chöùc caáp cao (SOM), vaø noäi dung hoaït

ñoäng cuõng haïn cheá.

Nhöng töø naêm 1993, theo saùng kieán cuûa toång thoáng Hoa Kì Bill Clinton, caùc

nhaø laõnh ñaïo, caùc nguyeân thuû quoác gia hay ngöôøi ñöùng ñaàu chính phuû cuûa caùc

nöôùc thaønh vieân APEC luùc baáy giôø ñaõ gaëp nhau taïi cuoäc hoïp thöôïng ñænh APEC

ñaàu tieân. Töø ñoù, caùc cuoäc hoïp thöôïng ñænh APEC haøng naêm laø moät trong nhöõng

hoäi nghò quan troïng quyeát ñònh chính saùch, ñöôøng loái hoaït ñoäng cuûa APEC.

Veà noäi dung hoaït ñoäng

Naêm 1989, khi thaønh laäp, APEC ñöa ra nguyeân taéc chæ baøn veà vaán ñeà kinh

teá, khoâng baøn ñeán vaán ñeà chính trò vaø an ninh. APEC hoaït ñoäng döïa vaøo 3 truï coät

chính: Töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö; Thuaän lôïi hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö;

Hôïp taùc kinh teá – kyõ thuaät. Tuy nhieân, ôû nhöõng thôøi kyø khaùc nhau, noäi dung cuûa

hoaït ñoäng troïng taâm cuõng thay ñoåi.

Tröôùc heát, trong giai ñoaïn ñaàu (1989 – 1993), APEC taäp trung vaøo vieäc

xaây döïng nhöõng khuoân khoå ban ñaàu cho moät toå chöùc khu vöïc môùi ra ñôøi vôùi quaù

nhieàu söï khaùc bieät giöõa caùc neàn kinh teá thaønh vieân treân taát caû caùc maët. Giai ñoaïn

naøy, APEC cuõng vaïch ra nhöõng lónh vöïc caàn hôïp taùc ôû khu vöïc vaø daàn daàn hoaøn

thieän veà cô caáu toå chöùc. Giai ñoaïn naøy APEC ñöôïc coi laø moät coâng cuï höõu hieäu

ñeå thöïc hieän töï do hoaù trong khu vöïc.

Sang nhöõng naêm 1993 – 1998, hoaït ñoäng cuûa APEC daàn ñi vaøo quy cuû.

APEC chuù troïng vaøo vieäc thöïc hieän muïc tieâu cuûa dieãn ñaøn: thuaän lôïi hoaù vaø töï

do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö. Thôøi kyø naøy, caùc cuoäc hoïp thöôïng ñænh APEC dieãn

ra haøng naêm, ñöa ñeán haøng loaït caùc vaên kieän quan troïng cuûa APEC cuõng ra ñôøi,

xaùc ñònh nhöõng noäi dung hoaït ñoäng quan troïng cuûa APEC.

Töø naêm 1998 ñeán nay, caùc hoaït ñoäng cuûa APEC chuyeån sang caùc hoaït

ñoäng thuaän lôïi hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö cuøng vôùi vieäc hôïp taùc kinh teá – kyõ

thuaät. Beân caïnh caùc noäi dung hoaït ñoäng kinh teá thuaàn tuyù, APEC cuõng chuù troïng

ñeán nhöõng noäi dung khaùc taùc ñoäng saâu saéc tôùi moâi tröôøng kinh teá, an ninh khu

vöïc…

Tuy nhieân, veà cô baûn, trong voøng 10 naêm ñaàu hoaït ñoäng, APEC vaãn döïa

vaøo kinh teá laø chính, nhöng maáy naêm gaàn ñaây, vaán ñeà an ninh ngaøy caøng chieám

vò trí quan troïng trong APEC.

1.2. HOAÏT ÑOÄNG CUÛA VIEÄT NAM TRONG APEC

1.2.1. VIEÄT NAM GIA NHAÄP APEC

Hoäi nhaäp khu vöïc vaø quoác teá ñaõ trôû thaønh chuû tröông nhaát quaùn cuûa Ñaûng

vaø nhaø nöôùc Vieät Nam. Ñaûng ta ñaõ nhaän ñònh: “Toaøn caàu hoaù kinh teá laø laø moät

xu theá khaùch quan, loâi cuoán ngaøy caøng nhieàu nöôùc tham gia…” [25,tr167]. Vì

vaäy, sau khi tham gia vaøo toå chöùc ASEAN, Vieät Nam ñaõ tích cöïc hoaø mình vaøo

doøng chaûy chung cuûa theá giôùi baèng caùch xin gia nhaäp APEC, vaø trong töông lai laø

WTO. Vôùi Vieät Nam, tham gia APEC nhö laø moät böôùc ñi môùi ñeå môû roäng phaïm

vi hoäi nhaäp kinh teá ôû qui moâ toaøn caàu.

Ñoái vôùi dieãn ñaøn kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông, Vieät Nam hoäi ñuû caùc

ñieàu kieän tham gia dieãn ñaøn. Theo qui cheá thaønh vieân cuûa APEC ñöôïc ban haønh

vaøo thaùng 11/1997, veà cô baûn, nöôùc hoaëc vuøng laõnh thoå kinh teá muoán trôû thaønh

thaønh vieân cuûa APEC phaûi hoäi ñuû moät soá ñieàu kieän sau:

1) Vò trí ñòa lí: naèm ôû khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, hoaëc tieáp giaùp

vôùi bôø bieån Thaùi Bình Döông

2) Quan heä kinh teá: coù caùc moái quan heä kinh teá chaët cheõ vôùi caùc neàn kinh

teá thaønh vieân APEC veà thöông maïi haøng hoaù vaø dòch vuï, ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc

ngoaøi vaø söï töï do ñi laïi cuûa caùc quan chöùc

3) Coù söï töông ñoàng veà kinh teá: chaáp nhaän chính saùch kinh teá môû cöûa

theo höôùng thò tröôøng

4) Quan taâm vaø chaáp thuaän caùc muïc tieâu cuûa APEC: tham gia vaøo caùc

nhoùm coâng taùc hoaëc nghieân cöùu ñoäc laäp vaø caùc hoaït ñoäng khaùc cuûa APEC. Nöôùc

muoán trôû thaønh thaønh vieân APEC phaûi hoaøn toaøn chaáp thuaän nhöõng muïc tieâu vaø

nguyeân taéc cô baûn ñöôïc ñeà ra trong caùc tuyeân boá vaø quyeát ñònh cuûa APEC.

Beân caïnh ñoù, caùc neàn kinh teá thaønh vieân APEC laø nhöõng ñoái taùc chuû yeáu

veà ñaàu tö vaø thöông maïi cuûa Vieät Nam. Chính vì vaäy, nhaän thaáy taàm quan troïng

cuûa APEC ñoái vôùi söï phaùt trieån kinh teá cuûa khu vöïc vaø nöôùc nhaø, thaùng 6 naêm

1996, Vieät Nam ñaõ chính thöùc noäp ñôn xin gia nhaäp APEC. Theo yeâu caàu cuûa toå

chöùc naøy, thaùng 8/1996, Vieät Nam ñaõ göûi “Baûn ghi nhôù heä thoáng chính saùch kinh

teá thöông maïi cuûa Vieät Nam”.

Trong thôøi gian chôø quyeát ñònh keát naïp chính thöùc, Vieät Nam ñaõ xin tham

gia 3 nhoùm coâng taùc ñeå laøm quen vaø naém baét tình hình hoaït ñoäng cuûa toå chöùc.

Thaùng 4/1997, Vieät Nam göûi ñôn xin tham gia vaøo Nhoùm coâng taùc veà xuùc tieán

thöông maïi, Nhoùm coâng taùc veà khoa hoïc vaø coâng ngheä coâng nghieäp, Nhoùm

chuyeân gia veà hôïp taùc kyõ thuaät noâng nghieäp. Ñaây laø nhöõng nhoùm coâng taùc maø

Vieät Nam coù theå ñoùng goùp, ñoàng thôøi, coù theå thu ñöôïc nhöõng lôïi ích cuï theå.

Ngaøy 14/11/1998, taïi Hoäi nghò Boä tröôûng Ngoaïi giao – Kinh teá APEC hoïp

taïi Malaysia, cuøng vôùi Nga vaø Peru, Vieät Nam chính thöùc trôû thaønh thaønh vieân

cuûa dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, naâng toång soá thaønh vieân

APEC leân 21.

Muïc tieâu chính cuûa Vieät Nam khi tham gia APEC laø taêng cöôøng hoäi nhaäp

kinh teá, môû ñöôøng cho thöông maïi phaùt trieån, môû roäng thò tröôøng xuaát khaåu cho

haøng hoaù cuûa Vieät Nam xaâm nhaäp thò tröôøng caùc nöôùc, ñaåy maïnh xuaát khaåu, taïo

ñieàu kieän cho thu huùt ñaàu tö trong vaø ngoaøi nöôùc, thuùc ñaåy quaù trình chuyeån dòch

cô caáu kinh teá, phaùt huy lôïi theá so saùnh, naâng cao söùc caïnh tranh cuûa haøng hoaù

vaø dòch vuï Vieät Nam, baûo ñaûm neàn kinh teá taêng tröôûng cao vaø beàn vöõng.

Vieäc trôû thaønh thaønh vieân chính thöùc cuûa APEC laø moät böôùc ñi saâu hôn

vaøo con ñöôøng hoäi nhaäp kinh teá quoác teá vaø khu vöïc, goùp phaàn môû roäng kinh teá

ñoái ngoaïi, phuïc vuï cho söï nghieäp coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoaù ñaát nöôùc. Maët

khaùc, Vieät Nam hoäi nhaäp vaøo kinh teá khu vöïc khi ñaõ vaø ñang thöïc hieän thaønh

coâng quaù trình ñoåi môùi, vieäc hoäi nhaäp seõ coù taùc duïng laøm chaát xuùc taùc thuùc ñaåy

nhanh quaù trình ñoåi môùi. Ñoàng thôøi, thöïc hieän thaønh coâng ñoåi môùi seõ taïo ñieàu

kieän ñeå Vieät Nam hoäi nhaäp deã daøng hôn vaøo caùc toå chöùc kinh teá khu vöïc vaø theá

giôùi.

1.2.2. HOAÏT ÑOÄNG CUÛA VIEÄT NAM TRONG APEC

Vôùi tö caùch laø thaønh vieân chính thöùc cuûa APEC, tuy laø moät neàn kinh teá

ñang phaùt trieån trong giai ñoaïn chuyeån ñoåi, Vieät Nam ñaõ tích cöïc tham gia vaøo

caùc chöông trình hoaït ñoäng cuûa APEC. Caùc hoaït ñoäng chuû yeáu cuûa Vieät Nam

trong APEC goàm: tham gia keá hoaïch haønh ñoäng quoác gia, moät soá chöông trình

trong Keá haoïch haønh ñoäng taäp theå, caùc chöông trình hôïp taùc kyõ thuaät cuøng moät

soá chöông trình khaùc.

1.2.2.1. Tham gia keá hoaïch haønh ñoäng quoác gia (IAP)

Caùc Keá hoaïch haønh ñoäng quoác gia (IAPs) laø cô cheá baùo caùo vaø raø soaùt

haøng naêm nhöõng hoaït ñoäng caûi tieán cô cheá chính saùch cuûa caùc thaønh vieân theo

nhöõng keá hoaïch maø moãi thaønh vieân ñaõ töï ñaët ra cho mình. Maëc duø mang tính töï

nguyeän, khoâng raøng buoäc, nhöng cô cheá naøy taïo ra moät söùc eùp lôùn ñoái vôùi caùc

thaønh vieân vì caùc keá hoaïch maø hoï chuû ñoäng ñöa ra laø döïa treân nhöõng tuyeân boá

vaø cam keát chính thöùc cuûa caùc nguyeân thuû quoác gia.

IAP laø coâng cuï chính ñeå caùc thaønh vieân APEC tieán tôùi thöïc hieän muïc tieâu

Bogor. Caùc thaønh vieân APEC xaây döïng Keá hoaïch haønh ñoäng quoác gia theo maãu

chung ñaõ ñöôïc Ban thö kí APEC thoâng qua, vaø moãi naêm, phaûi caäp nhaät caùc thay

ñoåi veà chính saùch cuõng nhö caùc qui ñònh veà quaûn lí trong IAP cuûa mình theo

nguyeân taéc laáy möùc baûo hoä hieän taïi laøm moác, chæ coù giaûm chöù khoâng taêng caùc

bieän phaùp baûo hoä.

IAP bao goàm caùc cam keát trong 15 lónh vöïc cuûa Chöông trình Haønh ñoäng

Osaka: thueá quan, phi quan thueá, dòch vuï, ñaàu tö, thuû tuïc haûi quan, tieâu chuaån vaø

chöùng nhaän hôïp chuaån, sôû höõu trí tueä, chính saùch caïnh tranh, mua saém chính phuû,

phi cheá ñònh hoaù, quy cheá xuaát xöù, giaûi quyeát tranh chaáp, söï löu chuyeån cuûa

doanh nhaân, thu thaäp vaø phaân tích thoâng tin.

Thaùng 10/1998, Vieät Nam ñaõ hoaøn thieän chöông trình haønh ñoäng quoác gia

(IAP) vaø boå sung nhöõng IAP haøng naêm. Cam keát vaø thöïc hieän cuûa Vieät Nam

ñöôïc ñaùnh giaù laø “nghieâm tuùc nhaát” trong soá caùc thaønh vieân môùi gia nhaäp. Haøng

naêm, Boä Thöông maïi phoái hôïp vôùi caùc boä, ngaønh höõu quan cuûa Vieät Nam tieáp

tuïc caäp nhaät caùc thay ñoåi veà cô cheá chính saùch trong caùc lónh vöïc chuyeân traùch,

töøng böôùc hoaøn thieän IAP, thöïc hieän vieäc raø soaùt tham vaán IAP trong naêm 2005.

Theo ñoù, Vieät Nam raø soaùt vaø boå sung IAP treân 15 lónh vöïc, bao goàm thueá quan,

phi quan thueá, dòch vuï, ñaàu tö, thuû tuïc haûi quan, tieâu chuaån vaø chöùng nhaän hôïp

chuaån, sôû höõu trí tueä, chính saùch caïnh tranh, mua saém chính phuû, phi cheá ñònh

hoaù, quy cheá xuaát xöù, giaûi quyeát tranh chaáp, söï löu chuyeån cuûa doanh nhaân, thu

thaäp vaø phaân tích thoâng tin.

Vieäc thöïc hieän IAP coù yù nghóa raát lôùn ñoái vôùi Vieät Nam. Ñaây khoâng chæ laø

vaên baûn cho thaáy caùc hoaït ñoäng cuûa Vieät Nam ñeå tieán tôùi thöïc hieän muïc tieâu

Bogor veà töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö maø coøn laø coâng cuï phoå bieán caùc thoâng

tin, chính saùch veà thöông maïi vaø kinh teá cuûa Vieät Nam vôùi caùc nöôùc thaønh vieân

APEC. Vieäc laøm naøy coù taùc duïng thuùc ñaåy buoân baùn, thöông maïi vaø thu huùt ñaàu

tö giöõa Vieät Nam vaø APEC, thoâng qua caùc moái quan heä song phöông vaø ña

phöông.

Vieät Nam cuõng tham gia tích cöïc trong vieäc xaây döïng chöông trình IAP

ñieän töû (e-IAP) cuûa APEC. e-IAP ñöôïc xaây döïng nhaèm laøm cho IAP cuûa caùc

thaønh vieân APEC ñöôïc roõ raøng vaø minh baïch hôn, mang laïi lôïi ích toái ña cho

doanh nghieäp caùc nöôùc. Boä Thöông maïi Vieät Nam cuõng ñaõ phoái hôïp vôùi caùc cô

quan coù lieân quan toå chöùc caùc lôùp taäp huaán höôùng daãn cho caùc caùn boä Vieät Nam

xaây döïng IAP theo maãu môùi.

Nhìn chung, Vieät Nam coù thaùi ñoä caàu tieán, tích cöïc trong vieäc tham gia Keá

hoaïch haønh ñoäng quoác gia do APEC ñeà ra, vaø nhöõng yù kieán ñoùng goùp cuûa Vieät

Nam ñöôïc caùc chuyeân gia APEC ñaùnh giaù cao. Thoâng qua chöông trình naøy, Vieät

Nam ñaõ ñaåy nhanh quaù trình minh baïch hoaù caùc chính saùch vaø qui ñònh kinh teá -

thöông maïi, caûi thieän moâi tröôøng kinh doanh cho doanh nghieäp...

1.2.2.2. Tham gia Keá hoaïch haønh ñoäng taäp theå (CAP)

CAP laø caùc chöông trình haønh ñoäng chung treân taát caû caùc lónh vöïc cuûa IAP

cuûa caùc thaønh vieân APEC, chuû yeáu taäp trung vaøo vieäc taïo thuaän lôïi cho thöông

maïi vaø ñaàu tö. Caùc hoaït ñoäng tieâu bieåu trong CAP bao goàm nghieân cöùu chính

saùch, toå chöùc caùc cuoäc hoäi thaûo ñeå phoå bieán thoâng tin vaø naâng cao nhaän thöùc, caùc

hoaït ñoäng phuïc vuï tröïc tieáp cho doanh nghieäp nhö haøi hoaø caùc tieâu chuaån, ñôn

giaûn hoaù caùc thuû tuïc haûi quan, caûi tieán caùc qui ñònh veà ñi laïi cuûa doanh nhaân...

Caùc hoaït ñoäng cuûa CAP cuõng ñöôïc trieån khai trong 15 lónh vöïc nhö IAP.

Khi gia nhaäp APEC, vaø tröôùc ñoù, Vieät Nam cuõng tham gia vaøo caùc Keá

hoaïch haønh ñoäng taäp theå cuûa dieãn ñaøn naøy. Do caùc lónh vöïc hôïp taùc trong CAP

quaù roäng, cho neân, Vieät Nam chæ tham gia vaøo hai lónh vöïc hôïp taùc chính laø tieâu

chuaån vaø chöùng nhaän hôïp chuaån (SCSC) vaø thuû tuïc haûi quan (SCCP).

Hôïp taùc veà tieâu chuaån vaø chöùng nhaän hôïp chuaån:

Vieät Nam chuû yeáu tham gia vaøo caùc hoaït ñoäng:[55,tr163]

Thöù nhaát, laø haøi hoaø hoaù caùc tieâu chuaån cuûa Vieät Nam vôùi tieâu chuaån

quoác teá theo danh muïc öu tieân haøi hoaø hoaù trong APEC. Ñeán nay, Vieät Nam ñaõ

haøi hoaø hoaù treân 1200 tieâu chuaån quoác gia vôùi caùc tieâu chuaån quoác teá.

Thöù hai, Vieät Nam tham gia vaøo Thoaû thuaän coâng nhaän laãn nhau veà chöùng

nhaän hôïp chuaån ñoái vôùi caùc thieát bò ñieän - ñieän töû. Hieän nay, APEC chæ môùi trieån

khai phaàn 1, vaø ñang xem xeùt khaû naêng thöïc hieän phaàn 2 cuûa chöông trình naøy,

do ñoù, Vieät Nam cuõng chæ tham gia vaøo nhöõng hoaït ñoäng maø APEC ñaõ trieån khai

trong giôùi haïn ñoù. Hieän nay, Vieät Nam cuõng xem xeùt khaû naêng tham gia vaøo caùc

thoaû thuaän coâng nhaän laãn nhau veà an toaøn thöïc phaåm, ñoà chôi....

Ngoaøi ra, trong lónh vöïc naøy, Vieät Nam cuõng ñaõtham gia vaøo caùc döï aùn

cuûa APEC veà naâng cao naêng löïc kyõ thuaät cho caùc phoøng thí nghieäm veà chaát

löôïng vaø ño löôøng...

Hôïp taùc trong lónh vöïc thuû tuïc haûi quan

Hôïp taùc haûi quan laø moät trong nhöõng lónh vöïc ñoùng vai troø quan troïng

haøng ñaàu trong tieán trình töï do hoaù vaø thuaän lôïi hoaù thöông maïi trong APEC. Do

ñoù, muïc tieâu chuû yeáu cuûa chöông trình haønh ñoäng taäp theå trong lónh vöïc naøy laø

nhaèm ñôn giaûn hoaù vaø thöïc hieän haøi hoaø caùc thuû tuïc haûi quan ôû caùc neàn kinh teá

thaønh vieân APEC, taïo ñieàu kieän cho haøng hoaù ñöôïc thoâng quan nhanh choùng vôùi

thuû tuïc ñôn giaûn, goïn, nheï.

Caùc lónh vöïc hoaït ñoäng chuû yeáu maø Vieät Nam tham gia goàm:

- Xaây döïng heä thoáng töï ñoäng hoùa haûi quan: laø hoaït ñoäng höôûng öùng

chöông trình Thöông maïi phi giaáy tôø cuûa APEC vôùi muïc tieâu thöïc hieän vaøo naêm

2005 - 2010. Vieät Nam ñaõ xaây döïng chieán löôïc phaùt trieån coâng ngheä thoâng tin

trong toaøn ngaønh haûi quan giai ñoaïn 2001 - 2005

- Tham gia Coâng öôùc Kyoto söûa ñoåi

- Chuaån bò cho vieäc aùp duïng phöông phaùp xaùc ñònh trò giaù haûi quan theo

Hieäp ñònh trò giaù haûi quan cuûa GATT/WTO ngay sau khi Vieät Nam trôû thaønh

thaønh vieân cuûa WTO

- Tham gia vaøo moät soá noäi dung môùi ñöôïc ñöa vaøo CAP laø lieâm chính haûi

quan, ñaùnh giaù tình hình thöïc hieän caùc CAP trong lónh vöïc thuû tuïc haûi quan. Vieät

Nam ñaõ thöïc hieän vieäc raø soaùt vaø chaán chænh coâng taùc caùn boä theo höôùng choáng

tham nhuõng, choáng tham oâ, hoái loä..., nghieân cöùu xaây döïng boä quy taéc öùng xöû cuûa

caùn boä haûi quan. Ngoaøi ra, Vieät Nam cuõng ñaõ thöïc hieän vieäc ñieàu chænh vaø caûi

tieán qui trình haûi quan ñeå giaûm thieåu söï phieàn haø quaáy nhieãu khaùch haøng, ñoàng

thôøi, vieäc coâng khai hoaù caùc qui ñònh, qui trình, nghieäp vuï ñeå khaùch haøng bieát vaø

giaùm saùt coâng vieäc cuûa ngaønh haûi quan cuõng ñöôïc tieán haønh.

- Tham gia moät soá chöông trình hoã trôï kyõ thuaät daøi haïn cuûa APEC: caùc

quy ñònh veà quyeàn khieáu kieän, caùc qui ñònh veà phaân loaïi haøng hoaù tieân tieán, caùc

qui ñònh veà taïm nhaäp (Coâng öôùc Istabul) taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho haøng hoaù

taïm nhaäp, taùi xuaát...

Ngoaøi hai lónh vöïc chuû yeáu treân, Vieät Nam cuõng tham gia vaøo moät soá

chöông trình hôïp taùc khaùc trong vieäc thöïc hieän CAP nhö: baûo veä quyeàn sôû höõu trí

tueä, taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho hoaït ñoäng cuûa caùc doanh nhaân trong APEC, xaây

döïng chính saùch caïnh tranh, giaûi quyeát tranh chaáp...[76]

Quyeàn sôû höõu trí tueä:

Trong thôøi ñaïi khoa hoïc vaø coâng ngheä, thôøi ñaïi cuûa neàn kinh teá tri thöùc,

caùc saûn phaåm trí tueä ngaøy caøng coù giaù trò vaø söï vi phaïm quyeàn sôû höõu trí tueä

trong thöông maïi khoâng ngöøng gia taêng. Do ñoù, chöông trình haønh ñoäng taäp theå

veà quyeàn sôû höõu ttrí tueä cuûa APEC nhaèm muïc ñích baûo veä moät caùch hieäu quaû

quyeàn sôû höõu trí tueä cuûa caùc nhaø saùng cheá vaø saûn xuaát trong khu vöïc.

ÔÛ lónh vöïc naøy, Boä khoa hoïc coâng ngheä vaø moâi tröôøng Vieät Nam ñaõ xaây

döïng vaø thoâng qua CAP veà sôû höõu trí tueä. Vieät Nam cuõng phoái hôïp vôùi Australia

toå chöùc hoäi thaûo veà baûo veä coâng ngheä sinh hoïc vaø tham gia caùc döï aùn, hoäi thaûo,

hoäi nghò lieân quan.

Söï löu chuyeån cuûa doanh nhaân:

Ñaây laø chöông trình hôïp taùc khuyeán khích vaø taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho

caùc doanh nhaân trong khu vöïc ñöôïc töï do ñi laïi vaø thöïc hieän coâng vieäc kinh

doanh cuûa mình trong taát caû caùc neàn kinh teá thaønh vieân APEC.

Thoâng qua caùc hoaït ñoäng trao ñoåi thoâng tin vaø vaên baûn phaùp lí veà xuaát

nhaäp caûnh, cö truù cuûa doanh nhaân nöôùc ngoaøivôùi moät soá thaønh vieân APEC, thoaû

thuaän mieãn thò thöïc xuaát nhaäp caûnh hoaëc hôïp taùc veà chính saùch thò thöïc vôùi moät

soá nöôùc, Vieät Nam cuõng ñaõ tích cöïc tham gia vaøo hoaït ñoäng naøy. Vieät Nam

chuaån bò tham gia vaøo chöông trình Theû ñi laïi cuûa doanh nhaân APEC.

Chính saùch caïnh tranh:

Chöông trình naøy ñöôïc APEC ñöa ra nhaèm caûi thieän hôn nöõa moâi tröôøng

caïnh tranh trong khu vöïc vaø toái ña hoaù hieäu quaû cuûa caùc hoaït ñoäng giao dòch

thöông maïi thoâng qua caùc phöông phaùp nhö xaây döïng theâm hoaëc duy trì , cuûng coá

caùc chính saùch caïnh tranh, caùc luaät leä vaø bieän phaùp trieån khai coù hieäu quaû, baûo

ñaûm tính minh baïch cuûa caùc luaät leä chính saùch vaø thuùc ñaåy hôïp taùc giöõa caùc neàn

kinh teá thaønh vieân.

Chính phuû Vieät Nam cuõng ñaõ cöû nhieàu ñoaøn caùn boä tham döï caùc hoäi thaûo,

caùc khoaù taäp huaán veà caïnh tranh, goùp phaàn naâng cao trình ñoä cho caùn boä. Vôùi

moâi tröôøng caïnh tranh ñöôïc caûi thieän, chuùng ta hi voïng seõ goùp phaàn baûo ñaûm

caïnh tranh coâng baèng giöõa caùc nhaø saûn xuaát vaø caùc nhaø kinh doanh haøng hoaù,

dòch vuï, baûo ñaûm lôïi ích cuûa ngöôøi tieâu duøng.

Thöông maïi ñieän töû:

Boä Thöông maïi Vieät Nam ñaõ thaønh laäp Ban Thöông maïi ñieän töû ñeå

nghieân cöùu vaø xaây döïng ñeà aùn cho vieäc trieån khai thöông maïi ñieän töû ôû Vieät

Nam.

1.2.2.3. Tham gia caùc chöông trình hôïp taùc khaùc trong APEC

Ngoaøi vieäc tham gia caùc chöông trình IAP vaø CAP, Vieät Nam cuõng tham

gia ôû moät soá lónh vöïc khaùc: thoâng qua hôïp taùc APEC, Vieät Nam keâu goïi caùc

thaønh vieân APEC uûng hoä Vieät Nam gia nhaäp Toå chöùc thöông maïi theá giôùi. Vieät

Nam ñang töøng böôùc tham gia vaøo caùc hoaït ñoäng hoã trôï doanh nghieäp, taïo cô hoäi

ñeå caùc doanh nghieäp tìm kieám thò tröôøng vaø tìm hieåu caùc hoaït ñoäng cuûa APEC

ñeå hoã trôï kinh doanh. Caùc boä, ngaønh höõu quan nhö Boä Thöông maïi, Boä Ngoaïi

giao, Boä Keá hoaïch vaø ñaàu tö... ñaõ toå chöùc nhieàu ñoaøn doanh nghieäp tham gia caùc

hoäi thaûo, hoäi chôï do APEC toå chöùc trong nhöõng hoaït ñoäng coù lieân quan.

Ngoaøi caùc chöông trình hôïp taùc veà kinh teá, Vieät Nam cuõng tích cöïc tham

gia nhieàu hoaït ñoäng mang tính chaát xaõ hoäi nhö phuï nöõ, thanh nieân, ngöôøi khuyeát

taät… cuûa APEC. Vieät Nam ñaõ xaây döïng vaø thöïc hieän keá hoaïch khung veà hoäi

nhaäp cuûa phuï nöõ, phoå bieán vaø tuyeân truyeàn veà vaán ñeà giôùi trong caùc caáp, caùc

ngaønh. Gaàn ñaây, döï thaûo Luaät bình ñaúng giôùi ñang ñöôïc Quoác hoäi khoaù X ñöa ra

xem xeùt ñeå coù theå aùp duïng trong töông lai.

Trong nhöõng naêm gaàn ñaây vaø trong thôøi gian saép tôùi, Vieät Nam taäp trung

daønh öu tieân cho Chöông trình hôïp taùc kinh teá kyõ thuaät. Sau 5 naêm gia nhaäp

APEC, soá löôïng caùc döï aùn hôïp taùc trong khuoân khoå dieãn ñaøn naøy cuûa Vieät Nam

ngaøy caøng taêng, lónh vöïc hôïp taùc ngaøy caøng ña daïng, taäp trung vaøo nhöõng lónh

vöïc môùi nhö chính saùch caïnh tranh, sôû höõu trí tueä, coâng ngheä sinh hoïc, thöông

maïi ñieän töû, coâng ngheä thoâng tin…

Tuy laø thaønh vieân môùi nhöng Vieät Nam cuõng ñaõ tích cöïc vaø chuû ñoäng ñeà

xuaát nhieàu saùng kieán taïi caùc hoäi nghò vaø dieãn ñaøn khaùc nhau cuûa APEC. Trong

naêm 2002, Vieät Nam ñeà xuaát ñaêng cai hoäi nghò APEC 2006 vaø ñaõ ñöôïc caùc nöôùc

thaønh vieân uûng hoä. Naêm 2003, kæ nieäm 5 naêm tham gia APEC, Vieät Nam toå chöùc

“Tuaàn leã APEC taïi Vieät Nam” thu huùt nhieàu söï quan taâm cuûa caùc doanh nghieäp

trong vaø ngoaøi nöôùc. Ñaây cuõng laø böôùc chuaån bò ñeå Vieät Nam thöïc hieän toát vai

troø chuû nhaø APEC 2006, ñoàng thôøi laø dòp toát ñeå doanh nghieäp trong vaø ngoaøi

nöôùc gaëp gôõ, trao ñoåi vaø chia seû kinh nghieäm trong kinh doanh, tìm cô hoäi xuùc

tieán thöông maïi vaø ñaàu tö.

Naêm 2006, hoäi nghò APEC laàn thöù 14 seõ ñöôïc toå chöùc taïi Vieät Nam. Theo

thoâng leä, Vieät Nam seõ toå chöùc Hoäi nghò thöôïng ñænh APEC laàn 14, Hoäi nghò lieân

Boä tröôûng - Ngoaïi giao APEC laàn 14, töø 5 ñeán 6 hoäi nghò chuyeân ngaønh, 5 cuoäc

hoïp SOM, khoaûng 30 cuoäc hoïp cuûa caùc nhoùm coâng taùc, toå chöùc caùc dieãn ñaøn, hoäi

chôï, hoäi thaûo... Ñeå thöïc hieän toát coâng vieäc, baûo veä uy tín cuûa quoác gia, caàn coù söï

phoái hôïp ñoàng boä, hieäu quaû giöõa caùc boä, caùc ngaønh coù lieân quan ôû Vieät Nam.

Nhìn chung, sau hôn 10 naêm toàn taïi vaø phaùt trieån, APEC coù vò trí quan

troïng trong theá giôùi toaøn caàu hoaù. Coù quan ñieåm töøng cho raèng, "APEC giöõa vai

troø chæ ñaïo ñoái vôùi nhieàu vaán ñeà kinh teá toaøn caàu hieän nay" [Daãn laïi 55,tr75].

Maëc duø coøn nhieàu yù kieán tranh caõi, nhöng taát caû caùc neàn kinh teá thaønh vieân ñeàu

coâng nhaän APEC coù nhöõng ñoùng goùp thieát thöïc ñoái vôùi heä thoáng thöông maïi ña

phöông, ñoùng goùp cho söï taêng tröôûng kinh teá toaøn caàu.

Hôn nöõa, APEC ñaõ ñoùng vai troø to lôùn trong vieäc thuùc ñaåy voøng ñaøm phaùn

Urugoay thaønh coâng, daãn ñeán söï ra ñôøi cuûa toå chöùc thöông maïi theá giôùi (WTO),

thuùc ñaåy söï phaùt trieån cuûa heä thoáng thöông maïi theá giôùi.

Vôùi söï ra ñôøi cuûa APEC, khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông trôû thaønh neàn

taûng thuùc ñaåy töï do hoaù kinh teá, thöông maïi toaøn caàu. Coù theå noùi nhö vaäy laø do

APEC theo ñuoåi "chuû nghóa khu vöïc môû", vôùi nhöõng nguyeân taéc hoaït ñoäng phuø

hôïp vôùi WTO.

Caùc chöông trình hôïp taùc cuûa APEC coù aûnh höôûng maïnh meõ ñeán söï phaùt

trieån thöông maïi vaø ñaàu tö trong khu vöïc. Ngoaøi ra, APEC cuõng ñoùng vai troø

thieát yeáu trong thuùc ñaåy vieäc thaønh laäp moät thò tröôøng töï do trong khu vöïc vaø theá

giôùi.

APEC cuõng ñaõ xaây döïng vaø phaùt trieån moät cô cheá ñoái thoaïi thöôøng nieân

giöõa caùc neàn kinh teá thaønh vieân. Cô cheá hôïp taùc naøy coù yù nghóa trong vieäc xaây

döïng loøng tin giöõa caùc neàn kinh teá thaønh vieân cuõng nhö giöõa caùc nhaø laõnh ñaïo

caùc neàn kinh teá thaønh vieân APEC. Ngoaøi ra, caùc hoaït ñoäng khaùc cuûa APEC trong

caùc lónh vöïc an ninh, chính trò, xaõ hoäi cuõng giuùp naâng cao yù thöùc cuûa ngöôøi daân

veà coäng ñoàng, töø ñoù goùp phaàn xaây döïng tinh thaàn hieåu bieát laãn nhau giöõa caùc

neàn kinh teá thaønh vieân.

Trong quaù trình hoaït ñoäng vaø phaùt trieån, vôùi vai troø laø moät toå chöùc thuùc

ñaåy môû cöûa vaø hôïp taùc veà kinh teá giöõa caùc neàn kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình

Döông, goùp phaàn hình thaønh cô cheá buoân baùn môû toaøn caàu, APEC ñang ñöùng

tröôùc nhöõng thôøi cô vaø thaùch thöùc môùi.

Giai ñoaïn ñaàu, APEC toû ra laø moät toå chöùc naêng ñoäng vaø coù hieäu quaû. Tuy

nhieân, töø sau naêm 1998, caùc hoaït ñoäng cuûa APEC coù chieàu höôùng suùt keùm vaø

khoâng ñaït ñöôïc nhöõng keát quaû mong muoán. Tuy vaán ñeà hôïp taùc kinh teá – kyõ

thuaät ñöôïc ñöa vaøo hoaït ñoäng nhöng tieán trieån raát chaäm chaïp. Theâm vaøo ñoù,

cuoäc khuûng hoaûng kinh teá taøi chính trong khu vöïc ñaõ laøm cho moät soá neàn kinh teá

thaønh vieân ít quan taâm ñeán vieäc thöïc hieän töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö, môû

cöûa neàn kinh teá, nhaèm taäp trung giaûi quyeát caùc vaán ñeà trong nöôùc.

Tuy nhieân, xeùt ñeán caùc muïc tieâu chính cuûa APEC, trong thöïc teá hoaït ñoäng

ñaõ coù nhöõng thaønh coâng nhöng cuõng coøn moät soá haïn cheá.

Thöù nhaát, vaán ñeà töï do hoaù thöông maïi vaãn laø vaán ñeà chuû choát ñöôïc caùc

thaønh vieân APEC theo ñuoåi vaø taäp trung thöïc hieän. Beân caïnh vieäc phoå bieán lôïi

ích cuûa kinh teá toaøn caàu, APEC raát quan taâm ñeán vieäc “taêng cöôøng töï do hoaù

thöông maïi vaø ñaàu tö”. Ñoù cuõng chính laø chuû ñeà cuûa APEC 2001. Tuy nhieân, ñeå

tieán haønh töï do hoùa, trong töøng thôøi kyø khaùc nhau, APEC ñaët troïng taâm vaøo

nhöõng noäi dung hoaït ñoäng khaùc nhau. Trong thôøi gian gaàn ñaây, APEC ñaët troïng

taâm vaøo vieäc caûi thieän chöông trình haønh ñoäng quoác gia (IAP), sau ñoù laø IAP

ñieän töû (e-IAP), xem noù nhö laø coâng cuï chính ñeå tieán haønh töï do hoaù. Trong naêm

2005, APEC ñaõ tieán haønh raø soaùt giöõa kyø quaù trình thöïc hieän IAP cuûa caùc thaønh

vieân, töø ñoù ñeà ra nhöõng bieän phaùp ñeå baûo ñaûm muïc tieâu Bogor ñöôïc thöïc hieän

ñuùng thôøi haïn. Ngoaøi ra, vieäc ñaøm phaùn xaây döïng caùc khu vöïc maäu dòch töï do

song phöông, caùc thoaû thuaän thöông maïi khu vöïc giöõa caùc thaønh vieân APEC ñang

coù xu höôùng gia taêng. Quaù trình naøy cuõng coù taùc duïng thuùc ñaåy töï do hoaù thöông

maïi vaø ñaàu tö trong khu vöïc.

Thöù hai, vaán ñeà thuaän lôïi hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö. Ñaây ñöôïc coi laø moät

bieän phaùp quan troïng nhaèm thöïc hieän muïc tieâu Bogor. Taïi hoäi nghò Boä tröôûng

thöông maïi APEC (6/2002), caùc boä tröôûng ñaõ thoâng qua boä nguyeân taéc veà thuaän

lôïi hoaù thöông maïi cuûa APEC. Ñoàng thôøi, caùc chöông trình xaây döïng naêng löïc

cuõng ñöôïc SOM trieån khai nhaèm giuùp caùc thaønh vieân thöïc hieän nhöõng nguyeân

taéc naøy treân cô sôû töï nguyeän. Hieän nay, caùc bieän phaùp thuaän lôïi hoaù thöông maïi

APEC ñöôïc chia thaønh ba hình thöùc thöïc hieän: thöïc hieän taäp theå döôùi hình thöùc

CAPs, thöïc hieän theo töøng nöôùc döôùi hình thöùc IAP, vaø thöïc hieän theo töøng nhoùm nöôùc döôùi saùng kieán ngöôøi tìm ñöôøng4. APEC cuõng ñang tieán haønh löôïng hoaù caùc

keát quaû ñaït ñöôïc cuûa quaù trình thuaän lôïi hoaù thöông maïi, toång hôïp tình hình giaûm

chi phí giao dòch thöïc teá ñeå baùo caùo keát quaû cuoái cuøng taïi hoäi nghò APEC 2006,

toå chöùc ôû Vieät Nam. [62]

Tuy nhieân, töï do hoaù vaø thuaän lôïi hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö trong APEC

cuõng gaëp moät soá khoù khaên do chính söï ña daïng cuûa APEC mang laïi. Caùc thaønh

vieân phaùt trieån trong APEC chuû tröông ñaåy maïnh tieán trình töï do hoaù thöông maïi

vaø ñaàu tö phaûi chôø ñôïi khaû naêng thöïc hieän cuûa caùc thaønh vieân ñang phaùt trieån;

caùc thaønh vieân ñang phaùt trieån thì quan taâm ñeán vieäc taêng cöôøng hôïp taùc kinh teá

– kyõ thuaät, xem ñoù laø cô sôû ñeå thöïc hieän töï do hoaù vaø thuaän lôïi hoaù.

4 Theo phöông thöùc “saùng kieán ngöôøi tìm ñöôøng”, moät soá thaønh vieân coù theå ñi tröôùc (tieân phong) trong vieäc thöïc hieän caùc saùng kieán nhaèm tôùi muïc tieâu töï do hoaù, thuaän lôïi haùo thöông maïi, caùc thaønh vieân khaùc seõ tham gia saùng kieán khi ñieàu kieän cho pheùp. Hoaït ñoäng trong khuoân khoå naøy coù caùc saùng kieán nhö: theû ñi laïi cuûa doanh nhaân APEC, heä thoáng thoâng tin tröôùc veà haønh khaùch, chính saùch thöông maïi cho kinh teá – kyõ thuaät soá…

Thöù ba, trong thôøi gian gaàn ñaây, vaán ñeà hôïp taùc kinh teá kyõ thuaät trong

APEC cuõng thu huùt raát nhieàu söï chuù yù cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo APEC. Trong boái

caûnh toaøn caàu hoaù vaø kinh teá môùi cuøng vôùi söï phaùt trieån nhanh choùng cuûa coâng

ngheä thoâng tin nhö hieän nay, caùc nhaø laõnh ñaïo APEC nhaän thöùc roõ söï caàn thieát

phaûi taäp trung nhieàu hôn vaøo caùc hoaït ñoäng hoã trôï kyõ thuaät nhaèm giaûm khoaûng

caùch phaùt trieån trong APEC, giuùp caùc thaønh vieân ñang phaùt trieån theo kòp vôùi

khoa hoïc coâng ngheä hieän ñaïi. Trong nhöõng naêm tôùi, chaéc chaén vaán ñeà hôïp taùc

kinh teá – kyõ thuaät seõ ñöôïc ñaåy maïnh hôn beân caïnh vieäc thuùc ñaåy töï do hoaù vaø

thuaän lôïi hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö.

Maëc duø coøn khoâng ít haïn cheá, nhöng nhöõng thaønh töïu maø APEC ñaït ñöôïc

treân caùc muïc tieâu ñeà ra laø khoâng theå phuû nhaän. APEC ñaõ goùp phaàn quan troïng

vaøo vieäc thuùc ñaåy buoân baùn vaø töï do hoaù thöông maïi giöõa caùc neàn kinh teá phaùt

trieån naêng ñoäng nhaát chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông cuõng nhö treân theá giôùi. Tuy

nhieân, trong nhöõng naêm gaàn ñaây, nhaát laø töø sau söï kieän ngaøy 11/9/2001 ôû Hoa

Kì, APEC coù xu höôùng daàn cheäch ra khoûi yù töôûng vaø muïc tieâu ban ñaàu. Moät soá

thaønh vieân APEC, nhaát laø Hoa Kì, chuyeån troïng taâm öu tieân sang lónh vöïc an

ninh chöù khoâng coøn hoaøn toaøn taâp trung vaøo noäi dung kinh teá. Thöïc chaát hôïp taùc

kinh teá trong APEC daàn bò nhöõng moái quan taâm veà chính trò, an ninh taùc ñoäng,

maëc duø trong ñoù coù an ninh kinh teá. Cuõng trong thôøi gian naøy, haøng loaït caùc hieäp

ñònh maäu dòch töï do song phöông ñöôïc kí keát. Ñieàu naøy cho thaáy caùc neàn kinh teá

thaønh vieân APEC ñang töï xoay sôû ñeå tìm kieám lôïi ích cho rieâng mình.

Nhö vaäy, ñeå phaùt huy nhöõng thaønh töïu vaø giaûi quyeát nhöõng haïn cheá coøn

toàn taïi, APEC caàn laáy laïi ñoäng löïc phaùt trieån cuûa mình. Ñeå ñaït ñöôïc ñieàu ñoù,

APEC caàn chuù troïng nhieàu hôn vaøo vieäc trieån khai thöïc hieän caùc muïc tieâu cuûa

hoäi nghò Bogor, taêng cöôøng caùc noã löïc nhaèm thuùc ñaåy hôïp taùc kinh teá vaø kyõ

thuaät, tieán haønh caûi caùch vaø taêng cöøông phoái hôïp trong noäi boä. Ñaây cuõng nhaèm

thöïc hieän chöùc naêng rieâng bieät cuûa APEC.

Ñoái vôùi Vieät Nam, gia nhaäp APEC laø moät chính saùch ñoái ngoaïi thaønh coâng

cuûa Vieät Nam. Thöïc chaát moái quan heä giöõa APEC vaø Vieät Nam laø moái quan heä

giöõa moät toå chöùc kinh teá khu vöïc vôùi moät quoác gia laø thaønh vieân, bieåu hieän qua

caùc moái quan heä song phöông vaø ña phöông. Coøn quan heä giöõa caùc khoái nöôùc

trong APEC vôùi Vieät Nam laø quan heä giöõa caùc thaønh vieân cuûa moät toå chöùc hôïp

taùc kinh teá khu vöïc. Caùc moái quan heä naøy chuû yeáu dieãn ra ôû lónh vöïc kinh teá. Tuy

nhieân, quan heä kinh teá chính laø caàu noái, laø ñoäng löïc thuùc ñaåy moái quan heä giöõa

APEC vaø Vieät Nam treân caùc lónh vöïc khaùc. Ñoù chính laø caùnh cöûa môû ra ñoùn nhaän

Vieät Nam hoäi nhaäp vaøo doøng chaûy chung cuûa neàn kinh teá toaøn caàu.

CHÖÔNG 2

QUAN HEÄ HÔÏP TAÙC GIÖÕA APEC VÔÙI VIEÄT NAM QUA TRÖÔØNG

HÔÏP KHOÁI ASEAN (1998-2005)

2.1. KHOÁI ASEAN VÔÙI VIEÄT NAM

2.1.1. VAØI NEÙT VEÀ SÖÏ THAØNH LAÄP TOÅ CHÖÙC ASEAN

2.1.1.1. Boái caûnh lòch söû

Töø sau chieán tranh theá giôùi thöù hai, quan heä quoác teá phaùt trieån ngaøy caøng

phöùc taïp. Ñeå baûo veä quyeàn lôïi cuûa töøng nöôùc cuõng nhö cuûa khu vöïc, chuû nghóa

khu vöïc ñaõ hình thaønh vaø nhanh choùng phaùt trieån. Nhieàu toå chöùc khu vöïc ñaõ ñöôïc

thaønh laäp ôû nhieàu nôi nhö Trung Mó, Chaâu Phi, Chaâu AÂu… Caùc nöôùc trong khu

vöïc Ñoâng Nam AÙ cuõng khoâng thoaùt khoûi söï taùc ñoäng töø tình hình treân. Khoaûng

nhöõng naêm 60 cuûa theá kyû XX, Hoa Kì ngaøy caøng luùn saâu vaø chòu nhieàu thaát baïi

trong cuoäc chieán tranh ôû Vieät Nam. Tình hình naøy ñaõ aûnh höôûng khoâng ít ñeán caùc

nöôùc trong khu vöïc. Ñeán naêm 1965, haàu heát caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ ñeàu giaønh

ñöôïc ñoäc laäp (tröø Brunei) döôùi nhieàu möùc ñoä vaø hình thöùc khaùc nhau. Caùc nöôùc

Ñoâng Nam AÙ baét ñaàu chuù troïng vieäc phaùt trieån kinh teá, oån ñònh chính trò vaø böôùc

ñaàu thu ñöôïc moät soá keát quaû. Tuy nhieân, caùc nöôùc naøy cuõng ñöùng tröôùc nhöõng

khoù khaên veà kinh teá, chính trò coøn toàn ñoïng, cuõng nhö giaûi quyeát nhöõng xung ñoät

giöõa hoï vôùi nhau vaø nhöõng söùc eùp töø beân ngoaøi. Chính vì vaäy, caùc nhaø laõnh ñaïo ôû

caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ nhaän thaáy vieäc lieân keát laïi ñeå phaùt trieån kinh teá, ngaên

chaën söï can thieäp töø beân ngoaøi laø moät yeâu caàu caáp thieát.

Ngoaøi ra, khi vaän ñoäng thaønh laäp toå chöùc khu vöïc, caùc thaønh vieân ban ñaàu

cuûa toå chöùc ASEAN ñeàu coù nhöõng muïc ñích rieâng.

Indonesia laø nöôùc coù dieän tích ñaát ñai vaø daân soá lôùn nhaát khu vöïc, coù

tham voïng tieán tôùi vò trí laõnh ñaïo vaø phaùt huy aûnh höôûng cuûa mình ñeán caùc nöôùc

khaùc trong khu vöïc.

Malaysia coù nhieàu vaán ñeà coøn toàn ñoïng nhö vaán ñeà daân toäc trong nöôùc vaø

tranh chaáp laõnh thoå vôùi Idonesia, Philippines. Cho neân, Malaysia hy voïng vieäc

tham gia toå chöùc naøy seõ giaûi quyeát ñöôïc nhöõng khoù khaên trong nöôùc vaø xaây döïng

moái quan heä höõu nghò vôùi caùc nöôùc anh em. Maët khaùc, veà quaân söï, töø sau khi ñoäc

laäp, Malaysia vaãn döïa vaøo Anh, nhöng töø khi Anh töø boû nhöõng cam keát quaân söï ôû

phía ñoâng keânh ñaøo Suez thì Malaysia phaûi tính ñeán vieäc taêng cöôøng xaây döïng

löïc löôïng quaân söï quoác phoøng nhaèm baûo veä an ninh ñaát nöôùc.

Philippines mong muoán seõ tieán tôùi vieäc ña daïng hoùa chính saùch ngoaïi giao

vaø taïo ñieàu kieän giaûi quyeát tranh chaáp laõnh thoå vôùi Malaysia.

Thaùi Lan luùc naøy ñang phaûi choáng laïi phong traøo ñaáu tranh cuûa nhaân daân

trong nöôùc vaø lo ngaïi bôûi phong traøo caùch maïng Ñoâng Döông, cho neân, vieäc tham

gia vaøo moät toå chöùc khu vöïc seõ giuùp Thaùi Lan coù theâm söùc maïnh ñeå giaûi quyeát

nhöõng khoù khaên. Beân caïnh ñoù, caùc nhaø laõnh ñaïo Thaùi Lan nhaän thaáy raèng caùc

nöôùc lôùn, keå caû Mó, coù theå phaûi ñieàu chænh vò theá cuûa hoï ôû Ñoâng Nam AÙ ñeå phuø

hôïp vôùi nhöõng thay ñoåi trong tình hình quoác teá. Thaùi Lan muoán tìm kieám söï caân

baèng trong chính saùch ñoái ngoaïi thoâng qua söï hôïp taùc khu vöïc. Veà maët kinh teá,

Thaùi Lan cuõng nhaän thöùc roõ söï hôïp taùc kinh teá trong khu vöïc seõ thuùc ñaåy neàn

kinh teá nöôùc nhaø phaùt trieån.

Cuoái cuøng laø quoác gia coù dieän tích thuoäc vaøo loaïi nhoû ôû Ñoâng Nam AÙ, coù

vò trí naèm loït thoûm giöõa Malaysia vaø Indonesia, neân Singapore phaûi tham gia vaøo

toå chöùc ASEAN neáu nhö khoâng muoán bò coâ laäp. Theâm vaøo ñoù, khi tham gia vaøo

toå chöùc naøy, Singapore cuõng coù nhieàu quyeàn lôïi, nhö vieäc döïa vaøo thò tröôøng

chung ASEAN ñeå phaùt trieån neàn kinh teá nöôùc nhaø.

Nhìn chung, ñeán luùc naøy, duø vieäc vaän ñoäng thaønh laäp vaø tham gia toå chöùc

ASEAN cuûa 5 nöôùc thaønh vieân ban ñaàu coù nhieàu muïc ñích khaùc nhau, nhöng noù

phaûn aùnh ñöôïc tình hình quoác teá luùc giôø. Ñoù laø vieäc caàn thieát ñaåy maïnh nhu caàu

hôïp taùc khu vöïc ñeå phaùt trieån vaø traùnh ñöôïc söï can thieäp töø beân ngoaøi.

2.1.1.2. Söï thaønh laäp

Tröôùc khi toå chöùc ASEAN ra ñôøi, moät soá toå chöùc trong khu vöïc cuõng ñaõ

ñöôïc thaønh laäp: Toå chöùc Hieäp öôùc Ñoâng Nam AÙ (SEATO) ra ñôøi naêm 1954, goàm

nhieàu nöôùc trong ñoù coù 2 nöôùc thuoäc khu vöïc Ñoâng Nam AÙ laø Thaùi Lan vaø

Philippines; Hieäp hoäi Ñoâng Nam AÙ (ASA) ra ñôøi naêm 1961, goàm caùc nöôùc Thaùi

Lan, Malaysia vaø Philippines; Toå chöùc Maphilindo do Malaysia, Philippines vaø

Indonesia saùng laäp vaøo thaùng 8/1963… Tuy nhieân, caùc toå chöùc treân toàn taïi trong

khoaûng thôøi gian khoâng bao laâu, vì luùc baáy giôø, maâu thuaãn giöõa caùc nöôùc trong

töøng toå chöùc vaãn coøn chöa giaûi quyeát ñöôïc. Duø vaäy, caùc toå chöùc treân cuõng ñaõ

phaûn aùnh ñöôïc yeâu caàu hôïp taùc cuøng nhau phaùt trieån kinh teá, khoa hoïc kyõ thuaät,

vaên hoùa cuûa caùc nöôùc trong khu vöïc vaø haïn cheá söï aûnh höôûng cuûa caùc nöôùc lôùn

ñang tìm moïi caùch ñeå bieán Ñoâng Nam Chaâu AÙ thaønh "saân sau".

Ñeán cuoái naêm 1966, Ngoaïi tröôûng Thaùi Lan gôûi ñeán ngoaïi tröôûng caùc

nöôùc Malaysia, Indonesia, Philippines, Singapore baûn döï thaûo veà vieäc toå chöùc

"Hoäi caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ veà hôïp taùc khu vöïc". Sau nhieàu cuoäc thaûo luaän,

vaøo thaùng 8/1967, taïi cuoäc hoïp caùc Boä tröôûng ngoaïi giao, "Hieäp hoäi caùc quoác gia

Ñoâng Nam AÙ" (Association of Southeast Asian Nation - ASEAN) ra ñôøi vôùi 5

nöôùc thaønh vieân ban ñaàu laø Malaysia, Philippines, Indonesia, Thaùi Lan vaø

Singapore.

2.1.1.3. Muïc ñích thaønh laäp

Theo Tuyeân boá Bangkok, muïc tieâu cô baûn cuûa ASEAN laø baûo ñaûm oån

ñònh, an ninh vaø phaùt trieån cuûa toaøn khu vöïc Ñoâng Nam AÙ, trong ñoù söï hôïp taùc

veà kinh teá, chính trò giöõa caùc nöôùc ñöôïc ñeà cao.

Toå chöùc ASEAN ñöôïc thaønh laäp vôùi caùc muïc ñích sau:

1) Thuùc ñaåy söï taêng tröôûng kinh teá, tieán boä xaõ hoäi vaø phaùt trieån vaên hoùa

trong khu vöïc thoâng qua caùc noã löïc chung treân tinh thaàn bình ñaúng vaø hôïp taùc

nhaèm taêng cöôøng cô sôû cho moät coäng ñoàng caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ hoøa bình vaø

thònh vöôïng.

2) Thuùc ñaåy hoøa bình vaø oån ñònh khu vöïc baèng vieäc toân troïng coâng lí vaø

nguyeân taéc luaät phaùp trong quan heä giöõa caùc nöôùc trong khu vöïc vaø tuaân thuû caùc

nguyeân taéc cuûa Hieán Chöông Lieân Hieäp Quoác.

3) Thuùc ñaåy söï coäng taùc tích cöïc vaø giuùp ñôõ laãn nhau trong caùc vaán ñeà

cuøng quan taâm treân caùc lónh vöïc kinh teá, xaõ hoäi, vaên hoùa, khoa hoïc - kyõ thuaät vaø

haønh chính.

4) Giuùp ñôõ laãn nhau döôùi caùc hình thöùc ñaøo taïo vaø cung caáp caùc phöông

tieän nghieân cöùu trong caùc lónh vöïc giaùo duïc, chuyeân moân, kyõ thuaät vaø haønh

chính.

5) Coäng taùc coù hieäu quaû hôn ñeå söû duïng toát hôn neàn noâng nghieäp vaø caùc

ngaønh coâng nghieäp cuûa nhau, môû roäng maäu dòch keå caû vieäc nghieân cöùu caùc vaán

ñeà veà buoân baùn haøng hoùa giöõa cac nöôùc, caûi thieän caùc phöông tieän giao thoâng,

lieân laïc, naâng cao möùc soáng cuûa nhaân daân.

6) Thuùc ñaåy vieäc nghieân cöùu veà Ñoâng Nam AÙ.

7) Duy trì söï hôïp taùc chaët cheõ cuøng coù lôïi vôùi caùc toå chöùc quoác teá vaø khu

vöïc coù toân chæ vaø muïc ñích töông hôïp vaø tìm kieám caùc caùch thöùc nhaèm ñaït ñöôïc

moät söï hôïp taùc chaët cheõ hôn nöõa giöõa caùc toå chöùc naøy.

Nhö vaäy, nhöõng muïc ñích thaønh laäp toå chöùc ASEAN cho thaáy raèng caùc

nöôùc thaønh vieân ñeàu nhaän thaáy söï hôïp taùc bình ñaúng giöõa caùc nöôùc trong Hieäp

hoäi seõ ñem laïi lôïi ích chung cho moãi quoác gia, goùp phaàn xaây döïng neàn taûng

vöõng chaéc cho hoøa bình, oån ñònh vaø phoàn vinh treân theá giôùi noùi chung vaø khu

vöïc Ñoâng Nam AÙ noùi rieâng.

Töø khi thaønh laäp cho ñeán nay, ASEAN ñaõ traûi qua nhieàu cuoäc hoïp caùc

caáp, vaïch ra phöông höôùng hoaït ñoäng, chính saùch phaùt trieån quan heä treân caùc

lónh vöïc giöõa caùc nöôùc trong vaø ngoaøi khu vöïc. Vò theá quoác teá cuûa ASEAN ngaøy

caøng naâng cao.

2.1.2. VIEÄT NAM GIA NHAÄP ASEAN

Thaäp nieân 80 (theá kyû XX) tình hình theá giôùi coù nhieàu thay ñoåi, Vieät Nam

traûi qua nhieàu thaäp nieân chieán tranh ñaõ phaûi höùng chòu nhöõng haäu quaû nghieâm

troïng chöa töøng thaáy trong suoát chieàu daøi lòch söû. Xuaát phaùt töø thöïc traïng ñaát

nöôùc sau chieán tranh cuøng xu theá phaùt trieån cuûa theá giôùi, Ñaïi hoäi Ñaûng Coäng saûn

Vieät Nam laàn thöù VI (12/1986) ñaõ ñeà ra ñöôøng loái ñoåi môùi, ñoåi môùi coù nguyeân

taéc ñeå giöõ vöõng vaø phaùt trieån chuû nghóa xaõ hoäi. Tröôùc nhöõng boái caûnh lòch söû ñoù,

Vieät Nam nhaän thaáy ñöïôc taàm quan troïng cuûa vieäc hoäi nhaäp , tröôùc heát laø hoäi

nhaäp khu vöïc. Caùc nöôùc ASEAN luùc giôø cuõng ñaõ baét ñaàu caûi thieän quan heä vôùi

Vieät Nam treân caùc lónh vöïc chính trò, ngoaïi giao, kinh teá...

Sau nhöõng ñoäng thaùi tích cöïc töø caû hai phía nhaèm thöïc hieän ñöôøng loái ñoái

thoaïi, hôïp taùc trong khu vöïc vaø hoaø nhaäp quoác teá, cuøng vôùi quaù trình tham khaûo

yù kieán cuûa caû hai phía, caùc nöôùc ASEAN ñaõ quyeát ñònh keát naïp Vieät Nam laø

thaønh vieân thöù 7 cuûa Hieäp hoäi caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ taïi Hoäi nghò ngoaïi

tröôûng ASEAN laàn 28 toå chöùc vaøo thaùng 7/1995 ôû Brunei.

Ngaøy 28/7/1995, taïi Brunei, nöôùc Coäng hoaø xaõ hoäi chuû nghóa Vieät Nam ñaõ

chính thöùc trôû thaønh thaønh vieân thöù 7 cuûa toå chöùc ASEAN sau 3 naêm laø quan saùt

vieân. Taïi leã keát naïp, thay maët chính phuû Vieät Nam, Boä tröôûng Nguyeãn Maïnh

Caàm ñaõ cam keát: "Vôùi tö caùch laø thaønh vieân chính thöùc cuûa ASEAN, Vieät Nam

seõ thöïc hieän moïi nghóa vuï vaø traùch nhieäm cuûa moät nöôùc thaønh vieân theo ñuùng

toân chæ, muïc ñích vaø nguyeân taéc vaø caùc quy ñònh ñaõ ghi roõ trong caùc vaên kieän cuûa

Hieäp hoäi, bao goàm caû veäic tham gia AFTA. Cuøng vôùi caùc nöôùc thaønh vieân khaùc,

chuùng toâi cuõng seõ tích cöïc tham gia caùc chöông trình hôïp taùc cuûa ASEAN, taêng

cöôøng phoái hôïp hoaït ñoäng trong khuoân khoå ASEAN, goùp phaàn cuûng coá vaø phaùt

trieån ASEAN thaønh moät toâ chöùc khu vöïc vöõng maïnh vaø coù uy tín cao, phaán ñaáu

cho moät Ñoâng Nam AÙ hoaø bình, oån ñònh, hôïp taùc vaø phoàn vinh" [43,tr136].

Vieäc Vieät Nam trôû thaønh thaønh vieân chính thöùc cuûa ASEAN laø moät söï

kieän coù yù nghóa quan troïng ñoái vôùi caû Vieät Nam vaø caùc nöôùc ASEAN luùc giôø.

Ñaùnh giaù veà söï kieän naøy, Boä tröôûng ngoaïi giao Indonesia cho raèng: "chuùng ta

vöøa chöùng kieán moät söï kieän troïng ñaïi trong bieân nieân söû ASEAN. Vieäc keát naïp

Vieät Nam vaøo gia ñình ASEAN coù yù nghóa hôn nhieàu, chöù khoâng phaûi chæ laø vieäc

taêng soá löôïng thaønh vieân töø 6 leân 7. Vieät Nam chaéc chaén seõ laøm taêng söùc soáng vaø

söùc maïnh taäp theå cuûa chuùng ta" [43,tr137]. Vieät Nam gia nhaäp ASEAN ñaõ kheùp

laïi thôøi kyø ñoái ñaàu trong quaù khöù, môû ra thôøi kyø môùi trong quan heä hôïp taùc giöõa

caùc nöôùc ASEAN vaø Vieät Nam vì söï phaùt trieån, oån ñònh, phoàn vinh cuûa khu vöïc

Ñoâng Nam AÙ.

Tham gia vaøo ASEAN cuûa Vieät Nam phuø hôïp vôùi xu theá khu vöïc hoaù

ñang phaùt trieån maïnh ôû Ñoâng Nam AÙ cuõng nhö treân theá giôùi. Tham gia ASEAN

ñöôïc xem nhö böôùc ñi khôûi ñaàu ñeå Vieät Nam ngaøy caøng tieán xa hôn treân con

ñöôøng hoäi nhaäp quoác teá, maø gaàn nhaát laø gia nhaäp dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu

AÙ - Thaùi Bình Döông vaø chæ coøn trong thôøi gian ngaén nöõa seõ laø WTO.

2.2. QUAN HEÄ KINH TEÁ ASEAN -VIEÄT NAM TRONG KHUOÂN KHOÅ

APEC (1998 - 2005)

Moái quan heä giöõa Vieät Nam vaø ASEAN dieãn bieán phöùc taïp chuû yeáu bò chi

phoái bôûi cuïc dieän Chieán tranh laïnh. Tröôùc 1975, caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ ñoái ñaàu

vôùi Vieät Nam, ñeán cuoái nhöõng naêm 80 vaø ñaàu nhöõng naêm 90 cuûa theá kæ XX, moái

quan heä naøy chuyeån daàn sang ñoái thoaïi, hoäi nhaäp. Quaù trình naøy dieãn bieán phöùc

taïp coù luùc hoøa dòu, coù luùc caêng thaúng (vaán ñeà Campuchia 1979 - 1989), tuøy theo

tình hình theá giôùi vaø khu vöïc. Cuoái naêm 1989, khi vaán ñeà Campuchia ñöôïc giaûi

quyeát, quan heä giöõa Vieät Nam vaø ASEAN ñöôïc caûi thieän, môû ra khaû naêng môùi

trong quan heä hôïp taùc ôû Ñoâng Nam AÙ. Chính phuû Vieät Nam ñaõ sang thaêm nhieàu

nöôùc ASEAN, cuøng xaây döïng moät Ñoâng Nam AÙ hoøa bình höõu nghò, hôïp taùc vaø

phaùt trieån, ñeán thaùng 7/1995, Vieät Nam trôû thaønh thaønh vieân thöù baûy cuûa toå chöùc

ASEAN. Ñeán naêm 1999, caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ ñeàu laø thaønh vieân cuûa Hieäp hoäi

caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ. Keå töø ñaây, toå chöùc ASEAN thöïc söï laø moät lieân minh

chính trò - kinh teá - vaên hoùa nhaèm xaây döïng nhöõng moái quan heä hoøa bình höõu

nghò, hôïp taùc vaø phaùt trieån giöõa caùc nöôùc trong khu vöïc Ñoâng Nam AÙ. Ñoái vôùi

Vieät Nam, ñaây laø ñieàu kieän ñeå Vieät Nam hoøa nhaäp vaøo caùc hoaït ñoäng trong khu

vöïc Ñoâng Nam AÙ, taêng cöôøng moái quan heä hôïp taùc vaø hieåu bieát laãn nhau treân

caùc lónh vöïc kinh teá, vaên hoùa, khoa hoïc - kó thuaät... giöõa Vieät Nam vaø caùc nöôùc

trong khu vöïc.

Trong thôøi kì quaù ñoä tieán leân CNXH ôû nöôùc ta, thöïc traïng kinh teá laø moät

moái baän taâm lôùn nhaát cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo Ñaûng vaø Nhaø nöôùc Vieät Nam. Do

nhieàu thaäp nieân chieán tranh, do thoùi quen laøm kinh teá cuûa moät ñaát nöôùc coù truyeàn

thoáng noâng nghieäp laâu ñôøi vaø tieáp thu maùy moùc moâ hình cuûa Lieân Xoâ vaø Ñoâng

AÂu ñeå xaây döïng CNXH, ta cuõng ñaõ ñaït ñöôïc moät soá thaønh töïu laøm cô sôû giaûi

phoùng ñaát nöôùc, daân toäc cuõng nhö nhöõng cô sôû ñaàu tieân trong vieäc xaây döïng

CNXH. Tuy nhieân, beân caïnh ñoù chuùng ta cuõng gaëp voâ vaøn khoù khaên, phaïm phaûi

sai laàm daãn ñeán cuoäc khuûng hoaûng kinh teá - xaõ hoäi, söï suïp ñoå cuûa moâ hình xaây

döïng CNXH ôû Lieân Xoâ vaø Ñoâng AÂu ñaõ giuùp cho Ñaûng, Nhaø nöôùc vaø nhaân daân

ruùt kinh nghieäm ñeå xaây döïng CNXH trong boái caûnh môùi, phuø hôïp vôùi ñieàu kieän

cuûa ñaát nöôùc ta, ñem laïi ñoäc laäp, töï do thaät döï cho ñaát nöôùc, aám no, haïnh phuùc

cho nhaân daân.

Trong quan heä ñoái ngoaïi, Vieät Nam coù nhöõng chính saùch chieán löôïc, cuï

theå vaø hieäu quaû nhaèm chuû ñoäng taïo ra caùc moái quan heä quoác teá thuaän lôïi giöõa

nöôùc ta vôùi caùc nöôùc trong coäng ñoàng theá giôùi nhaèm ñaûm baûo vaø thuùc ñaåy quaù

trình "phaùt trieån beân trong cuûa ñaát nöôùc vaø nöôùc ta hoøa nhaäp vôùi caùc nöôùc trong

quaù trình tieán leân cuûa nhaân loaïi".

Keå töø khi Vieät Nam gia nhaäp toå chöùc ASEAN (thaùng 7/1995) vôùi söï ñoùng

goùp vaø noã löïc cuûa mình, Vieät Nam ñaõ tích cöïc tham gia vaøo caùc chöông trình hôïp

taùc cuûa ASEAN

2.2.1. CHÖÔNG TRÌNH HÔÏP TAÙC KINH TEÁ CUÛA ASEAN VAØ SÖÏ

THAM GIA CUÛA VIEÄT NAM

Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, ASEAN ñaõ thoâng qua nhöõng chöông trình thuùc

ñaåy söï hôïp taùc thöông maïi giöõa caùc nöôùc thaønh vieân nhaèm taêng cöôøng söï buoân

baùn vaø ñaàu tö. Söï hôïp taùc naøy ñöôïc thöïc hieän trong 5 chöông trình:

1. Chöông trình xaây döïng ASEAN trôû thaønh khu vöïc maäu dòch töï do

(AFTA) baèng thöïc hieän keá hoaïch thueá quan öu ñaõi coù hieäu löïc chung

(CEPT)

2. Chöông trình hôïp taùc haøng hoùa: thaønh laäp Ngaân haøng döõ lieäu ASEAN

(ADBC); Döï aùn nghieân cöùu thò tröôøng haøng hoùa

3. Hoäi chôï thöông maïi ASEAN: thöïc hieän luaân phieân haøng naêm ôû caùc nöôùc

thaønh vieân vôùi söï tham gia cuûa nhieàu nöôùc trong vaø ngoaøi khu vöïc.

4. Chöông trình tham khaûo yù kieán khu vöïc tö nhaân: do phoøng thöông maïi

vaø coâng nghieäp ASEAN thöïc hieän.

5. Chöông trình phoái hôïp laäp tröôøng trong caùc vaán ñeà thöông maïi quoác teá

coù taùc ñoäng ñeán ASEAN

Moät trong nhöõng chöông trình hôïp taùc kinh teá khu vöïc lôùn nhaát ASEAN laø

thöïc hieän chöông trình thueá quan öu ñaõi coù hieäu löïc nhaèm bieán ASEAN thaønh

khu vöïc maäu dòch töï do. Hoäi nghò thöôïng ñænh ASEAN laàn thöù tö (thaùng 1/1992)

hoïp taïi Singapore ñaõ thoâng qua CEPT vaø chöông trình naøy baét ñaàu coù hieäu löïc töø

ngaøy 01/01/1993.

Chöông trình thueá quan öu ñaõi coù hieäu löïc chung (CEPT) thöïc chaát laø

chöông trình caét giaûm thueá quan chung xuoáng möùc 0% ñeán 5% khi caùc nöôùc

thaønh vieân cuûa ASEAN quan heä buoân baùn vôùi nhau. Caùc saûn phaåm thöïc hieän

giaûm thueá nhaäp khaåu do caùc nöôùc hoäi vieân ASEAN töï nguyeän ñeà nghò, bao goàm

chöông trình caét giaûm thueá quan nhanh vaø chöông trình caét giaûm thueá quan thoâng

thöôøng.

Theo hieäp ñònh veà CEPT, caùc maët haøng thuoäc caùc lónh vöïc sau seõ ñöôïc

höôûng qui ñònh veà öu ñaõi thueá quan:

- Ngaønh cheá taïo, tö lieäu saûn xuaát, noâng phaåm cheá bieán

Naêm 1992, 15 nhoùm saûn phaåm ñöôïc ñöa vaøo CEPT laø daàu thöïc vaät, xi

maêng, hoaù chaát, döôïc lieäu, phaân boùn, ñoà nhöïa, caùc saûn phaåm cao su, caùc saûn

phaåm da, boät giaáy, haøng deät, caùc saûn phaåm goám vaø thuyû tinh, ñaù quyù vaø ñoà trang

söùc, catoát ñoàng, ñoà ñieän töû, ñoà duøng baèng goã vaø maây song. Ñaây laø caùc maët haøng

thuoäc chöông trình caét giaûm thueá quan nhanh.

- Noâng saûn cheá bieán: goàm caùc saûn phaåm thòt, caù, suùc saûn, caø pheâ, cheø, nguõ

coác, haït coù daàu, daàu môõ ñoäng vaät, thòt chín, ñöôøng...

- Taát caû caùc noâng laâm saûn chöa qua cheá bieán.

Hôïp taùc trong caùc lónh vöïc haøng hoaù giöõa caùc nöôùc thaønh vieân: hieän

coù hai döï aùn ñaõ ñöôïc thoâng qua vaø göûi cho UNDP xin taøi trôï. Ñoù laø Ngaân haøng

döõ lieäu veà haøng hoaù cuûa ASEAN (ADBC); Nghieân cöùu thò tröôøng haøng hoaù cuûa

ASEAN (ACMS).

Hoäi chôï thöông maïi cuûa caùc nöôùc ASEAN: caùc nöôùc ASEAN thoaû thuaän

thöôøng xuyeân toå chöùc hoäi chôï thöông maïi vì ñaây laø dòp ñeå caùc doanh nhaân vaø

thöông gia trong vaø ngoaøi khu vöïc gaëp gôõ, trao ñoåi thoâng tin veà thöông maïi vaø

phaùt trieån trong khu vöïc nhaèm môû roäng buoân baùn trong vaø ngoaøi ASEAN, tranh

thuû ñaàu tö, môû roäng du lòch.

Tham khaûo yù kieán vôùi khu vöïc tö nhaân:

Khu vöïc tö nhaân ñoùng vai troø quan troïng trong söï phaùt trieån noùi chung vaø

söï taêng tröôûng kinh teá noùi rieâng cuûa caùc nöôùc ASEAN.

Töø khi môùi thaønh laäp, caùc chính phuû trong ASEAN ñaõ nhaän thöùc ñöôïc söï

tham gia cuûa khu vöïc tö nhaân seõ laøm cho hôïp taùc kinh teá giöõa caùc nöôùc ASEAN

coù yù nghóa hôn. Vì vaäy, naêm 1972, Caùc phoøng thöông maïi vaø coâng nghieäp

ASEAN (ACCI) ñaõ ñöïôc thaønh laäp vaø ngaøy caøng coù vai troø quan troïng trong

phaùt trieån kinh teá cuûa ASEAN.

Chöông trình phoái hôïp laäp tröôøng trong caùc vaán ñeà thöông maïi quoác

teá coù taùc ñoäng ñeán ASEAN:

Caùc nöôùc ASEAN coù cô caáu saûn phaåm xuaát khaåu khaù gioáng nhau vaø söï

phaùt trieån xuaát khaåu chuû yeáu döïa vaøo caùc thò tröôøng EU, Hoa Kì, Nhaät Baûn...

75% kim ngaïch xuaát khaåu cuûa ASEAN laø thöïc hieän vôùi beân ngoaøi [36; 39]. Vì

vaäy, söï phoái hôïp laäp tröôøng trong buoân baùn quoác teá coù yù nghóa quan troïng giuùp

caùc nöôùc ASEAN thoáng nhaát haønh ñoäng choáng laïi nhöõng chính saùch baûo hoä maäu

dòch cuûa caùc thò tröôøng khaùc laøm giaûm kim ngaïch xuaát khaåu cuûa caùc nöôùc thaønh

vieân ASEAN.

Nhìn chung, ASEAN ñaõ coù nhöõng chöông trình hôïp taùc vaø böôùc ñi cuï theå

ñeå tieán ñeán thaønh laäp moät khu vöïc maäu dòch töï do nhaèm thuùc ñaåy söï buoân baùn vaø

ñaàu tö giöõa caùc nöôùc hoäi vieân. Vieäc nghieân cöùu caùc chöông trình hôïp taùc cuûa

ASEAN giuùp cho caùc nöôùc ASEAN noùi chung, Vieät Nam noùi rieâng tieán gaàn nhau

hôn trong quaù trình hoäi nhaäp khu vöïc vaø quoác teá.

2.2.2. CHÖÔNG TRÌNH XAÂY DÖÏNG ASEAN THAØNH KHU VÖÏC

MAÄU DÒCH TÖÏ DO (AFTA) VAØ SÖÏ THAM GIA CUÛA VIEÄT NAM

Töø khi coøn laø quan saùt vieân cuûa toå chöùc ASEAN, Vieät Nam ñaõ cam keát

tham gia vaøo caùc chöông trình hôïp taùc khu vöïc, trong ñoù coù AFTA. Naêm 1994,

trong thö göûi Chuû tòch Uyû ban thöôøng tröïc ASEAN Mohamad Bolkiah, Boä tröôûng

Ngoaïi giao Vieät Nam Nguyeãn Maïnh Caàm ñaõ cam keát: Vieät Nam seõ baét ñaàu thöïc

hieän Hieäp ñònh veà Loä trình CEPT cho AFTA vaøo ngaøy 1/1/1996 treân cô sôû nhöõng

cam keát ñaõ ñöôïc cuøng nhau thoaû thuaän bao goàm:

-Ñôït ñaàu tieân trong caùc cam keát CEPT - AFTA seõ ñöôïc thöïc hieän vaøo

1/1/1996

-Moät thôøi gian bieåu roõ raøng cho vieäc thöïc hieän CEPT tröôùc Hoäi nghò

thöôïng ñænh laàn thöù V (12/1995) cuûa Vieät Nam ñeå tuaân thuû ñaày ñuû caùc cam keát

CEPT-AFTA

Muïc tieâu hieän thöïc hoaù AFTA laø naêm 2006. [ 43,tr140]

Sau khi ñöôïc keát naïp vaøo ASEAN, nöôùc ta ñaõ coù nhöõng hoaït ñoäng tích cöïc

chuaån bò cho vieäc thöïc hieän CEPT. Ñeán thaùng 12/1995, Vieät Nam ñaõ ñeä trình

1366 danh muïc haøng hoaù cuûa mình ñeå tham gia chöông trình caét giaûm thueá quan.

Danh muïc caét giaûm thueá quan ngay cuûa Vieät Nam chuû yeáu taäp trung vaøo nhöõng

maët haøng coù thueá suaát hôn 20% vaø moät soá maët haøng coù thueá suaát cao nhöng Vieät

Nam ñang coù lôïi theá xuaát khaåu.

Sang ñaàu naêm 1996, chính phuû Vieät Nam ñaõ ban boá Nghò ñònh 91/CP qui

ñònh vieäc thöïc hieän CEPT. Vieäc naøy cho thaáy Vieät Nam ñaùnh giaù raát cao vieäc

tham gia vaøo tieán trình hoäi nhaäp kinh teá khu vöïc. Döïa treân keát quaû nghieân cöùu veà

AFTA vaø kinh nghieäm trieån khai AFTA cuûa caùc nöôùc trong khu vöïc, Uyû ban

thöôøng vuï Quoác hoäi ñaõ ñeà ra nhöõng nguyeân taéc chæ ñaïo vieäc xaây döïng lòch trình

giaûm thueá theo chöông trình CEPT cuûa nöôùc ta:

- Khoâng gaây aûnh höôûng tôùi nguoàn thu ngaân saùch

- Baûo hoä hôïp lyù cho neàn saûn xuaát trong nöôùc

- Taïo ñieàu kieän khuyeán khích vieäc chuyeån giao kyõ thuaät ñoåi môùi coâng

ngheä cho caùc ngaønh coâng nghieäp trong nöôùc

- Hôïp taùc vôùi caùc nöôùc ASEAN treân cô sôû caùc quy ñònh cuûa Hieäp ñònh

CEPT ñeå tranh thuû öu ñaõi, thò tröôøng cho xuaát khaåu vaø thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi.

[43,tr142]

Vieät Nam chính thöùc thöïc hieän chöông trình giaûm thueá nhaäp khaåu vaøo

thaùng 1/1/1996 taïi Haø Noäi. Trong quaù trình thöïc hieän chöông trình CEPT/AFTA,

Vieät Nam ñaõ tham gia trong caùc chöông trình sau:

2.2.2.1.Chöông trình caét giaûm thueá quan

Tieán trình caét giaûm thueá quan cuûa Vieät Nam: Vieät Nam hieän ñang

trong giai ñoaïn baét ñaàu caét giaûm thueá neân khoâng aùp duïng chöông trình giaûm thueá

caáp toác. Vieät Nam chæ ñöa ra 875 danh muïc haøng hoaù ñaõ coù möùc thueá nhaäp khaåu

thaáp töø 0% - 5% ñaùp öùng yeâu caàu cuûa CEPT moät caùch töï nhieân, vaø giaûm thueá

nhaäp khaåu bình thöôøng coù lòch trình thöïc hieän keå töø 1/1/1998. Nhöõng vieäc laøm

naøy giuùp Vieät Nam coù theâm thôøi gian caûi tieán heä thoáng thueá noäi ñòa, baûo ñaûm

nguoàn thu ngaân saùch vaø baûo hoä neàn kinh teá nöôùc nhaø.

Danh muïc loaïi tröø hoaøn toaøn: bao goàm nhöõng nhoùm maët haøng coù aûnh

höôûng ñeán an ninh quoác gia, cuoäc soáng vaø söùc khoeû con ngöôøi, ñoäng thöïc vaät,

ñeán caùc giaù trò lòch söû, ngheä thuaät... cuøng vôùi moät soá nhöõng maët haøng hieän ta

ñang nhaäp khaåu nhieàu vôùi ASEAN maø khoâng coù khaû naêng xuaát khaåu vaø ñang coù

möùc thueá cao trong bieåu thueá. Danh muïc naøy hieän coù treân 150 maët haøng thuoäc

caùc nhoùm maët haøng nhö ñoäng vaät soáng, thuoác phieän, thuoác noå, vuõ khí, xaêng daàu,

oâ toâ chôû khaùch döôùi 15 choã ngoài...

Danh muïc loaïi tröø taïm thôøi: ñöôïc xaây döïng caên cöù vaøo qui ñònh cuûa

CEPT vaø keá hoaïch phaùt trieån ñeán naêm 2010 cuûa caùc ngaønh kinh teá trong nöôùc

cuøng ñaëc ñieåm cuûa neàn kinh teá Vieät Nam nhaèm ñaït ñöôïc yeâu caàu khoâng aûnh

höôûng ñeán nguoàn thu ngaân saùch vaø baûo hoä caùc ngaønh saûn xuaát trong nöôùc.

Danh muïc naøy cuûa Vieät Nam coù khoaûng 1200 maët haøng, chuû yeáu bao goàm

caùc maët haøng coù thueá suaát treân 20% vaø moät soá maët haøng tuy coù thueá suaát thaáp

hôn 20% nhöng tröôùc maét phaûi baûo hoä baèng thueá nhaäp khaåu, hoaëc caùc maët haøng

ñang ñöïôc aùp duïng caùc bieän phaùp phi quan thueá ngoaøi bieän phaùp haïn cheá soá

löôïng nhö haøng phaûi coù giaáp pheùp cuûa Boä quaûn lyù chuyeân ngaønh, haøng phaûi qua

kieåm tra nhaø nöôùc veà chaát löôïng, haøng phaûi qua kieåm tra veä sinh dòch teå, vaø haøng

phaûi qua kieåm tra veà an toaøn lao ñoäng, caùc maët haøng ñang ñöôïc döï kieán taêng

thueá suaát.

Tuy nhieân, töø 1/1/1999 ñeán 1/1/2003, moãi naêm, Vieät Nam phaûi chuyeån

20% danh muïc haøng hoaù tröø taïm thôøi sang danh muïc caét giaûm thueá.

Danh muïc caùc maët haøng noâng saûn chöa cheá bieán nhaïy caûm: bao goàm

caùc maët haøng nhö thòt, tröùng gia caàm...

Danh muïc caét giaûm thueá quan: chuû yeáu bao goàm 1633 caùc maët haøng

hieän ñang coù thueá suaát thaáp hôn 20% vaø moät soá maët haøng coù thueá suaát cao hôn

nhöng Vieät Nam ñang coù theá maïnh veà xuaát khaåu.

2.2.2.2. Chöông trình aùp duïng caùc bieän phaùp phi quan thueá

Chöông trình naøy aùp duïng caùc bieän phaùp ñeå baûo hoä thò tröôøng nhö haïn

ngaïch, giaáp pheùp nhaäp khaåu, caùc bieän phaùp mang tính kyõ thuaät tinh vi nhö qui

ñònh caùc tieâu chuaån veà veä sinh, veà caùc tieâu chuaån caàn ñaùp öùng ñoái vôùi saûn phaåm

nhaäp khaåu, veà kinh teá, bao bì, veà möùc ñoä gaây oâ nhieãm moâi tröôøng cho pheùp...

[36,tr43].

Vieät Nam cuõng tham gia vaøo chöông trình naøy, nhöng ôû möùc ñoä coøn giaûn

ñôn, khoâng nhö ôû caùc nöôùc ASEAN khaùc. Vì vaäy, thôøi gian tôùi, Vieät Nam caàn

phaûi xem xeùt nhaèm boå sung caùc bieän phaùp phi quan thueá ñeå taêng cöôøng baûo hoä

thò tröôøng trong nöôùc khi haøng raøo thueá quan ngaøy caøng giaûm.

2.2.2.3. Caûi tieán heä thoáng haûi quan

Vieäc caûi tieán heä thoáng haûi quan coù yù nghóa quan troïng trong vieäc ñaåy

maïnh quaù trình töï do hoaù thöông maïi giöõa caùc nöôùc ASEAN. Cheá ñoä haûi quan

cuûa moãi nöôùc ASEAN coù nhöõng ñieåm khaùc bieät, vì vaäy, cuøng vôùi Haûi quan caùc

nöôùc ASEAN, Haûi quan Vieät Nam ñaõ vaø ñang phoái hôïp vôùi nhau giaûi quyeát

nhöõng vaán ñeà coù lieân quan tôùi vieäc caûi tieán heä thoáng haûi quan:

- Ñieàu hoaø thoáng nhaát danh muïc bieåu thueá quan cuûa caùc nöôùc ASEAN

- Ñieàu hoaø thoáng nhaát caùc heä thoáng trò giaù haûi quan ñeå tính thueá

- Ñieàu hoaø thoáng nhaát quy trình thuû tuïc haûi quan ASEAN

- Xuaát baûn saùch Höôùng daãn veà caùc quy trình thuû tuïc haûi quan cuûa caùc

nöôùc

- Trieån khai heä thoáng Luoàng xanh ñeå nhanh choùng hoaøn thaønh caùc thuû tuïc

haûi quan cho caùc saûn phaåm cuûa CEPT

- Tôø khai haûi quan chung

- Hieäp ñònh haûi quan cuûa caùc nöôùc ASEAN. [36; 44]

Chöông trình xaây döïng ASEAN thaønh khu vöïc maäu dòch töï do thoâng qua

vieäc thöïc hieän keá hoaïch thueá quan öu ñaõi coù hieäu löïc chung (CEPT) cuûa caùc

nöôùc ôû khu vöïc Ñoâng Nam AÙ cuõng phaàn naøo chòu aûnh höôûng cuûa xu theá toøan caàu

hoùa neàn kinh teá. Thoâng qua chöông trình naøy, ASEAN höôùng tôùi muïc tieâu thöïc

hieän thuaän lôïi hoùa trong trao ñoåi thöông maïi giöõa caùc nöôùc thaønh vieân. Vaø nhö

vaäy, noù cuõng goùp phaàn thöïc hieän muïc tieâu thuaän lôïi hoùa thöông maïi maø caùc nhaø

laõnh ñaïo APEC ñaõ ñaët ra töø khi toå chöùc naøy ñöôïc thaønh laäp.

Ngoaøi tham gia vaøo AFTA, Vieät Nam coøn tham gia vaøo nhieàu chöông

trình hôïp taùc khaùc cuûa ASEAN, ñaùng keå ñeán laø chöông trình hôïp taùc coâng nghieäp

ASEAN (AICO), vaø Keá hoaïch xaây döïng khu vöïc ñaàu tö ASEAN (AIA). Tuy

nhieân, do trình ñoä phaùt trieån kinh teá cuûa Vieät Nam coøn chöa phaùt trieån nhö moät

soá nöôùc ASEAN goác, vì vaäy, tham gia cuûa Vieät Nam vaøo caùc chöông trình naøy

coøn nhieàu haïn cheá.

2.2.3. QUAN HEÄ KINH TEÁ TRONG LÓNH VÖÏC ÑAÀU TÖ GIÖÕA

ASEAN VAØ VIEÄT NAM TRONG KHUOÂN KHOÅ APEC (1998 - 2005)

2.2.3.1. Cô sôû quan heä hôïp taùc ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät

Nam

Nhaèm thöïc hieän thaønh coâng ñöôøng loái Ñoåi môùi cuûa Ñaûng (ñeà ra taïi Ñaïi hoäi

VI cuûa Ñaûng, thaùng 12/1986) ñeå phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi trong thôøi kì coâng

nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa ñaát nöôùc. Ñaûng vaø Nhaø nöôùc Vieät Nam ñaõ coù nhöõng

böôùc chuaån bò cho quan heä hôïp taùc ñaàu tö cuûa caùc nöôùc phaùt trieån vaøo Vieät Nam,

ñaëc bieät laø nhöõng nöôùc trong khu vöïc ASEAN.

Töø sau Ñaïi hoäi VI cuûa Ñaûng (thaùng 12/1986) ñeán naêm 2000, Nhaø nöôùc Vieät

Nam ñaõ taïo nhieàu ñieàu kieän, chính saùch, bieän phaùp vaø ban haønh nhieàu vaên baûn

phaùp lyù thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi, hôïp taùc kinh teá, cuûa caùc nöôùc vaøo Vieät Nam

trong ñoù coù caùc nöôùc ASEAN. Nhieàu Hieäp ñònh hôïp taùc kinh teá giöõa Vieät Nam

vaø caùc nöôùc (trong ñoù coù nhieàu nöôùc thuoäc khoái ASEAN) laàn löôït ñöôïc kí keát.

Bieåu hieän cuï theå qua:

- Thaùng 12/1987, Luaät ñaàu tö nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam ñöôïc ban haønh (coù

hieäu löïc thaùng 01/1988). Töø khi ban haønh coù hieäu löïc ñeán naêm 2000, boä luaät traûi

qua 4 laàn söûa ñoåi, boå sung vaøo nhöõng naêm 1990, 1992, 1996 vaø naêm 2000. Vieäc

söûa ñoåi, boå sung nhaèm ñaùp öùng nhöõng thay ñoåi caàn thieát, taïo thuaän lôïi cho moâi

tröôøng ñaàu tö thoâng thoaùng, haáp daãn hôn ñoái vôùi caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi töø ñoù

thu huùt ñöôïc nhieàu hôn nguoàn voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi trong ñoù coù nguoàn voán

khoâng nhoû töø caùc nöôùc ASEAN ñaàu tö laøm aên ôû Vieät Nam.

- Beân caïnh ñoù, nhöõng chính saùch khaùc ñöôïc Nhaø nöôùc Vieät Nam boå sung

vaø hoaøn thieän daàn ñaõ taïo theâm thuaän lôïi cho caùc nhaø ñaàu tö treân caùc lónh vöïc taøi

chính, ngaân haøng, ñaát ñai, thaåm ñònh dö aùn, ... nhaèm khuyeán khích, öu ñaõi caùc döï

aùn ñaàu tö cuûa nöôùc ngoaøi.

- Rieâng ñoái vôùi caùc nöôùc trong khoái ASEAN, Vieät Nam ñaõ kí haøng loaït

caùc Hieäp ñònh veà khuyeán khích vaø baûo hoä ñaàu tö vôùi Thaùi Lan, Malaysia,

Philippines, Singapore, Indonesia (hieäu löïc phaùp lyù keå töø naêm 1991, 1992). Caùc

Hieäp ñònh coù hieäu löïc 10 naêm trôû leân.

- Tieáp ñoù vaøo cuoái naêm 1995, Vieät Nam cuøng ASEAN kí Hieäp ñònh veà

khuyeán khích vaø baûo hoä ñaàu tö ASEAN (AIA). YÙ nghóa cuûa söï kieän naøy laø nhaèm

taêng cöôøng ñaàu tö giöõa caùc nöôùc ASEAN vaø thu huùt voán ñaàu tö töø nhöõng khu vöïc

khaùc vaøo Ñoâng Nam AÙ.

Söï phaùt trieån kinh teá ôû Ñoâng Nam AÙ sau moät thôøi gian daøi tieán trieån ñaõ

phaàn naøo chöõng laïi sau cuoäc khuûng hoaûng tieàn teä chaâu AÙ (1997). Töø söï kieän treân,

Vieät Nam ñaõ ñöa ra moät soá giaûi phaùp nhaèm caûi thieän moâi tröôøng ñaàu tö vaø thu

huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi, ban haønh moät soá vaên baûn phaùp lyù:

- Quy ñònh 08/1998 NÑ-CP (ngaøy 22/1/1998) veà Quy cheá thaønh laäp Hieäp

hoäi doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam.

- Nghò ñònh 01/1998 NÑ-CP (ngaøy 23/1/1998) veà moät soá bieän phaùp khuyeán

khích, baûo ñaûm ñaàu tö.

- Chæ thò soá 11-TTG (ngaøy 16/3/1998) veà vieäc thöïc hieän nghò ñònh soá

10/1998/NÑ-CP veà caûi tieán thuû tuïc ñaàu tö.

- Quyeát ñònh soá 53/1999/ QÑ-TTG (ngaøy 26/3/1999) cuûa thuû töôùng Chính

phuû veà moät soá bieän phaùp khuyeán khích ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam.

Ngoaøi nhöõng hieäp ñònh song phöông veà khuyeán khích vaø baûo hoä ñaàu tö

giöõa Vieät Nam vaø ASEAN coøn coù nhöõng hieäp ñònh veà kinh teá, thöông maïi vaø caùc

lónh vöïc khaùc giöõa Vieät Nam vôùi caùc nöôùc ASEAN ñöôïc kí keát.

Nhö vaäy, Luaät ñaàu tö nöôùc ngoaøi vaøo Vieät Nam, caùc vaên baûn thi haønh

döôùi luaät cuøng caùc hieäp ñònh kinh teá cuûa Vieät Nam vôùi töøng nöôùc cuõng nhö vôùi

caû khoái ASEAN ñaõ xaây döïng thaønh moät khung phaùp lyù quan troïng cho quan heä

hôïp taùc, ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam thuùc ñaåy söï phaùt trieån kinh

teá cuûa caùc nöôùc trong khu vöïc cuøng söï thònh vöôïng chung cuûa khu vöïc Ñoâng

Nam AÙ.

2.2.3.2. Quaù trình ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam (1998-

2005)

Quaù trình ñaàu tö

Sau nhöõng böôùc xuùc tieán hoäi nhaäp cuøng nhöõng cô sôû phaùp lyù veà moái quan

heä giöõa Vieät Nam vôùi caùc nöôùc khoái ASEAN ñöôïc ban haønh töø naêm 1988 vaø

ñöôïc boå sung söûa ñoåi daàn cho ñeán naêm 2000, Vieät Nam nhanh choùng thu huùt

ñöôïc caùc nguoàn voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi noùi chung vaø caùc nöôùc khoái ASEAN noùi

rieâng.

Ngay töø raát sôùm, caùc nöôùc ASEAN ñaõ ñaàu tö vaøo Vieät Nam vôùi nhöõng

quy moâ lôùn nhoû khaùc nhau treân nhieàu lónh vöïc kinh teá ñöôïc Nhaø nöôùc cho pheùp.

Tuy chöa theå so saùnh veà quy moâ, soá löôïng vôùi nguoàn voán ñaàu tö töø nhöõng nhaø

ñaàu tö ngoaøi khu vöïc nhöng nhìn chung, xu höôùng taêng cöôøng ñaàu tö cuûa caùc

nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam coù chieàu höôùng taêng daàn theo naêm. Cuï theå "Ñeán

cuoái naêm 1990, caùc nöôùc ASEAN môùi chæ ñaàu tö ñöôïc 16 döï aùn vôùi soá voán 35

trieäu USD, thì sang naêm 1991 ñaõ taêng leân 28 döï aùn vôùi soá voán 168 trieäu USD.

Tính ñeán thaùng 2 naêm 1992, soá döï aùn ñaõ taêng leân gaáp 2 laàn so vôùi naêm 1991 vaø

ñaït toång soá voán 218 trieäu USD". [Daãn laïi 10,tr18]

Ñeán cuoái naêm 1994, toång soá döï aùn ñaàu tö cuûa 6 nöôùc ASEAN ban ñaàu vaøo

Vieät Nam laø 172 döï aùn vôùi toång soá voán laø 2.037,4 trieäu USD, chieám gaàn 18%

toång soá döï aùn vaø 16% toång soá voán ñaàu tö tröïc tieáp cuûa nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam.

Qua ñoù chuùng ta cuõng nhaän thaáy, caùc döï aùn ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN

vaøo Vieät Nam trong giai ñoaïn 1988 -1994 chuû yeáu taäp trung ôû lónh vöïc vaên

phoøng laøm vieäc, khaùch saïn, tieáp theo laø lónh vöïc coâng nghieäp vaø daàu khí, dòch vuï,

moät soá ít döï aùn vaø voán daønh cho ngaân haøng, thuûy haûi saûn. Soá döï aùn vaø voán ñaàu tö

trong lónh vöïc noâng nghieäp, cô sôû haï taàng chæ chieám soá löôïng khaù khieâm toán. Xeùt

veà quy moâ, tröø Singapore vaø Malaysia coù moät soá döï aùn ñaàu tö vaøo khaùch saïn vaø

daàu khí vôùi soá voán ñaàu tö lôùn, coøn laïi haàu heát caùc döï aùn cuûa caùc nöôùc ASEAN

vaøo Vieät Nam coù quy moâ nhoû, chaäm thöïc hieän mang tính chaát thaêm doø, tìm hieåu

thò tröôøng Vieät Nam.

Böôùc chuyeån bieán quan troïng trong vieäc taêng cöôøng ñaàu tö cuûa ASEAN

vaøo Vieät Nam laø töø thaùng 7 naêm 1997, sau khi Vieät Nam trôû thaønh thaønh vieân thöù

7 cuûa ASEAN, voán ñaàu tö tröïc tieáp töø caùc nöôùc ASEAN taêng leân nhanh choùng.

Tính ñeán heát naêm 1995, caùc nöôùc ASEAN ñaõ ñaàu tö vaøo Vieät Nam 232 döï aùn vôùi

toång soá voán ñaàu tö 2.851 trieäu USD.

Ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam (1998 – 2004)

Naêm Khoái löôïng (trieäu USD) Soá döï aùn

1998 9517 377

1999 396

2000 9500 422

2001 9330 457

2003 10700 585

2004 10800 611

Nguoàn: Boä Keá hoaïch vaø ñaàu tö [Daãn laïi: 41,tr132]

Qua baûng treân, chuùng ta nhaän thaáy, ñaàu tö nöôùc ngoaøi töø caùc nöôùc ASEAN

vaøo Vieät Nam coù phaàn giaûm hôn tröôùc raát nhieàu töø naêm 1998, ñeán naêm 2000 môùi

coù daáu hieäu phuïc hoài. Töø naêm 2001 trôû ñi, doøng voán ñaàu tö töø ASEAN vaøo Vieät

Nam töông ñoái oån ñònh.

Töø nhöõng thöïc teá qua caùc chæ soá kinh teá treân chuùng ta coù theå nhaän thaáy,

quaù trình ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam mang tính hai maët.

Moät maët caùc nhaø ñaàu tö cuûa ASEAN quan taâm ñeán vieäc ñaàu tö ôû Vieät

Nam.

Maët khaùc laø söï ñaàu tö cuûa hoï thieáu tính oån ñònh, ñieàu naøy theå hieän taâm lyù

chöa hoaøn toaøn an taâm ñaàu tö, laøm aên ôû Vieät Nam. Nguyeân nhaân raát nhieàu nhöng

xeùt veà maët caïnh tranh giöõa caùc nöôùc tö baûn, coù theå nhaän ra raèng caùc nöôùc

ASEAN coù tieàm löïc kinh teá, voán, naêng löïc quaù khieâm toán tröôùc caùc nhaø ñaàu tö

ñeán töø Chaâu AÂu, Baéc Miõ, Ñoâng Baéc AÙ... Khuûng hoaûng kinh teá Chaâu AÙ laøm cho

nhöõng nöôùc ASEAN chaäm hoài phuïc toác ñoä taêng tröôûng kinh teá ñoàng thôøi thaän

troïng hôn trong vieäc ñaàu tö kinh teá... Vieäc tìm moät vò trí xöùng ñaùng ôû thò tröôøng

Vieät Nam nôi maø nhöõng thöông hieäu cuûa caùc nöôùc ASEAN coøn khaù xa laï so vôùi

caùc nöôùc ngoaøi khu vöïc laø moät thieät thoøi lôùn, ngoaøi ra coøn seõ gaëp phaûi söï caïnh

tranh khoác lieät vôùi caùc taäp ñoaøn ñaàu tö tö baûn lôùn treân theá giôùi... Do vaäy, thöïc

traïng ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam vaãn phaûi ñoái ñaàu vôùi nhöõng

thaùch thöùc lôùn tröôùc maét.

Hình thöùc, quy moâ caùc döï aùn ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuûa ASEAN vaøo Vieät

Nam

Hình thöùc ñaàu tö:

Ña soá caùc nhaø ñaàu tö ASEAN choïn hình thöùc lieân doanh khi ñaàu tö vaøo

Vieät Nam, keá ñeán laø loaïi hình doanh nghieäp 100% voán nöôùc ngoaøi vaø soá döï aùn

coøn laïi thuoäc hình thöùc hôïp doanh. Ñieàu naøy ñöôïc nhieàu ngöôøi cho raèng, caùc nhaø

ñaàu tö ASEAN muoán chia seû ruûi ro vôùi caùc ñoái taùc Vieät Nam, phaûn aùnh taâm

traïng sôï maïo hieåm cuûa caùc nhaø ñaàu tö ASEAN.

Tuy vaäy, trong nhöõng naêm gaàn ñaây, do laøm quen vôùi moâi tröôøng ñaàu tö

cuûa Vieät Nam, tyû leä caùc döï aùn 100% voán nöôùc ngoaøi töø caùc nöôùc ASEAN vaøo

Vieät Nam coù taêng leân, hình thöùc lieân doanh giaûm daàn. Hình thöùc hôïp doanh vaãn

chieám soá löôïng nhoû trong caùc döï aùn.

Cô caáu vaø qui moâ ñaàu tö

Tình hình ñaàu tö cuûa ASEAN vaøo caùc ngaønh kinh teá cuûa Vieät Nam

(1988-1994)

Ñôn vò tính: trieäu USD

Nöôùc

Daàu khí Coâng nghieäp Dòch vuï Ngaân haøng Toång coäng

Noâng laâm nghieäp Thuyû haûi saûn

KS, VP laøm vieäc

1.042

Cô sôû haï taàng 5.39 581 289 4.6 117 59 Singapore Malaysia Thaùi Lan Indonesia Phillippine 22.0 371.79 65.0 347.20 15.0 55.10 26.5 45.25 40.92 8.86 10.35 528.1 80.37 10 10 95.00 2.39 21.12 76.28 22.60 45 10 1.63 35.36 16.00

Nguoàn: Danh muïc caùc döï aùn ñaàu tö 1988-1994 [Daãn laïi 36,tr76] Lónh vöïc maø caùc nöôùc ASEAN choïn ñeå ñaàu tö vaøo Vieät Nam trong giai

ñoaïn 1998 - 2005 cuõng khoâng coù nhöõng thay ñoåi ñaùng keå so vôùi giai ñoaïn tröôùc

ñoù. Voán ñaàu tö cuûa caùc nöùôc ASEAN taäp trung vaøo caùc lónh vöïc khaùch saïn, du

lòch vaø dòch vuï, tieáp theo laø ngaønh coâng nghieäp. Nhöõng döï aùn ñaàu tö vaøo noâng

laâm ngö nghieäp voán laø theá maïnh cuûa caùc nöôùc ASEAN laïi raát ít. Ñieàu naøy ñöôïc

caùc nhaø nghieân cöùu cho laø phuø hôïp vôùi caùc chæ soá cuûa cô caáu kinh teá hieän ñaïi,

coâng nghieäp hoaù: coâng nghieäp - dòch vuï - noâng nghieäp.

Vì cô caáu ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN (tröø Singapore) töông ñoái gioáng

nhau vaø trình ñoä coâng ngheä coù giôùi haïn, cho neân, caùc nöôùc ASEAN chuû yeáu ñaàu

tö vaøo Vieät Nam ôû ngaønh coâng nghieäp laép raùp vaø cheá bieán, xaây döïng cô sôû haï

taàng... Caùc döï aùn ñaàu tö vaøo ngaønh coâng nghieäp - chuyeån giao coâng ngheä hieän

ñaïi khoâng coù nhieàu, soá voán khoâng cao. Caùc nhaø ñaàu tö ASEAN choïn caùc lónh vöïc

thu hoài voán vaø lôïi nhuaän nhanh nhaèm khai thaùc nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân saün

coù vaø löïc löôïng lao ñoäng vôùi giaù reû vaø söû duïng coù hieäu quaû coâng ngheä cuûa hoï.

Cho ñeán giöõa naêm 1998, trong toång soá 377 döï aùn ñaàu tö cuûa caùc nöôùc

ASEAN ñang trieån khai ôû Vieät Nam chæ coù 136 döï aùn vôùi 3.725 trieäu USD ñaàu tö

vaøo caùc ngaønh coâng nghieäp, chieám 76% toång soá döï aùn vaø 39,5% toång voán ñaàu tö

cuûa ASEAN vaøo Vieät Nam. Giai ñaïon sau, ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuûa ASEAN vaøo

Vieät Nam coù taêng veà soá döï aùn vaø voán ñaàu tö, nhöng nhö ñaõ noùi ôû treân, cô caáu

ñaàu tö ít thay ñoåi. [41,tr133]

Nhìn chung, qui moâ caùc döï aùn ñaàu tö cuûa ASEAN vaøo Vieät Nam töông ñoái

nhoû, vôùi qui moâ voán chæ töø 1- 1,5 trieäu USD, ngoaøi moät soá döï aùn cuûa Singapore

ñaàu tö vaøo khaùch saïn, khu coâng nghieäp kyõ thuaät cao vaø döï aùn cuûa Malaysia ñaàu

tö vaøo daàu khí coù soá voán ñaàu tö khaù lôùn.

Ñaàu tö cuûa moät soá nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam

(tính ñeán cuoái naêm 2000)

Nöôùc ñaàu tö Soá döï aùn Toång soá voán

(trieäu USD)

Singapore 235 6.744.684.282

Thaùi Lan 92 1.081.002.247

Malaysia 79 1.009.827.131

Phillippine 18 260.969.612

Indonesia 8 113.002.000

Nguoàn:Vuï quaûn lyù döï aùn ñaàu tö nöôùc ngoaøi [Daãn laïi 41,tr134]

Ñaàu tö theo vuøng laõnh thoå:

Cho ñeán nay, caùc döï aùn ñaàu tö cuûa ASEAN vaøo Vieät Nam coù maët ôû nhieàu

tænh, thaønh Vieät Nam. Tuy nhieân, phaàn lôùn voán ñaàu tö chuû yeáu taäp trung ôû thaønh

phoá Hoà Chí Minh, Haø Noäi, caùc vuøng kinh teá troïng ñieåm phía Nam nhö Bình

Döông, Ñoàng Nai... Nhöõng vuøng kinh teá khoù khaên coù chính saùch öu tieân phaùt

trieån chöa ñöôïc caùc nhaø ñaàu tö ASEAN quan taâm.

Ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo caùc vuøng laõnh thoå Vieät Nam

(tính ñeán naêm 2000)

ST Ñòa phöông döï Toång voán ñaàu tö Tyû troïng Soá

(%) T aùn (trieäu USD)

1 3.3983102.964 37.82 Haø Noäi 57

2 1.941.386.651 20.99 TP Hoà Chí Minh 146

3 Laâm Ñoàng 8 718.281.375 7.77

4 Ñoàng Nai 37 587.396.193 6.35

5 Bình Döông 61 587.002.346 6.35

6 Haø Taây 9 434.767.000 4.70

7 Baø Ròa-Vuõng Taøu 20 297.656.140 3.22

8 Haûi Döông 4 289.998.000 3.14

9 Quaûng Ninh 8 220.339.236 2.38

10 Daàu khí ngoaøi khôi 2 101.600.000 1.10

11 Haûi Phoøng 12 81.713.461 0.88

12 Ninh Bình 1 60.000.000 0.65

13 Ñaø Naüng 7 54.198.510 0.59

14 Vónh Phuùc 4 47.840.000 0.52

15 Long An 6 46.121.667 0.50

16 Phuù Yeân 5 43.122.200 0.47

17 Taây Ninh 10 42.208.814 0.46

18 Höng Yeân 1 39.000.000 0.42

19 Caàn Thô 6 31.659.000 0.34

20 Khaùnh Hoaø 6 30.575.000 0.33

21 Thaùi Nguyeân 2 23.556.000 0.25

22 Tuyeân Quang 1 11.200.000 0.12

23 Haø Tónh 3 9.845.000 0.11

24 Bình Phöôùc 2 9.000.000 0.10

25 Thanh Hoaù 2 8.800.000 0.10

26 Yeân Baùi 1 5.457.500 0.06

Ngheä An 27 1 5.208.528 0.06

An Giang 28 1 5.117.800 0.06

Tieàn Giang 29 1 3.360.038 0.04

Hueá 30 1 3.257.340 0.04

Beán Tre 31 1 2.500.000 0.03

Gia Lai 32 1 2.300.000 0.02

Bình Ñònh 33 1 1.797.000 0.02

Bình Thuaän 34 2 1.514.000 0.02

Kieân Giang 35 1 1.000.000 0.01

Ñaéc Laéc 36 1 1.000.000 0.01

Caø Mau 37 1 875.000 0.01

Quaûng Nam 38 1 500.000 0.01

Ñoàng Thaùp 39 1 362.037 0.00

100 Toång soá 435 9.246.618.800

Nguoàn: Vuï Ñaàu tö nöôùc ngoaøi - Boä Keá hoaïch vaø ñaàu tö [Daãn laïi 10,tr12]

2.2.3.3. Moät soá nhaän xeùt veà ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät

Nam

Ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuûa caùc nöôùc ASEAN coù nhöõng taùc ñoäng khaù to lôùn

ñeán neàn kinh teá Vieät Nam. Noù goùp phaàn giuùp Vieät Nam nhanh choùng hoaø nhaäp,

môû roäng saûn xuaát, taêng thu nhaäp, giaûi quyeát vieäc laøm... Ñeán cuoái naêm 2003, ñaàu

tö nöôùc ngoaøi cuûa caùc nöôùc ASEAN ñaõ taïo vieäc laøm cho hôn 50.000 lao ñoäng vaø

mang laïi gaàn 500 trieäu USD doanh thu xuaát khaåu. [41; 136].

Nhôø coù ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuûa caùc nöôùc ASEAN, nhieàu ngaønh kinh teá Vieät

Nam nhö du lòch, dòch vuï, cheá bieán noâng saûn, khai thaùc daàu khí coù nhöõng böôùc

tieán trieån maïnh. Lónh vöïc taøi chính ngaân haøng cuõng ñöôïc caùc nhaø ñaàu tö ASEAN

quan taâm, taïo ñieàu kieän cho vieäc thieát laäp thò tröôøng voán vaø tieàn teä ôû Vieät Nam.

Thoâng qua söï ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN, Vieät Nam coù cô hoäi tieáp caän

nhöõng phöông thöùc quaûn lyù trong moät soá lónh vöïc voán laø theá maïnh cuûa caùc nöôùc

ASEAN. Chaúng haïn nhö Thaùi Lan vaø Phillippines laø nhöõng nöôùc noâng nghieäp vaø

coâng nghieäp cheá bieán noâng saûn, kinh nghieäm cuûa Malaysia, Singapore veà du lòch,

dòch vuï, kinh nghieäm cuûa Indonesia veà cheá bieán vaø xuaát khaåu khoaùng saûn...

Ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN cuõng giuùp Vieät Nam nhanh choùng hoaø nhaäp

vaøo moâi tröôøng kinh doanh khu vöïc vaø quoác teá, môû roäng thò ttröôøng kinh doanh

ñoái vôùi caùc nöôùc ngoaøi khu vöïc, do caùc nöôùc ASEAN hieän nay coù quan heä kinh

teá vôùi nhieàu toå chöùc thöông maïi, taøi chính quoác teá... Vieäc kí keát thaønh coâng vaø ñi

vaøo coù hieäu löïc cuûa hieäp ñònh thöông maïi Hoa Kì - Vieät Nam cuõng nhö vieäc tieán

haønh caùc voøng ñaøm phaùn gia nhaäp WTO coù leõ cuõng baét ñaàu töø nhöõng hôïp taùc

ñaàu tö nöôùc ngoaøi vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc.

Ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam trong chöøng möïc nhaát ñònh

cuõng keøm vôùi ñaøo taïo vaø chuyeån giao daây chuyeàn quaûn lyù. Do coù nhöõng töông

ñoàng veà vaên hoaù vaø xaõ hoäi, vieäc chuyeån giao daây chuyeàn quaûn lyù thöïc hieän khaù

deã daøng, ñoäi nguõ caùn boä quaûn lyù ngöôøi nöôùc ngoaøi daàn daàn ñöôïc thay theá bôûi caùn

boä quaûn lyù trong nöôùc.

Tuy nhieân, ngoaøi nhöõng keát quaû ñaït ñöôïc, ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuûa caùc nöôùc

ASEAN vaøo Vieät Nam cuõng coøn nhieàu haïn cheá:

Thöù nhaát, nhieàu tieàm naêng ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN chöa ñöôïc khai

thaùc vaø ñaàu tö chöa töông xöùng vôùi tieàm naêng cuûa moãi nöôùc. Chaúng haïn nhö

Brunei coù nguoàn döï tröõ ngoaïi teä lôùn, nhieàu nhaø doanh nghieäp giaøu coù nhöng soá

döï aùn ñaàu tö vaøo Vieät Nam laø raát ít.

Thöù hai, chaát löôïng ñaàu tö chöa cao, qui moâ caùc döï aùn ñaàu tö chæ ôû möùc

trung bình vaø nhoû. Coâng ngheä kyõ thuaät ñöa vaøo Vieät Nam chuû yeáu ôû möùc ñoä

trung bình hoaëc ñaõ laïc haäu vaø chöa phong phuù.

Thöù ba, Vieät Nam chöa toû ra laø moät thò tröôøng ñaàu tö haáp daãn ñoái vôùi caùc

nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi, do caùc ñònh cheá phaùp lyù chöa roõ raøng. Cho ñeán nay, Vieät

Nam chöa ban haønh Luaät ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi taïo cô sôû phaùp lyù vöõng chaéc cho

doanh nghieäp Vieät Nam chuû ñoäng ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi, tröôùc heát laø sang caùc

nöôùc ASEAN. Ngoaøi ra, cô cheá haønh chính röôøm raø, quan lieâu, giaù caû cô sôû haï

taàng cao... cuõng taùc ñoäng khoâng nhoû ñeán ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät

Nam.

2.2.4. QUAN HEÄ THÖÔNG MAÏI VAØ ÑAÀU TÖ GIÖÕA CAÙC NÖÔÙC

THAØNH VIEÂN ASEAN TRONG KHOÁI APEC VÔÙI VIEÄT NAM

2.2.4.1. Singapore vaø Vieät Nam

Veà thöông maïi:

Singapore laø baïn haøng buoân baùn lôùn nhaát vaø laø chuû ñaàu tö quan troïng nhaát

cuûa Vieät Nam trong caùc nöôùc ASEAN. Quan heä buoân baùn giöõa hai nöôùc ñaõ ñöôïc

tieán haønh tröôùc khi hai beân chính thöùc thieát laäp quan heä ngoaïi giao (1/8/1973),

Vieät Nam ñaõ thaønh laäp cô quan ñaïi dieän caùc toång coâng ty xuaát nhaäp khaåu ôû

Singapore ñeå ñieàu haønh caùc hoaït ñoäng thöông maïi.

Sau nhöõng baát ñoàng veà caùc vaán ñeà chính trò chung cuûa khu vöïc, nhö vaán

ñeà Campuchia..., quan heä giöõa Singapore vaø Vieät Nam ngaøy caøng ñöôïc cuûng coá.

Haøng loaït caùc hieäp ñònh kinh teá ñaõ ñöôïc kí keát: Hieäp ñònh haøng haûi (4/1992),

Hieäp ñònh veà vaän chuyeån haøng khoâng (4/1992), Hieäp ñònh thöông maïi (10/1992),

Hieäp ñònh veà khuyeán khích vaø baûo hoä ñaàu tö (10/1992), Hieäp ñònh traùnh ñaùnh

thueá hai laàn vaø ngaên ngöøa vieäc troán thueá, laäu thueá (3/1994) [26,tr342].

Singapore xuaát khaåu sang Vieät Nam khoaûng 20 maët haøng khaùc nhau,

chieám soá löôïng nhieàu nhaát laø daàu tinh cheá, thuoác laù, sau ñoù laø caùc maët haøng nhö

maùy xöû lyù döõ lieäu, thieát bò ñieän daân duïng, thieát bò maïch ñieän, ñieàu hoaø nhieät ñoä,

ñoà gia duïng... Nhieàu maët haøng coù xu höôùng gia taêng.

Vieät Nam xuaát sang Singapore nhöõng maët haøng truyeàn thoáng nhö daàu thoâ,

gia vò, caø pheâ, haït vaø quaû coù daàu, haûi saûn, hoa quaû... trong ñoù, daàu thoâ laø maët haøng

ñöùng ñaàu trong nhieàu naêm. Töø naêm 1996, nhieàu maët haøng môùi ñaõ ñöôïc xuaát khaåu

töø thò tröôøng Vieät Nam vaøo Singapore, nhö ñoà chôi treû em, quaàn aùo, vaät lieäu xaây

döïng... goùp phaàn laøm ña daïng theâm cô caáu haøng hoaù xuaát khaåu cuûa Vieät Nam.

Tình hình xuaát khaåu haøng Singapore sang Vieät Nam (1999-2000)

Ñôn vò tính: trieäu ñoâ Sing

STT Maët haøng 1999 2000

1 Daàu tinh cheá 834.626 1.516.230

2 Thuoác laù 195.324 262.724

3 Nhaïc cuï vaø ñóa nhaïc 12.274 73.824

4 Maùy tính 107.727 125.904

5 Maùy in 1.548 20.882

6 Thieát bò ñieän 71.883 82.732

7 Caùc saûn phaåm cuûa daàu moû 40.568 50.379

8 Thieát bò ñieän daân duïng 55.962 79.003

9 Maùy chaïy ñieän 61.911 73.421

10 Thieát bò in vaø phuï kieän maùy in 54.909 79.136

11 Thieát bò lieân laïc vieãn thoâng 44.487 55.035

12 Maùy aûnh vaø maùy quay phim 27.824 38.324

13 Maùy phaùt ñieän vaø thieát bò 18.533 24.169

14 Ñoà gia duïng 28.278 35.080

15 Voâ tuyeán vaø boùng baùn daãn 76.442 82.943

16 Daàu vaø höông lieäu thôm 10.828 16.016

17 Hoaù chaát 16.224 16.863

18 Thieát bò ño löôøng 26.778 19.260

19 Thieát bò vaên phoøng 16.114 19.906

20 Oáng saét 17.710 15.110

21 924.756 Caùc maët haøng khaùc 812.530

221.231 Toång coäng 2.532.479

Nguoàn:Cuïc phaùt trieån thöông maïi Singapore, 11/1999 [Daãn laïi 26,tr357]

Tình hình xuaát khaåu haøng Vieät Nam sang Singapore (1999-2000)

Ñôn vò tính: trieäu ñoâ Sing

STT Maët haøng 1999 2000

1 Daàu thoâ 413.785 959.221

2 Gia vò 123.131 91.835

3 Giaøy deùp 29.156 35.885

4 Gaïo 44.057 31.820

Au… Caù ñoâng laïnh 15.117 20.212

6 Tivi maøu 6.304 7.894

7 Haøng deät kim 12.291 15.076

8 Thieát bò lieân laïc vieãn thoâng 7.562 7.899

9 Maùy phaùt ñieän 5.512 8.086

10 Ñoà noäi thaát 6.667 9.210

11 Toâm cua ñoâng laïnh 14.520 15.481

12 Caø pheâ 26.066 9.177

13 Thieát bò ñieän daân duïng 6.077 9.101

14 Cao su thieân nhieân 32.082 16.046

15 Ñöôøng vaø maät ong 81 1.490

16 Thieát bò ñieän 2.564 3.251

17 Haøng may maëc (nam) 11.490 7.544

18 Haøng deät ñan (nam) 5.113 5.788

19 Ñoå nhöïa 5.369 6.920

20 Caùc maët haøng khaùc 103.097 137.934

Toång coäng 888.038 1.413.215

Nguoàn: Cuïc phaùt trieån thöông maïi Singapore, 11/1999 [Daãn laïi 26,tr357]

Kim ngaïch thöông maïi giöõa hai nöôùc ngaøy caøng taêng leân nhanh choùng.

Tuy nhieân, tyû troïng kim ngaïch thöông maïi vôùi Vieät Nam chieám phaàn raát nhoû

trong toång kim ngaïch thöông maïi cuûa Singapore. Vieät Nam caàn coù nhöõng coá

gaéng hôn nöõa ñeå coù ñöôïc vò trí töông xöùng trong quan heä thöông maïi giöõa hai

nöôùc.

Veà ñaàu tö:

Ñaàu tö tröïc tieáp chieám vò trí quan troïng trong quan heä kinh teá giöõa

Singapore vaø Vieät Nam. Töø nhöõng naêm 70 cuûa theá kyû XX, Singapore ñaõ thaêm doø

khaû naêng ñaàu tö vaøo Vieät Nam. Cho ñeán nay, Singapore luoân ñöùng ñaàu trong

danh saùch caùc nöôùc ASEAN ñaàu tö vaøo Vieät Nam.

Caùc döï aùn ñaàu tö vaøo Vieät Nam cuûa Singapore chuû yeáu coù qui moâ vöøa vaø

nhoû, coøn laïi laø caùc döï aùn coù qui moâ voán lôùn töø 50 trieäu USD trôû leân. Nhieàu döï aùn

ñaàu tö coù qui moâ lôùn ñöôïc thöïc hieän trong thôøi gian naøy coù theå keå ñeán döï aùn

naâng caáp khaùch saïn Caravelle 4 sao vôùi voán ñaàu tö 61 trieäu USD, hoaëc döï aùn

Metabox xaây döïng nhaø maùy saûn xuaát ñoà uoáng vôùi coâng suaát 460 trieäu hoäp/naêm

coù soá vaán ñaàu tö haøng traêm trieäu USD [10,tr13].

Hieän taïi, caùc doanh nghieäp Singapore ñaõ coù maët trong haàu heát caùc lónh

vöïc kinh teá cuûa Vieät Nam, nhöng taäp trung nhieàu nhaát trong lónh vöïc xaây döïng

khaùch saïn vaø vaên phoøng, caên hoä cho thueâ (44 döï aùn ñöôïc caáp giaáy pheùp vôi treân

2,1 tyû USD) [26,tr347]. Lónh vöïc coâng nghieäp cuõng thu huùt soá löôïng lôùn caùc döï

aùn. Caùc coâng ty Singapore taäp trung nhieàu vaøo vieäc phaùt trieån haï taàng caùc khu

coâng nghieäp, ñoâ thò, caûng...

Nhìn chung, ñaàu tö cuûa Singapore cho ñeán nay chöa coù thay ñoåi lôn so vôùi

caùc giai ñoaïn tröôùc ñoù. Maëc duø ñaàu tö cuûa ASEAN vaøo Vieät Nam noùi chung,

Singapore ñaàu tö vaøo Vieät Nam noùi rieâng chöa coù taùc duïng lôùn tôùi taêng tröôûng

kinh teá ôû Vieät Nam, nhöng noù cuõng goùp phaàn laøm thay ñoåi boä maët ñaàu tö cuûa

nöôùc ta, taïo ñieàu kieän cho caùc caùn boä quaûn lyù cuûa Vieät Nam hoïc hoûi kinh nghieäm

cuûa caùc nöôùc laùng gieàng, nhaèm chuaån bò toát cho böôùc ñöôøng hoäi nhaäp.

2.2.4.2. Malaysia vaø Vieät Nam

Quan heä kinh teá giöõa Malaysia vaø Vieät Nam baét ñaàu phaùt trieån vaøo nhöõng

naêm 90 cuûa theá kyû XX. Nhaèm taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho hôïp taùc giöõa hai nöôùc,

thôøi gian naøy, haøng loaït hieäp ñònh hôïp taùc ñaõ ñöôïc kí keát: Hieäp ñònh thanh toaùn

thöông maïi song phöông giöõa Ngaân haøng nhaø nöôùc Vieät Nam vaø ngaân haøng quoác

gia Malaysia (3/1993), Hieäp ñònh hôïp taùc khoa hoïc coâng ngheä vaø moâi tröôøng

(4/1994), Hieäp ñònh traùnh ñaùnh thueá hai laàn (9/1995)...

Trong giai ñoaïn naøy, maëc duø chòu aûnh höôûng cuûa cuoäc khuûng hoaûng taøi

chính chaâu AÙ, nhöng quan heä buoân baùn giöõa Malaysia vaø Vieät Nam vaãn coù

nhöõng böôùc phaùt trieån. Naêm 1998, kim ngaïch thöông maïi hai chieàu ñaït 528 trieäu

USD, naêm 1999 laø 550 trieäu USD vaø sang nhöõng naêm ñaàu cuûa theá kyû XXI, con

soá naøy leân ñeán treân 800 trieäu USD. [26;151]

Veà cô caáu maët haøng, caùc maët haøng xuaát khaåu theá maïnh cuûa Vieät Nam vaøo

thò tröôøng Malaysia laø caùc loaïi daàu thoâ, noâng laâm saûn sô cheá (gaïo, cao su...),

haøng thuû coâng myõ ngheä, goã... Gaàn ñaây, Vieät Nam xuaát khaåu vaøo thò tröôøng

Malaysia moät soá maët haøng coâng nghieäp nhö haøng deät may, ñoà nhöïa cao caáp, linh

kieän ñieän töû vaø maùy vi tính.

Malaysia chuû yeáu nhaäp khaåu vaøo Vieät Nam caùc maët haøng nhö xaêng daàu,

saét theùp, phaân boùn, hoaù chaát, ñoà ñieän ñieän töû, thieát bò vaên phoøng...

Nhìn chung, quan heä thöông maïi giöõa hai nöôùc ñang treân ñöôøng phaùt trieån.

Tuy nhieân, thöông maïi giöõa Malaysia vaø Vieät Nam chæ chieám 0,1% trong toång

kim ngaïch thöông maïi cuûa Malaysia vôùi theá giôùi. Nhöõng maët haøng coâng nghieäp

Vieät Nam xuaát khaåu chöa nhieàu vaø khaû naêng caïnh tranh cuûa haøng hoaù Vieät Nam

ôû thò tröôøng caùc nöôùc ASEAN khoâng cao, cuõng ñaõ coù nhöõng aûnh höôûng ñeán kim

ngaïch thöông maïi hai chieàu giöõa hai nöôùc.

Veà ñaàu tö:

Vaøo naêm 1990, Malaysia môùi baét ñaàu ñaàu tö vaøo Vieät Nam vôùi moät döï aùn

nhoû veà saûn xuaát taêm nhang vôùi soá voán 100.000 USD [26,tr152]. Nhöng ñeán nay,

soá löôïng döï aùn Malaysia ñaàu tö vaøo Vieät Nam ñaõ vöôït quaù con soá 90. Qui moâ

voán ñaàu tö cho caùc döï aùn cuûa Malaysia ôû Vieät Nam thuoäc taàm trung bình. Bình

quaân moãi döï aùn cuûa Malaysia laø 14,4 trieäu USD so vôùi möùc bình quaân chung cuûa

1 döï aùn coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ñang hoaït ñoäng ôû Vieät Nam laø 14,2 trieäu USD

[10,tr15]. Hieän nay, ñaàu tö cuûa Malaysia xeáp vaøo danh saùch nhöõng nöôùc ñaàu tö

cao trong toång soá 56 nöôùc vaø khu vöïc ñaàu tö vaøo Vieät Nam.

Ñeå coù theå phaùt huy toái ña lôïi theá cuûa mình, Malaysia ñaàu tö vaøo Vieät Nam

chuû yeáu ôû caùc ngaønh coâng nghieäp cheá bieán vaø laép raùp, khai thaùc daàu khí, xaây

döïng khu cheá xuaát, ngaân haøng, khaùch saïn du lòch, xaây döïng haï taàng cô sôû... trong

ñoù, ngaønh coâng nghieäp ñöôïc quan taâm nhieàu hôn caû, chieám khoaûng 44% toång soá

döï aùn vaø hôn 69% toång soá voán ñaàu tö. Moät trong soá caùc döï aùn lôùn nhaát cuûa

Malaysia ñaàu tö vaøo Vieät Nam laø döï aùn thaêm doø vaø khai thaùc daàu khí giöõa Petro

Vieät Nam vaø Petronas Carigali vôùi toång chi phí cho giai ñoaïn thaêm doø vaø tìm

kieám laø 74,6 trieäu USD.

Nhö vaäy, Malaysia laø moät trong soá caùc nöôùc ASEAN chòu boû voán ñaàu tö

vaøo nhöõng döï aùn ñoøi hoûi coù kyõ thuaät cao, chöa thu ñöôïc lôïi nhuaän ngay, theå hieän

söï tin töôûng cuûa caùc nhaø ñaàu tö Malaysia vaøo moâi tröôøng ñaàu tö ôû Vieät Nam.

Veà hình thöùc ñaàu tö, haàu heát caùc döï aùn ñaàu tö cuûa Malaysia ñöôïc thöïc

hieän döôi hình thöùc lieân doanh, sau ñoù laø hình thöùc 100% sôû höõu voán nöôùc ngoaøi

cuøng moät soá nhoû döï aùn döôùi hình thöùc hôïp doanh. Trong nhöõng naêm gaàn ñaây,

hình thöùc lieân doanh coù phaàn giaûm, nhöôøng choã cho hình thöùc 100% sôû höõu voán

nöôc ngoaøi.

Nhìn chung, quan heä thöông maïi vaø ñaàu tö giöõa Malaysia vaø Vieät Nam ñaõ

coù nhöõng böôùc phaùt trieån khaù maïnh meõ. Tuy nhieân, kim ngaïch thöông maïi hai

chieàu vaãn coøn thaáp, chöa töông xöùng vôùi tieàm naêng hai nöôùc. Ñaàu tö cuûa

Malaysia vaøo Vieät Nam maëc duø coù gia taêng, nhöng chæ vôùi qui moâ vöøa vaø nhoû,

coâng ngheä trung bình vaø cuõ, chöa gaén vôùi chuyeån giao coâng ngheä hieän ñaïi. Tuy

nhieân, nhöõng keát quaû ñaït ñöôïc trong quan heä kinh teá giöõa hai nöôùc cuõng ñem laïi

nhöõng taùc ñoäng tích cöïc ñoái vôùi kinh teá, xaõ hoäi nöôc ta trong nhöõng giai ñoaïn ñaàu

hoäi nhaäp kinh teá khu vöïc vaø quoác teá.

2.2.4.3. Thaùi Lan vaø Vieät Nam

Trong giai ñoaïn naøy, quan heä kinh teá laø lónh vöïc raát ñöôïc chuù troïng trong

quan heä song phöông Thaùi Lan - Vieät Nam. Ñeán nay, Thaùi Lan vaø Vieät Nam ñaõ

kí gaàn 30 hieäp ñònh vaø thoaû thuaän hôïp taùc, ñaùng keå laø Hieäp ñònh khuyeán khích vaø

baûo hoä ñaàu tö...

Veà thöông maïi:

Maëc duø chòu aûnh höôûng cuûa cuoäc khuûng hoaûng taøi chính - tieàn teä chaâu AÙ,

quan heä thöông maïi giöõa Thaùi Lan vaø Vieät Nam giai ñoaïn naøy vaãn coù nhöõng

böôùc phaùt trieån.

Quan heä Thaùi Lan - Vieät Nam (1998 -2002)

Ñôn vò tính: trieäu USD

1998 1999 2000 2001 2002

Xuaát khaåu 295.26 312.73 388.90 322.77 228

Nhaäp khaåu 673.67 556.26 868.99 801.54 956

Quan heä xuaát -378.41 -243.53 -480.09 -478.77 -728

nhaäp khaåu

Toång kim ngaïch 968.93 868.99 1201.84 1.124.31 1.184

Möùc taêng tröôûng 27.6% -10.3% 38.3% -9.1% 0.95%

Qua baûng treân, chuùng ta thaáy quan heä thöông maïi song phöông Thaùi Lan -

Vieät Nam vaãn ñöôïc duy trì. Maëc duø caùn caân thöông maïi giöõa hai nöôùc coù phaàn

thaâm huït nghieâng veà phía Vieät Nam, nhöng cô caáu haøng xuaát khaåu cuûa Vieät Nam

ñaõ coù nhöõng söï chuyeån höôùng nhaát ñònh, chuû yeáu laø nguyeân lieäu vaø khoaùng saûn ,

coù caû caùc saûn phaåm cheá taïo nhö thieát bò ñieän, linh kieän ñieän töû, quaàn aùo, giaøy

deùp.

Theá maïnh xuaát khaåu cuûa Vieät Nam sang thò tröôøng Thaùi Lan laø daàu thoâ,

thuûy haûi saûn... Kim ngaïch xuaát khaåu caùc maët haøng naøy trong thôøi gian gaàn ñaây

cuõng taêng leân.

Thaùi Lan xuaát khaåu sang Vieät Nam chuû yeáu ôû caùc nhoùm maët haøng nhö

maùy moùc, thieát bò, xe maùy, nhoùm nguyeân vaät lieäu phuïc vuï saûn xuaát nhö saét theùp,

phaân boùn, xaêng daàu, haøng tieâu duøng, haøng ñieän töû... Kim ngaïch buoân baùn hai

chieàu giöõa Vieät Nam vaø Thaùi Lan taêng leân töø 352,6 trieäu USD naêm 1994 leân

1,183 tyû USD naêm 2002 vaø naêm 2003 ñaït 1,55 tyû USD.

Tuy nhieân, trong quan heä thöông maïi giöõa Thaùi Lan vaø Vieät Nam ñoâi luùc

cuõng xaûy ra nhöõng tranh chaáp caêng thaúng, chaúng haïn nhö xuaát khaåu gaïo. Naêm

2000, hai beân ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thoaû thuaän veà xuaát khaåu gaïo vaø tích cöïc hôïp

taùc trong lónh vöïc naøy.

Cuøng vôùi thöông maïi, phaùt trieån quan heä ñaàu tö cuõng laø vaán ñeà quan

troïng trong quan heä kinh teá giöõa Thaùi Lan vôùi Vieät Nam. "Caû hai beân coâng nhaän

taàm quan troïng cuûa ñaàu tö nhö söï ñoùng goùp cho söï phaùt trieån kinh teá quoác gia

cuõng nhö cho quan heä song phöông" [26,tr318]. Thaùi Lan laø moät trong nhöõng

nöôùc ñaàu tö vaøo nöôùc ta töông ñoái sôùm (töø nhöõng naêm 1988-1990). Trong caùc

nöôùc ASEAN, ñaàu tö cuûa Thaùi Lan vaøo Vieät Nam ñöùng thöù hai sau Singapore.

Tuy nhieân, cuoäc khuûng hoaûng taøi chính - tieàn teä ñaõ coù aûnh höôûng nhieàu ñeán ñaàu

tö cuûa nöôùc naøy vaøo Vieät Nam.

Ñeán nay, Thaùi Lan hieän ñöùng thöù 9 trong soá 62 nöôùc ñaàu tö vaøo Vieät Nam

vôùi 112 döï aùn vôùi trò giaù voán ñaêng kí laø 1,376 tæ USD. Xeùt veà cô caáu ñaàu tö, Thaùi

Lan taäp trung vaøo caùc lónh vöïc khai thaùc noâng haûi saûn, khoaùng

saûn, xaây döïng, cheá bieán thöïc phaåm, khaùch saïn, du lòch, ngaân haøng. Ñaây laø nhöõng

ngaønh ñoøi hoûi söû duïng nhieàu lao ñoäng, vì theá, Thaùi Lan coù cô hoäi taän duïng ñöôïc

lôïi theá veà nguoàn lao ñoäng vôùi giaù reû vaø nguyeân lieäu saün coù cuûa Vieät Nam.

Cô caáu ñaàu tö tröïc tieáp cuûa Thaùi Lan ôû Vieät Nam

(1-1-1998 - 30-9-1998)

Caùc lónh vöïc kinh teá Döï aùn Voán ñaàu tö

laøm

(trieäu USD)

Doanh thu (trieäu USD)

Vieäc (ngöôøi)

Coâng nghieäp naëng 19 252.9

Voán thöïc hieän (trieäu USD) 53.1

66.8 981

Coâng nghieäp nheï 12 91.8 25.6 73.5 918

CN thöïc phaåm 3 6.4 1.4 00 73

Noâng laâm nghieäp 11 138.0 71.4 194.8 1526

Khaùch saïn, du lòch 8 142.8 102.1 23.2 1082

Xaây döïng 17 381.1 48.8 10.8 342

Caùc ngaønh khaùc 8 72.6 139.9 35.2 121

441.3 Toång soá (Thaùi Lan) 78 1085.6 333.9 5043

Toång soá (ASEAN) 377 9437.0 3007.0 1969.5 34074

Nguoàn: Boä Keá hoaïch vaø Ñaàu tö (10/1998). [Daãn laïi 10,tr18]

Ñeán naêm 2003, cô caáu ñaàu tö cuûa Thaùi Lan vaøo Vieät Nam tuy cuõng khaù ña

daïng nhöng khoâng coù nhieàu thay ñoåi so vôùi tröôùc. Thaùi Lan cuõng chuû yeáu ñaàu tö

vaøo coâng nghieäp vaø caùc ngaønh khaùc nhö xaây döïng, du lòch...Vieäc ñaàu tö nhieàu

vaøo coâng nghieäp phuø hôïp vôùi chuû tröông coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi hoaù cuûa Vieät

Nam. Tuy nhieân, caùc döï aùn cuûa Thaùi Lan thuoäc loaïi vöøa vaø nhoû, bình quaân moãi

döï aùn ñaàu tö cuûa Thaùi Lan vaøo Vieät Nam ñaït 11,7 trieäu USD.

Ñaàu tö tröïc tieáp cuûa Thaùi Lan theo ngaønh

(Ñöôïc caáp giaáy pheùp cho ñeán thaùng 6/2003)

Ñôn vò tính: trieäu USD

STT 1 2 3 Ngaønh Coâng nghieäp vaø xaây döïng Noâng - Laâm nghieäp Dòch vuï Soá döï aùn 75 13 29 Soá voán ñaàu tö 473.89 408.39 500.83

Toång soá: 117 1.383.11

Nguoàn: Boä Keá hoaïch vaø ñaàu tö (naêm 2003) [Daãn laïi 26,tr319]

Xeùt veà hình thöùc ñaàu tö, caùc nhaø ñaàu tö Thaùi Lan ñaàu tö vaøo Vieät Nam ôû

caû ba hình thöùc lieân doanh, hôïp doanh vaø 100% voán nöôùc ngoaøi, trong ñoù chieám

soá löôïng nhieàu nhaát laø hình thöùc lieân doanh. Noåi baät trong soá ñoù laø döï aùn coù voán

ñaàu tö treân 40 trieäu nhö Coâng ty phaùt trieån khu coâng nghieäp Long Bình, Coâng ty

saûn xuaát phuï tuøng oâtoâ, xe maùy. Hình thöùc xí nghieäp 10% voán nöôùc ngoaøi coù

khoaûng 30 döï aùn, chieám 18,4% toång voán ñaàu tö. [Daãn laïi 10,tr18]

Cho ñeán nay, maëc duø coøn nhieàu haïn cheá, nhöng ñaàu tö cuûa Thaùi Lan vaøo

Vieät Nam vaãn ñöôïc hai beân coâng nhaän töông ñoái hieäu quaû vaø coù taùc ñoäng khoâng

nhoû ñeán coâng cuoäc xaây döïng, phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi ôû Vieät Nam.

2.2.4.4. Indonesia vaø Vieät Nam

Cuõng nhö caùc nöôùc khaùc trong 6 nöôùc ASEAN ban ñaàu, quan heä thöông

maïi, ñaàu tö giöõa Indonesia vaø Vieät Nam cuõng traûi qua nhöõng thaêng traàm. Tröôùc

thaäp nieân 90 cuûa theá kæ XX, quan heä kinh teá giöõa hai nöôùc cuõng dieãn ra nhöng

vôùi moät qui moâ heïp. Töø nhöõng naêm 90 cuûa theá kæ XX, döôùi taùc ñoäng cuûa xu

höôùng quoác teá hoaù luùc giôø, quan heä giöõa Indonesia vaø Vieät Nam coù nhöõng

chuyeån bieán tích cöïc.

Nhaèm taïo cô sôû phaùp lyù cho hôïp taùc kinh teá, giöõa hai nöôùc Indonesia

vaø Vieät Nam ñaõ kí keát moät soá hieäp ñònh nhö Hôïp taùc kinh teá vaø thöông maïi,

Vaän chuyeån haøng khoâng, Vaän chuyeån haøng haûi, Hôïp taùc khoa hoïc kyõ thuaät,

Khuyeán khích vaø baûo hoä ñaàu tö, Hôïp taùc du lòch... Uyû ban hoãn hôïp Indonesia -

Vieät Nam cuõng ñaõ ñöôïc thaønh laäp ñeå theo doõi vaø thuùc ñaåy vieäc thöïc hieän caùc

hieäp ñònh ñaõ kí keát.

Töø nhöõng hieäp ñònh coù taùc duïng thuùc ñaåy hôïp taùc thöông maïi, ñaàu tö cuõng

nhö caùc lónh vöïc khaùc, kim ngaïch hai chieàu taêng khaù oån ñònh.

Kim ngaïch xuaát nhaäp khaåu hai chieàu Vieät Nam - Indonesia

Ñôn vò tính: trieäu USD

2 thaùng 2003 ñaàu naêm Naêm 1998 1999 2000 2001 2002 (quyù 1) 2004 *

Kim ngaïch 572 706 600 469 693 358.5 196,2

buoân baùn hai

chieàu

Nguoàn: [Daãn laïi 26,tr118]

* http://www.mofa.gov.vn

Töø khi Vieät Nam ñaåy maïnh buoân baùn vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc,

Indonesia laø baïn haøng lôùn thöù hai (sau Singapore) cuûa Vieät Nam trong soá caùc

nöôùc ASEAN. Indonesia nhaäp töø Vieät Nam caùc maët haøng gaïo, caø pheâ, cheø, ñaäu,

toûi vaø moät soá noâng saûn khaùc. Vieät Nam nhaäp töø Indonesia caùc maët haøng nhö

phaân boùn, hoaù chaát, giaáy laøm bao bì, xe gaén maùy...

Nhìn chung, quan heä thöông maïi giöõa Indonesia vaø Vieät Nam trong giai

ñoaïn naøy coù nhöõng chuyeån bieán tích cöïc so vôùi caùc thôøi kyø tröôùc. Hai beân nhaát

trí vôùi nhau trong vieäc caàn thöïc hieän nhieàu bieän phaùp nhaèm taêng cöôøng trao ñoåi

thöông maïi song phöông thoâng qua vieäc thieát laäp moái quan heä tröïc tieáp giöõa caùc

doanh nghieäp hai nöôùc vaø môû ra caùc lónh vöïc kinh teá khaùc. Vaán ñeà ñaët ra ñoái vôùi

Vieät Nam laø phaûi aùp duïng nhöõng bieän phaùp nhö theá naøo ñeå vöøa taêng kim ngaïch

trao ñoåi thöông maïi vôùi Indonesia vöøa giaûm ñöôïc möùc nhaäp sieâu trong caùn caân

thanh toaùn.

Lónh vöïc ñaàu tö:

Naêm 1987, Luaät ñaàu tö nöôùc ngoaøi ñöôïc ban aøhnh vôùi nhöõng ñieàu khoaûn

öu ñaõi ñeå thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi.

Tuy vaäy, trong thôøi gian ñaàu, ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam

chæ mang tính chaát thaêm doø. Tuy nhieân, keå töø sau khi Vieät nam gia nhaäp ASEAN,

ñaàu tö cuûa ASEAN vaøo Vieät nam taêng leân nhanh choùng. Ñaàu tö cuûa Indosesia

vaøo Vieät Nam cuõng vaäy. Naêm 1996, vôùi 13 döï aùn vaø toång soá voán ñaàu tö 240 trieäu

USD, Indonesia ñöùng thöù tö trong caùc nöôùc ASEAN vaø thöù 17 trong soá caùc nöôùc

ñaàu tö vaøo Vieät Nam [10,tr19]. Sang naêm 1999, soá döï aùn laø 18 vôùi soá voán ñaàu tö

laø 318,3 trieäu USD [26,tr121]. Tuy nhieân, do chòu taùc ñoäng cuûa cuoäc khuûng

hoaûng taøi chính tieàn teä, ñaàu tö cuûa Indonesia cuõng coù phaàn giaûm suùt, ñeán ngaøy

20-10-2003, ñaàu tö cuûa Indonesia vaøo Vieät Nam chæ coøn 174,101 trieäu USD vôùi

14 döï aùn. [81]

Xeùt veà cô caáu ñaàu tö, Indonesia taäp trung vaøo caùc lónh vöïc thaêm doø vaø

khai thaùc daàu khí, khai thaùc than, ngaân haøng, khaùch saïn, cheá bieán xuaát khaåu goã,

saûn xuaát sôïi Polyester, may maëc vaø dòch vuï daàu khí. Haàu heát caùc döï aùn ñaàu tö

cuûa Indonesia vaøo Vieät Nam ñeàu ñöôïc trieån khai, tyû leä ñoå beå thaáp (8%)

[36,tr103]. Ñieàu naøy cho thaáy söï tin caäy cuûa caùc nhaø ñaàu tö Indonesia vaøo moâi

tröôøng ñaàu tö ôû Vieät Nam.

Thaùng 11/2001, nhaân chuyeán thaêm chính thöùc cuûa Chuû tòch Traàn Ñöùc

Löông ñeán Indonesia, Tuyeân boá baùo chí chung giöõa hai nöôùc ñaõ vieát, hai nöôùc

"nhaát trí khuyeán khích ñaàu tö hôn nöõa vaø taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho doanh

nghieäp hai nöôùc ñaåy maïnh ñaàu tö vaøo nhöõng ngaønh ngheà öu tieân, chuù yù nhöõng

ngaønh taïo haøng xuaát khaåu töø noâng saûn" [61]. Vôùi baûn tuyeân boá naøy, caùc nhaø ñaàu

tö Indonesia seõ coù theâm nhöõng cô hoäi môùi ñeå ñaàu tö vaøo Vieät Nam, vì xuaát khaåu

noâng saûn voán laø moät trong nhöõng theá maïnh cuûa ñaát nöôùc nghìn ñaûo.

Nhìn chung, quan heä thöông maïi vaø ñaàu tö giöõa Indonesia vaø Vieät Nam

trong thôøi gian gaàn ñaây coù nhöõng thay ñoåi theo chieàu höôùng tích cöïc. Nhöng do

Vieät Nam coù trình ñoä phaùt trieån kinh teá thaáp hôn so vôùi Indonesia, neân quan heä

thöông maïi vaø ñaàu tö giöõa hai beân coøn chöa caân xöùng, Vieät Nam thöôøng xuyeân ôû

tình traïng nhaäp sieâu. Coøn lónh vöïc ñaàu tö, chæ coù Indonesia ñaàu tö vaøo Vieät Nam

maø khoâng coù chieàu ngöôïc laïi. Ñieàu naøy cuõng phaûn aùnh khaû naêng voán vaø trình ñoä

coâng ngheä Vieät Nam coøn coù nhöõng haïn cheá. Tuy nhieân, thoâng qua hôïp taùc kinh

teá vôùi Indonesia, caùc doanh nghieäp Vieät Nam coù theå hoïc hoûi ñöôïc nhieàu kinh

nghieäm cuûa caùc nhaø ñaàu tö Indonesia cuõng nhö caùc caùch tieáp thò haøng hoaù ñeå

haøng hoaù Vieät Nam coù theå tôùi tröïc tieáp thò tröôøng tieâu thuï maø khoâng phaûi qua thò

tröôøng trung gian.

Daàu vaäy, quan heä hôïp taùc song phöông vaãn coù nhöõng böôùc phaùt trieån

maïnh meõ. Vì theá, trong baûn thoâng caùo chung ngaøy 26/6/2003, caùc nhaø laõnh ñaïo

hai nöôùc ñaõ nhaát trí :hai nöôùc caàn thuùc ñaåy caùc cô cheá hôïp taùc hieän coù ñi vaøo

hoaït ñoäng coù hieäu quaû vaø thieát thöïc hôïn nöõa nhaèm laøm cho moái quan heä song

phöông trong caùc lónh vöïc kinh teá, ñaàu tö vaø thöông maïi töông xöùng vôùi tieàm

naêng vaø moái quan heä chính trò toát ñeïp hieän coù giöõa hai nöôùc.

2.2.4.5. Philippines vaø Vieät Nam

Thöông maïi

Philippines vaø Vieät Nam laø hai quoác gia noâng nghieäp, cho neân, cô caáu

haøng hoaù, saûn phaåm töông ñoái gioáng nhau. Caû hai ñeàu laø nhöõng nöôùc ñi sau trong

quaù trình thöïc hieän coâng nghieäp hoaù ñaát nöôùc. Duø vaäy, caû hai cuøng coù nhöõng noã

löïc nhaém thuùc ñaåy moái quan heä hôïp taùc song phöông, nhaát laø hôïp taùc kinh teá.

Trong quan heä thöông maïi giöõa Philippines vaø Vieät Nam, kim ngaïch buoân

baùn giöõa hai nöôùc taêng leân nhanh choùng. Philippines hieän laø moät trong nhöõng baïn

haøng lôùn cuûa Vieät Nam trong caùc nöùôc ASEAN. Naêm 2003, kim ngaïch thöông

maïi song phöông ñaït 450 trieäu USD.

Philippines laø thò tröôøng tieâu thuï lôùn nhaát cuûa Vieät Nam ôû caùc maët

haøng nhö linh kieän ñieän töû, haøng noâng saûn, nhaát laø gaïo, haøng thuû coâng myõ

ngheä, haøng deät may, haûi saûn, than ñaù. Naêm 2003, Philippines nhaäp treân

400.000 taán gaïo Vieät Nam. Ñoåi laïi, Vieät Nam nhaäp cuûa Philippines phaân

boùn, maùy moùc, thieát bò, khoaùng chaát, khí hoaù loûng, xaêng daàu, döôïc phaåm,

vaät lieäu xaây döïng...

Tình hình xuaát nhaäp khaåu cuûa Vieät Nam vaø Philippines

(1998-2000)

Ñôn vò tính: trieäu USD

Naêm 1998 1999 2000

392,7 393,3 477,7 Xuaát khaåu

67,6 46,1 63,2 Nhaäp khaåu

460,3 439,4 540,9 Kim ngaïch

Caùn caân thöông maïi 325,1 347,2 414,5

Nguoàn: Boä Thöông maïi [Daãn laïi 26,tr266]

Qua baûng soá lieäu treân, ta thaáy trao ñoåi thöông maïi giöõa Philippines vaø

Vieät Nam taêng daàn qua caùc naêm. Tuy nhieân, quan heä naøy cuõng chöa töông xöùng

vôùi tieàm naêng hai nöôùc. Haøng hoaù Vieät Nam vaøo Philippines chæ chieám khoaûng

1% toång kim ngaïch nhaäp khaåu cuûa nöôùc naøy, coøn haøng hoaù Philippines vaøo Vieät

Nam chæ chieám khoaûng 0,45% toång kim ngaïch nhaäp khaåu cuûa Vieät Nam. Nhö

vaäy, caû Philippines laãn Vieät Nam caàn coù nhöõng bieän phaùp tích cöïc hôn ñeå thuùc

ñaåy quan heä thöông maïi hai beân.

Ñaàu tö

Cuõng nhö Vieät Nam, ñang trong quaù trình thöïc hieän coâng nghieäp hoaù, hieän

ñaïi hoaù ñaát nöôùc neân soá döï aùn maø Philippines ñaàu tö vaøo Vieät Nam laø khoâng

nhieàu.

Naêm 1997, Philippines ñaàu tö vaøo Vieät Nam 5 döï aùn vôùi soá voán 21,6 trieäu

USD. Naêm 1998, do aûnh höôûng cuûa cuoäc khuûng hoaûng taøi chính tieàn teä,

Philippines khoâng coù theâm döï aùn naøo ñaàu tö vaøo Vieät Nam. Naêm 1999

Philippines ñaàu tö theâm moät döï aùn vôùi soá voán 0,3 trieäu USD. Cho ñeán heát naêm

2000, Philippines coù taát caû 20 döï aùn vôùi toång soá voán ñaêng kí laø 247,9 trieäu USD,

moãi döï aùn coù soá voán ñaàu tö trung bình laø 12,4 trieäu USD. Vaø thôøi gian sau, soá döï

aùn Philippines ñaàu tö vaøo Vieät Nam cuõng khoâng taêng leân nhieàu [10,tr20]. Tính

ñeán cuoái naêm 2001, Philippines cuõng chæ coù 21 döï aùn ñaàu tö vôùi soá voán 260,97

trieäu USD, chieám khoaûng 10% soá voán ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi cuûa Philippines

[26,tr267]. Hieän nay, Philippines ñöùng thöù tö trong caùc nöùôc ASEAN vaø thöù 20

trong caùc nöôùc coù voán ñaàu tö vaøo Vieät Nam.

Caùc döï aùn cuûa Philippines ñaàu tö vaøo Vieät Nam ñöôïc thöïc hieän döôùi caùc

hình thöùc lieân doanh vaø 100% voán nöôùc ngoaøi. Moät soá döï aùn lôùn coù theå keå ñeán

nhö Lieân doanh laép raùp oâ toâ Hoaø Bình (58 trieäu USD), Lieân doanh xaây döïng nhaø

maùy ñöôøng Ninh Bình (60 trieäu USD), United Pharma Inc (75 trieäu USD)... ñaõ ñi

vaøo hoaït ñoäng vaø mang laïi nhöõng hieäu quaû ban ñaàu.

Nhìn chung, duø soá döï aùn khoâng nhieàu, soá voán khoâng lôùn, nhöng ñaàu tö cuûa

Philippines vaøo Vieät Nam cuõng coù nhöõng keát quaû khaû quan. Vieät Nam coù theå

taêng cöôøng khaû naêng hôïp taùc ñaàu tö neáu bieát chuù troïng ñeán vieäc keâu goïi vaø taïo

ñieàu kieän cho caùc nhaø ñaàu tö Philippines kinh doanh trong caùc lónh vöïc hoï coù theá

maïnh vaø Vieät Nam coù nhieàu tieàm naêng nhö coâng nghieäp thöïc phaåm, nuoâi troàng

vaø ñaùnh baét thuyû haûn saûn, kinh doanh khaùch saïn, du lòcang!

2.2.4.6. Brunei vaø Vieät Nam

Cho ñeán nay, giöõa Brunei vaø Vieät Nam ñaõ kí keát moät soá hieäp ñònh quan

troïng coù taùc duïng thuùc ñaåy quan heä hôïp taùc giöõa hai nöôùc nhö Hieäp ñònh thöông

maïi, hieäp ñònh haøng haûi, Baûn ghi nhôù veà vieäc ñaåy maïnh hôïp taùc trong lónh vöïc du

lòch...

Tuy nhieân, quan heä kinh teá noùi chung, thöông maïi vaø ñaàu tö noùi rieâng giöõa

Brunei vaø Vieät Nam ñaït ôû möùc raát thaáp, chöa töông xöùng vôùi quan heä chính trò

toát ñeïp giöõa hai nöôùc.

Trong chuyeán thaêm chính thöùc cuûa thaùi töû Brunei Haji -Al-Muhatade e

Buliah (21/3/2004), caùc nhaø laõnh ñaïo caáp cao hai beân raát hoan ngheânh söï kieän

naøy. Chuû tòch nöôùc Traàn Ñöùc Löông hoan ngheânh söï hôïp taùc giöõa hai nöôùc qua

vieäc haõng haøng khoâng quoác gia Brunei saép môû ñöôøng bay tröïc tieáp ñeán thaønh

phoá Hoà Chí Minh, goùp phaàn thuùc ñaåy moái quan heä hôïp taùc höõu nghò giöõa hai

nöôùc, nhaát laø kinh teá, thöông maïi vaø du lòch. Nhaân ñoù, Thaùi töû Brunei cuõng ñaõ

khaúng ñònh quan heä hôïp taùc giöõa Brunei vaø Vieät Nam seõ phaùt trieån ngaøy caøng toát

ñeïp hôn.

2.3. CAÙC QUAN HEÄ KHAÙC

Ñoàng thôøi laø thaønh vieân cuûa ASEAN vaø APEC, caùc nöôùc trong khoái

ASAN cuõng tham gia vaøo caùc chöông trình hôïp taùc chung cuûa toå chöùc khu vöïc.

Ngoaøi quan heä kinh teá laø chuû yeáu, caùc quan heä hôïp taùc treân lónh vöïc chính trò,

vaên hoaù, giaùo duïc y teá... giöõa caùc nöôùc ASEAN vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå

APEC cuõng ñöôïc caùc nhaø laõnh ñaïo caùc nöôùc thaønh vieân quan taâm.

2.3.1 HÔÏP TAÙC CHÍNH TRÒ, AN NINH

Ñeå tieán haønh thaûo luaän vaø trao ñoåi veà caùc vaán ñeà chính trò vaø an ninh khu

vöïc, ASEAN ñaõ ñeà xöôùng thaønh laäp Dieãn ñaøn khu vöïc ASEAN (ARF). Thôøi gian

ñaàu, tham gia ARF coù 5 nöôùc ASEAN ban ñaàu vaø Brunei, 3 nöôùc quan saùt vieân

(Vieät Nam, Laøo, Papua New Guinea), 7 nöôùc ñoái thoaïi (Hoa Kì, EC, Nhaät Baûn,

Canada, Australia, New Zealand, Haøn Quoác, vaø hai nöôùc thaønh vieân tö vaán (Nga,

Trung Quoác). Vôùi thaønh phaàn tham gia ARF nhö vaäy ñaõ phaûn aùnh tö duy môùi cuûa

ASEAN treân caùc vaán ñeà an ninh vaø hôïp taùc an ninh chính trò: gaén an ninh vôùi

phaùt trieån, gaén quoác gia vôùi khu vöïc, gaén khu vöïc vôùi quoác teá, chuù troïng xaây

döïng caùn caân Ñoâng Nam AÙ treân cô sôû caân baèng lôïi ích giöõa caùc nöôùc lôùn

[43,tr134]. Tuy nhieân, do tính chaát ña daïng cuûa caùc thaønh vieân veà vaên hoùa, toân

giaùo, trình ñoä phaùt trieån cuõng nhö lôïi ích an ninh, cho neân, ñeå coù moät quan ñieåm

chung veà vaán ñeà an ninh khu vöïc khaù khoù khaên.

Tham gia vaøo ARF, Vieät Nam coù cô hoäi baøy toû quan ñieåm cuûa mình veà

caùc vaán ñeà an ninh khu vöïc vaø hieåu bieát quan ñieåm cuûa caùc beân lieân quan ñeán

vaán ñeà ñoù. Quan ñieåm cuûa Vieät Nam laø "ARF tuaân thuû phöông chaâm ñaõ ñöôïc

nhaát trí thoâng qua laø tieán trieån daàn daàn, duy trì ñoái thoaïi, traùnh gaây ñoái ñaàu, taïo

söï hieåu bieát vaø toân troïng laãn nhau, phuø hôïp vôùi tính ña daïng cuûa khu vöïc"

[43,tr150]. Vaán ñeà toân troïng ñoäclaäp chuû quyeàn, khoâng can thieäp vaøo coâng vieäc

noäi boä cuûa moãi nöôùc ñöôïc ñaët leân haøng ñaàu. Tham gia ARF cuõng giuùp Vieät Nam

coù moät moâi tröôøng hoaø bình, oån ñònh trong khu vöïc, taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho

coâng cuoäc coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi hoaù ñaát nöôùc.

Tuy nhieân, ARF chæ coù khaû naêng ngoaïi giao phoøng ngöøa vaø giaûi quyeát

xung ñoät maø khoâng coù khaû naêng ngaên chaën xung ñoät neân taùc duïng chuû yeáu chæ laø

"xaây döïng loøng tin" [43,tr135]. Vì vaäy, ñeå ñaûm baûo an ninh quoác gia, Vieät Nam

cuõng caàn phaûi tìm kieám caùc hình thöùc hôïp taùc khaùc vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc.

Vaán ñeà an ninh khoâng ngöøng ñöôïc caùc nhaø laõnh ñaïo ASEAN quan taâm.

Cho ñeán thaùng 10/1993, taïi hoäi nghò caáp cao ASEAN laàn thöù 9, toå chöùc taïi Bali,

caùc nhaø laõnh ñaïo ASEAN ñaõ chính thöùc tuyeân boá thaønh laäp "Coäng ñoàngASEAN

bao goàm 3 truï coät: hôïp taùc chính trò, an ninh, hôïp taùc kinh teá vaø hôïp taùc kinh teá

xaõ hoäi haøo quyeän vaøo nhau vaø taêng cöôøng laãn nhau vì muïc ñích ñaûm baûo hoaø

bình laâu daøi, oån ñònh vaø chia seû thònh vöôïng trong khu vöïc" [23,tr67].

Coäng ñoàng ASEAN bao goàm 3 caáu thaønh: coäng ñoàng an ninh (ASC), Coäng

ñoàng kinh teá (AEC) vaø coäng ñoàng vaên hoaù xaõ hoäi (ASCC), trong ñoù ASC ñöôïc

xem laø caáu thaønh thöù nhaát.

Tham gia vaøo ASC, Vieät Nam cuøng caùc nöôùc ASEAN khaùc muoán taêng söùc

ñeà khaùng cuûa ASEAN, phaûn aùnh cam keát cuûa ASEAN ñoái vôùi hoaø bình vaø an

ninh ôû khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông.

2.3.2. HÔÏP TAÙC KHOA HOÏC COÂNG NGHEÄ

Hôïp taùc khoa hoïc coâng ngheä cuûa ASEAN ñöôïc thöïc hieän trong 8 lónh vöïc:

khoa hoïc coâng ngheä veà löông thöïc, khí töôïng vaø vaät lí ñòa caàu, vi ñieän töû vaø coâng

ngheä thoâng tin, coâng ngheä sinh hoïc, khoa hoïc coâng ngheä vaät lieäu, nghieân cöùu

naêng löôïng phi truyeàn thoáng, khoa hoïc veà bieån, phaùt trieån haï taàng vaø tieàm löïc

khoa hoïc coâng ngheä. 8 tieåu ban töông öùng vôùi caùc lónh vöïc treân cuõng ñöôïc thaønh

laäp.

Cho ñeán nay, Vieät Nam ñaõ tham gia vaøo 20 döï aùn hôïp taùc khoa hoïc coâng

ngheä cuûa ASEAN:

-Khoa hoïc coâng ngheä löông thöïc: tham gia vaøo caùc döï aùn ñaûm baûo chaát

löôïng hoa quaû nhieät ñôùi vaø cheá bieán. Boä Coâng nghieäp Vieät Nam ñang tham gia

vaøo döï aùn chuyeån giao coâng ngheä vaø xöû lyù nöôùc saïch vaø trình dieãn saûn xuaát

saïch...

- Lónh vöïc khí töôïng vaø vaät lyù ñòa caàu: tham gia döï aùn xaây döïng Trung

taâm khí töôïng chuyeân ngaønh ASEAN. ÔÛ caùc döï aùn thuoäc caùc lónh vöïc vi ñieän töû

vaø coâng ngheä thoâng tin, coâng ngheä sinh hoïc, khoa hoïc coâng ngheä vaät lieäu, nghieân

cöùu naêng löôïng phi truyeàn thoáng, khoa hoïc veà bieån, phaùt trieån haï taàng vaø tieàm

löïc khoa hoïc coâng ngheä nöôùc ta ñeàu coù tham gia.

- Lónh vöïc naêng löôïng: tham gia ñoùng goùp xaây döïng Vieän nghieân cöùu

naêng löôïng ASEAN taïi Manila. Naêm 2000, caùc nhaø laõnh ñaïo ASEAN ñaõ vaïch ra

keá hoaïch hôïp taùc noái maïng ñieän giöõa caùc nöùôc trong khu vöïc. Vieät Nam hieän

ñang noái maïng ñieän vôùi Laøo, Campuchia vaø trong töông lai laø Thaùi Lan. Heä

thoáng ñöôøng oáng daãn khí ñoát ASEAN ñöôïc döï kieán thöïc hieän trong nhöõng naêm

tôùi, vôùi voán ñaàu tö khoaûng 7 tæ USD [43,tr152].

Caùc nöôùc ASEAN ñang thaûo luaän cuøng nhau hôïp taùc noái maïng thoâng tin

khoa hoïc coâng ngheä, ñaøo taïo nguoàn nhaân löïc vaø nghieân cöùu vuõ truï. Vieät Nam

cuõng coù saùng kieán thaønh laäp Trung taâm coâng ngheä ASEAN taïi Vieät Nam, vaø seõ

laø moät trong nhöõng döï aùn cuûa ASEAN trong töông lai gaàn.

2.3.3. HÔÏP TAÙC TRONG LÓNH VÖÏC GIAÙO DUÏC - ÑAØO TAÏO

Thaùng 2/1990, Boä Giaùo duïc vaø Ñaøo taïo Vieät Nam trôû thaønh thaønh vieân

chính thöùc cuûa toå chöùc Boä tröôûng Giaùo duïc caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ (SEAMEO).

Ñeán thaùng 7/1995, sau khi gia nhaäp ASEAN, Boä Giaùo duïc vaø Ñaøo taïo Vieät Nam

ñöôïc coâng nhaän laø thaønh vieân cuûa Tieåu ban giaùo duïc cuûa ASEAN.

Töø caùc chöông trình hôïp taùc vôùi SEAMEO, treân 500 caùn boä khoa hoïc, caùn

boä quaûn lyù giaùo duïc, giaùo vieân cuûa ta ñaõ ñöôïc cöû tham döï caùc khoaù ñaøo taïo ngaén

haïn do caùc trung taâm ñaøo taïo khu vöïc cuûa SEAMEO toå chöùc.

Ngoaøi ra, Vieät Nam cuõng tham gia vaøo caùc chöông trình caáp hoïc boång cuûa

caùc nöôùc laùng gieàng ôû caùc caáp trung hoïc, ñaïi hoïc. Soá hoïc boång ngaøy caøng taêng

leân. Caùc hoaït ñoäng giao löu vaên hoaù, nghieân cöùu khoa hoïc cuõng ñöôïc môû roäng.

Singapore, Thaùi Lan laø nhöõng nöôùc ASEAN coù nhieàu du hoïc sinh Vieät Nam theo

hoïc.

Khi tham gia vaøo Tieåu ban Giaùo duïc cuûa ASEAN, caùc hoaït ñoäng cuûa Boä

Giaùo duïc vaø Ñaøo taïo Vieät Nam cuõng ñöôïc ñaùnh giaù cao. Thoâng qua caùc chöông

trình hôïp taùc naøy, Vieät Nam coù cô hoäi giao löu, hoïc hoûi kinh nghieäm phaùt trieån

cuûa caùc nöôùc laùng gieàng, tieáp caän vôùi caùc tieán boä khoa hoïc coâng ngheä ñöôïc aùp

duïng trong giaùo duïc.

Beân caïnh nhöõng thuaän lôïi, cô hoäi coù ñöôïc, tham gia hôïp taùc vôùi caùc nöôùc

ASEAN cuûa Vieät Nam vaãn coøn gaëp moät soá khoù khaên veà khaû naêng giao tieáp baèng

ngoaïi ngöõ, trình ñoä tin hoïc coøn haïn cheá, thieáu kinh ngieäm... daãn ñeán hieäu quaû

hôïp taùc chöa cao. Vì vaäy, Vieät Nam caàn noã löïc nhieàu hôn nöõa ñeå khaéc phuïc caùc

haïn cheá treân.

2.3.4. CAÙC HOAÏT ÑOÄNG HÔÏP TAÙC QUOÁC TEÁ

Ngoaøi vieäc tham gia vaøo caùc chöông trình hôïp taùc cuûa ASEAN, Vieät Nam

cuõng tham gia vaøo caùc chöông trình hôïp taùc quoác teá trong ASEAN.

- Hoaøn thaønh toát vai troø ñieàu phoái vieân cuûa ASEAN trong quan heä vôùi

Coäng hoaø New Zealand, Coäng hoaø Lieân bang Nga vaø Nhaät Baûn. Hieän nay, Vieät

Nam ñang ñaûm nhaän vai troø ñieàu phoái vieân quan heä ASEAN - EU.

- Laø moät trong nhöõng thaønh vieân saùng laäp dieãn ñaøn hôïp taùc AÙ - Aâu

(ASEM) vaøo thaùng 3/1996.

- Ñöa ra saùng kieán veà hôïp taùc phaùt trieån caùc vuøng ngheøo lieân quoác gia doïc

haønh lang ñoâng taây thuoäc khu vöïc soâng Meâkoâng ôû Vieät Nam, Laøo, Campuchia,

ñoâng baéc Thaùi Lan ñeå xoaù ñoùi giaûm ngheøo, thu heïp khoaûng caùch phaùt trieån giöõa

caùc nöôùc vaø caùc vuøng trong hieäp hoäi. Saùng kieán naøy

ñöôïc caùc nhaø laõnh ñaïo ASEAN ñaùnh giaù cao vaø chaáp nhaän.

Vôùi nhöõng hoaït ñoäng coù hieäu quaû vaø tham gia tích cöïc vaøo chöông trình

hôïp taùc cuûa ASEAN, Vieät Nam ñöôïc ASEAN tin töôûng giao cho vieäc ñaêng cai vaø

toå chöùc hoäi nghò thöôïng ñænh ASEAN laàn VI (thaùng 12/1998). Taïi hoäi nghò naøy,

caùc vaên kieän quan troïng ñaõ ñöôïc thoâng qua nhö Tuyeân boá Haø Noäi, Chöông trình

haønh ñoäng Haø Noäi... Hoäi nghò thaønh coâng toát ñeïp ñaõ ñeå laïi trong loøng caùc nöôùc

laùng gieàng moät aán töôïng toát ñeïp veà Vieät Nam, naâng cao uy tín cuûa Vieät Nam

trong khu vöïc.

Nhìn chung, quan heä ASEAN - Vieät Nam noùi rieâng vaø khi noùi ñeán moái

quan heä giöõa caùc nöôùc ASEAN vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC, chuùng ta

thaáy ñöôïc moái quan heä naøy dieãn ra khaù chaët cheõ theo töøng böôùc hoäi nhaäp cuûa

Vieät Nam vaøo toå chöùc khu vöïc naøy. Töø khi coøn laø quan saùt vieân ñeán khi trôû thaønh

thaønh vieân chính thöùc cuûa ASEAN, Vieät Nam luoân tích cöïc tham gia vaøo caùc

chöông trình hôïp taùc khu vöïc cuûa ASEAN. Maëc duø coøn nhöõng haïn cheá, nhöõng taùc

ñoäng khoâng toát ñeán töø beân ngoaøi, nhöng Vieät Nam luoân toû roõ thieän chí vaø khaúng

ñònh uy tín, naêng löïc cuûa mình ñoái vôùi caùc nöôùc trong cuøng hieäp hoäi. "Chính söï

töông ñoàng, veà lôïi ích giöõa Vieät Nam vaø caùc nöôùc ASEAN ñang taïo ra neàn moùng

chaéc chaén cho söï phaùt trieån quan heä cuûa moái quan heä trong theá kyû XXI"

[43,tr173-174].

Ñieåm laïi quan heä thöông maïi vaø ñaàu tö giöõa caùc nöôùc thaønh vieân ASEAN

trong APEC vôùi Vieät Nam, chuùng ta thaáy raèng, caùc chöông trình hôïp taùc thöông

maïi vaø ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN trong APEC vôùi Vieät Nam tröôùc heát laø phuïc

vuï cho lôïi ích cuûa moãi quoác gia, sau ñoù laø vì söï phaùt trieån oån ñònh, beàn vöõng cuûa

toaøn khu vöïc Ñoâng Nam AÙ. Thoâng qua caùc chöông trình hôïp taùc kinh teá cuûa caùc

nöôùc ASEAN trong APEC vôùi Vieät Nam cho thaáy, caùc nöôùc ASEAN cuõng nhaèm

höôùng ñeán vieäc thöïc hieän thuaän lôïi hoùa, töï do hoùa thöông maïi vaø ñaàu tö trong

APEC.

Cô caáu toå chöùc khaù loûng leûo cuûa APEC ñaõ taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho caùc

nöôùc thaønh vieân ñöôïc töï do kí keát caùc thoûa thuaän song phöông, sao cho khoâng

ñem laïi nhöõng taùc ñoäng tieâu cöïc ñeán lôïi ích khu vöïc, vaø vì söï phaùt trieån oån ñònh,

beàn vöõng tröôùc heát laø cuûa quoác gia, sau ñoù laø khu vöïc.

CHÖÔNG 3

QUAN HEÄ HÔÏP TAÙC GIÖÕA APEC VÔÙI VIEÄT NAM QUA TRÖÔØNG

HÔÏP KHOÁI BAÉC MÓ (1998 – 2005)

APEC laø moät thò tröôøng roäng lôùn vôùi 2 tyû ngöôøi tieâu duøng, chieám 44% daân

soá theá giôùi, trong ñoù coù nhöõng thò tröôøng lôùn nhö Hoa Kì, Nhaät Baûn, Trung

Quoác… thöïc söï laø nhöõng thò tröôøng tieàm naêng cho vieäc tieâu thuï haøng hoùa. Hieän

nay, caùc neàn kinh teá khu vöïc APEC chieám khoaûng 70% kim ngaïch buoân baùn,

75% voán ñaàu tö tröïc tieáp vaø hôn 50% vieän trôï chính thöùc (ODA) ôû nöôùc ta. Nhieàu

thaønh vieân APEC trôû thaønh ñoái taùc chieán löôïc cuûa Vieät Nam, caùc hieäp ñònh quan

heä song phöông giöõa caùc neàn kinh teá thaønh vieân APEC vôùi Vieät Nam cuõng ñöôïc

kí keát ngaøy caøng nhieàu.

Tuy laø moät neàn kinh teá ñang phaùt trieån, Vieät Nam ñaõ tích cöïc tham gia

vaøo caùc chöông trình hoaït ñoäng cuûa APEC, tranh thuû nhöõng cô hoäi hôïp taùc thieát

thöïc trong khuoân khoå APEC phuïc vuï cho muïc tieâu phaùt trieån kinh teá, nhaát laø

phaùt trieån nguoàn nhaân löïc, hôïp taùc kinh teá – kyõ thuaät… nhaèm thuùc ñaåy söï phaùt

trieån vaø thu heïp khoaûng caùch phaùt trieån vôùi caùc thaønh vieân khaùc trong APEC.

Ñeán nay, soá löôïng caùc döï aùn hôïp taùc trong khuoân khoå APEC ngaøy caøng gia taêng

vaø ña daïng treân nhieàu lónh vöïc, nhö sôû höõu trí tueä, chính saùch caïnh tranh, coâng

ngheä sinh hoïc, thöông maïi ñieän töû… Vieät Nam ñaõ vaän ñoäng APEC taøi trôï ñöôïc

hôn 11 döï aùn trò giaù khoaûng hôn 1 trieäu USD. [60]

Rieâng ñoái vôùi khoái Baéc Mó, trong khuoân khoå hôïp taùc cuûa APEC, quan heä

giöõa khoái naøy vôùi Vieät Nam cuõng ñaït ñöôïc nhöõng thaønh töïu ñaùng keå, nhaát laø

quan heä cuûa Hoa Kì vôùi Vieät Nam treân lónh vöïc kinh teá cuõng nhö ngoaïi giao.

Vieäc Hoa Kì tieán haønh bình thöôøng hoùa quan heä vôùi Vieät Nam ñaõ taïo ñieàu kieän

cho quan heä giöõa Vieät Nam vôùi Hoa Kì cuõng nhö vôùi caùc nöôùc khaùc treân theá giôùi

tieán moät böôùc xa hôn.

3.1. KHAÙI QUAÙT VEÀ KHOÁI BAÉC MÓ

Xeùt veà vò trí ñòa lí, khu vöïc Baéc Mó bao goàm hai nöôùc laø Mó vaø Canada. ÔÛ

ñaây, chuùng toâi ñeà caäp ñeán khoái Baéc Mó treân phöông dieän kinh teá, bao goàm ba

nöôùc Hoa Kì, Canada, Mexico. Thaùng 1/1989, Hoa Kì vaø Canada chính thöùc kí

hieäp ñònh thaønh laäp khu vöïc maäu dòch töï do song phöông (CAFTA) vaø gaàn ñaây laø

khu vöïc maäu dòch töï do Baéc Mó (NAFTA) vaøo ngaøy 01/01/1994.

Baéc Mó coù caáu truùc ñòa hình ñôn giaûn nhöng khí haäu raát ña daïng. Phía taây

laø heä thoáng Coocdier, ôû giöõa laø ñoàng baèng vaø mieàn sôn nguyeân, nuùi giaø ôû phía

ñoâng. Nguoàn taøi nguoàn thieân nhieân voâ cuøng phong phuù vaø ña daïng.

Söï phaân boá daân cö ôû khu vöïc Baéc Mó ñang bieán ñoäng cuøng vôùi caùc chuyeån

bieán trong trong neàn kinh teá thò tröôøng ôû caùc quoác gia treân luïc ñòa naøy. Hôn 3/4

daân soá Baéc Mó soáng ôû caùc ñoâ thò. Quaù trình ñoâ thò hoaù nhanh ôû Baéc Mó laø keát quaû

cuûa söï phaùt trieån coâng nghieäp ôû caùc nöôùc naøy, nhaát laø ôû Hoa Kì.

Veà kinh teá, noâng nhieäp Baéc Mó phaùt trieån maïnh meõ, nhôø ñieàu kieän töï

nhieân thuaän lôïi vaø aùp duïng kó thuaät tieân tieán. Hoa Kì vaø Canada laø nhöõng nöôùc

xuaát khaåu noâng saûn haøng ñaàu theá giôùi. Mexico tuy coù trình ñoä phaùt trieån thaáp hôn

nhöng cuõng laø nöôùc ñi ñaàu trong cuoäc caùch maïng xanh, ñaûm baûo löông thöïc trong

nöôùc.

Hoa Kì vaø Canada cuõng laø hai nöôùc ôû khu vöïc Baéc Mó coù neàn coâng nghieäp

phaùt trieån haøng ñaàu treân theá giôùi. Caùc ngaønh coâng nghieäp cheá bieán chieám öu theá.

Caùc ngaønh coâng nghieäp muõi nhoïn nhö ñieän töû, haøng khoâng vuõ truï... raát ñöôïc chuù

troïng.

Ngoaøi ra, caùc nöôùc ôû khu vöïc Baéc Mó raát coi troïng vai troø cuûa caùc ngaønh

taøi chính, ngaân haøng, baûo hieåm, böu chính vieãn thoâng... Nhìn chung, caùc ngaønh

dòch vuï chieám tæ troïng khaù cao trong neàn kinh teá Baéc Mó.

Döôùi taùc ñoäng cuûa xu theá khu vöïc hoaù, toaøn caàu hoaù cuøng nhieàu nguyeân

nhaân khaùc, caùc nöôùc thuoäc khu vöïc Baéc Mó ñaõ thaønh laäp Khu vöïc maäu dòch töï do

Baéc Mó (NAFTA) nhaèm keát hôïp theá maïnh cuûa caû ba nöôùc, taïo neân moät thò tröôøng

chung roäng lôùn, taêng söùc caïnh tranh cuûa khu vöïc treân theá giôùi.

Trong khoái Baéc Mó, nöôùc coù neàn kinh teá phaùt trieån maïnh meõ nhaát laø Hoa

Kì.

Hoa Kì laø moät nöôùc coù neàn kinh teá lôùn nhaát theá giôùi. Tuy khoâng phaûi leä

thuoäc nhieàu vaøo beân ngoaøi nhö caùc neàn kinh teá coâng nghieäp môùi nhö Nhaät Baûn,

Haøn Quoác… nhöng caùc quan heä kinh teá quoác teá cuõng ñoùng goùp 30% cho toác ñoä

taêng tröôûng toång saûn phaåm quoác noäi [7,tr32]. Do ñoù, Hoa Kì raát coi troïng quan heä

hôïp taùc trong khu vöïc chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông, vì ñaây laø khu vöïc mang laïi

nhieàu lôïi ích cho Hoa Kì, chieám tôùi 40% ngoaïi thöông cuûa neàn kinh teá huøng

maïnh naøy. Caùc coâng ty xuyeân quoác gia cuûa Hoa Kì ñaõ ñaàu tö raát nhieàu ôû khu vöïc

chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông. Caùc coâng ty Hoa Kì ñaåy maïnh ñaàu tö vaøo khu vöïc

naøy nhaèm tieáp caän nhu caàu tieâu duøng ngaøy caøng thay ñoåi, söû duïng coâng ngheä

cao, söû duïng nguoàn nhaân löïc doài daøo töø ñoù thaâm nhaäp vaøo thò tröôøng khu vöïc ñeå

tieát kieäm chi phí vaän chuyeån vaø giaønh ñöôïc nhöõng lôïi theá veà chi phí saûn xuaát.

Thuoäc khu vöïc Baéc Mó, Canada naèm ôû phía Baéc cuûa Baéc Mó. Canada laø

moät trong nhöõng thaønh vieân cuûa khoái G8, cô caáu kinh teá cuûa Canada raát gaàn vôùi

cô caáu kinh teá cuûa caùc nöôùc trong khoái G8: ngaønh coâng nghieäp chieám 31%, noâng

nghieäp 3% vaø dòch vuï 66%. Nhìn chung, neàn kinh teá Canada trong theá kæ XX coù

toác ñoä taêng tröôûng khaù nhanh: 5,1% naêm 1999, 4,7% naêm 2000 [71,tr66]. Canada

theo ñuoåi chính saùch kinh teá thöông maïi môû, cho pheùp vaø taïo ñieàu kieän cho töï do

vaø caïnh tranh bình ñaúng, trong moät moâi tröôøng kinh doanh coù traät töï phaùp luaät

chaët cheõ. Canada hieän laø thaønh vieân cuûa nhieàu toå chöùc quoác teá nhö APEC, WTO,

ARF...

Canada laø nöôùc coù nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân phong phuù, vôùi tröõ löôïng

lôùn niken, vaøng, saét, uranium, ñoàng... ñieàu naøy ñaõ laøm cho Canada trôû thaønh moät

trong nhöõng nöôùc coù möùc soáng cao nhaát theá giôùi. Canada coøn laø nöôùc ñöùng ñaàu

theá giôùi veà xuaát khaåu löông thöïc, nhaát laø luùa mì. Ngoaøi ra, xuaát khaåu caù vaø haûi

saûn cuûa Canada cuõng ñöùng haøng ñaàu theá giôùi. Caùc maët haøng xuaát khaåu chính cuûa

Canada laø xe maùy vaø caùc thieát bò xe maùy, maùy bay, maùy coâng nghieäp, maùy bay,

thieát bò böu chính vieãn thoâng, hoaù chaát, phaân boùn, boät goã, goã, daàu thoâ... Caùc ñoái

taùc chuû yeáu cuûa Canada laø Hoa Kì (86,6%), Nhaät Baûn (2,1%), Anh 1,4% (soá lieäu

naêm 2003). [81]

Naêm 2004, Canada nhaäp khaåu haøng hoaù trò giaù 256,1 tæ USD, chuû yeáu

nhaäp maùy moùc, thieát bò, hoaù chaát... Nhaäp khaåu töø Hoa Kì chieám 60,6%, töø Trung

Quoác chieám 5,6%, töø Nhaät Baûn chieám 4,1%...[81] Sau khi kí hieäp ñònh thöông

maïi töï do vôùi Hoa Kì naêm 1989 vaø hieäp ñònh thöông maïi töï do Baéc Mó (NAFTA)

naêm 1994, doanh soá thöông maïi Canada - Hoa Kì taêng haøng naêm. Tuy nhieân, töø

sau söï kieän 11/9/2001, Hoa Kì thaét chaët hôn trao ñoåi thöông maïi laøm giaûi phaùp an

toaøn bieân giôùi ñaõ aûnh höôûng nhieàu ñeán neàn kinh teá Canada.

Canada thu huùt ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi khaù cao. Naêm 2003, toång ñaàu

tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi vaøo Canada laø 6,3 tæ USD. Toác ñoä taêng toång ñaàu tö trong

nöôùc trung bình haøng naêm khoaûng 6%.

Maëc duø naèm ôû Trung Mó, nhöng Lieân bang Mexico laø moät thaønh vieân cuûa

khu vöïc maäu dòch töï do Baéc Mó.

Mexico raát tích cöïc trong vieäc hoäi nhaäp vaøo neàn kinh teá quoác teá. Mexico

hieän laø thaønh vieân cuûa nhieàu toå chöùc kinh teá quoác teá nhö WTO, NAFTA, ARF...

Möùc ñoä taêng tröôûng kinh teá cuûa Mexico khaù cao. Naêm 2003, taêng tröôûng

kinh teá khoaûng 8%. Cô caáu ngaønh trong neàn kinh teá Mexico chuû yeáu laø dòch vuï

(73,7%), keá ñeán laø coâng nghieäp (24,7%), noâng nghieäp 1,6% (soá lieäu naêm 1999)

[81]. Caùc ngaønh coâng nghieäp chính cuûa Mexico laø naêng löôïng coâng nghieäp, daàu

moû, theùp, phöông tieän ñi laïi coù ñoäng cô, coâng nghieäp vuõ truï khoâng gian, hoaù

chaát, vieãn thoâng, cheá bieán thöïc phaåm, haøng tieâu duøng, goã...

Cuõng trong naêm naøy, kim ngaïch xuaát khaåu cuûa Mexico ñaït hôn 29 trieäu

USD. Caùc soá maët haøng xuaát khaåu chính cuûa Mexico laø maùy bay, thieát bò cuûa

phöông tieän ñi laïi coù ñoäng cô, maùy tính, caùc thieát bò vieãn thoâng... (49%), nguyeân

lieäu coâng nghieäp (hoaù chaát höõu cô) (26,8%), haøng tieâu duøng (15%), noâng saûn

(9,2%)... Caùc ñoái taùc xuaát khaåu chuû yeáu cuûa Mexico laø Hoa Kì, Canada, Nhaät

Baûn, Trung Quoác...

Veà nhaäp khaåu, naêm 2003, kim ngaïch nhaäp khaåu cuûa Mexico vaøo khoaûng

gaàn 14 trieäu USD. Moät soá maët haøng nhaäp khaåu chính cuûa Mexico laø nguyeân lieäu

coâng nghieäp (32,9%), tö lieäu saûn xuaát (30,4%), haøng tieâu duøng (31,8%), noâng saûn

(4,9%)...[81]. Caùc ñoái taùc nhaäp khaåu chính cuûa Mexico laø Canada, Trung Quoác,

Nhaät Baûn, Ñöùc...

Naêm 2003, toång soá voán ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi vaøo Mexico laø 39,9 tæ

USD. Vieän trôï kinh teá vaøo khoaûng 6,9 tæ USD.

Ñoái vôùi dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, Mexico cuõng

nhö caùc nöôùc Mó latinh raát hoan ngheânh vieäc thaønh laäp dieãn ñaøn naøy. Naêm 1994,

Mexico chính thöùc ñöôïc keát naïp laø thaønh vieân cuûa APEC. Töø ñoù trôû ñi, Mexico

raát coá gaéng phaùt trieån quan heä vôùi caùc nöôùc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, vaø nhöõng

vieäc laøm cuûa Mexico nhö caét giaûm haøng raøo thueá quan, thuû tuïc haûi quan, luaät

ñaàu tö... ñöôïc xem laø raát tích cöïc vaø coù hieäu quaû.

Theo Luaät ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuûa Mexico, ngoaøi caùc ngaønh ñaëc bieät, nöôùc

ngoaøi coù quyeàn ñöôïc ñaàu tö 100% coå phaàn. Caùc ngaønh ñaëc bieät laø 1)Daàu moû,

hôïp chaát khía carbonium, hoaù daàu, ñieän naêng, naêng löôïng haït nhaân vaø quaëng

phoùng xaï 2) Thoâng tin veä tinh, ñieän baùo, ñieän baùo voâ tuyeán, caûng khaåu vaø ñöôøng

saét 3) Phaùt haønh tieàn vaø ñuùc tieàn 4) Haûi caûng, saân bay vaø baõi ñoã tröïc thaêng 5)

Caùc ngaønh höõu quan khaùc ñaõ ñöôïc qui ñònh trong phaùp luaät [24;243]. Ngoaøi ra,

Luaät ñaàu tö cuûa Mexico cuõng qui ñònh moät soá ngaønh ñöôïc pheùp goùp voán vôùi

nhöõng möùc coå phaàn khaùc nhau, cuõng nhö caùc ngaønh chæ cho pheùp tö baûn trong nöôùc ñaàu tö.5

Hieän nay, Mexico khoâng haïn cheá ñoái vôùi vieäc chuyeån lôïi nhuaän, ngoaïi teä

ra nöôùc ngoaøi cuõng nhö ruùt voán ñaàu tö tröïc tieáp lieân quan. Ngoaøi ra, Mexico coøn

thoâng qua vieäc tieáp tuïc thuùc ñaåy tö höõu hoaù ñeå thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi,

khuyeán khích caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi ñaàu tö vaøo Mexico ôû caùc ngaønh saûn

xuaát haøng hoaù, caùc ngaønh trang bò cô sôû haï taàng.

5 Caùc ngaønh chæ cho pheùp tö baûn trong nöôùc ñaàu tö: 1) Vaän chuyeån haøng hoaù vaø khaùch du lòch trong nöôùc 2) Baùn leû xaêng daàu vaø khí ñoát hoaù loûng 3) Phaùt thanh vaø truyeàn hình (khoâng bao goàm truyeàn hình caùp) 4) Hoäi töông trôï tín duïng, ngaân haøng phaùt trieån vaø caùc loaïi dòch vuï kó thuaät, ngaønh ngheà höõu quan theo qui ñònh cuûa phaùp luaät.

3.2. QUAN HEÄ HÔÏP TAÙC GIÖÕA HOA KÌ VÔÙI VIEÄT NAM TRONG

KHUOÂN KHOÅ APEC (1998 – 2005)

Hoa Kì laø moät ñoái taùc quan troïng trong quan heä kinh teá giöõa khoái Baéc Mó

vôùi Vieät Nam.

Vieät Nam laø moät nöôùc naèm trong khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông. Vaø

töø sau coâng cuoäc ñoåi môùi toaøn dieän ñaát nöôùc mang laïi nhöõng keát quaû khaû quan

ban ñaàu, quan heä kinh teá ñoái ngoaïi cuûa Vieät Nam vôùi caùc nöôùc treân theá giôùi coù

nhieàu thay ñoåi. Quan heä giöõa Vieät Nam vôùi caùc nöôùc ngaøy caøng ñöôïc môû roäng,

nhaát laø trong quan heä vôùi Hoa Kì. Sau khi Toång thoáng Bill Clinton tuyeân boá bình

thöôøng hoaù quan heä, caùc quan heä giöõa hai nöôùc, nhaát laø ôû lónh vöïc kinh teá ñaõ coù

nhöõng böôùc chuyeån bieán tích cöïc.

3.2.1. Tieán trình bình thöôøng hoùa quan heä kinh teá Hoa Kì – Vieät Nam

Tröøng phaït vaø caám vaän kinh teá ñöôïc xem laø moät coâng cuï quan troïng trong

chính saùch ngoaïi giao cuûa Hoa Kì. Noù ñöôïc chính phuû Hoa Kì söû duïng suoát töø

sau Chieán tranh theá giôùi thöù hai cho ñeán nay, nhaát laø duøng ñeå choáng laïi nhöõng

nöôùc theo cheá ñoä Xaõ hoäi chuû nghóa trong thôøi kyø chieán tranh laïnh.

Ñoái vôùi Vieät Nam, Hoa Kì thöïc hieän chính saùch caám vaän töø thaùng 5/1964

choáng mieàn Baéc Vieät Nam vaø sau ngaøy Vieät Nam hoaøn toaøn thoáng nhaát, Hoa Kì

ñaõ môû roäng caám vaän kinh teá, chính trò… treân toaøn boä laõnh thoå Vieät Nam. Ñoàng

thôøi Hoa Kì cuõng ngaên chaën nhieàu nöôùc ñoàng minh vaø nhieàu toå chöùc quoác teá coù

quan heä kinh teá vôùi Vieät Nam. Vì vaäy, moät soá nöôùc toû ra ngaàn ngaïi trong quan heä

vôùi Vieät Nam, ít höôûng öùng chính saùch kinh teá môû cöûa cuûa Vieät Nam.

Chính saùch caám vaän cuûa Hoa Kì ñaõ gaây nhieàu khoù khaên cho Vieät Nam,

maëc duø möùc ñoä naëng nheï khaùc nhau tuøy töøng thôøi kyø lòch söû, nhöng caøng veà sau

taùc haïi cuõng coù phaàn giaûm ñi. Chính saùch caám vaän cuûa Hoa Kì taùc ñoäng maïnh

meõ ñeán Vieät Nam trong nhöõng naêm 1976 – 1985. Nöôùc ta vöøa phaûi khaéc phuïc

nhöõng haäu quaû naëng neà cuûa chieán tranh ñeå laïi, vöøa xaây döïng laïi ñaát nöôùc trong

boái caûnh vieän trôï cuûa caùc nöôùc xaõ hoäi chuû nghóa ngaøy moät giaûm ñi, maø caám vaän

cuûa Hoa Kì ngaøy moät taêng leân. Vieät Nam ngaøy caøng bò coâ laäp hôn treân tröôøng

quoác teá, trong nöôùc laâm vaøo khuûng hoaûng kinh teá xaõ hoäi traàm troïng.

Töø naêm 1986, Vieät Nam ñaõ tìm ñöôïc loái thoaùt khoûi khuûng hoaûng kinh teá –

xaõ hoäi trong nöôùc baèng coâng cuoäc ñoåi môùi toaøn dieän. Quan heä hôïp taùc quoác teá

theo höôùng ña daïng hoùa, ña phöông hoùa ñöôïc thöïc hieän, goùp phaàn ñöa ñaát nöôùc

thoaùt khoûi tình traïng bò coâ laäp. Caùc coâng ty trong khu vöïc Ñoâng vaø Ñoâng Nam AÙ

ñaàu tö vaøo nöôùc ta ngaøy caøng nhieàu. Löôïng haøng xuaát nhaäp khaåu cuûa Vieät Nam

vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc cuõng taêng. Nhöõng nguoàn löïc môùi naøy ñaõ taïo ra ñöôïc

khoâng khí kinh doanh vaø caùch thöùc laøm kinh teá ñoái ngoaïi khoâng chæ döïa hoaøn

toaøn vaøo nguoàn vieän trôï nöôùc ngoaøi nhö tröôùc ñaây. Trong thôøi gian naøy, duø bò

caám vaän, Vieät Nam ñaõ nhaäp khaåu töø Hoa Kì khoaûng 5 trieäu USD haøng hoùa (theo

soá lieäu Vieät Nam). Theo soá lieäu cuûa Hoa Kì, nöôùc naøy ñaõ xuaát sang Vieät Nam 23

trieäu USD naêm 1987, 15 trieäu USD naêm 1988 vaø 11 trieäu USD naêm 1989.

[31,tr12]

Böôùc sang naêm 1988, Hoa Kì tieán haønh nôùi loûng caám vaän töøng phaàn ñoái

vôùi Vieät Nam. Phía Hoa Kì tieán haønh hoaït ñoäng tìm kieám ngöôøi Hoa Kì maát tích

trong chieán tranh Vieät Nam. Cuoái naêm 1988, Hoa Kì ñaõ cho pheùp gôûi saùch baùo,

vaên hoùa phaåm töø Hoa Kì veà Vieät Nam vôùi soá löôïng khoâng haïn cheá. Ngoaøi ra,

Hoa Kì cuõng cho pheùp caáp thò thöïc nhaäp caûnh Hoa Kì cho ngöôøi Vieät ñeán nöôùc

naøy vôùi muïc ñích trao ñoåi khoa hoïc coù thôøi haïn theo nguoàn kinh phí cuûa caùc toå

chöùc phi chính phuû. Ñaùp laïi, Vieät Nam ñaõ raát tích cöïc trong vieäc tìm kieám ngöôøi

Hoa Kì maát tích cuøng moät loaït caùc hoaït ñoäng khaùc ñaõ goùp phaàn thuùc ñaåy quan heä

giöõa hai nöôùc tieán moät böôùc xa hôn.

Thaùng 12 naêm 1990, quan heä giöõa hai nöôùc ñaõ môû sang trang môùi khi hai

beân thoûa thuaän môû cô quan ñaïi dieän nhaø nöôùc taïi thuû ñoâ cuûa hai nöôùc, tieán tôùi

bình thöôøng hoùa quan heä ngoaïi giao vaø caùc quan heä khaùc.

Thaùng 4 naêm 1991, chính quyeàn G. Bush ñaõ neâu leân moät loä trình goàm caùc

böôùc maø Vieät Nam vaø Hoa Kì seõ thöïc hieän ñeå tieán tôùi bình thöôøng hoùa caùc moái

quan heä, trong ñoù Hoa Kì quan taâm ñeán nhöõng vieäc nhö Vieät Nam ruùt quaân khoûi

Campuchia, tieán ñoä giaûi quyeát vaán ñeà tuø binh chieán tranh, ngöôøi Hoa Kì maát

tích... Loä trình naøy bao goàm 4 giai ñoaïn, ôû cuoái moãi giai ñoaïn Hoa Kì seõ thieát laäp

naâng caáp caùc moái quan heä veà ngoaïi giao, kinh teá, xaõ hoäi… Nhìn chung, ñeå caûi

thieän quan heä Hoa Kì – Vieät Nam, ñoøi hoûi caû hai beân phaûi hôïp taùc giaûi quyeát caùc

vaán ñeà nhaân ñaïo do chieán tranh ñeå laïi nhaèm kheùp laïi quaù khöù, vaø môû roäng quan

heä kinh teá thöông maïi ñeå höôùng ñeán töông lai.

Thaùng 11 naêm 1991, ñaïi dieän hai nöôùc (Thöù tröôûng Ngoaïi giao Vieät Nam

Leâ Mai vaø Trôï lyù Boä tröôûng Ngoaïi giao R.Solomon) ñaõ coù cuoäc ñaøm phaùn chính

thöùc laàn ñaàu tieân veà bình thöôøng hoùa quan heä hai nöôùc. Hai beân coù nhieàu hoaït

ñoäng thieát thöïc nhaèm thöïc hieän loä trình ñaõ ñeà ra.

Naêm 1992, Hoa Kì cho pheùp xuaát khaåu sang Vieät Nam caùc maët haøng phuïc

vuï caùc nhu caàu thieát yeáu cuûa con ngöôøi nhö quaàn aùo, löông thöïc, vaät duïng gia

ñình, duïng cuï y teá, giaùo duïc…, baõi boû caùc haïn cheá ñoái vôùi caùc toå chöùc phi chính

phuû Hoa Kì trong caùc hoaït ñoäng vieän trôï nhaân ñaïo. Giöõa thaùng 12 naêm 1994,

tröôùc khi keát thuùc nhieäm kyø, toång thoáng G.Bush ñaõ cho pheùp caùc coâng ty Hoa Kì

ñöôïc kí caùc hôïp ñoàng kinh doanh vôùi Vieät Nam, ñöôïc laäp vaên phoøng ñaïi dieän taïi

Vieät Nam, ñöôïc pheùp thueâ ngöôøi laøm vieäc…

Töø naêm 1993, Toång thoáng Hoa Kì Bill Clinton ñaõ ñoùng goùp raát nhieàu cho

tieán trình bình thöôøng hoùa quan heä Hoa Kì – Vieät Nam. Thaùng 7 naêm naøy, Toång

thoáng Bill Clinton quyeát ñònh khoâng ngaên caûn vieäc caùc nöôùc coù quan heä kinh teá,

ngoaïi giao vôùi Vieät Nam. Thaùng 9 naêm 1993, toång thoáng Bill Clinton kí ñaïo luaät

cho pheùp doanh nghieäp Hoa Kì ñöôïc tham gia vaø thöïc hieän döï aùn phaùt trieån taïi

Vieät Nam do caùc toå chöùc taøi chính quoác teá taøi trôï, caùc coâng ty dòch vuï cuûa Hoa

Kì cuõngï ñöôïc ñaøo taïo höôùng nghieäp cho coâng daân Vieät Nam.

Ñaàu naêm 1994, tröôùc söùc eùp cuûa dö luaän Hoa Kì, nhaát laø giôùi doanh

nghieäp cuõng nhö nhaän thaáy roõ nhöõng lôïi ích maø thò tröôøng Vieät Nam ñem laïi,

chính phuû Hoa Kì ñaõ ñi ñeán moät quyeát ñònh quan troïng trong tieán trình bình

thöôøng hoùa quan heä giöõa hai nöôùc. Thaùng 2 naêm 1994, toång thoáng Bill Clinton

tuyeân boá baõi boû leänh caám vaän thöông maïi laâu daøi ñoái vôùi Vieät Nam. Theo ñoù,

caùc doanh nghieäp Hoa Kì ñöôïc pheùp tieán haønh caùc giao dòch taøi chính, thöông

maïi vaø caùc giao dòch khaùc ñoái vôùi Vieät Nam, caùc quan chöùc chính phuû Hoa Kì coù

theå sang Vieät Nam laøm coâng taùc phuïc vuï muïc ñích kinh doanh hoaëc thöông maïi.

Cuõng trong thaùng 2 naêm 1994, chính quyeàn cuûa toång thoáng Hoa Kì Bill

Clinton cuõng ñaõ thoâng baùo yù ñònh thieát laäp caùc vaên phoøng phi ngoaïi giao ôû thuû ñoâ

hai nöôùc.

Tieáp theo ñoù laø vieäc xem xeùt laïi ñòa vò cuûa Vieät Nam ñoái vôùi vieäc kieåm

soaùt xuaát khaåu cuûa Hoa Kì. Tröôùc ngaøy Hoa Kì baõi boû leänh caám vaän, Vieät Nam

laø moät trong caùc nöôùc thuoäc nhoùm Z, nhöng sau ñoù, Boä thöông maïi Hoa Kì ñaõ xeáp Vieät Nam vaøo caùc nöôùc nhoùm Y.6

Trong thôøi gian naøy, nhieàu hoaït ñoäng tích cöïc töø hai phía ñaõ thuùc ñaåy quan

heä giöõa hai nöôùc ngaøy caøng ñöôïc caûi thieän. Phía Hoa Kì ñaõ baõi boû qui ñònh caám

taøu bieån vaø maùy bay Hoa Kì vaän chuyeån haøng hoùa sang Vieät Nam, cho pheùp taøu

mang côø Vieät Nam vaøo caùc caûng cuûa Hoa Kì. Vieät Nam cuõng toå chöùc nhieàu hoäi

thaûo, nhöõng cuoäc trieån laõm nhaèm giôùi thieäu cho caùc doanh nghieäp Hoa Kì cuõng

nhö nhöõng ngöôøi Hoa Kì quan taâm ñeán tình hình kinh teá – xaõ hoäi, moâi tröôøng

ñaàu tö kinh doanh ôû Vieät Nam. Phía Hoa Kì cuõng giôùi thieäu cho caùc doanh nhaân

Vieät Nam veà thò tröôøng, taäp quaùn kinh doanh vaø caùc luaät leä coù lieân quan cuûa Hoa

Kì.

Böôùc sang naêm 1995, Hoa Kì coù nhöõng chuyeån bieán tích cöïc trong chính

saùch kinh teá ñoái vôùi Vieät Nam. Ñaàu naêm naøy, Vaên phoøng lieân laïc ngoaïi giao hai

nöôùc ñöôïc thaønh laäp taïi thuû ñoâ Washington vaø Haø Noäi. Tuy nhieân, ban ñaàu, vaên

phoøng lieân laïc phía Hoa Kì khoâng coù moät quan chöùc ngoaïi thöông naøo. [42,tr38]

Tieáp ñoù, ngaøy 11/7/1995, Toång thoáng Bill Clinton coâng nhaän ngoaïi giao vaø

bình thöôøng hoùa quan heä vôùi Vieät Nam. Caùc vaên phoøng lieân laïc ôû thuû ñoâ hai

nöôùc trôû thaønh caùc ñaïi söù quaùn chính thöùc. Thaùng 8 naêm 1995, Ngoaïi tröôûng

Werren Christopher thaêm Haø Noäi vaø chính thöùc môû Ñaïi söù quaùn Hoa Kì taïi Vieät

Nam. Hai beân nhaát trí thuùc ñaåy quan heä kinh teá thöông maïi vaø xuùc tieán nhöõng

6 Nhoùm Z bao goàm caùc nöôùc chòu caám vaän kinh teá hoaøn toaøn Nhoùm Y: bao goàm caùc nöôùc bò caám vaän haïn cheá, trong ñoù, caùc giaáy pheùp xuaát khaåu chæ ñöôïc chaáp thuaän treân cô sôû töøng tröôøng hôïp.

bieän phaùp cuï theå nhaèm ñi ñeán thoûa thuaän kí keát hieäp ñònh thöông maïi song

phöông.

Khi bình thöôøng hoùa caùc quan heä vôùi Vieät Nam, vaán ñeà ngöôøi Hoa Kì

quan taâm vaãn laø ngöôøi Hoa Kì maát tích vaø tuø nhaân chieán tranh. Veà kinh teá, toång

thoáng B.Clinton coâng nhaän seõ baét ñaàu bình thöôøng hoùa caùc quan heä thöông maïi

vôùi Vieät Nam, chính saùch cuûa Hoa Kì laø seõ thöïc hieän caùc chöông trình thích hôïp

cuûa chính phuû Hoa Kì ñeå phaùt trieån quan heä thöông maïi vôùi Vieät Nam phuø hôïp

vôùi luaät phaùp Hoa Kì. Nhöng ôû ñaây, oâng laïi gaén chöông trình phaùt trieån thöông

maïi vôùi ñoøi hoûi phaûi baøn baïc vaø thöïc hieän caùc vaán ñeà nhö “nhaân quyeàn”, “quyeàn

lao ñoäng”, “töï do toân giaùo”… Maëc duø coøn nhieàu vöôùng maéc caàn ñöôïc giaûi quyeát

trong quan heä hai nöôùc, nhöng nhöõng noã löïc maø hai chính phuû Vieät Nam vaø Hoa

Kì ñaït ñöôïc laø khoâng theå phuû nhaän. Vaø “chính quyeàn cuûa toång thoáng Clinton ñaõ

laøm hôn baát kì chính quyeàn naøo khaùc ñeå phaùt trieån caùc quan heä Hoa Kì – Vieät

Nam keå töø khi chieán tranh keát thuùc”. [7,tr127]

Nhö vaäy, duø coøn nhieàu baát ñoàng, nhöng töø naêm 1995, thay cho chieán tranh

cuõng nhö caám vaän vaø tröøng phaït laø nhöõng noã löïc töø caû hai phía nhaèm caûi thieän

caùc moái quan heä hôïp taùc giöõa chính phuû hai nöôùc Hoa Kì vaø Vieät Nam.

Töø sau naêm 1995, quan heä kinh teá cuõng nhö caùc quan heä khaùc giöõa Hoa Kì

vaø Vieät Nam ñaõ coù nhöõng chuyeån bieán tích cöïc, höôùng tôùi bình thöôøng hoùa quan

heä kinh teá giöõa hai nöôùc. Töø naêm 1996, Hoa Kì vaø Vieät Nam baét ñaàu ñaøm phaùn

veà hieäp ñònh thöông maïi.

Thaùng 4 naêm 1996, phía Hoa Kì trao cho Vieät Nam vaên baûn veà “Nhöõng

yeáu toá bình thöôøng hoùa quan heä kinh teá – thöông maïi vôùi Vieät Nam”. Ñaùp laïi,

thaùng 7/1996, Vieät Nam chuyeån vaên baûn “Naêm nguyeân taéc bình thöôøng hoùa quan

heä kinh teá thöông maïi vaø hieäp ñònh ñaøm phaùn thöông maïi vôùi Hoa Kì”. Voøng

ñaøm phaùn thöù nhaát veà hieäp ñònh thöông maïi song phöông giöõa hai nöôùc ñöôïc tieán

haønh. Sau ñoù laø haøng loaït nhöõng chuyeán thaêm cuûa caùc quan chöùc caáp cao Hoa Kì

sang thaêm Vieät Nam, tieâu bieåu laø chuyeán ñi cuûa Boä tröôûng Taøi chính Hoa Kì

Robert Rubin, sau ñoù laø chuyeán thaêm cuûa Ngoaïi tröôûng M. Albright. Chuyeán

thaêm Vieät Nam cuûa Ngoaïi tröôûng Albright ñaõ ñaùnh daáu moät böôùc ngoaët quan

troïng trong quan heä kinh teá, chính trò giöõa hai quoác gia. Nhaân chuyeán ñi naøy,

ngoaïi tröôûng hai nöôùc ñaõ kí Hieäp ñònh veà Quyeàn taùc giaû. Ñaây laø böôùc chuyeån ñeå

höôùng tôùi kí keát hieäp ñònh veà quyeàn sôû höõu trí tueä trong hieäp ñònh thöông maïi

song phöông.

Tieán moät böôùc gaàn hôn ñeán quan heä ñaày ñuû vôùi Vieät Nam, ngaøy

10/3/1998, toång thoáng B.Clinton ñaõ tuyeân boá baõi mieãn aùp duïng tu chính aùn

Jackson – Vanik ñoái vôùi Vieät Nam. Tröôùc ñaây, vieäc khoâng aùp duïng chính saùch

naøy vôùi Vieät Nam ñöôïc chính phuû Hoa Kì gia haïn haøng naêm. Theo ñoù, nhöõng trôû

ngaïi lieân quan ñeán caùc hoaït ñoäng cuûa caùc cô quan chính phuû nhö Ngaân haøng xuaát

nhaäp khaåu (EXIMBANK), Coâng ty ñaàu tö tö nhaân haûi ngoaïi (OPIC), Cô quan

phaùt trieån quoác teá Mó (USAID)… laø caùc cô quan taøi trôï cho caùc coâng ty cuûa Hoa

Kì taïi Vieät Nam bò baõi boû. Söï hoã trôï cuûa caùc toå chöùc naøy seõ giuùp cho caùc coâng ty

cuûa Hoa Kì laøm aên ôû Vieät Nam coù khaû naêng caïnh tranh vôùi caùc coâng ty nöôùc

ngoaøi khaùc moät caùch coù hieäu quaû treân laõnh thoå Vieät Nam. Vieäc baõi boû ñieàu luaät

naøy ñöôïc xem laø moät quyeát ñònh hôïp lyù vaø ñuùng höôùng, goùp phaàn thuùc ñaåy quaù

trình bình thöôøng hoùa quan heä kinh teá giöõa hai nöôùc.

Thaùng 3/1998, sau khi ñieàu luaät Jackson – Vanik ñöôïc baõi boû, chính phuû

hai nöôùc ñaõ kí keát hieäp ñònh veà hoaït ñoäng cuûa Coâng ty ñaàu tö tö nhaân nöôùc ngoaøi

ôû Vieät Nam. Theo hieäp ñònh naøy, OPIC seõ hoã trôï caùc döï aùn ñaàu tö cuûa Hoa Kì taïi

Vieät Nam thoâng qua caùc hình thöùc cho vay, baûo laõnh voán vay, baûo hieåm ñaàu tö,

hoã trôï taøi chính kyõ thuaät ñeå thöïc hieän caùc chöông trình xuùc tieán ñaàu tö cuûa caùc

doanh nghieäp Hoa Kì taïi Vieät Nam. Hieäp ñònh naøy ñöôïc kí keát ñaõ taùc ñoäng

maïnh meõ ñeán caùc coâng ty Hoa Kì. Hôn 19 coâng ty Hoa Kì ñaõ toû ra raát quan taâm

ñeán söï hoã trôï cuûa OPIC cho caùc coâng ty cuûa hoï ôû Vieät Nam. [42,tr45]

Cuøng vôùi OPIC, EXIMBANK cuõng thoâng baùo baét ñaàu xem xeùt vieäc cung

caáp taøi chính, hoã trôï cho hoaït ñoäng xuaát khaåu vaø dòch vuï haøng hoùa cuûa caùc coâng

ty Hoa Kì sang Vieät Nam. Ngaân haøng cuõng coù chính saùch hoã trôï taøi chính ngaén

haïn vaø trung haïn cho vieäc thuùc ñaåy xuaát khaåu haøng hoùa vaø dòch vuï sang Vieät

Nam. Ngaøy 9/12/1999, Hieäp ñònh Baûo laõnh khung vaø Hieäp ñònh khuyeán khích döï

aùn giöõa Ngaân haøng nhaø nöôùc Vieät Nam vaø Ngaân haøng xuaát nhaäp khaåu Hoa Kì

ñöôïc kí keát.

Nhö vaäy, vieäc kí keát hieäp ñònh cuûa OPIC vaø EXIMBANK vôùi Vieät Nam

ñoùng vai troø khaù quan troïng trong quan heä kinh teá – thöông maïi giöõa Hoa Kì vaø

Vieät Nam. Caùc nhaø taøi trôï cuûa Hoa Kì coù theå nhôø söï taøi trôï cuûa EXIMBANK ñeå

xuaát haøng sang Vieät Nam, seõ laøm cho löôïng haøng xuaát khaåu töø Hoa Kì sang Vieät

Nam taêng leân. Maët khaùc, moät baàu khoâng khí môùi trong hoaït ñoäng giao thöông

giöõa hai nöôùc ñöôïc hình thaønh, coù theå khuyeán khích söï tham gia ngaøy caøng nhieàu

caùc nhaø ñaàu tö Hoa Kì vaøo Vieät Nam, giuùp Vieät Nam nhaän ñöôïc nhieàu voán ñaàu

tö cuûa Hoa Kì ñeå phaùt trieån. [42,tr46]

Vieäc chính phuû Hoa Kì baõi boû aùp duïng tu chính aùn Jackson – Vanik ñaõ

chuyeån Vieät Nam töø moät trong nhöõng thaønh vieân cuûa caùc nöôùc “nhoùm Y” sang

caùc nöôùc “nhoùm V”, möùc thaáp nhaát trong caùc nöôùc bò kieåm soaùt, ñoàng thôøi, laø

ñieàu kieän ñeå Vieät Nam vaø Hoa Kì tieán ñeán kí keát hieäp ñònh thöông maïi song

phöông.

Töø thaùng 9 naêm 1996 ñeán thaùng 9 naêm 1999, hai phía Hoa Kì vaø Vieät

Nam ñaõ thöïc hieän nhieàu cuoäc ñaøm phaùn vôùi nhöõng khoù khaên vaø phöùc taïp. Döôùi

noã löïc cuûa hai nöôùc, ngaøy 13/7/2000, taïi thuû ñoâ Washington, Boä tröôûng thöông

maïi Vieät Nam Vuõ Khoan vaø baø Charlene Barshefsky, ñaïi dieän thöông maïi Hoa

Kì, thay maët chính phuû hai nöôùc kí chính thöùc Hieäp ñònh thöông maïi Vieät Nam –

Hoa Kì. Hieäp ñònh ñöôïc kí mang tính ñoàng boä, ñeà caäp moät caùch toaøn dieän caùc

lónh vöïc kinh teá – thöông maïi döïa treân caùc nguyeân taéc bình ñaúng cuøng coù lôïi, toân

troïng ñoäc laäp chuû quyeàn cuûa nhau, theo caùc quy taéc vaø tieâu chuaån cuûa WTO.

Hieäp ñònh naøy coøn phaûi chôø Quoác hoäi hai nöôùc thoâng qua môùi coù hieäu löïc.

Tuy nhieân, do nhieàu nguyeân nhaân, quaù trình pheâ chuaån Hieäp ñònh naøy ñaõ

trôû neân phöùc taïp hôn bôûi nhöõng thay ñoåi phöùc taïp trong neàn chính trò Hoa Kì töø

khi toång thoáng G.W.Bush leân caàm quyeàn. Cuoái cuøng, sau gaàn moät naêm, chính

quyeàn Hoa Kì ñaõ chuyeån Hieäp ñònh thöông maïi Vieät Nam - Hoa Kì leân Quoác hoäi

xem xeùt.

Ngaøy 17/7/2001, UÛy ban taøi chính Thöôïng vieän Hoa Kì nhaát trí thoâng qua

Hieäp ñònh thöông maïi Hoa Kì - Vieät Nam. Ngaøy 26/7/2001, UÛy ban taøi chính vaø

ngaân saùch haï vieän Hoa Kì bieåu quyeát thoâng qua Hieäp ñònh. Ñaây laø böôùc ñi cuï

theå, tích cöïc ñaàu tieân chuaån bò cho caùc cuoäc boû phieáu chính thöùc thoâng qua hieäp

ñònh taïi haï vieän vaø thöôïng vieän Hoa Kì.

Ñeán thaùng 9/2001, Haï vieän Hoa Kì thoâng qua Hieäp ñònh thöông maïi Hoa

Kì - Vieät Nam.

Ngaøy 3/10/2001, Thöôïng vieän Hoa Kì thoâng qua thoâng qua hieäp ñònh

thöông maïi giöõa hai nöôùc vôùi 88 phieáu thuaän vaø 12 phieáu choáng [72]. Ngaøy

18/10/2001, Toång thoáng G.W.Bush kí vaên baûn ban haønh Hieäp ñònh thaønh luaät.

Ñeán ngaøy 28/10/2001, taïi kyø hoïp thöù 10, Quoác hoäi khoùa X nöôùc Coäng hoøa

xaõ hoäi chuû nghóa Vieät Nam thoâng qua Nghò quyeát pheâ chuaån “Hieäp ñònh giöõa

Coäng hoøa xaõ hoäi chuû nghóa Vieät Nam vaø Hôïp chuûng quoác Hoa Kì veà quan heä

thöông maïi”.

Hieäp ñònh thöông maïi Vieät Nam – Hoa Kì ñöôïc kí keát ñaùnh daáu söï keát

thuùc tieán trình tieán ñeán bình thöôøng hoùa quan heä giöõa hai nöôùc, môû ra moät thôøi kì

môùi trong quan heä hôïp taùc, höõu nghò, bình ñaúng, laâu daøi, toân troïng laãn nhau giöõa

hai quoác gia. Hieäp ñònh ñöôïc kí keát thaønh coâng seõ thuùc ñaåy quan heä kinh teá –

thöông maïi giöõa hai nöôùc phaùt trieån. Hôn theá nöõa, hieäp ñònh naøy seõ goùp phaàn

giuùp Vieät Nam kí keát thaønh coâng hieäp ñònh thöông maïi vôùi caùc nöôùc khaùc, coù lôïi

cho Vieät Nam thuùc ñaåy tieán trình gia nhaäp Toå chöùc thöông maïi theá giôùi.

Sau khi Hieäp ñònh thöông maïi coù hieäu löïc, quan heä kinh teá – thöông maïi

giöõa hai nöôùc ñaõ coù nhöõng chuyeån bieán tích cöïc. Maëc duø coøn nhieàu thaùch thöùc

phía tröôùc, nhöng hieäp ñònh thöông maïi Vieät Nam – Hoa Kìø ñöôïc kí keát vaø ñöôïc

Quoác hoäi hai nöôùc pheâ chuaån môû ra trieån voïng lôùn cho neàn kinh teá Vieät Nam.

3.2.2. QUAN HEÄ KINH TEÁ HOA KÌ – VIEÄT NAM TRONG KHUOÂN

KHOÅ APEC (1998-2005)

3.2.2.1. Hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì -Vieät Nam

Nhöõng nguyeân taéc cô baûn cuûa Hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa

Kì -Vieät Nam

Hieäp ñònh thöông maïi Hoa Kì -Vieät Nam laø cô sôû phaùp lyù quan troïng

trong moái quan heä kinh teá thöông maïi giöõa hai nöôùc.

Phaàn môû ñaàu cuûa Hieäp ñònh xaùc ñònh ba nguyeân taéc chung cuûa hieäp ñònh

laø “thieát laäp vaø phaùt trieån quan heä kinh teá vaø thöông maïi bình ñaúng vaø cuøng coù

lôïi treân cô sôû toân troïng ñoäc laäp chuû quyeàn cuûa nhau”, “caùc beân chaáp nhaän vaø

tuaân thuû caùc quy taéc vaø tieâu chuaån thöông maïi quoác teá”. [45,tr5]

Hieäp ñònh thoûa thuaän “caùc moái quan heä kinh teá, thöông maïi vaø vieäc baûo

hoä quyeàn sôû höõu trí tueä laø nhöõng nhaân toá quan troïng vaø caàn thieát cho vieäc taêng

cöôøng quan heä song phöông giöõa hai nöôùc”.

Hieäp ñònh cuõng ghi nhaän raèng “Vieät Nam laø moät nöôùc ñang phaùt trieån coù

trình ñoä phaùt trieån thaáp, ñang trong quaù trình chuyeån ñoåi kinh teá vaø ñang tieán

haønh caùc böôùc hoäi nhaäp vaøo kinh teá khu vöïc vaø theá giôùi, trong ñoù coù vieäc tham

gia Hieäp hoäi caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ (ASEAN), Khu vöïc maäu dòch töï do

ASEAN (AFTA), vaø Dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông

(APEC) vaø ñang tieán tôùi trôû thaønh thaønh vieân cuûa Toå chöùc thöông maïi theá giôùi

(WTO)”. [45,tr5]

Nhö vaäy, khi kí keát Hieäp ñònh thöông maïi song phöông, caû Hoa Kì laãn

Vieät Nam ñeàu döïa treân nhöõng nguyeân taéc vaø tieâu chuaån cuûa thöông maïi quoác teá.

Soi vaøo nhöõng nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa APEC, coù theå noùi, caùc nguyeân taéc cuûa

Hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì - Vieät Nam cuõng tuaân thuû nhöõng

nguyeân taéc chung cuûa toå chöùc kinh teá khu vöïc.

Treân nhöõng cô sôû ñoù, Hoa Kì vaø Vieät Nam ñaõ tieán haønh toång coäng 9 voøng

ñaøm phaùn töø thaùng 9/1996 ñeán thaùng 9/1999 ñeå tieán ñeán kí keát Hieäp ñònh thöông

maïi song phöông Hoa Kì - Vieät Nam thaønh coâng.

Moät soá noäi dung chính cuûa Hieäp ñònh thöông maïi Hoa Kì - Vieät Nam

Ñeå ñi ñeán Hieäp ñònh thöông maïi song phöông vôùi Hoa Kì, Vieät Nam ñaõ

traûi qua nhieàu thöû thaùch, nhaát laø vieäc hoaøn thieän chính saùch thöông maïi, Luaät

thöông maïi cuõng nhö caùc hoaït ñoäng lieân quan ñeán hoaït ñoäng kinh teá cuûa ñaát

nöôùc. Ñoù cuõng laø nhöõng vaán ñeà maø phía Hoa Kì raát quan taâm. Trong tieán trình

ñaøm phaùn, phía Hoa Kì ñaõ trao cho Vieät Nam baûn Döï thaûo Hieäp ñònh thöông

maïi, vaø neâu nhieàu caâu hoûi veà chính saùch thöông maïi cuûa Vieät Nam veà caùc vaán

ñeà nhö quyeàn sôû höõu trí tueä, heä thoáng thueá, luaät vaø chính saùch ñaàu tö, heä thoáng

ngaân haøng…

Hieäp ñònh thöông maïi Hoa Kì - Vieät Nam laø moät hieäp ñònh thöông maïi

theo nghóa roäng, bao goàm caû lónh vöïc thöông maïi haøng hoùa, quyeàn sôû höõu trí tueä,

thöông maïi dòch vuï vaø phaùt trieån quan heä ñaàu tö. Hieäp ñònh goàm coù 7 chöông, 71

ñieàu vaø 9 phuï luïc.

Chöông 1: Lónh vöïc thöông maïi haøng hoùa bao goàm 9 ñieàu

ÔÛ lónh vöïc thöông maïi haøng hoùa, Hoa Kì vaø Vieät Nam thoûa thuaän daønh

cho nhau quy cheá ñoái xöû toái hueä quoác treân cô sôû nguyeân taéc toân troïng luaät leä vaø

taäp quaùn quoác teá. Trong ñoù, Vieät Nam cam keát tuaân thuû quy ñònh cuûa

GATT/WTO. Hoa Kì chæ thöïc hieän quy cheá toái hueä quoác vónh vieãn khi naøo Vieät

Nam gia nhaäp WTO. Haøng naêm, Quoác hoäi Hoa Kì quyeát ñònh gia haïn ñieàu naøy

cho ñeán khi Vieät Nam gia nhaäp WTO.

Hoa Kì seõ daønh cho haøng hoùa Vieät Nam möùc thueá suaát thueá nhaäp khaåu toái

hueä quoác trung bình khoaûng 3% (tröôùc ñaây laø 40 – 50%) [72]. Khi hieäp ñònh coù

hieäu löïc, neáu Hoa Kì thöïc hieän giaûm thueá cho caùc nöôùc khaùc do keát quaû ñaøm

phaùn trong WTO thì cuõng daønh cho Vieät Nam cheá ñoä nhö vaäy, duø luùc ñoù Vieät

Nam chöa laø thaønh vieân cuûa WTO. Hoa Kì cuõng cam keát xem xeùt khaû naêng daønh

cho Vieät Nam quy cheá “Thueá quan öu ñaõi phoå caäp” (GST) vôùi thueá suaát baèng 0

ñoái vôùi moät soá maët haøng. Ngöôïc laïi, töø 3 ñeán 6 naêm sau khi hieäp ñònh coù hieäu

löïc, tuøy theo maët haøng, Vieät Nam seõ thöïc hieän giaûm thueá.

Veà quy cheá ñoái xöû quoác gia (daønh cho haøng hoùa nhaäp khaåu söï ñoái xöû nhö

haøng hoùa saûn xuaát trong nöôùc), hai beân cam keát daønh cho nhau quy cheá ñoái xöû

quoác gia theo quy ñònh cuûa GATT/WTO. Phía Hoa Kì cam keát daønh ngay quyeàn

kinh doanh xuaát, nhaäp khaåu taïi Hoa Kì cho moïi coâng daân vaø coâng ty Vieät Nam.

Coøn Vieät Nam seõ thöïc hieän töøng böôùc theo moät loä trình: khi hieäp ñònh coù hieäu

löïc, caùc doanh nghieäp coù voán ñaàu tö tröïc tieáp Hoa Kì môùi ñöôïc kinh doanh xuaát

nhaäp khaåu trong moïi lónh vöïc haøng hoùa. Ba naêm sau khi hieäp ñònh coù hieäu löïc,

caùc doanh nghieäp naøy ñöôïc pheùp lieân doanh vôùi caùc ñoái taùc Vieät Nam ñeå tieán

haønh kinh doanh xuaát nhaäp khaåu taát caû caùc maët haøng. Phaàn goùp voán lieân doanh

cuûa caùc coâng ty Hoa Kì khoâng ñöôïc pheùp quaù 49%, ba naêm tieáp theo naâng möùc

haïn cheá leân 51% vaø 7 naêm sau môùi ñöôïc laäp coâng ty 100% voán ñeå kinh doanh

xuaát nhaäp khaåu taát caû caùc maët haøng trong hieäp ñònh. Veà maët haøng, Vieät Nam xaây

döïng danh muïc goàm 255 nhoùm haøng (khoaûng 2590 maët haøng) quan troïng, cho

pheùp caùc doanh nghieäp Hoa Kì kinh doanh xuaát nhaäp khaåu theo loä trình töø 5 – 10

naêm sau khi hieäp ñònh coù hieäu löïc.

Hieäp ñònh cuõng qui ñònh aùp duïng heä thoáng ñònh giaù haûi quan, döïa treân giaù

trò haøng hoùa giao dòch ñeå tính thueá. Hai naêm sau khi hieäp ñònh coù hieäu löïc, Vieät

Nam seõ baõi boû baûng giaù toái thieåu ñeå tính thueá nhaäp khaåu vaø aùp duïng bieän phaùp

xaùc ñònh giaù trò tính thueá nhaäp khaåu theo quy ñònh cuûa WTO.

Chöông 2: Quyeàn sôû höõu trí tueä

“Quyeàn sôû höõu trí tueä” bao goàm quyeàn taùc giaû vaø quyeàn lieân quan, nhaõn

hieäu haøng hoùa, saùng cheá, tín hieäu veä tinh mang chöông trình ñaõ ñöôïc maõ hoùa,

thoâng tin bí maät (bí maät thöông maïi), kieåu daùng coâng nghieäp vaø quyeàn ñoái vôùi

gioáng thöïc vaät [45;15]. Chöông 2 goàm coù 18 ñieàu. Theo ñoù, caùc nguyeân taéc veà

quyeàn sôû höõu trí tueä ñöôïc ñöa ra nhö sau:

Caùc cam keát khoâng vöôït quaù qui ñònh cuûa WTO.

Caùc cam keát khoâng vöôït quaù cam keát phoå bieán cuûa caùc nöôùc khaùc trong

hieäp ñònh song phöông maø Hoa Kì ñaõ kí vôùi caùc nöôùc ñoù.

Theå hieän ñöôïc ñieàu kieän cuï theå cuûa caùc beân kí keát.

Hieäp ñònh cho pheùp Vieät Nam chuaån bò caùc ñieàu kieän thöïc hieän vôùi thôøi

gian ngaén nhaát laø 12 thaùng vaø daøi nhaát laø 30 thaùng keå töø khi Hieäp ñònh coù hieäu

löïc.

Chöông 3: Thöông maïi dòch vuï goàm 11 ñieàu

Hieäp ñònh qui ñònh caùc beân daønh cho nhau qui cheá ñoái xöû toái hueä quoác, ñaõi

ngoä quoác gia vaø phaùp luaät quoác gia.

Hieäp ñònh ñöa ra baûng loä trình cam keát dòch vuï cuï theå. Theo ñoù, caùc coâng

ty Hoa Kì ñöôïc tieán haønh hoaït ñoäng thöông maïi taïi Vieät Nam theo luaät ñaàu tö

nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam döôùi caùc hình thöùc hôïp ñoàng hôïp taùc kinh doanh, xí

nghieäp lieân doanh, xí nghieäp 100% voán nöôùc ngoaøi. Caùc coâng ty Hoa Kì ñöôïc

pheùp ñaët vaên phoøng ñaïi dieän taïi Vieät Nam. Caùc vaên phoøng naøy khoâng ñöôïc tieán

haønh hoaït ñoäng thu lôïi nhuaän taïi Vieät Nam.

Veà caùc lónh vöïc vaø ngaønh cuï theå, hieäp ñònh qui ñònh nhö sau:[45; 98-114]

Caùc dòch vuï phaùp lyù: caùc nhaø cung caáp dòch vuï Hoa Kì coù theå cung caáp

dòch vuï döôùi hình thöùc chi nhaùnh, coâng ty 100% voán Hoa Kì, lieân doanh Hoa Kì

– Vieät Nam. Trong ñoù, thôøi haïn hoaït ñoäng cuûa chi nhaùnh coâng ty luaät Hoa Kì laø 5

naêm keå töø ngaøy caáp pheùp vaø gia haïn 5 naêm moät laàn.

Caùc dòch vuï keá toaùn, kieåm toaùn: trong voøng 3 naêm keå töø khi hieäp ñònh coù

hieäu löïc, caùc coâng ty 100% voán Hoa Kì seõ ñöôïc caáp pheùp tuøy töøng tröôøng hôïp,

vaø soá löôïng seõ do Boä Taøi chính Vieät Nam quyeát ñònh tuøy vaøo tình hình thò tröôøng

Vieät Nam; caùc coâng ty kieåm toaùn coù voán ñaàu tö Hoa Kì, trong voøng hai naêm keå

töø khi hieäp ñònh coù hieäu löïc, chæ ñöôïc cung caáp dòch vuï cho caùc doanh nghieäp coù

voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi vaø caùc döï aùn coù söï taøi trôï cuûa nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam.

Caùc dòch vuï tö vaán veà thueá: caùc coâng ty cung caáp dòch vuï coù voán ñaàu tö

Hoa Kì chæ ñöôïc cung caáp dòch vuï cho caùc doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc

ngoaøi vaø caùc döï aùn coù söï taøi trôï cuûa nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam trong voøng 5 naêm keå

töø khi hieäp ñònh coù hieäu löïc. Sau ñoù thì khoâng haïn cheá.

Caùc dòch vuï kyõ thuaät: caùc coâng ty 100% voán Hoa Kì chæ ñöôïc cung caáp

dòch vuï cho caùc xí nghieäp coù voán ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam trong

voøng hai naêm ñaàu sau khi thaønh laäp, sau ñoù khoâng haïn cheá.

Caùc dòch vuï veà vi tính vaø caùc dòch vuï coù lieân quan: trong voøng hai naêm

ñaàu sau khi thaønh laäp, caùc xí nghieäp 100% voán Hoa Kì chæ ñöôïc cung caáp dòch

vuï coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam.

Caùc dòch vuï quaûng caùo (tröø caùc dòch vuï quaûng caùo ñoái vôùi maët haøng röôïu

vaø thuoác laù): chæ thoâng qua lieân doanh hay hôïp ñoàng hôïp taùc kinh doanh vôùi caùc

ñoái taùc Vieät Nam ñöôïc pheùp kinh doanh moät caùch hôïp phaùp. Phaàn goùp voán ban

ñaàu cuûa phía Hoa Kì khoâng vöôït quaù 49% voán phaùp ñònh cuûa lieân doanh, sau 5

naêm seõ laø 51% vaø sau 7 naêm thì khoâng haïn cheá veà tyû leä goùp voán.

Caùc dòch vuï nghieân cöùu thaêm doø thò tröôøng: caùc qui ñònh gioáng vôùi caùc

qui ñònh veà dòch vuï quaûng caùo.

Caùc dòch vuï tö vaán quaûn lyù: chæ thoâng qua lieân doanh hay hôïp ñoàng hôïp

taùc kinh doanh, sau 5 naêm keå töø khi hieäp ñònh coù hieäu löïc, caùc coâng ty 100% voán

Hoa Kì ñöôïc pheùp thaønh laäp.

Caùc dòch vuï vieãn thoâng: voán ñoùng goùp cuûa phía Hoa Kì khoâng ñöôïc pheùp

vöôït quaù 49% trong thôøi gian khoaûng töø 5 – 6 naêm tuøy töøng loaïi dòch vuï cuï theå.

Caùc dòch vuï nghe nhìn: bao goàm caùc dòch vuï saûn xuaát vaø phaân phoái phim,

caùc dòch vuï chieáu phim. Hieäp ñònh chæ thoâng qua caùc lieân doanh vôùi caùc ñoái taùc

ñöôïc cung caáp caùc dòch vuï naøy moät caùch hôïp phaùp taïi Vieät Nam. Phaàn voán ñoùng

goùp cuûa Hoa Kì khoâng vöôït quaù 49% vaø sau 5 naêm, haïn cheá veà voán seõ laø 51%.

Caùc dòch vuï xaây döïng vaø caùc dòch vuï kyõ thuaät coù lieân quan: trong voøng 3

naêm ñaàu khi thaønh laäp vaø hoaït ñoäng, caùc xí nghieäp 100% voán Hoa Kì chæ ñöôïc

cung caáp dòch vuï cho caùc xí nghieäp coù voán ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi taïi Vieät

Nam.

Caùc dòch vuï phaân phoái: ñöôïc pheùp laäp lieân doanh sau 3 naêm hieäp ñònh coù

hieäu löïc, voán ñoùng goùp phía Hoa Kì khoâng quaù 49%, sau 6 naêm haïn cheá naøy bò

baõi boû.

Caùc dòch vuï giaùo duïc: chæ döôùi hình thöùc lieân doanh., 7 naêm sau khi hieäp

ñònh coù hieäu löïc ñöôïc pheùp laäp tröôøng 100% voán Hoa Kì.

Caùc dòch vuï baûo hieåm: ba naêm sau môùi cho pheùp laäp lieân doanh 50% voán

vaø 5 naêm sau môùi thaønh laäp coâng ty 100% voán Hoa Kì. Tuy nhieân, hieän nay cuõng

ñaõ coù moät soá coâng ty baûo hieåm nhaân thoï 100% voán Hoa Kì.

Dòch vuï ngaân haøng vaø caùc dòch vuï taøi chính khaùc: 8 naêm sau khi hieäp

ñònh coù hieäu löïc, caùc toå chöùc coù voán ñaàu tö Hoa Kì môùi ñöôïc phaùt theû tín duïng

treân cô sôû ñoái xöû quoác gia; 9 naêm sau môùi ñöôïc pheùp thaønh laäp ngaân haøng 100%

voán Hoa Kì taïi Vieät Nam. Tröôùc maét, chi nhaùnh ngaân haøng khoâng ñöôïc ñaët maùy

ruùt tieàn töï ñoäng ngoaøi vaên phoøng, khoâng ñöôïc laäp caùc ñieåm giao dòch phuï thuoäc.

Caùc dòch vuï y teá: ñöôïc pheùp thaønh laäp caùc cô sôû chöõa beänh 100% voán Hoa

Kì. Voán ñaàu tö toái thieåu cho beänh vieän laø 20 trieäu USD, phoønh khaùm ña khoa laø

2 trieäu USD, phoøng khaùm chuyeân khoa laø 1 trieäu USD.

Caùc dòch vuï du lòch vaø dòch vuï löõ haønh lieân quan: caùc dòch vuï khaùch saïn

vaø nhaø haøng ñöôïc pheùp thaønh laäp doanh nghieäp 100% voán Hoa Kì; caùc dòch vuï

ñaïi lyù vaø ñieàu phoái du lòch löõ haønh: phaàn voán ñoùng goùp cuûa Hoa Kì khoâng vöôït

quaù 49% vaø sau 3 naêm, haïn cheá veà voán seõ laø 51%, sau 5 naêm haïn cheá naøy seõ bò

baõi boû.

Trong lónh vöïc thöông maïi haøng hoùa, Vieät Nam cuõng baûo löu quyeàn khoâng

cho pheùp caùc coâng ty Hoa Kì kinh doanh phaân phoái caùc maët haøng thieát yeáu nhaát

nhö xaêng daàu, khí ñoát, phaân boùn, thuoác tröø saâu, röôïu bia, thuoác laù, thuoác chöõa

beänh, kim loaïi quyù, ñaù quyù, chaát noå, gaïo, boät mì, aán phaåm, thieát bò in aán, baêng

ñóa ñaõ ghi aâm thanh, thieát bò thu phaùt soùng, tem caùc loaïi. Veà phía mình, Hoa Kì

cam keát môû cöûa thò tröôøng cho 103 phaân ngaønh dòch vuï cuûa Hoa Kì cho Vieät

Nam nhö ñoái vôùi caùc thaønh vieân WTO khaùc.

Chöông 4: Phaùt trieån quan heä ñaàu tö, bao goàm 15 ñieàu

Vieät Nam baûo löu quyeàn ban haønh hoaëc duy trì caùc ngoaïi leä veà cheá ñoä ñoái

xöû quoác gia ñoái vôùi khoaûng 20 lónh vöïc nhö: phaùt thanh, truyeàn hình, xuaát baûn

caùc saûn phaåm vaên hoùa, ñaàu tö veà baûo hieåm, ngaân haøng, moâi giôùi chöùng khoaùn,

thaêm doø khai thaùc khoaùng saûn, xaây döïng, vaän haønh caùc phöông tieän vieãn thoâng,

xaây döïng vaän haønh caûng bieån, caûng soâng, vaän taûi haøng hoùa, haønh khaùch baèng

ñöôøng boä, ñöôøng saét, ñöôøng bieån, ñöôøng soâng, ñaùnh baét haûi saûn vaø kinh doanh

baát ñoäng saûn.

Hieäp ñònh cuõng qui ñònh vieäc baûo löu coù thôøi haïn yeâu caàu gaén ñaàu tö nöôùc

ngoaøi vôùi vieäc phaùt trieån nguoàn nguyeân lieäu trong nöôùc nhö cheá bieán giaáy, daàu

thöïc vaät, söõa, ñöôøng mía, cheá bieán goã (tröø döï aùn söû duïng goã nhaäp khaåu). Yeâu caàu

naøy ñöôïc duy trì 5 naêm keå töø ngaøy hieäp ñònh coù hieäu löïc.

Hieäp ñònh qui ñònh nhöõng lónh vöïc maø Vieät Nam coù theå yeâu caàu döï aùn ñaàu

tö phaûi xuaát khaåu ít nhaát 80% saûn phaåm: saûn xuaát xi maêng, caùc loaïi sôn vaø sôn

xaây döïng, gaïch oáp laùt vaø söù veä sinh, nhöïa PVC vaø caùc saûn phaåm nhöïa khaùc, giaøy

deùp, haøng may maëc, theùp xaây döïng, boät giaët, phaân boùn NPK, thöùc uoáng coù coàn,

thuoác laù, giaáy… Yeâu caàu naøy ñöôïc duy trì 7 naêm keå töø ngaøy hieäp ñònh coù hieäu

löïc.

Veà giaù, phí moät soá haøng hoùa dòch vuï do nhaø nöôùc quaûn lyù, Vieät Nam ñang

trong quaù trình caûi caùch heä thoáng giaù ñeå xaây döïng moät heä thoáng giaù vaø phí thoáng

nhaát. Ñeå taïo moâi tröôøng kinh doanh thuaän lôïi hôn vaø khoâng phaân bieät ñoái xöû,

Vieät Nam cam keát sau 2 naêm keå töø ngaøy hieäp ñònh coù hieäu löïc, möùc phí giöõa

doanh nghieäp trong nöôùc vaø doanh nghieäp Hoa Kì seõ ñoàng nhaát ôû phí ñaêng kieåm

phöông tieän vaän taûi, phí caûng bieån quoác teá vaø cöôùc thueâ bao ñieän thoaïi noäi haït…

Trong voøng 4 naêm keå töø ngaøy hieäp ñònh coù hieäu löïc, Vieät Nam seõ töøng böôùc xoùa

boû söï phaân bieät veà giaù vaø phí ñoái vôùi taát caû caùc haøng hoaù vaø dòch vuï khaùc.

Ngoaøi ra, hieäp ñònh cuõng qui ñònh nhöõng yeâu caàu veà voán ñaàu tö, veà coâng

taùc toå chöùc lieân doanh, trôï caáp vaø hoã trôï cuûa chính phuû, sôû höõu, söû duïng ñaát ñai

vaø nhaø ôû. Vieät Nam duy trì khoâng thôøi haïn vieäc caáp pheùp ñaàu tö ñoái vôùi caùc döï

aùn ñaàu tö thuoäc thaåm quyeàn quyeát ñònh cuûa Thuû töôùng Chính phuû.

Chöông V: Taïo thuaän lôïi cho kinh doanh goàm 3 ñieàu

Hai beân cam keát cho pheùp coâng daân vaø coâng ty hai beân hoaït ñoäng hôïp

phaùp taïi nöôùc mình ñöôïc nhaäp khaåu vaø söû duïng thieát bò vaên phoøng; ñöôïc tieáp caän

vaø söû duïng nôi ôû vaø nôi laøm vieäc treân cô sôû khoâng phaân bieät ñoái xöû; ñöôïc thueâ

caùc ñaïi lyù, nhaø tö vaán vaø phaân phoái saûn phaåm theo giaù caû vaø ñieàu kieän thoûa

thuaän giöõa caùc beân; ñöôïc quaûng caùo saûn phaåm vaø dòch vuï baèng caùch thoûa thuaän

tröïc tieáp vôùi caùc toå chöùc thoâng tin quaûng caùo; tröïc tieáp lieân heä ñeå baùn saûn phaåm

ñaàu tö; tieán haønh nghieân cöùu thò tröôøng moät caùch tröïc tieáp hoaëc thoâng qua hôïp

ñoàng; ñöôïc döï tröõ ñaày ñuû haøng maãu vaø phuï tuøng thay theá; ñöôïc tieáp caän caùc saûn

phaåm vaø dòch vuï do chính phuû cung caáp, bao goàm caùc tieän ích coâng coäng, treân cô

sôû khoâng phaân bieät ñoái xöû vaø theo giaù caû coâng baèng vaø thoûa ñaùng.

Chöông VI: Caùc qui ñònh lieân quan ñeán tính minh baïch, coâng khai vaø

quyeàn khieáu kieän goàm 8 ñieàu

Caùc qui ñònh naøy yeâu caàu moãi beân phaûi coâng boá ñònh kì vaø kòp thôøi taát caû

caùc luaät, qui ñònh vaø thuû tuïc haønh chính coù tính aùp duïng chung, lieân quan ñeán baát

kì vaán ñeà naøo ñöôïc qui ñònh trong hieäp ñònh. Vieäc coâng boá caùc thoâng tin vaø caùc

bieän phaùp neâu treân ñöôïc tieán haønh sao cho caùc cô quan chính phuû, xí nghieäp vaø

caùc caù nhaân tham gia hoaït ñoäng thöông maïi coù theå laøm quen vôùi chuùng tröôùc khi

hieäp ñònh coù hieäu löïc.

Theo hieäp ñònh, moãi beân cho pheùp ñoái taùc ñöôïc tieáp caän döõ lieäu veà neàn

kinh teá quoác daân vaø töøng khu vöïc kinh teá, keå caû nhöõng thoâng tin veà ngoaïi thöông.

Qui ñònh naøy khoâng ñoøi hoûi moãi beân phaûi tieát loä caùc thoâng tin bí maät.

Yeâu caàu moãi beân coù hoaëc giao cho moät hoaëc moät soá taïp chí chính thöùc

ñaêng taát caû caùc bieän phaùp coù tính aùp duïng chung.

Hieäp ñònh yeâu caàu caùc beân ñieàu haønh moät caùch thoáng nhaát vaø voâ tö, hôïp

lyù taát caû caùc luaät, caùc thuû tuïc haønh chính coù tính aùp duïng chung.

Veà quyeàn khieáu kieän, hieäp ñònh qui ñònh caùc beân phaûi coù caùc toøa aùn toá

tuïng hay haønh chính ñeå xem xeùt laïi vaø ñieàu chænh taát caû caùc vaán ñeà lieân quan

ñeán hieäp ñònh. Löu yù caùc quyeát ñònh veà vieäc khieáu naïi vaø nhöõng lyù do ñoái vôùi

nhöõng quyeát ñònh khieáu naïi phaûi ñöôïc ra baèng vaên baûn. Ngöôøi khieáu kieän cuõng

phaûi ñöôïc thoâng baùo veà quyeàn ñöôïc khieáu kieän tieáp.

Chöông VII: Nhöõng ñieàu khoaûn chung goàm 8 ñieàu veà caùc lónh vöïc: giao

dòch vaø chuyeån tieàn qua bieân giôùi; An ninh quoác gia; Caùc ngoaïi leä chung; Thueá;

Tham vaán… Theo ñoù, trong lónh vöïc an ninh quoác gia, hieäp ñònh khoâng haïn cheá

quyeàn moãi beân tieán haønh caùc bieän phaùp baûo veä lôïi ích an ninh thieát yeáu, khoâng

cung caáp thoâng tin traùi vôùi lôïi ích cuûa mình. Moãi beân baûo löu quyeàn töø choái

khoâng cho moät coâng ty cuûa beân kia ñöôïc höôûng lôïi cuûa hieäp ñònh naøy neáu coâng

daân cuûa nöôùc thöù ba sôû höõu hoaëc kieåm soaùt coâng ty. Hieäp ñònh coù giaù trò ba naêm,

sau ñoù ñöôïc hoaëc maëc nhieân gia haïn 3 naêm moät laàn neáu khoâng beân naøo muoán

keát thuùc hieäp ñònh, neáu beân naøo coù yù kieán söûa ñoåi hoaëc boå sung thì thaûo luaän vôùi

beân kia hoaëc kí keát hieäp ñònh môùi.

Nhìn chung, Vieät Nam ñoùng vai troø khaù quan troïng trong chính saùch kinh

teá cuûa Hoa Kì, Do vaäy, Hoa Kì mong muoán duy trì moät chính saùch kinh teá vôùi

Vieät Nam tröôùc heát laø vì lôïi ích cuûa Hoa Kì. Vieät Nam vôùi tö caùch laø thaønh vieân

ASEAN ñang trôû thaønh “moät trong nhöõng thò tröôøng lôùn ñang noåi leân”. Vaø Hoa

Kì ñaõ nhanh choùng nhaän thaáy vò trí quan troïng cuûa Vieät Nam trong chieán löôïc

phaùt trieån neàn kinh teá toaøn caàu cuûa Hoa Kì. Vì vaäy, hieäp ñònh thöông maïi song

phöông giöõa hai nöôùc ñöôïc kí keát ñaõ môû ra moät chöông môùi trong quan heä giöõa

hai nöôùc. Boä tröôûng thöông maïi Vieät Nam luùc giôø, oâng Vuõ Khoan ñaõ nhaän ñònh

"Do hieäp ñònh thöông maïi ñöôïc xaây döïng treân caùc tieâu chuaån cuûa WTO neân coát

loõi cuûa caùc cam keát laø daønh cho nhau quy cheá toái hueä quoác (ôû Hoa Kì thöôøng goïi

laø Quy cheá thöông maïi bình thöôøng), töøng böôùc giaûm thueá nhaäp khaåu, môû cöûa thò

tröôøng cho nhau, töøng böôùc taïo söï bình ñaúng giöõa caùc coâng ty trong vaø ngoaøi

nöôùc (töùc laø daønh cho nhau quy cheá "ñoái xöû quoác gia"), baûo veä baûn quyeàn vaø

nhaõn hieäu haøng hoaù" [42,tr73]. Noäi dung cuûa Hieäp ñònh thöông maïi song phöông

Hoa Kì - Vieät Nam coù tính ñeán ñieàu kieän phaùt trieån kinh teá töøng nöôùc. Vieät Nam

coù thôøi gian ñeå hoaøn thieän heä thoáng kinh teá cuûa mình theo nhöõng nguyeân taéc kinh

teá thò tröôøng, phuø hôïp vôùi yeâu caàu cuûa WTO. Vieäc kí keát hieäp ñònh thöông maïi

song phöông vôùi Hoa Kì thaønh coâng ñaõ môû ra cho Vieät Nam nhieàu cô hoäi cuõng

nhö khoâng ít thaùch thöùc trong quaù trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá

3.2.2.2. Quan heä thöông maïi Hoa Kì - Vieät Nam trong khuoân khoå APEC

(1998 - 20005)

Tröôùc khi coù hieäp ñònh thöông maïi song phöông (13/7/2000)

Sau khi Toång thoáng Hoa Kì tuyeân boá bình thöôøng hoùa quan heä vôùi Vieät

Nam, trao ñoåi kinh teá giöõa Hoa Kì vaø Vieät Nam taêng leân roõ reät. Khi hieäp ñònh

thöông maïi song phöông chöa ñöôïc kí keát, haøng hoùa Vieät Nam xuaát khaåu vaøo

Hoa Kì phaûi chòu möùc thueá raát cao. So vôùi caùc nöôùc ñöôïc höôûng quy cheá naøy,

cheânh leäch veà thueá maø haøng hoùa Vieät Nam phaûi chòu ñöôïc theå hieän qua baûng

sau:

Bình quaân ñôn giaûn (%)

ST Loaïi haøng hoùa Coù toái hueä Khoâng coù toái hueä

T quoác quoác

1 Ñöôøng 10,3 20,0

2 Thöïc phaåm 5,5 19,2

3 Saûn phaåm ñoà 16,8 92,0

uoáng, thuoác laù

4 Haøng deät 10,3 55,1

5 Haøng may maëc 13,4 68,9

6 Saûn phaåm da 5,6 33,0

7 Saûn phaåm goã 2,1 29,4

8 Saûn phaåm giaáy, 1,3 22,7

in aán

9 Saûn phaåm daàu 1,3 8,6

löûa, than

10 Saûn phaåm hoùa 4,3 30,3

chaát, cao su,

nhöïa

11 Saûn phaåm 4,3 41,6

khoaùng chaát

12 Kim loaïi maøu 3,7 21,5

13 Kim loaïi 3,0 28,0

14 Saûn phaåm kim 3,6 38,9

loaïi

15 Xe moâ toâ vaø 5,2 18,9

phuï tuøng

16 Thieát bò vaän taûi 3,0 28,4

17 Thieát bò ñieän töû 2,8 34,0

18 Maùy moùc, thieát 2,9 37,6

bò

19 Haøng cheá taïo 3,8 46,7

Toång soá 4,9 35,0

Nguoàn:[ Daãn laïi 7,tr 57]

Nhö vaäy, toång möùc thueá quan ñaùnh vaøo haøng hoùa Vieät Nam xuaát khaåu

sang thò tröôøng Hoa Kì khi chöa ñöôïc höôûng qui cheá toái hueä quoác seõ laø 35% so

vôùi 4,9% neáu Vieät Nam ñöôïc höôûng qui cheá naøy. Trong ñoù, coù nhöõng maët haøng

maø Vieät Nam coù khaû naêng xuaát khaåu nhieàu nhö haøng may maëc, coù theå giaûm töø

68,9% xuoáng 13,4%, hoaëc haøng deät, töø 55,1% coøn 10,3%.

Trong giai ñoaïn naøy, quan heä thöông maïi giöõa Hoa Kì vaø Vieät Nam vaãn

chöa coù nhöõng böôùc tieán ñaùng keå. Naêm 1998, tæ leä Hoa Kì nhaäp khaåu töø Vieät

Nam laø 502 USD, chieám 0,05% tæ leä nhaäp khaåu töø theá giôùi; vaø tyû leä Hoa Kì xuaát

khaåu sang Vieät Nam laø 425 trieäu USD, chieám 0,07% tæ leä Hoa Kì xuaát sang theá

giôùi. [7,tr61]

Beân caïnh ñoù, caùc maët haøng xuaát khaåu sang thò tröôøng Hoa Kì ñöôïc xem laø

theá maïnh cuûa Vieät Nam trong giai ñoaïn naøy vaãn khoâng phaùt huy ñöôïc theá maïnh

cuûa mình.

Caùc maët haøng xuaát khaåu cuûa Vieät Nam sang Hoa Kì

Ñôn vò tính: trieäu USD

Maët haøng 1998 1999

Caø pheâ 125.126 145.5

Daàu thoâ 79.21 76.0

Haûi saûn 81.55 98.8

Deät may 26.34 34.5

Rau quaû 25.6 26

Gaïo 40.4 68.72

Giaøy deùp 99.31 115

Haøng khaùc 41.96 38.18

Toång kim ngaïch 519.5 601.7

Nguoàn: [31,tr51]

Naêm 1998, ñoái vôùi haøng deät may, thò tröôøng Hoa Kì coù nhu caàu raát lôùn,

ñaït giaù trò hôn 45 tæ USD [7;62], nhöng Vieät Nam chæ xuaát ñöôïc khoaûng hôn 26

trieäu USD vaøo thò tröôøng roäng lôùn naøy. Ñoái vôùi maët haøng caø pheâ, Hoa Kì nhaäp

khaåu khoaûng 3,7 tæ USD, nhöng chæ nhaäp töø Vieät Nam hôn 125 trieäu USD. Veà haûi

saûn, Hoa Kì chæ nhaäp töø Vieät Nam 81,55 trieäu USD so vôùi nhu caàu 7,65 tæ USD.

Nhö vaäy, trong giai ñoaïn naøy, trao ñoåi thöông maïi giöõa Hoa Kì vaø Vieät Nam raát

thaáp, chöa töông xöùng vôùi tieàm naêng hai nöôùc.

Coù tình traïng naøy laø do, ngoaøi vieäc haøng hoaù Vieät Nam vaøo thò tröôøng Hoa

Kì phaûi chòu möùc thueá cao do khoâng ñöôïc höôûng qui cheá toái hueä quoác ra, coøn

nhieàu nguyeân nhaân khaùc taùc ñoäng ñeán. Haøng Vieät Nam xuaát khaåu sang Hoa Kì

chuû yeáu nghieâng veà haøng noâng haûi saûn, löông thöïc, thöïc phaåm vaø haøng tieâu

duøng, caàn phaûi ñaùp öùng nhöõng yeâu caàu khaét khe veà chaát löôïng khi xaâm nhaäp vaøo

thò tröôøng roäng lôùn naøy. Tieáp nöõa, khi trao ñoåi kinh teá vôùi baát kì quoác gia naøo,

chuùng ta cuõng caàn phaûi hieåu ñöôïc heä thoáng phaùp luaät cuûa nöôùc ñoù. Hoa Kì laø

moät quoác gia coù raát nhieàu bang, moãi bang laïi coù theå leä rieâng, cho neân heä thoáng

phaùp luaät cuûa Hoa Kì raát phöùc taïp. Ñoái vôùi giôùi doanh nghieäp Vieät Nam, vieäc

thieáu thoâng tin veà heä thoáng phaùp luaät cuûa moät thò tröôøng roäng lôùn nhöng môùi meû

naøy ñaõ caûn trôû khoâng nhoû ñeán trao ñoåi thöông maïi.

Veà phía Hoa Kì, haøng nhaäp khaåu vaøo thò tröôøng Vieät Nam raát ña daïng.

Vieät Nam coù theå nhaäp töø Hoa Kì nhieàu loaïi haøng hoaù quan troïng, töø maùy moùc

thieát bò ñeán caùc nguyeân lieäu caàn thieát. Hôn nöõa, haøng hoaù Hoa Kì khi vaøo Vieät

Nam ñöôïc ñoái xöû bình ñaúng, ngang haøng vôùi haøng hoaù cuûa caùc nöôùc khaùc, vôùi

cuøng möùc thueá nhaäp khaåu, khoâng phaân bieät xuaát xöù.

Xuaát phaùt töø nhu caàu hieän ñaïi hoaù, coâng nghieäp hoùa ñaát nöôùc, Vieät Nam

chuû yeáu nhaäp töø Hoa Kì maùy moùc thieát bò. Naêm 1998, nhoùm haøng naøy coù giaù trò

nhaäp khaåu laø 85,48 trieäu USD, ñeán naêm 1999 ñaït 111,33 trieäu USD. Caùc maët

haøng nguyeân vaät lieäu phuïc vuï saûn xuaát, chuû yeáu laø phaân boùn, saét theùp, hoaù

chaát... cuõng ñaït giaù trò nhaäp khaåu khaù cao. Naêm 1998, toång kim ngaïch nhaäp khaåu

töø Hoa Kì cuûa nhoùm haøng naøy ñaït hôn 32 trieäu USD, trong ñoù phaân boùn ñaït giaù

trò lôùn nhaát. Ngoaøi ra, danh muïc haøng xuaát khaåu sang Vieät Nam cuûa Hoa Kì coøn

coù caùc maët haøng töø thieän nhö thuoác, boät dinh döôõng vôùi giaù trò nhaäp khaåu khoâng

lôùn, chæ ñaït khoaûng 5 trieäu USD naêm 1998, 1999.

Döôùi ñaây laø baûng soá lieäu veà moät soá maët haøng Hoa Kì xuaát sang Vieät Nam:

Caùc maët haøng xuaát khaåu cuûa Hoa Kì sang Vieät Nam

Ñôn vò tính: trieäu USD

Maët haøng Naêm 1998 Naêm 1999

Phaân boùn 22.49 21.14

Boâng 7.25 9.16

Maùy moùc 42.11 63.22

Thieát bò ñieän töû 43.37 48.11

OÂ toâ nguyeân chieác 26.269 28.66

Saét theùp 2.92 1.24

Toång kim ngaïch 260.329 277.23

nhaäp khaåu

Nguoàn: [3,tr 63]

Nhìn chung, quan heä thöông maïi giöõa Hoa Kì vôùi Vieät Nam thôøi kì tröôùc

khi hieäp ñònh thöông maïi song phöông ñöôïc kí keát vaãn dieãn ra, nhöng kim ngaïch

xuaát nhaäp khaåu giöõa hai nöôùc vaãn coøn chöa töông xöùng vôùi tieàm naêng cuûa moãi

nöôùc. Trong khuoân khoå APEC, caû hai quoác gia ñeàu höôùng tôùi vieäc thöïc hieän töï

do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö. Tuy nhieân, trong giai ñoaïn naøy, do quan heä giöõa

hai nöôùc maëc duø ñaõ ñöôïc bình thöôøng hoaù nhöng vaãn coøn nhieàu vöôùng maéc.

Cuøng vôùi nhieàu lyù do khaùc ñaõ caûn trôû quan heä giöõa hai nöôùc tieán moät böôùc xa

hôn. Daàu vaäy, do yeâu caàu taát yeáu trong quan heä giöõa hai nöôùc ñoøi hoûi moãi quoác

gia phaûi noã löïc raát nhieàu ñeå quan heä giöõa hai beân thöïc söï "bình thöôøng". Hieäp

ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì - Vieät Nam ñöôïc kí keát vaøo thaùng 7/2000

ñaõ theå hieän söï coá gaéng heát mình cuûa caùc nhaø laõnh ñaïo cuõng nhö nhaân daân hai

nöôùc. Hieäp ñònh ñöôïc kí keát giöõa Hoa Kì - Vieät Nam ñaõ ñöa hai nöôùc tieán daàn

ñeán thöïc hieän muïc tieâu töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö trong APEC, laø ñieàu kieän

giuùp Vieät Nam kí keát nhieàu hieäp ñònh thöông maïi song phöông vôùi caùc quoác gia

khaùc, keát thuùc nhanh quaù trình ñaøm phaùn gia nhaäp Toå chöùc thöông maïi theá giôùi.

Sau khi coù hieäp ñònh thöông maïi song phöông (13/7/2000)

Ngaøy 13 thaùng 7 naêm 2000, hieäp ñònh thöông maïi Hoa Kì - Vieät Nam ñöôïc

kí keát. Ñeán thaùng 10/2001, Hieäp ñònh thöông maïi song phöông coù hieäu löïc ñaõ taïo

cô sôû phaùp lyù vöõng chaéc cho söï taêng cöôøng quan heä kinh teá thöông maïi, hôïp taùc

vaø ñaàu tö giöõa hai nöôùc treân cô sôû cuøng coù lôïi. Trao ñoåi thöông maïi giöõa hai

nöôùc trong nhöõng naêm qua coù xu höôùng gia taêng.

Toång giaù trò kim ngaïch haøng hoaù xuaát khaåu cuûa Vieät Nam vaøo thò tröôøng

Hoa Kì trong naêm 2000 ñaït 827,4 trieäu USD, trong ñoù, caùc maët haøng xuaát khaåu

chính cuûa Vieät Nam nhö caø pheâ ñaït giaù trò 150 trieäu USD (taêng 106% so vôùi naêm

1999), haûi saûn töôi vaø ñoâng laïnh ñaït 157 trieäu USD (taêng 143%), giaøy deùp ñaït

195 trieäu USD (130%), haøng may maëc deät kim ñaït 50 trieäu USD (139%), hoa quaû

töôi, rau quaû cheá bieán ñaït 30 trieäu USD (111%). [73]

Ñeán khoaûng cuoái naêm 2001, sau khi hieäp ñònh thöông maïi ñöôïc Quoác hoäi

hai nöôùc pheâ chuaån, quan heä thöông maïi Hoa Kì - Vieät Nam ñaõ phaùt trieån theo

chieàu höôùng ngaøy caøng coù lôïi cho nhaân daân hai nöôùc. Ñoàng thôøi, hieäp ñònh ñöôïc

thöïc thi ñaõ taïo ra cho caùc doanh nghieäp Hoa Kì vaø Vieät Nam nhieàu cô hoäi phaùt

trieån thöông maïi trong hieän taïi vaø caû töông lai.

Tröôùc heát, ngay trong chuyeán ñi cuûa Phoù Thuû töôùng Nguyeãn Taán Duõng vaø

Boä tröôûng thöông maïi Vuõ Khoan luùc giôø sang Hoa Kì trao coâng haøm ñöa hieäp

ñònh vaøo hieäu löïc, haøng traêm doanh nghieäp thaùp tuøng ñoaøn ñaõ kí keát ñöôïc nhieàu

hôïp ñoàng thöông maïi. Moät naêm sau khi hieäp ñònh coù hieäu löïc, caùc doanh nghieäp

deät may ñaõ ñaït gaàn moät tæ USD, ñieàu maø hoï haèng mong muoán töø laâu. Naêm 2003,

con soá naøy ñaõ leân ñeán 2,5 tæ USD.

Ngoaøi deät may, nhieàu maët haøng khaùc cuõng ñöôïc Vieät Nam xuaát khaåu raát

maïnh vaøo thò tröôøng Hoa Kì nhö caø pheâ, thuûy saûn. Rieâng caùc maët haøng giaøy deùp,

ñoà goã, rau quaû... ñang taêng nhanh sau khi Vieät Nam ñöôïc höôûng qui cheá toái hueä

quoác. Tuy nhieân, qui moâ caùc maët haøng naøy khoâng ñöôïc lôùn nhö haøng deät may vì

khaû naêng saûn xuaát trong nöôùc coøn ôû qui moâ nhoû.

Böôùc sang naêm 2004, trao ñoåi kinh teá - thöông maïi giöõa hai nöôùc caøng gia

taêng maïnh meõ. Xuaát khaåu cuûa Vieät Nam sang Hoa Kì ñaõ taêng hôn 5 trieäu USD

naêm 2004 [80]. Vieät Nam hieän nhaäp khaåu hôn 1 tæ USD moãi naêm töø thò tröôøng

Hoa Kì.

Hoa Kì nhaäp khaåu töø Vieät Nam chuû yeáu laø caùc maët haøng deät may, thuûy

haûi saûn, giaøy deùp vaø ñoà goã gia ñình... vaø xuaát sang Vieät Nam caùc thieát bò y teá,

maùy bay... Maëc duø xuaát khaåu cuûa Vieät Nam sang thò tröôøng Hoa Kì taêng 5 laàn

sau khi coù hieäp ñònh thöông maïi nhöng con soá naøy cuõng chæ chieám 0,4% toång giaù

trò nhaäp khaåu cuûa Hoa Kì. Hieän nay, Hoa Kì ñang laø thò truôøng lôùn cho caùc loaïi

haøng hoaù vaø dòch vuï xuaát khaåu cuûa Vieät Nam.

Theâm vaøo ñoù, trong nhöõng naêm qua, caùc doanh nghieäp Vieät Nam khoâng

ngöøng ñaàu tö phaùt trieån saûn xuaát, ñoåi môùi coâng ngheä... cho neân haøng hoaù Vieät

Nam ñaõ taêng khaû naêng caïnh tranh treân trò tröôøng quoác teá, cô caáu haøng xuaát khaåu

ngaøy caøng phong phuù hôn. Rieâng ñoái vôùi thò tröôøng Hoa Kì, caùc doanh nghieäp

Vieät Nam ngaøy caøng coù nhieàu ñieàu kieän thuaän lôïi tieáp caän vaø môû roäng saûn xuaát

vaø xuaát khaåu vaøo thò tröôøng roäng lôùn naøy.

Döôùi ñaây laø baûng thoáng keâ kim ngaïch xuaát khaåu cuûa Vieät Nam sang thò

tröôøng Hoa Kì sau khi Hieäp ñònh thöông maïi ñöôïc kí keát.

Giầy dép 324,8 460 - 470 600 - 650

189,6 2003 360 - 365 2004 530 - 560 2005 Đồ gỗ và trang trí Nhóm mặt hàng nội thất

340 - 345 340 - 360 750 – 6.00 236,2 4.472,0 5.035 - 5.085 5. 0

2.514,1 2730 - 2.740 2.700 - 2.750 Cà phê, điều, tiêu, Tổng kim ngạch cao su & các nông Hàng dệt may sản khác

209,18 730.5 240 - 245 550 - 560 300 – 320 730 - 750

Dầu khí và sản Thuỷ sản kể cả chế phẩm dầu khí biến

Các mặt hàng khác 267,62 355 - 360 550 - 610 Kim

ngaïch xuaát khaåu cuûa Vieät Nam sang Hoa Kì (2003 - 2005)

Ñôn vò tính (triệu USD)

Nguoàn:[81]

Sang naêm 2005, Hoa Kì nhaäp töø Vieät Nam khoaûng 6 tæ USD. Deät may vaãn

laø nhoùm haøng chieám tæ troïng lôùn nhaát trong toång giaù trò nhaäp khaåu cuûa Hoa Kì töø

thò tröôøng Vieät Nam, khoaûng 2,74 tæ USD/naêm. Saûn phaåm deät may cuûa Vieät Nam

ñang ngaøy caøng thu huùt söï chuù yù cuûa caùc nhaø nhaäp khaåu Hoa Kì nhôø chaát löôïng

toát vaø baûo ñaûm ñöôïc thôøi gian giao haøng.

Thuyû haûi saûn vaãn chieám vò trí thöù hai trong danh saùch caùc maët haøng xuaát

khaåu chuû löïc cuûa Vieät Nam. Tuy nhieân, sau nhöõng "cuoäc chieán thöông maïi" veà

toâm ñoâng laïnh vaø caù da trôn, saûn löôïng xuaát khaåu maët haøng naøy vaøo thò tröôøng

Hoa Kì ñaõ giaûm suùt ñaùng keå.

Maëc duø coøn nhieàu khoù khaên, nhöng sau khi hieäp ñònh thöông maïi ñöôïc kí

keát, toång kim ngaïch xuaát nhaäp khaåu hai chieàu giöõa Vieät Nam vaø Hoa Kì trong

naêm 2005 vaãn gia taêng ñaùng keå. Beân caïnh nhöõng lôïi ích veà xuaát khaåu haøng hoaù

sang thò tröôøng Hoa Kì, Vieät Nam cuõng ñaõ nhaäp khaåu töø Hoa Kì nhieàu haøng hoaù

quan troïng cho vieäc ñaåy maïnh coâng cuoäc hieän ñaïi hoaù, coâng nghieäp hoaù ñaát

nöôùc, baûo ñaûm cuoäc soáng cuûa ngöôøi daân.

Toùm laïi, ñeå qui moâ trao ñoåi thöông maïi giöõa hai nöôùc lôùn hôn nöõa, caû hai

beân caàn thuùc ñaåy quan heä thöông maïi leân trình ñoä môùi vaø caûi thieän hôn nöõa quan

heä chính trò giöõa hai beân. Ñoái vôùi Vieät Nam, caùc nhaø laõnh ñaïo caàn phaán ñaáu sao

cho haøng hoaù Vieät Nam hoaøn toaøn bình ñaúng vôùi haøng hoaù caùc nöôùc khaùc. Ñaây

ñöôïc xem laø thaùch thöùc lôùn lao ñoái vôùi Vieät Nam trong quaù trình xaâm nhaäp vaøo

moät thò tröôøng lôùn treân theá giôùi cuõng nhö quaù trình hoäi nhaäp neàn kinh teá toaøn caàu.

Nhìn chung, Hieäp ñònh thöông maïi song phöông ñöôïc kí keát ñaõ naâng quan

heä giöõa hai nöôùc leân taàm cao môùi. Nhöõng noäi dung chính cuûa hieäp ñònh ñeàu

höôùng tôùi thöïc hieän thuaän lôïi hoaù, töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö giöõa hai nöôùc,

sao cho, hai nöôùc ñoái xöû bình ñaúng vôùi nhau. Vì vaäy, quan heä thöông maò giöõa

Hoa Kì vaø Vieät Nam trong khuoân khoå APEC cuõng höôùng tôùi thöïc hieän nhöõng

muïc tieâu chính cuûa dieãn ñaøn naøy: töï do hoaù vaø thuaän lôïi hoaù thöông maïi vaø ñaàu

tö . Hieäp ñònh thöông maïi song phöông theå hieän roõ nhaát ñieàu naøy.

3.2.2.3. Quan heä ñaàu tö Hoa Kì - Vieät Nam trong khuoân khoå APEC

(1998 -2005)

Tröôùc khi coù hieäp ñònh thöông maïi song phöông (13/7/2000)

Cuøng vôùi thöông maïi, ñaàu tö quoác teá ñoùng moät vai troø quan troïng trong

quaù trình phaùt trieån kinh teá cuûa caùc nöôùc ñang phaùt trieån noùi chung, Vieät Nam

noùi rieâng. "Trong quan heä kinh teá ñoái ngoaïi, noù laø söï tieáp noái cuûa thöông maïi ôû

taàng cao vì noù thaâm nhaäp saâu vaøo quaù trình thay ñoåi vaø chuyeån dòch cô caáu kinh

teá cuûa nöôùc sôû taïi" [35,tr32]. Ñoái vôùi Vieät Nam, ñaàu tö quoác teá coøn coù yù nghóa voâ

cuøng quan troïng. Ñeå thöïc hieän vieäc thuaän lôïi hoaù vaø töï do hoaù thöông maïi vaø

ñaàu tö, Vieät Nam caàn coù voán ñeå khai thaùc nhöõng lôïi theá veà so saùnh thò tröôøng, taøi

nguyeân vaø lao ñoäng. Hôn nöõa, vieäc vieän trôï voán töø nhöõng nöôùc xaõ hoäi chuû nghóa

anh em tröôùc kia khoâng coøn doài daøo nhö tröôùc nöõa, Vieät Nam caàn phaûi töï noã löïc

tìm kieám thò tröôøng, phaùt trieån kinh teá. Vaø sau nhöõng hoaït ñoäng ñaàu tö tröïc tieáp

töø nöôùc ngoaøi laø caùc hoaït ñoäng chuyeån giao coâng ngheä, giuùp caùc nöôùc ñang phaùt

trieån nhö Vieät Nam coù cô hoäi tieáp xuùc vôùi coâng ngheä môùi. Vì nhöõng leõ ñoù, naêm

1987, Vieät Nam ñaõ thoâng qua Luaät ñaàu tö nöôùc ngoaøi. Vaø Vieät Nam nhanh

choùng trôû thaønh moät trong nhöõng nöôùc coù nhòp ñoä ñaàu tö nöôùc ngoaøi nhanh nhaát.

Ñoái vôùi caùc nhaø ñaàu tö Hoa Kì, tröôùc khi chính phuû Hoa Kì huyû boû caám

vaän vôùi Vieät Nam, haàu nhö khoâng coù caùc döï aùn ñaàu tö vaøo Vieät Nam, maëc duø hoï

raát muoán ñöôïc vaøo ñaàu tö kinh doanh taïi Vieät Nam ñeå coù cô hoäi caïnh tranh vôùi

caùc coâng ty Nhaät Baûn, chaâu Aâu vaø caùc nöôùc khaùc.

Ñeán khi chính phuû Hoa Kì tuyeân boá bình thöøông hoaù caùc quan heä vôùi Vieät

Nam, "30 coâng ty ñaõ môû vaên phoøng ngay sau khi boû caám vaän moät ngaøy, môû ñaàu

cuoäc ñaáu tranh giaønh traùi tim vaø tuùi tieàn cuûa ngöôøi Vieät Nam" [7,tr137]. Töø ñoù

trôû ñi, ñaàu tö cuûa Hoa Kì vaøo Vieät Nam ñaõ taêng leân nhanh choùng. Ñeán giöõa naêm

1998, coù khoaûng 400 coâng ty Hoa Kì ñaàu tö taïi Vieät Nam vôùi toång soá voán ñaêng kí

laø 1,134 trieäu USD, chieám 3,54% toång soá voán ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi ñaêng kí

taïi Vieät Nam.

Döôùi ñaây laø baûng thoáng keâ ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam theo

khu vöïc vaø nöôùc (5/1998) tröôùc khi coù hieäp ñònh thöông maïi.

Ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam theo khu vöïc vaø nöôùc (tính

Khu

1988 - 1990

1991 -1995

1996 - 5/1998

Toång soá

vöïc vaø

%

%

%

%

Voán

Voán

Voán

Voán

nöôùc

(1000

(1000

(1000

(1000

USD)

USD)

USD)

USD)

Toång soá 1.582.646

100

16.244.387

100

14.253.916

100

32.080.949

100

779.858

49.28

11.207.538

68.99

10.958.520

76.88

22.945.916

1.53

ñeán 5/1998)

Chaâu

AÙ

-

TBD

Trong ñoù:

ASEAN

58.435

3.69

2.804.937

17.27

5.087.670

35.69

7.951.042

24.78

Caùc

466.199

29.46

7.688.141

47.33

5.720545

40.13

13.874.885

3.25

nöôùc

khaùc

Ñaøi

199.923

7.58

3.112.886

19.16

1.189.688

8.35

4.442.497

13.79

Loan

Nhaät

85.932

5.43

1.780.641

10.96

1.404.865

9.86

3.271.438

10.20

Baûn

Hoàng

240.288

15.18

1.371.003

8.44

1.554.096

10.90

3.165.387

9.87

Koâng

Haøn

4.975

0.31

1.375.633

8.47

1.531.024

10.74

2.911.632

9.08

Quoác

690.846

43.65

3.770.406

23.21

2.119.438

14.87

6.580.735

20.51

Chaâu

AÂu

Trong ñoù

Phaùp

289.244

18.28

604.340

3.72

841.049

5.90

1.734.633

5.41

Haø Lan

118.000

7.46

385.084

2.37

104.310

0.73

607.394

1.89

Anh

7.30

351.103

2.16

52.763

0.37

519.376

1.62

115.510

Ñöùc

0.59

23.017

0.14

140.354

0.98

172.729

0.54

9.358

7.07

7.51

8.25

7.82

1.219.443

1.175.913

2.507.298

111.942

Chaâu

Mó

Trong ñoù

Hoa Kì

2.565

0.16

759.970

4.68

371.906

2.61

1.134.441

3.54

Canada

109.257

6.90

67.789

0.42

13.239

0.09

190.285

0.59

Nguoàn: [Daãn laïi 7,tr138]

Nhìn chung, khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông tham gia ñaàu tö raát maïnh

vaøo thò tröôøng Vieät Nam. Rieâng ñoái vôùi Hoa Kì, töø sau khi leänh caám vaän ñöôïc

baõi boû, ñaàu tö cuûa Hoa Kì taïi Vieät Nam ñaõ phaùt trieån raát nhanh. Söï phaùt trieån

naøy cuõng ñöôïc giaûi thích do moâi tröôøng ñaàu tö taïi Vieät Nam coù söï caûi thieän hôn

tröôùc thu huùt caùc nhaø ñaàu tö ngaøy caøng nhieàu vaøo Vieät Nam.

Sang naêm 1999, theá giôùi chòu nhieàu aûnh höôûng cuûa cuoäc khuûng hoaûng taøi

chính, ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi vaøo Vieät Nam giaûm maïnh. Ñaàu tö cuûa Hoa Kì

vaøo Vieät Nam cuõng giaûm suùt nghieâm troïng. Trong naêm naøy, Hoa Kì chæ ñaàu tö

vaøo Vieät Nam 96.352 trieäu USD, baèng 31% so vôùi naêm tröôùc.

Ñeán nhöõng thaùng ñaàu naêm 2000, soá döï aùn ñaàu tö cuûa Hoa Kì vaøo Vieät

Nam chæ laø 12 döï aùn, vaø soá voán ñaàu tö chæ ñaït 20 trieäu USD [31,tr71]. Söï giaûm

suùt ñaàu tö cuûa Hoa Kì vaøo Vieät Nam coù theå ñöôïc giaûi thích bôûi nhieàu nguyeân

nhaân, nhöng keát quaû naøy khoâng phuø hôïp vôùi tieàm naêng hai nöôùc, vaø theå hieän söùc

thu huùt keùm cuûa Vieät Nam ñoái vôùi caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi.

Nhìn chung, tröôùc khi coù hieäp ñònh thöông maïi song phöông, ñaàu tö cuûa

Hoa Kì vaøo Vieät Nam chieám vò trí khaù quan troïng trong chính saùch thu huùt ñaàu tö

nöôùc ngoaøi cuûa Vieät Nam. Duø vaäy, do nhieàu lyù do khaùch quan cuõng nhö chuû

quan maø hai nöôùc khoâng thöïc söï phaùt huy heát tieàm naêng cuûa mình trong quaù trình

hôïp taùc ñaàu tö. Daàn daàn, nhöõng vöôùng maéc ñoù cuõng ñöôïc gôõ boû, taïo moâi tröôøng

ñaàu tö thoâng thoaùng hôn, nhaát laø töø khi hieäp ñònh thöông maïi Hoa Kì - Vieät Nam

ñöôïc kí keát.

Sau khi coù hieäp ñònh thöông maïi song phöông (13/7/2000)

Sau khi coù hieäp ñònh thöông maïi, beân caïnh nhöõng keát quaû tích cöïc veà trao

ñoåi thöông maïi, hoaït ñoäng hôïp taùc ñaàu tö giöõa hai nöôùc coù nhöõng böôùc tieán ñaùng

keå. Tính ñeán cuoái naêm 2001, Hoa Kì coù 125 döï aùn ñaàu tö taïi Vieät Nam, vôùi soá

voán 1,35 tæ USD, ñöùng thöù 6 trong caùc nöôùc ñaàu tö vaøo Vieät Nam [73]. Cuøng thôøi

gian naøy, caùc nöôùc treân theá giôùi ñaàu tö vaøo Vieät Nam 2.842 döï aùn, vôùi toång soá

voán laø 37,438 tæ USD. Nhöõng soá lieäu treân cho thaáy, ñaàu tö Hoa Kì vaøo Vieät Nam

tuy coù taêng so vôùi tröôùc nhöng so vôùi nöôùc khaùc coøn khaù khieâm toán.

Sau khi hieäp ñònh thöông maïi coù hieäu löïc, quan heä kinh teá giöõa hai nöôùc

ñöôïc môû roäng hôn tröôùc. Hoa Kì coù hôn 700 doanh nghieäp coù maët taïi Vieät Nam

döôùi caùc hình thöùc ñaàu tö lieân doanh, caùc coâng ty 100% voán Hoa Kì, caùc vaên

phoøng ñaïi dieän... Theo soá lieäu cuûa Toång cuïc thoáng keâ Vieät Nam, ñeán cuoái naêm

2002, ñaàu tö tröïc tieáp cuûa Hoa Kì ôû Vieät Nam taêng treân 30%, ñaït 38,9 trieäu USD,

vôùi 32 döï aùn [31,tr93]. Maëc duø soá taêng laø khoâng nhieàu, nhöng cuõng laø daáu hieäu

khaû quan cho Vieät Nam trong thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi.

Sang naêm 2004, theo Ñaïi söù Hoa Kì taïi Haø Noäi Michael Marine cho bieát,

Hoa Kì laø nöôùc thöïc teá ñaàu tö lôùn nhaát vaøo Vieät Nam, vôùi 531 trieäu USD, chieám

19% toång giaù trò ñaàu tö cuûa nöôùc ngoaøi vaøo Vieät Nam [81]. Lónh vöïc ñaàu tö lôùn

nhaát cuûa caùc coâng ty Hoa Kì vaøo Vieät Nam laø daàu löûa vôùi gaàn 1 tæ USD.

Hieän nay, toång soá voán ñaàu tö tröïc tieáp töø Hoa Kì vaøo Vieät Nam ñaït

khoaûng 2,6 tæ USD, trong ñoù coù 730 trieäu USD ñöôïc ñaàu tö tröïc tieáp töø Hoa Kì vaø

1,9 tæ USD töø caùc coâng ty con cuûa Hoa Kì ôû nöôùc ngoaøi. Vieät Nam coù khoaûng 20

döï aùn 100% voán ñaàu tö tröïc tieáp Hoa Kì, chuû yeáu trong caùc lónh vöïc noâng, laâm,

ngö nghieäp vaø cheá bieán. Trong soá caùc coâng ty lôùn laøm aên taïi Vieät Nam coù coâng

ty ñieän töû GE, coâng ty thöïc phaåm Cargil, coâng ty daàu khí Conoko, Nike,

Cocacola, Pepsi...

Cô caáu ñaàu tö cuûa Hoa Kì ôû Vieät Nam

Ñaàu tö theo ngaønh

Veà cô caáu ñaàu tö theo ngaønh, khoaûng 2/3 ñaàu tö cuûa Hoa Kì taäp trung vaøo

caùc ngaønh coâng nghieäp, tieáp ñeán laø caùc ngaønh vaên hoaù, y teá, giaùo duïc, tin hoïc...

Ñaây laø nhöõng ngaønh chieám 9,83% toång soá voán ñaàu tö cuûa Hoa Kì, trong khi ñoù,

ñaàu tö cuûa caùc nöôùc khaùc ñaàu tö vaøo Vieät Nam ôû lónh vöïc naøy chæ coù 1,27%.

Cô caáu ñaàu tö theo ngaønh cuûa Hoa Kì ôû Vieät Nam

Ngaønh Soá döï Tyû Soá voán Tyû troïng

(trieäu USD) aùn troïng (%)

(%)

Coâng nghieäp naëng 8 8.79 359.017 30.37

Coâng nghieäp nheï 24 26.37 336.421 28.46

VH-Y teá-GD-Tin hoïc 18 19.78 116.215 9.83

Du lòch - Khaùch saïn 4 4.40 102.791 8.69

Xaây döïng 7 7.69 87.259 7.38

Noâng - laâm nghieäp 10 10.99 78.664 6.65

GTVT - Böu ñieän 4 4.40 40.350 3.41

Dòch vuï 10 10.99 37.503 3.17

Daàu khí 4 4.40 19.200 1.62

Thuûy saûn 2 2.20 4.816 0.41

Toång soá 91 100.00 1.182.236 100.00

Nguoàn: [31,tr77] (Soá lieäu naêm 1998)

Ngaønh noâng - laâm nghieäp cuõng thu huùt khaù nhieàu voán ñaàu tö cuûa Hoa Kì. Tuy

nhieân, caùc ngaønh maø Hoa Kì coù öu theá veà voán vaø coâng ngheä cao nhö xaây döïng, giao

thoâng vaän taûi, böu chính vieãn thoâng... laïi chöa ñöôïc ñaàu tö nhieàu vaøo Vieät Nam.

Nhìn chung, caùc ngaønh chieám theá maïnh trong neàn kinh teá cuûa Vieät Nam nhö

may maëc, giaøy deùp, thuûy saûn... laïi khoâng thu huùt ñöôïc nhieàu voán ñaàu tö cuûa caùc doanh

nghieäp Hoa Kì. Ñieàu naøy coù theå do nhieàu nguyeân nhaân, nhöng coù leõ, caùc doanh

nghieäp Vieät Nam cuõng nhö doanh nghieäp Hoa Kì chöa tìm ñöôïc ñoái taùc thích hôïp ñeå

hôïp taùc saûn xuaát. Beân caïnh ñoù, moâi tröôøng ñaàu tö thuaän lôïi cuõng seõ laø moät trong nhöõng

nguyeân nhaân thuùc ñaåy cho vieäc phaùt trieån quan heä ñaàu tö giöõa Hoa Kì vaø Vieät Nam,

cuõng nhö giöõa Vieät Nam vôùi baát kì nöôùc naøo treân theá giôùi.

Ñaàu tö theo vuøng laõnh thoå:

Xeùt theo vuøng laõnh thoå, thôøi gian ñaàu, ñaàu tö cuûa Hoa Kì taäp trung ôû caùc

tænh mieàn Nam Vieät Nam.

ÔÛ phía Nam, caùc nhaø ñaàu tö Hoa Kì taäp trung nhieàu nhaát vaøo thaønh phoá

Hoà Chí Minh, sau ñoù laø caùc tænh thaønh laân caän nhö Bình Döông, Ñoàng Nai, Baø

Ròa - Vuõng Taøu... laø nhöõng tænh coù toác ñoä phaùt trieån kinh teá khaù cao ôû Vieät Nam,

cuøng vôùi nhieàu chính saùch phaùt trieån kinh teá khaùc, cô sôû haï taàng thuaän lôïi ñaõ thu

huùt ñöôïc caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi, trong ñoù coù caùc doanh nghieäp Hoa Kì.

ÔÛ phía Baéc, Haø Noäi laø thaønh phoá coù voán ñaàu tö cuûa Hoa Kì nhieàu nhaát.

Tieáp ñoù laø caùc tænh nhö Haûi Döông, Haø Taây...

Ñaàu tö cuûa Hoa Kì ôû Vieät Nam tính theo tænh

Tænh

Baïc Lieâu Baø Ròa-Vuõng Taøu Bình Ñònh Bình Döông Caàn Thô Ñaø Naüng Ñaéc Laéc Ñoàng Nai Haø Noäi Haø Taây Haûi Döông Haûi Phoøng Tp.Hoà Chí Minh Khaùnh Hoaø Long An Phuù Yeân Quaûng Nam Quaûng Trò Thaùi Bình Vónh Long % 1 4 1 5 1 1 1 5 15 3 1 2 17 2 1 1 2 1 1 1 USD 4.116.000 87.617.00 1.000.000 55.073.066 1.751.000 10.093.000 4.563.530 234.909.265 121.145.532 104.177.000 102.700.000 36.700.000 178.408.372 6.700.000 5.150.000 1.000.000 133.877.000 3.952.000 280.000 2.390.000

Toång soá 66 1.095.602.765

Nguoàn: [7,tr140] (Soá lieäu naêm 1998)

Nhìn chung, vieäc caùc nhaø ñaàu tö Hoa Kì chuù yù nhieàu ñeán mieàn Nam Vieät

Nam ñöôïc lyù giaûi do "tính chaát quen thuoäc vaø haáp daãn cuõng nhö "moái quan heä

lòch söû ñeå laïi" cuûa mieàn Nam Vieät Nam ñoái vôùi caùc coâng ty cuûa Hoa Kì".

[7,tr139]

Hình thöùc ñaàu tö:

Caùc coâng ty Hoa Kì ñaàu tö vaøo Vieät Nam theo qui ñònh cuûa Luaät ñaàu tö

nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam. Theo ñoù, caùc doanh nghieäp Hoa Kì ñaàu tö vaøo Vieät

Nam theo caùc hình thöùc lieân doanh, hôïp ñoàng kinh doanh hoaëc thaønh laäp caùc

coâng ty 100% voán Hoa Kì.

Thôøi gian ñaàu, ña soá caùc doanh nghieäp Hoa Kì ñaàu tö vaøo Vieät nam vôùi

hình thöùc lieân doanh nhaèm laøm quen vôùi moâi tröôøng ñaàu tö kinh doanh ôû Vieät

Nam. Caøng veà sau, hình thöùc 100% voán Hoa Kì ñaõ taêng leân. Ñieàu naøy ñöôïc lí

giaûi laø do caùc coâng ty Hoa Kì luoân höôùng ñeán vieäc thaønh laäp caùc coâng ty hoaït

ñoäng ñoäc laäp. Theâm vaøo ñoù, trong hình thöùc lieân doanh, phía Vieät Nam chuû yeáu

ñoùng goùp veà maët baèng, caùn boä tham gia quaûn lyù lieân doanh coù trình ñoä thaáp, löïc

löôïng lao ñoäng coù tay ngheà nhöng vaãn coøn haïn cheá, chöa ñaùp öùng ñöôïc yeâu caàu

cuûa caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi.

Ñeán nay, hình thöùc lieân doanh chieám 50,1% toång giaù trò voán ñaàu tö cuûa

Hoa Kì taïi Vieät Nam, hình thöùc 100% voán nöôùc ngoaøi chieám 49,6%, hình thöùc

hôïp ñoàng kinh doanh chieám 0,3%, chuû yeáu trong lónh vöïc thaêm doø vaø khai thaùc

daàu khí.

Ñaëc ñieåm cuûa ñaàu tö Hoa Kì vaøo Vieät Nam

Töø nghieân cöùu quaù trình ñaàu tö ñaàu tö treân ñaây, chuùng toâi ruùt ra moät soá

ñaëc ñieåm nhö sau:

Thöù nhaát, soá voán cuûa Hoa Kì ñaàu tö vaøo Vieät Nam chöa cao. Ñaàu tö cuûa

Hoa Kì chæ chieám 3,02% toång soá voán nöôùc ngoaøi ñaàu tö vaøo Vieät Nam [31,tr73].

Maëc duø ñòa baøn ñaàu tö ôû Vieät Nam raát lôùn vaø thuaän lôïi, nhöng Hoa Kì vaãn chöa

ñaåy maïnh ñaàu tö vaøo Vieät Nam.

Thöù hai, soá voán Hoa Kì ñaàu tö vaøo Vieät Nam khoâng oån ñònh, luùc leân, luùc

xuoáng theo töøng naêm. Töø naêm 1997 ñeán nay, coù nhieàu coâng ty Hoa Kì ruùt voán,

khoâng taêng ñaàu tö hoaëc neáu coù ñaàu tö môùi thì ñaàu tö raát ít vaøo Vieät Nam. Tình

hình naøy, theo yù kieán cuûa caùc nhaø kinh doanh Hoa Kì, moät phaàn laø do aûnh höôûng

cuûa cuoäc khuûng hoaûng taøi chính chaâu AÙ, moät phaàn laø do moâi tröôøng vaø chính

saùch ñaàu tö ôû Vieät Nam khoâng oån ñònh, nhieàu ruûi ro, chaäm thu lôïi nhuaän... Vieäc

caùc coâng ty Hoa Kì boû ñi seõ mang ñeán nhieàu baát lôïi cho Vieät Nam trong vieäc huy

ñoäng voán, kyõ thuaät, taïo vieäc laøm cho ngöôøi laïo ñoäng... maø coøn gaây aûnh höôûng

ñeán taâm lyù caùc nhaø ñaàu tö cuûa caùc nöôùc khaùc vaøo Vieät Nam.

Thöù ba, ñaàu tö cuûa Hoa Kì trong thôøi gian qua coù xu höôùng giaûm suùt vaø

chöa phaùt trieån maïnh meõ trôû laïi. Soá voán ñaàu tö tröôùc khi coù hieäp ñònh thöông maïi

song phöông khoâng ñaùng keå. Ñeán khi hieäp ñònh ñöôïc kí keát, ñaàu tö cuûa Hoa Kì

vaøo Vieät Nam laïi chòu taùc ñoäng cuûa nhieàu nguyeân nhaân khaùch quan vaø chuû quan

neân cuõng khoâng taêng nhieàu so vôùi tröôùc ñoù. Gaàn ñaây, ñaàu tö cuûa Hoa Kì vaøo

Vieät Nam tuy coù taêng nhöng vaãn coøn khaù ít oûi so vôùi ñaàu tö cuûa Hoa Kì vaøo caùc

nöôùc khaùc, cuõng nhö so vôùi caùc nhaø ñaàu tö nöôùc khaùc vaøo Vieät Nam.

Thöù tö, ñaàu tö cuûa Hoa Kì vaøo Vieät Nam taäp trung ôû moät soá ngaønh ñöôïc

xem laø theá maïnh cuûa Hoa Kì nhö coâng nghieäp, tin hoïc... ñaõ coù taùc ñoäng lôùn ñeán

tình hình phaùt trieån kinh teá cuûa Vieät Nam. Tuy nhieân, voán ñaàu tö cuûa caùc döï aùn

cuõng khoâng lôùn, cho thaáy, maëc duø hai nöôùc coù nhieàu caûi thieän trong quan heä kinh

teá, nhaát laø töø sau khi hieäp ñònh thöông maïi song phöông ñöôïc kí keát, Hoa Kì vaãn

chöa coù nhöõng döï aùn lôùn ñaàu tö vaøo Vieät Nam.

Nhìn chung, trong quan heä kinh teá thöông maïi, ñaàu tö giöõa hai nöôùc vaãn

coù nhöõng böôùc phaùt trieån ñaùng khích leä, tuy chöa xöùng vôùi tieàm naêng cuûa hai

nöôùc. Vì caû hai quoác gia ñeàu laø nhöõng thaønh vieân cuûa Dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá

chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, neân phía Hoa Kì vaø Vieät Nam ñeàu coá gaéng taïo moâi

tröôøng ñaàu tö kinh doanh thuaän lôïi, nhaèm ñi ñeán thöïc hieän caùc muïc tieâu chung

maø APEC ñaõ ñaët ra, ñoù laø thuaän lôïi hoaù vaø töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö. Coù

leõ caàn moät thôøi gian daøi nöõa ñeå hai beân phaùt trieån haøi hoaø caùc moái quan heä kinh

teá song phöông, cuõng nhö hôïp taùc chaët cheõ trong caùc toå chöùc thöông maïi coù tính

quoác teá nhö APEC, WTO....

Theâm vaøo ñoù, trong quaù trình trieån khai caùc moái quan heä song phöông, caùc

nöôùc khoâng bò raøng buoäc nhieàu bôûi caùc luaät leä cuûa APEC. Ñaây chính laø ñieàu kieän

thuaän lôïi cho caùc nöôùc thaønh vieân APEC tieán tôùi caùc thoûa thuaän vôùi nhau, phuïc

vuï cho muïc tieâu phaùt trieån ñaát nöôùc.

3.2.3. CAÙC QUAN HEÄ KHAÙC

3.2.3.1. Hôïp taùc trong lónh vöïc an ninh quaân söï

Ñaây laø lónh vöïc nhaïy caûm nhaát trong quan heä Hoa Kì - Vieät Nam. Trong

thôøi gian ñaàu thieát laäp quan heä ngoaïi giao, hôïp taùc quaân söï chuû yeáu taäp trung

vaøo vieäc giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà do chieán tranh ñeå laïi nhö tìm kieám ngöôøi Vieät,

ngöôøi Hoa Kì maát tích trong chieán tranh, raø phaù bom mìn... Daàn daàn, quan heä

trong lónh vöïc naøy ñöôïc naâng leân ôû möùc ñoä cao hôn, hai beân taêng cöôøng hôïp taùc,

thaêm vieáng laãn nhau, giao löu roäng raõi treân caùc lónh vöïc quaân y, boài döôõng só

quan kó thuaät, trao ñoåi thoâng tin choáng khuûng boá... Vieät Nam yeâu caàu chính phuû

Hoa Kì hôïp taùc ngaên chaën vaø nghieâm trò nhöõng toå chöùc vaø caù nhaân coù haønh ñoäng

khuûng boá choáng Vieät Nam.

Naêm 2000, Boä tröôûng Quoác phoøng Hoa Kì Cohen thaêm Vieät Nam. Ñaùp

laïi, thaùng 11 naêm 2003, Boä tröôûng Quoác phoøng Vieät Nam Phaïm Vaên Traø thaêm

Hoa Kì vaø söï kieän taøu chieán Hoa Kì thaêm Vieät Nam ñaõ ñaùnh daáu böôùc phaùt trieån

môùi trong quan heä quaân söï giöõa hai nöôùc.

3.2.3.2. Hôïp taùc trong caùc lónh vöïc giaùo duïc, khoa hoïc - coâng ngheä,

vaên hoaù, y teá

Tröôùc khi toång thoáng Hoa Kì Bill Clinton tuyeân boá bình thöôøng hoaù caùc

quan heä vôùi Vieät Nam, quan heä giöõa hai nöôùc trong caùc lónh vöïc giaùo duïc, khoa

hoïc - coâng ngheä, vaên hoaù, y teá cuõng coù dieãn ra nhöng bò nhieàu haïn cheá. Sau ñoù,

quan heä hôïp taùc giöõa hai beân ñaõ dieãn ra soâi noåi hôn ôû caùc lónh vöïc naøy.

Trong nhöõng lónh vöïc naøy, caùc toå chöùc phi chính phuû cuûa Hoa Kì ñoùng vai

troø to lôùn. Tröôùc khi quan heä giöõa hai nöôùc ñöôïc bình thöôøng hoaù, haàu heát caùc

hoaït ñoäng hôïp taùc, trao ñoåi vaên hoaù, giaùo duïc, khoa hoïc, kó thuaät, y teá giöõa Hoa

Kì vaø Vieät Nam ñöôïc thöïc hieän thoâng qua caùc toå chöùc phi chính phuû. Sau ñoù, caùc

toå chöùc naøy ñöôïc söï uûng hoä cuûa caùc chính phuû veà maët tinh thaàn laãn vaät chaát, laøm

cho caùc hoaït ñoäng cuûa hoï ôû Vieät Nam tích cöïc hôn tröôùc.

Trao ñoåi giaùo duïc ñöôïc xem laø cô hoäi ñeå thuùc ñaåy hieåu bieát laãn nhau giöõa

ngöôøi Hoa Kì vaø ngöôøi Vieät Nam, moät yeáu toá quan troïng trong tieán trình cuûng coá

vaø phaùt trieån quan heä höõu nghò vaø hôïp taùc nhieàu maët giöõa Vieät Nam vaø Hoa Kì.

Vieän Giaùo duïc quoác teá cuûa Hoa Kì môû vaên phoøng ñaïi dieän ôû Vieät Nam töø naêm

1992, baét ñaàu baèng caùc chöông trình giôùi thieäu giaùo duïc vaø caáp hoïc boång Hoa Kì

cho sinh vieân Vieät Nam. Haøng naêm, Vieät Nam coù khoaûng 5000 sinh vieân vaø caùc

nhaø khoa hoïc ñöôïc cöû ñi nöôùc ngoaøi hoïc taäp vaø nghieân cöùu, trong ñoù soá löôïng

ñeán Hoa Kì khoaûng 1300 em (soá lieäu naêm 1998) [7,tr152]. Caùc du hoïc sinh Vieät

Nam ñeán Hoa Kì moät soá ñöôïc caùc chöông trình caáp hoïc boång taøi trôï, moät soá du

hoïc töï tuùc. Chuùng ta cuõng thaáy raèng soá löôïng hoïc sinh, sinh vieân du hoïc ôû Hoa Kì

chieám con soá khaù khieâm toán. Ñieàu naøy ñöôïc giaûi thích do nhieàu nguyeân nhaân,

nhöng "taøi chính vaãn laø söï haïn cheá coát yeáu nhaát ñoái vôùi söï phaùt trieån caùc quan heä

trao ñoåi veà giaùo duïc, chuyeân moân vaø khoa hoïc vôùi Hoa Kì". [Daãn laïi 7,tr152]

Nhìn chung, ôû lónh vöïc giaùo duïc, thoâng qua chính phuû vaø caùc toå chöùc phi

chính phuû, Hoa Kì ñaõ hôïp taùc vaø giuùp ñôõ Vieät Nam thöïc hieän moät soá chöông

trình nhö giaùo vieân tình nguyeän daïy tieáng Anh trong caùc tröôøng ñaïi hoïc, chöông

trình ñaøo taïo caùn boä quaûn lyù kinh teá, chöông trình hôïp taùc veà coâng ngheä thoâng

tin, chöông trình hôïp taùc giöõa caùc tröôøng ñaïi hoïc Hoa Kì vaø Vieät Nam, chöông

trình trao ñoåi vaên hoaù thoâng tin, theå thao... Söï hôïp taùc giöõa chính phuû hai nöôùc

trong caùc lónh vöïc naøy ngaøy caøng phaùt trieån caû chieàu saâu laãn chieàu roäng, ngaøy

caøng ña daïng vaø thieát thöïc. Tuy coøn nhieàu haïn cheá do nhöõng haïn cheá vaø söï thieáu

hieåu bieát laãn nhau giöõa hai nöôùc, do söï baát ñoàng ngoân ngöõ... nhöng nhöõng keát

quaû ñaït ñöôïc töø vieäc hôïp taùc trong caùc lónh vöïc naøy ñaõ theå hieän nhöõng noã löïc heát

mình cuûa chính phuû vaø nhaân daân hai nöôùc.

3.2.3.3. Vieän trôï phaùt trieån

Khoaûn vieän trôï nhaân ñaïo ñaàu tieân maø chính phuû Hoa Kì caáp cho Vieät Nam

keå töø naêm 1975 laø 1 trieäu USD (naêm 1991) [7,tr143]. Ñaây laø haønh ñoäng ñaùp laïi

nhöõng thieän chí cuûa phía Vieät Nam trong vieäc tìm kieám ngöôøi Hoa Kì maát tích vaø

tuø nhaân chieán tranh. Töø ñoù trôû ñi, moãi naêm Hoa Kì caáp cho Vieät Nam 3 trieäu

USD vieän trôï nhaân ñaïo. Tuy chæ laø vieän trôï nhaân ñaïo, nhöng vieäc laøm naøy cuûa

phía Hoa Kì ñaõ cho thaáy khaû naêng hôïp taùc giöõa hai nöôùc, khaû naêng Hoa Kì goùp

phaàn tham gia vaøo vieäc xaây döïng laïi ñaát nöôùc Vieät Nam sau chieán tranh, maëc duø

coù phaàn haïn cheá.

Sau khi Hoa Kì tuyeân boá bình thöôøng hoaù quan heä vôùi Vieät Nam, beân

caïnh caùc khoaûn vieän trôï nhaân ñaïo, vieän trôï kinh teá cuûa Hoa Kì daønh cho Vieät

Nam ñöôïc taêng leân. Toång giaù trò caùc chöông trình vieän trôï do cô quan phaùt trieån

quoác teá Hoa Kì (USAID) giaùm saùt vaø thöïc hieän ôû Vieät Nam ñaõ taêng leân 12,5

trieäu USD naêm 2003, 11 trieäu USD naêm 2004 vaø 13 trieäu USD naêm 2005. [81]

Theo baùo caùo cuûa cô quan nghieân cöùu Quoác hoäi Hoa Kì (CRS), toång vieän

trôï cuûa Hoa Kì cho Vieät Nam, keå caû caùc chöông trình cuûa USAID, laø 40 trieäu

naêm 2003. Caùc chöông trình vieän trôï lôùn cuûa Hoa Kì cho Vieät Nam goàm phoøng

choáng HIV/AIDS, chaêm soùc treû em, trao ñoåi giaùo duïc, trôï giuùp löông thöïc thöïc

phaåm vaø hoã trôï cho vieäc thöïc hieän hieäp ñònh thöông maïi song phöông.

3.2.3.4. Hôïp taùc nhaân daân

Tröôùc khi chính phuû Hoa Kì tuyeân boá bình thöôøng hoaù caùc quan heä, quan

heä giöõa Vieät Nam vaø caùc toå chöùc phi chính phuû ñaõ raát phaùt trieån. "Caùc toå chöùc

phi chính phuû cuûa Hoa Kì ñöôïc xem laø ngöôøi tieân phong cuûa Hoa Kì ôû Vieät

Nam... laø nhöõng söù giaû Hoa Kì ñaàu tieân ôû Vieät Nam". [7,tr148]

Thôøi gian tröôùc khi Vieät Nam thoáng nhaát ñaát nöôùc, ôû Vieät Nam coù ít toå

chöùc phi chính phuû. Töø 1975 ñeán 1988, caùc toå chöùc phi chính phuû ôû Vieät Nam coù

taêng leân, chuû yeáu taäp trung vaøo caùc hoaït ñoäng nhaân ñaïo. Sau khi Vieät Nam khaù

thaønh coâng trong coâng cuoäc ñoåi môùi toaøn dieän ñaát nöôùc, caùc toå chöùc phi chính

phuû quoác teá vaøo Vieät Nam hoaït ñoäng ngaøy caøng nhieàu, "töø 70 toå chöùc naêm 1988

leân 476 toå chöùc naêm 1997 vôùi toång ngaân saùch 70-80 trieäu USD" [7,tr148], caùc

lónh vöïc hoaït ñoäng cuõng ña daïng hôn, khoâng chæ taäp trung ôû vieän trôï nhaân ñaïo

maø coøn chuù yù ñeán caùc döï aùn phaùt trieån vaø xoaù ñoùi giaûm ngheøo. Ñeán naêm 1999,

caùc toå chöùc phi chính phuû quoác teá ñaõ vieän trôï 129 trieäu USD cho hôn 1.500 döï

aùn ôû Vieät Nam. [7,tr149]

Trong boái caûnh ñoù, caùc toå chöùc phi chính phuû cuûa Hoa Kì cuõng raát quan

taâm ñeán Vieät Nam. Hieän coù khoaûng 280 toå chöùc phi chính phuû cuûa Hoa Kì hoaït

ñoäng taïi Vieät Nam, vôùi toång nguoàn vieän trôï khoaûng treân 60 trieäu USD/naêm, taäp

trung vaøo caùc lónh vöïc chuû yeáu nhö phaùt trieån beàn vöõng, xoaù ñoùi giaûm ngheøo,

ñaøo taïo vaø phaùt trieån naêng löïc...

Moät khía caïnh khaùc cuûa hôïp taùc nhaân daân laø soá löôïng kieàu baøo Vieät Nam

sinh soáng taïi Hoa Kì. Moät soá kieàu baøo vaãn soáng trong nhöõng haän thuø cuõ, nhöng

phaàn lôùn ngöôøi Vieät soáng taïi Hoa Kì ñeàu coù taâm töôûng höôùng veà queâ höông. Vì

vaäy, nhöõng ngöôøi naøy thöôøng xuyeân göûi tieàn vaø quaø cho thaân nhaân ôû Vieät Nam,

coù ngöôøi thì tham gia vaøo caùc coâng taùc töø thieän trong nöôùc... Nhöõng ngöôøi naøy,

ñaëc bieät laø lôùp treû, coøn laø caàu noái ñöa caùc coâng ty Hoa Kì veà laøm aên taïi Vieät

Nam. Nhìn chung, hoï raát uûng hoä vieäc caûi thieän quan heä Hoa Kì - Vieät Nam treân

taát caû caùc lónh vöïc.

3.2.3.5. Hôïp taùc veà caùc vaán ñeà nhaân ñaïo do chieán tranh ñeå laïi

Vôùi truyeàn thoáng vaø chính saùch nhaân ñaïo, Vieät Nam ñaõ vaø ñang hôïp taùc

toát vôùi chính phuû Hoa Kì trong vieäc giaûi quyeát caùc vaán ñeà do chieán tranh ñeå laïi,

nhaát laø vieäc tìm kieám ngöôøi Hoa Kì maát tích trong chieán tranh. Vieät Nam ñaõ trao

cho phía Hoa Kì 827 boä haøi coát.

Hoa Kì cuõng hôïp taùc vôùi Vieät Nam trong vieäc giaûi quyeát moät soá haäu quaû

cuûa chieán tranh ñeå laïi cuõng nhö cung caáp caùc thoâng tin lieân quan ñeán vieäc tìm

kieám ngöôøi Vieät Nam maát tích trong chieán tranh. Gaàn ñaây, hai beân ñaõ hôïp taùc toå

chöùc moät soá hoäi nghò veà nghieân cöùu haäu quaû cuûa chaát ñoäc maøu da cam ñeå laïi,

nhaát laø töø sau khi caùc naïn nhaân chaát ñoäc maøu da cam Vieät Nam khôûi kieän caùc

coâng ty saûn xuaát hoaù chaát cuûa Hoa Kì.

Ngoaøi ra, phía Hoa Kì cuõng vieän trôï cho nhieàu toå chöùc quoác teá thöïc hieän

caùc chöông trình raø phaù bom mìn, troàng caây xanh... Ngaøy 25/2/2004, Trung taâm

xöû lyù bom mìn cuûa Boä Quoác phoøng vaø Quyõ cöïu binh Hoa Kì ôû Vieät Nam kí döï aùn

"Ñieàu tra, khaûo saùt vaø ñaùnh giaù taùc ñoäng cuûa bom mìn, vaät noå coøn soùt laïi sau

chieán tranh taïi Vieät Nam"

Nhìn chung, hoaït ñoäng cuûa Hoa Kì ôû Vieät Nam trong nhöng naêm qua tuy

khoâng giaûi quyeát heát nhöõng haäu quaû to lôùn cuûa chieán tranh, nhöng ñaõ goùp phaàn

xoa dòu nhöõng veát thöông do chieán tranh ñeå laïi.

3.3. QUAN HEÄ HÔÏP TAÙC CANADA - VIEÄT NAM TRONG KHUOÂN KHOÅ

APEC (1998 -2005)

3.3.1. QUAN HEÄ NGOAÏI GIAO CANADA - VIEÄT NAM

Canada chính thöùc thieát laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam vaøo ngaøy

21/8/1973. Tröôùc ñoù, naêm 1954, Canada ñaõ tham gia Uyû ban quoác teá vì hoaø bình

ôû Vieät Nam vaø sau khi Hieäp ñònh Paris veà chaám döùt chieán tranh, laäp laïi hoaø bình

ôû Vieät Nam ñöôïc kí keát (27/1/1973), Canada tieáp tuïc tham gia Uyû ban giaùm saùt

vieäc Hoa Kì vaø chính quyeàn nguïy Saøi Goøn thöïc hieän Hieäp ñònh naøy.

Töø ñoù trôû ñi, quan heä giöõa hai nöôùc ngaøy caøng gaén boù, coù söï phoái hôïp vaø

hôïp taùc taïi nhieàu toå chöùc, taïi nhieàu dieãn ñaøn khu vöïc vaø quoác teá. Hai beân thöôøng

xuyeân trao ñoåi caùc ñoaøn caáp cao, caùc ngaønh vaø ñòa phöông, baøn thaûo vaán ñeà môû

roäng vaø phaùt trieån quan heä höõu nghò vaø hôïp taùc song phöông, ña phöông nhö

trong khuoân khoå APEC, Coäng ñoàng caùc quoác gia coù söû duïng tieáng Phaùp...

Canada khaúng ñònh tieáp tuïc giuùp ñôõ Vieät Nam trong lónh vöïc giaùo duïc - ñaøo taïo,

cuõng nhö trong quaù trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá, uûng hoä thieát thöïc vaø giuùp ñôõ

nöôùc ta gia nhaäp Toå chöùc thöông maïi theá giôùi.

Tröôùc ñoù, hoäi nghò thöôïng ñænh APEC toå chöùc taïi Vancouver (Canada) do

Canada laøm chuû tòch ñaõ quyeát ñònh keát naïp Vieät Nam laø thaønh vieân chính thöùc

cuûa dieãn ñaøn trong naêm 1998. Töø ñoù ñeán nay, hai nöôùc luoân tích cöïc hôïp taùc

trong haàu heát caùc lónh vöïc hoaït ñoäng cuûa APEC.

Chieàu ngaøy 27/6/2005, Thuû töôùng Vieät Nam PhanVaên Khaûi thaêm chính thöùc

Canada. Thuû töôùng hai nöôùc ñaõ hoäi ñaøm vôùi nhau trong baàu khoâng khí côûi môû. Hai

Thuû töôùng cuøng chia seû yù kieán veà nhöõng vaán ñeà khu vöïc vaø quoác teá nhö vieäc gia

taêng vai troø cuûa APEC, thuùc ñaåy hôïp taùc quan heä ASEAN - Canada, caùc vaán ñeà

naêng löôïng vaø moâi tröôøng, vaán ñeà ñaùnh baét caù quaù möùc treân phaïm vi toaøn caàu.

3.3.2. QUAN HEÄ KINH TEÁ CANADA – VIEÄT NAM TRONG KHUOÂN

KHOÅ APEC (1998-2005)

Cho ñeán nay, Canada vaø Vieät Nam ñaõ kí vôùi nhau nhieàu hieäp ñònh hôïp taùc

quan troïng. Tröôùc heát coù theå keå ñeán Hieäp ñònh hôïp taùc kinh teá vaø kyõ thuaät

(1992), Hieäp ñònh chung veà hôïp taùc phaùt trieån (1994), Hieäp ñònh veà hôïp taùc kinh

teá (1994), Baûn ghi nhôù veà moät soá saûn phaåm deät (1994), Tuyeân boá thoaû thuaän veà

hôïp taùc phaùt trieån (1994), Hieäp ñònh veà thöông maïi vaø maäu dòch (1995), Hieäp

ñònh veà traùnh ñaùnh thueá hai laàn vaø ngaên ngöøa vieäc troán thueá ñoái vôùi caùc loaïi

thueá ñaùnh vaøo thu nhaäp (1997), Baûn ghi nhôù veà döï aùn dòch vuï vaø phaùt trieån haï

taàng (2000), Baûn ghi nhôù veà döï aùn hoã trôï chính saùch giai ñoaïn 2 (2001), Thoaû

thuaän veà caùc döï aùn Xaây döïng vaø kieåm soaùt chaát löôïng noâng saûn - thöïc phaåm,

Thoaû thuaän caûi caùch heä thoáng ngaân haøng cuûa Vieät Nam... cuøng moät soá thoaû thuaän

trong caùc lónh vöïc hôïp taùc khaùc.

Vaø môùi ñaây, ngaøy 22/3/2006, taïi truï sôû cuûa WTO taïi Geneva - Thuïy Só,

ñöôïc söï uûy quyeàn cuûa chính phuû hai nöôùc, Thöù tröôûng Boä thöông maïi Vieät Nam

Löông Vaên Töï vaø Ñaïi söù, tröôûng phaùi ñoaøn ñaïi dieän Canada taïi WTO Don

Stepheson ñaõ kí thoaû thuaän chính thöùc veà vieäc keát thuùc ñaøm phaùn song phöông

gia nhaäp WTO giöõa Vieät Nam vaø Canada.

Canada laø nöôùc ñaàu tieân trong khoái Baéc Mó keát thuùc ñaøm phaùn song

phöông vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå gia nhaäp WTO. Ñaây laø böôùc quan troïng,

tieáp noái moái quan heä song phöông toát ñeïp hieän coù giöõa hai nöôùc.

3.3.2.1. Quan heä thöông maïi

Canada hieän laø ñoái taùc thöông maïi quan troïng cuûa Vieät Nam. Chính phuû

Canada ñaõ daønh söï quan taâm vaø hoã trôï thích ñaùng giuùp caùc neàn kinh teá ñang phaùt

trieån ôû khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, nhö keùo daøi cheá ñoä öu ñaõi thueá quan

cho caùc nöôùc ñang phaùt trieån, trong ñoù coù Vieät Nam ñeán naêm 2014. Haøng hoaù

Vieät Nam xuaát khaåu vaøo Canada ñöôïc höôûng möùc thueá thaáp. Töø ñaàu naêm 2005,

maëc duø Vieät Nam chöa laø thaønh vieân cuûa WTO, Canada ñaõ boû haïn ngaïch vôùi

haøng deät may xuaát khaåu cuûa Vieät Nam khi Hieäp ñònh deät may cuûa WTO heát hieäu

löïc.

Naêm 2004, quan heä kinh teá thöông maïi giöõa hai nöôùc vaãn taêng tröôûng oån

ñònh. Kim ngaïch hai chieàu taêng töø 192 trieäu USD naêm 2001 leân 230 trieäu Usd

naêm 2002, naêm 2003 ñaït 315 trieäu USD, naêm 2004 ñaït 448 trieäu USD. Naêm

2005, kim ngaïch thöông maïi hai chieàu giöõa hai nöôùc ñaït khoaûng 650 trieäu USD

[65]. Nhöõng maët haøng xuaát khaåu cuûa nöôùc ta vaøo Canada chuû yeáu laø giaøy deùp,

haøng may saün, thuyû saûn, xe ñaïp vaø phuï tuøng xe ñaïp, cheø, haït ñieàu, caø pheâ...

Rieâng nhoùm haøng xe ñaïp vaø phuï tuøng xe ñaïp xuaát khaåu vaøo thò tröôøng Canada

naêm 1999 ñaït 229.000 USD, ñeán naêm 2003 ñaït 10 trieäu USD, naêm 2004 ñaït hôn

23 trieäu USD vaø ñöùng vò trí thöù ba trong caùc nöôùc xuaát khaåu maët haøng naøy vaøo

Canada.

Thaùng 6/2005, Thuû töôùng Phan Vaên Khaûi sang thaêm chính thöùc chính phuû

Canada, caùc doanh nghieäp thaùp tuøng theo ñoaøn ñaõ kí keát nhöõng hôïp ñoàng quan

troïng vôùi doanh nghieäp Canada. Boán thoaû thuaän hôïp taùc giöõa doanh nghieäp hai

nöôùc , trò giaù toång coäng hôn 82 trieäu USD. Ñoù laø caùc hôïp ñoàng cuûa coâng ty May

Nhaø Beø, xuaát khaåu quaàn aùo sang Canada (25 trieäu USD), hôïp ñoàng huy ñoäng voán

ñaàu tö khai thaùc moû thieác, keõm cuûa coâng ty Dragon Capi taïi Thaùi Nguyeân (25

trieäu USD), hôïp ñoàng xuaát khaåu tieâu, haït ñieàu... cuûa coâng ty taán Höng (25 trieäu

USD), hôïp ñoàng xuaát khaåu thuyû saûn cuûa coâng ty Agnifish An Giang (7 trieäu

USD).

Theo caùc nhaø phaân tích, quan heä hôïp taùc kinh teá thöông maïi chöa töông

xöùng vôùi tieàm naêng hai nöôùc, kim ngaïch xuaát khaåu cuûa Vieät Nam vaøo thò tröôøng

Canada chieám tæ troïng khaù nhoû trong toång kim ngaïch nhaäp khaåu cuûa Canada.

3.3.2.2. Quan heä ñaàu tö

Tính ñeán thaùng 3 naêm 2004, Canada coù 34 döï aùn ñaàu tö taïi Vieät Nam, vôùi

toång soá voán 217 trieäu USD, ñöùng thöù 28 trong soá caùc quoác gia vaø vuøng laõnh thoå

ñaàu tö vaøo Vieät Nam. Ñeán thaùng 11/2004, Canada coøn 45 döï aùn ñaàu tö coøn hieäu

löïc taïi Vieät Nam vôùi toång soá voán ñaàu tö 227,564 trieäu USD, ñöùng thöù 22 trong

toång soá 68 quoác gia vaø vuøng laõnh thoå ñaàu tö vaøo Vieät Nam.

Ngoaøi ra, taïi Canada hieän coù gaàn 250.000 ngöôøi Vieät Nam sinh soáng taïi

caùc thaønh phoá lôùn nhö Toronto, Quebec...[57]. Trong ñoù, nhieàu ngöôøi raát gioûi veà

caùc lónh vöïc khoa hoïc, y hoïc, naêng löôïng... Do chính saùch côûi môû cuûa chính phuû

Vieät Nam, coäng ñoàng ngöôøi Vieät taïi Canada cuõng raát quan taâm ñeán vieäc ñaàu tö

veà trong nöôùc, nhaát laø caùc doanh nghieäp treû. Nhaø nöôùc Vieät Nam ñaùnh giaù cao söï

ñoùng goùp cuûa baø con kieàu baøo ñoái vôùi toå quoác queâ höông.

Trong chuyeán thaêm chính thöùc Canada vaøo thaùng 6/2005, taïi dieãn ñaøn

doanh nghieäp Vieät Nam - Canada toå chöùc ôû Toronto, Thuû töôùng Vieät Nam Phan

Vaên Khaûi ñaõ phaùt bieåu "Vieät Nam coi troïng tieàm naêng cuûa Canada, moät thò

tröôøng coù theá maïnh... Vieät Nam môû roäng cöûa ñeå chaøo ñoùn caùc doanh nghieäp

Canada vaøo ñaàu tö taïi Vieät Nam". [67]

3.3.3. CAÙC QUAN HEÄ KHAÙC

Quan heä vaên hoùa- giaùo duïc:

Ngaøy nay, Canada vaø Vieät Nam ñaõ gaàn nhau hôn, khoaûng caùch ñòa lí

khoâng coøn laø trôû ngaïi ñoái vôùi nhöõng cô hoäi vaø tieàm naêng hôïp taùc to lôùn giöõa hai

nöôùc treân nhieàu lónh vöïc. Nhaân daân hai nöôùc ngaøy caøng gaàn guõi nhau hôn qua

caùc hoaït ñoäng giao löu nhaèm taêng cöôøng hieåu bieát, höõu nghò. Nhieàu du hoïc sinh

Vieät Nam ñaõ ñeán Canada ñeå hoïc taäp vaø trau doài kieán thöùc. Theo baûn thoûa thuaän

hôïp taùc trong lónh vöïc giaùo duïc vaø ñaøo taïo giöõa hai nöôùc, hai beân cuøng khuyeán

khích vieäc hôïp taùc, trao ñoåi giöõa caùc toå chöùc, cô sôû ñaïi hoïc cuûa caû hai beân, taïo

ñieàu kieän thuaän lôïi cho söï phaùt trieån lieân tröôøng, taêng cöôøng söï trao ñoåi sinh vieân

vaø caùc nhaø nghieân cöùu cuõng nhö caùc thoâng tin khoa hoïc vaø coâng ngheä. Ñaëc bieät,

hai beân seõ hoã trôï taøi chính cho sinh vieân nöôùc naøy sang hoïc ôû nöôùc kia.

Thoûa thuaän naøy laø vaên baûn phaùp lyù quan troïng khaúng ñònh söï hôïp taùc chaët

cheõ giöõa hai nöôùc, vaø cuõng taïo ñieàu kieän cho böôùc phaùt trieån môùi veà giaùo duïc

ñaïi hoïc giöõa hai nöôùc.

Veà vieän trôï phaùt trieån, Canada laø nöôùc coù nhieàu chöông trình vieän trôï

khoâng hoaøn laïi giuùp Vieät Nam vôùi soá löôïng lôùn. Quyõ phaùt trieån hôïp taùc cuûa

Canada vôùi Vieät Nam leân ñeán 30 trieäu USD/naêm. Toå chöùc hôïp taùc quoác teá

Canada (CIDA) trieån khai nhieàu döï aùn giuùp Vieät Nam trong caùc lónh vöïc xoaù ñoùi

giaûm ngheøo, phaùt trieån caùc thaønh phaàn kinh teá, giaùo duïc, vaên hoaù... thöïc hieän ôû

haàu heát caùc tænh vaø coù hieäu quaû khaù cao.

Cuøng hieåu roõ taàm quan troïng ngang nhau giöõa an ninh vaø kinh teá, töø

nhieàu naêm qua, Canada vaø Vieät Nam ñaõ hôïp taùc chaët cheõ treân caùc lónh vöïc

phoøng choáng ma tuùy, vaø phoøng choáng toäi phaïm quoác teá. Canada cuõng giuùp löïc

löôïng phoøng choáng ma tuùy Vieät Nam môû nhieàu lôùp hoïc veà kyõ naêng ñieàu tra,

cung caáp taøi lieäu… Trong töông lai, söï hôïp taùc naøy seõ ngaøy caøng taêng, töông

xöùng vôùi tieàm naêng cuûa hai nöôùc.

Trong chuyeán thaêm chính thöùc Canada (thaùng /2005), Thuû töùông Phan Vaên

Khaûi cho bieát Vieät Nam seõ tieáp tuïc taïo moâi tröôøng laøm aên kinh doanh thuaän lôïi

taïi Vieät Nam, chuû ñoäng hoäi nhaäp neàn kinh teá khu vöïc, kinh teá theá giôùi.

Nhìn chung, quan heä giöõa Canada vôùi Vieät Nam trong hôn 30 naêm qua raát

toát ñeïp. Quaù trình xaây döïng neàn taûng cho moái quan heä giöõa hai nöôùc Canada vaø

Vieät Nam trong theá kæ môùi luoân ñöôïc cuûng coá vaø phaùt trieån. Söï gaén boù veà chaát

trong quan heä hai nöôùc ngaøy caøng taêng, môû ra trieån voïng toát ñeïp vaø beàn vöõng

cho quan heä giöõa hai nöôùc trong töông lai.

Nhìn vaøo nhöõng hoaït ñoäng trao ñoåi kinh teá giöõa Canada vaø Vieät Nam,

chuùng ta thaáy raèng, caùc nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa APEC nhö nguyeân taéc ñoàng

thuaän, cuøng coù lôïi, tuaân thuû caùc qui cheá kinh teá quoác teá... luoân ñöôïc caùc nöôùc

thaønh vieân APEC vaän duïng trong caùc moái quan heä song phöông hoaëc ña phöông.

Taát caû caùc quan heä song phöông, ña phöông trong APEC ñeàu nhaèm höôùng tôùi

thöïc hieän caùc noäi dung maø APEC ñeà ra, ñoù laø taïo moät moâi tröôøng kinh doanh vaø

ñaàu tö thuaän lôïi cho taát caû caùc nöôùc thaønh vieân.

3.4. QUAN HEÄ HÔÏP TAÙC MEXICO - VIEÄT NAM TRONG KHUOÂN KHOÅ

APEC (1998 -2005)

3.4.1. QUAN HEÄ THÖÔNG MAÏI

Mexico thieát laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam vaøo ngaøy 19/5/1975. Töø

ñoù trôû ñi, quan heä giöõa hai nöôùc ngaøy caøng phaùt trieån.

Naêm 2001, caùn caân xuaát nhaäp khaåu giöõa hai nöôùc laø hôn 28 trieäu USD, sang naêm 2002, con soá naøy leân ñeán 54 trieäu USD. Vieät Nam xuaát khaåu vaøo thò tröôøng Mexico chieám con soá lôùn hôn gaáp nhieàu laàn so vôùi Mexico. Caùc maët haøng xuaát khaåu chuû yeáu cuûa Vieät Nam laø giaøy deùp, haøng deät may, caø pheâ, linh kieän ñieän töû

vaø tivi, maùy tính, haït tieâu, than ñaù, saûn phaåm nhöïa, saûn phaåm goã, haøng thuyû saûn, xe ñaïp vaø phuï tuøng xe ñaïp, cao su, saûn phaåm cheá bieán töø nguõ coác, haøng thuû coâng maây tre ñan, rau quaû, goám söù... Phía Mexico chuû yeáu xuaát khaåu vaøo Vieät Nam laø boâng, thuoác tröø saâu vaø nguyeân lieäu, hoaù chaát, maùy vi tính vaø linh kieän, taân döôïc, maùy vaø phuï tuøng maùy xaây döïng, vaûi, phuï lieäu may...

Nhìn chung, trao ñoåi thöông maïi giöõa Mexico vaø Vieät Nam taêng nhanh. Ñeán naêm 2004, toång kim ngaïch giöõa hai nöôùc ñaït 187 trieäu USD. Tuy nhieân, con soá naøy chöa töông xöùng vôùi tieàm naêng to lôùn cuûa caû hai beân. Trong thôøi gian tôùi, hi voïng quan heä giöõa hai nöôùc seõ coù nhöõng böôùc phaùt trieån tích cöïc.

3.4.2. QUAN HEÄ ÑAÀU TÖ Caû Mexico laãn Vieät Nam ñeàu laø nhöõng nöôùc ñang phaùt trieån, quan heä ñaàu tö chöa töông xöùng vôùi tieàm naêng hai nöôùc. Daàu vaäy, cô hoäi ñaàu tö giöõa hai nöôùc coù nhieàu höùa heïn. Vieät Nam coù theå tranh thuû vò trí ñòa lí cuûa Mexico ñeå thaâm nhaäp vaøo thò tröôøng chaâu Mó , nhaát laø Hoa Kì. Ngöôïc laïi, Mexico coù theå thoâng qua ñaàu tö vaøo Vieät Nam ñeå tieáp caän vôùi thò tröôøng roäng lôùn ôû caùc nöôùc ASEAN vaø khu vöïc Ñoâng Baéc AÙ.

Nhìn chung, quan heä hôïp taùc giöõa khoái Baéc Mó vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC coù nhieàu ñieåm rieâng bieät so vôùi quan heä giöõa Vieät Nam vôùi caùc nöôùc khaùc trong dieãn ñaøn naøy. Maëc duø coøn nhieàu haïn cheá, do nhieàu lyù do khaùch quan laãn chuû quan, nhöng quan heä giöõa khoái Baéc Mó vôùi Vieät Nam trong khuoân khoå APEC cuõng höôùng tôùi vieäc thöïc hieän caùc muïc tieâu hoaït ñoäng chính maø caùc nhaø laõnh ñaïo APEC ñaõ ñeà ra: thöïc hieän thuaän lôïi hoaù vaø töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö, hai trong ba truï coät chính cuûa dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông.

CHÖÔNG 4

ÑAËC ÑIEÅM, BAØI HOÏC KINH NGHIEÄM, NHÖÕNG CÔ HOÄI VAØ

THAÙCH THÖÙC TRONG QUAN HEÄ HÔÏP TAÙC GIÖÕA APEC VÔÙI

VIEÄT NAM QUA TRÖÔØNG HÔÏP KHOÁI BAÉC MÓ VAØ KHOÁI ASEAN

4.1. NHÖÕNG ÑAËC ÑIEÅM CUÛA QUAN HEÄ HÔÏP TAÙC GIÖÕA KHOÁI BAÉC

MÓ, ASEAN TRONG APEC VÔÙI VIEÄT NAM

4.1.1. Moái quan heä giöõa khoái Baéc Mó, ASEAN vôùi Vieät Nam trong APEC

laø moái quan heä hôïp taùc giöõa moät khoái nöôùc vôùi moät nöôùc, vöøa mang tính ña

phöông vöøa mang tính song phöông.

APEC laø moät dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá khu vöïc, bao goàm nhieàu nöôùc coù söï

khaùc bieät raát lôùn veà trình ñoä phaùt trieån kinh teá, veà vaên hoaù, toân giaùo, xaõ hoäi...

Trong APEC laïi bao goàm nhieàu toå chöùc hôïp taùc tieåu khu vöïc nhö ASEAN,

CAFTA, NAFTA..., hôïp taùc giöõa caùc khoái nöôùc naøy vôùi Vieät Nam chuû yeáu ñöôïc

theå hieän qua caùc moái quan heä song phöông, vì vaäy, quan heä giöõa khoái Baéc Mó,

khoái ASEAN vôùi Vieät Nam vöøa coù tính ña phöông, vöøa coù tính song phöông.

Moái quan heä ña phöông theå hieän ôû choã, quan heä giöõa APEC vôùi Vieät Nam

laø quan heä giöõa moät toå chöùc kinh teá khu vöïc vôi moät quoác gia. Vaø trong ñoù, cuõng

noåi leân moái quan heä giöõa caùc toå chöùc hôïp taùc tieåu khu vöïc vôùi moät quoác gia nhö

quan heä giöõa ASEAN vôùi Vieät Nam, giöõa khoái Baéc Mó vôùi Vieät Nam...

Moái quan heä song phöông theå hieän khaù roõ trong quan heä giöõa caùc thaønh

vieân trong APEC, chuû yeáu laø hôïp taùc ôû lónh vöïc kinh teá. Ñoù laø quan heä giöõa töøng

nöôùc thaønh vieân vôùi nhau, nhö quan heä giöõa Mó, Canada, Mexico, Malaysia,

Singapore, Indonesia... vôùi Vieät Nam hoaëc giöõa caùc nöôùc khaùc trong APEC.

Chính nhöõng muïc tieâu, nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa APEC ñaõ taïo ñieàu kieän thuaän

lôïi cho caùc nöôùc thaønh vieân thöïc hieän caùc moái quan heä song phöông.

4.1.2. Quan heä hôïp taùc vôùi khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN trong APEC,

Vieät Nam ñaõ hôïp taùc vôùi caùc nöôùc coù trình ñoä phaùt trieån cao hôn, coù beà daøy

kinh teá thò tröôøng, laïi coù söï khaùc nhau veà cheá ñoä chính trò.

Chuùng ta ñeàu bieát raèng, hieän nay, Hoa Kì laø moät trong nhöõng neàn kinh teá

maïnh nhaát treân theá giôùi. Vôùi beà daøy kinh nghieäm phaùt trieån neàn kinh teá thò

tröôøng, Mó laø moät ñoái taùc quan troïng trong chieán löôïc phaùt trieån kinh teá vaø hoäi

nhaäp vaøo neàn kinh teá toaøn caàu cuûa Vieät Nam.

Ñoái vôùi caùc nöôùc ASEAN trong APEC cuõng vaäy. Thaùi Lan, Singapore,

Malaysia laø nhöõng nöôùc coù neàn kinh teá phaùt trieån ôû Ñoâng Nam AÙ. Neàn kinh teá

thò tröôøng cuûa nhöõng nöôùc naøy khaù phaùt trieån vaø nhöõng kinh nghieäm cuûa caùc

quoác gia naøy cuõng ñaùng ñeå Vieät Nam hoïc hoûi. Vì vaäy, hôïp taùc vôùi caùc nöôùc

thuoäc khoái Baéc Mó, khoái ASEAN hay baát kì quoác gia naøo khaùc trong APEC, Vieät

Nam phaûi coá gaéng phaùt huy theá maïnh cuûa mình, vaø tìm caùch khaéc phuïc nhöõng

haïn cheá, sao cho, trong hôïp taùc vôùi nhöõng nöôùc coù trình ñoä phaùt trieån cao hôn,

nhöng chuùng ta cuõng phaûi giöõ vöõng ñöôïc lôïi ích cuûa quoác gia.

Tuy APEC laø moät taäp hôïp nhöõng quoác gia raát ña daïng, khaùc nhau veà cheá

ñoä chính trò, vaø xem ñoù khoâng phaûi laø yeáu toá quan troïng chi phoái quan heä giöõa

caùc nöôùc, nhöng söï khaùc bieät veà cheá ñoä chính trò giöõa Vieät Nam vaø moät soá nöôùc

trong APEC töøng laø vaán ñeà noùng boûng tröôùc nhöõng naêm 90 cuûa theá kæ XX.

Hoa Kì vaø Vieät Nam töøng laø hai quoác gia ôû hai ñaàu chieán tuyeán. Hoa Kì

ñaõ ñem quaân tröïc tieáp can thieäp vaøo Vieät Nam töø sau khi thöïc daân Phaùp ruùt khoûi

mieàn Nam Vieät Nam naêm 1954. Sau khi Vieät Nam giaønh ñöôïc ñoäc laäp thoáng

nhaát nöôùc nhaø cho ñeán khi Chieán tranh laïnh keát thuùc treân theá giôùi, xu theá ñoái ñaàu

ñaõ chuyeån daàn sang ñoái thoaïi giöõa caùc nöôùc töøng ñoái nghòch nhau, Vieät Nam

cuõng khoâng naèm ngoaøi xu theá chung cuûa theá giôùi. Vì vaäy, töø noã löïc cuûa caû hai

phía Hoa Kì vaø Vieät Nam, quan heä giöõa hai beân daàn ñaõ ñöôïc bình thöôøng hoaù, vaø

Hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì - Vieät Nam laø moät minh chöùng soáng

ñoäng cho böôùc phaùt trieån tích cöïc trong quan heä giöõa hai nöôùc. Hieän nay, Quoác

hoäi Mó ñang xem xeùt khaû naêng thöïc hieän qui cheá bình thöôøng hoaù thöông maïi

vónh vieãn (PNTR) cho Vieät Nam vaø nhanh choùng keát thuùc ñaøm phaùn thöông maïi

song phöông, taïo ñieàu kieän cho Vieät Nam gia nhaäp vaøo Toå chöùc Thöông maïi theá

giôùi (WTO) trong thôøi gian sôùm nhaát.

Quan heä giöõa caùc nöôùc ASEAN vaø Vieät Nam tröôùc ñaây khaù caêng thaúng.

Söï khaùc bieät veà theå cheá chính trò töøng laø böôùc caûn ngaên Vieät Nam hoaø mình vaøo

khu vöïc Ñoâng Nam AÙ. Nhöng daàn daàn, tình hình theá giôùi coù nhieàu thay ñoåi theo

höôùng tích cöïc, Vieät Nam ñaõ chính thöùc trôû thaønh moät trong nhöõng thaønh vieân

cuûa Hieäp hoäi caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ (ASEAN). Vöôït qua raøo caûn cuûa söï

khaùc bieät veà cheá ñoä chính trò, caùc nöôùc ASEAN vaø Vieät Nam ñaõ cuøng nhau hôïp

taùc vì töông lai cuûa Ñoâng Nam AÙ hoaø bình, oån ñònh, thònh vöôïng vaø phaùt trieån.

4.1.3. Caùc nöôùc thuoäc khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN hôïp taùc vôùi Vieät

Nam trong APEC - cuøng ôû trong moät toå chöùc loûng leõo, hôïp taùc chuû yeáu theå

hieän qua moái quan heä song phöông, ñoâi beân cuøng coù lôïi.

Ngay töø ñaàu, APEC ñaõ ñöa ra muïc tieâu, nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa toå chöùc

naøy. Theo ñoù, APEC laø moät dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá ôû khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi

Bình Döông coù toå chöùc khaù loûng leõo, hôïp taùc giöõa caùc beân chuû yeáu laø töï nguyeän,

ñoàng thuaän, vaø cuøng coù lôïi giöõa caùc thaønh vieân tham gia.

Chính toå chöùc khaù loûng leõo cuûa APEC cuõng laø moät thuaän lôïi cho caùc nöôùc

thaønh vieân. Caùc moái quan heä song phöông ñöôïc thöïc hieän chuû yeáu töø söï thoaû

thuaän cuûa caùc beân, khoâng bò raøng buoäc bôûi caùc nguyeân taéc cuûa APEC. Laø thaønh

vieân cuûa APEC, quan heä giöõa khoái Baéc Mó, khoái ASEAN vôùi Vieät Nam trong

APEC khoâng khoûi bò chi phoái bôûi caùc nguyeân taéc treân. Trong ñoù, lôïi ích moãi quoác

gia ñöôïc ñaët leân haøng ñaàu.

4.1.4. Quan heä giöõa khoái Baéc Mó, khoái ASEAN vôùi Vieät Nam trong

APEC vöøa laø quan heä hôïp taùc, vöøa ñaáu tranh, giöõ vöõng ñoäc laäp töï chuû quoác

gia, giöõ gìn baûn saéc vaên hoaù daân toäc.

Khi tham gia APEC hay baát cöù moät toå chöùc hôïp taùc khu vöïc hay quoác teá,

baát kì moät quoác gia naøo, trong ñoù coù Vieät Nam luoân coi troïng quan heä hôïp taùc

phaùt trieån kinh teá ñaát nöôùc. Ñoái vôùi nhöõng nöôùc ñang phaùt trieån nhö Vieät Nam,

vaán ñeà ñoù ñöôïc ñaët leân haøng ñaàu. Tuy nhieân, do laø nöôùc coù neàn kinh teá keùm phaùt

trieån hôn caùc nöôùc coù beà daøy kinh teá thò tröôøng nhö Hoa Kì, Canada, Singapore,

Malaysia... neân trong quan heä vôùi caùc nöôùc naøy, Vieät Nam phaûi luoân töï ñaáu

tranh, giöõ vöõng ñoäc laäp töï chuû quoác gia. Khi ñoäc laäp töï chuû cuûa quoác gia ñöôïc

thöïc hieän, Vieät Nam seõ caøng khaúng ñònh vò trí cuûa mình trong quan heä hôïp taùc

vôùi caùc nöôùc khaùc, vaø khoâng chòu söï chi phoái cuûa caùc quoác gia coù söï phaùt trieån

lôùn maïnh hôn gaáp nhieàu laàn.

Töø thöïc teá hoäi nhaäp cuûa Vieät Nam, chuùng ta thaáy raèng söï khaùc bieät veà cheá

ñoä chính trò, heä tö töôûng cuõng nhö tình traïnh cheânh leäch veà trình ñoä phaùt trieån

kinh teá khoâng laøm caûn trôû quaù trình lieân keát cuûa ASEAN. Tuy nhieân, tham gia

vaøo ASEAN, vôùi trình ñoä phaùt trieån thaáp hôn so vôùi caùc nöôùc ASEAN ban ñaàu,

Vieät Nam khoù coù theå thu ñöôïc nhöõng lôïi ích ngang baèng vôùi caùc nöôùc ñoù, nhöng

vieäc giöõ vöõng ñöôïc ñoäc laäp töï chuû trong caùc moái quan heä ña phöông vaø song

phöông ñöôïc xem laø moät thaønh coâng cuûa Vieät Nam.

Hôn theá nöõa, trong xu theá toaøn caàu hoaù hieän nay, ñeå giöõ vöõng baûn saéc vaên

hoaù daân toäc cuõng laø vaán ñeà quan taâm haøng ñaàu cuûa caùc quoác gia treân theá giôùi,

ñaëc bieät ñoái vôùi caùc nöôùc ñang phaùt trieån. Vieät Nam cuõng raát coi troïng vaán ñeà

naøy. Vaø vieäc xaùc ñònh laøm sao ñeå Vieät Nam coù theå hoaø nhaäp vaøo neàn kinh teá theá

giôùi maø nhöõng giaù trò vaên hoaù truyeàn thoáng vaãn ñöôïc giöõ gìn vaø phaùt huy, vaø coù

theå giôùi thieäu vôùi baïn beø theá giôùi veà vaên hoaù nöôùc nhaø seõ laø moät thaønh coâng cuûa

Vieät Nam treân con ñöôøng coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi hoaù ñaát nöôùc, "hoaø nhaäp"

chöù khoâng "hoaø tan" vaøo doøng chaûy chung cuûa xu theá toaøn caàu hoaù.

4.1.5. Moái quan heä giöõa khoái Baéc Mó, khoái ASEAN vôùi Vieät Nam trong

APEC ngaøy caøng môû ra nhieàu trieån voïng cho caùc beân.

Trong thôøi ñaïi caùch maïng khoa hoïc kyõ thuaät vaø toaøn caàu hoaù, söï phaùt

trieån kinh teá cuûa moät nöôùc khoâng theå khoâng chòu taùc ñoäng cuûa nhöõng xu theá phaùt

trieån chung cuûa theá giôùi cuõng nhö khu vöïc. Quan heä giöõa khoái Baéc Mó, khoái

ASEAN vôùi Vieät Nam trong APEC cuõng chòu söï chi phoái ñoù.

Caùc nöôùc ASEAN raát coi troïng vai troø, vò trí cuûa Vieät Nam trong khu vöïc.

Giöõa Vieät Nam vaø caùc nöôùc ASEAN laïi ñang coù nhieàu lôïi ích chung trong Ñoâng

Nam AÙ hoaø bình, oån ñònh vaø phaùt trieån. Vì vaäy, chính nhöõng söï töông ñoàng veà lôïi

ích naøy seõ môû ra cho ASEAN vaø Vieät Nam moái quan heä toát ñeïp, beàn vöõng hôn

trong töông lai.

Theâm vaøo ñoù, ASEAN hieän nay laø moät trong nhöõng ñoái taùc quan troïng cuûa

Hoa Kì ôû khu vöïc chaâu AÙ-Thaùi Bình Döông. Vieäc ñaåy maïnh quan heä hôïp taùc

Hoa Kì - ASEAN seõ taïo ñieàu kieän cho nhöõng nöôùc ñang phaùt trieån, trong ñoù coù

Vieät Nam, coù cô hoäi taän duïng uy tín vaø aûnh höôûng cuûa moái quan heä lôùn naøy ñeå

phaùt trieån kinh teá cuûa mình vôùi Hoa Kì, cuõng nhö caùc nöôùc khaùc trong khoái Baéc

Mó.

Hieän nay, Vieät Nam ngaøy caøng trôû thaønh moät ñoái taùc ñaùng tin caäy cho caùc

doanh nghieäp, caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi môû roäng quan heä buoân baùn, ñaàu tö vaøo

Vieät Nam. Nhöõng tieán boä veà ñoåi môùi vaø phaùt trieån kinh teá cuøng vôùi soá daân treân

80 trieäu, toác ñoä phaùt trieån kinh teá haøng naêm khoaûng 7%, moâi tröôøng kinh doanh

ngaøy caøng thoâng thoaùng vaø thuaän lôïi coù taùc duïng thuùc ñaåy hôïp taùc kinh teá vaø

thöông maïi quoác teá... Vieät Nam seõ laø moät thò tröôøng ñaày tieàm naêng cho caùc nhaø

ñaàu tö ñeán töø caùc nöôùc thuoäc APEC, trong ñoù coù khoái Baéc Mó vaø ASEAN.

4.2. BAØI HOÏC KINH NGHIEÄM

Treân cô sôû quan heä giöõa APEC vaø Vieät Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó

vaø khoái ASEAN trong thôøi gian gaàn ñaây, chuùng ta coù theå ruùt ra moät soá kinh

nghieäm cho quaù trình hoäi nhaäp quoác teá.

4.2.1. Tích cöïc vaän ñoäng, chuû ñoäng hoäi nhaäp vôùi caùc toå chöùc khu vöïc vaø

theá giôùi

Vöôït qua bao ñau thöông maát maùt trong chieán tranh, ñaát nöôùc Vieät Nam

ñöôïc hoaøn toaøn ñoäc laäp, thoáng nhaát. Nhöng ñaát nöôùc cuõng laâm vaøo hoaøn caûnh voâ

cuøng khoán khoù. Haäu quaû chieán tranh ñeå laïi quaù naëng neà, ñaát nöôùc laïi rôi vaøo tình

traïng bò caám vaän, coâ laäp, bao vaây cuûa caùc theá löïc thuø ñòch, nhaát laø Hoa Kì. Aûnh

höôûng cuûa vieäc thöïc hieän chính saùch caám vaän cuûa Hoa Kì ñem laïi nhöõng taùc

ñoäng tieâu cöïc cho Vieät Nam trong buoåi ñaàu khaéc phuïc haäu chieán tranh, xaây döïng

phaùt trieån kinh teá ñaát nöôùc.

Tuy nhieân, döôi taùc ñoäng cuûa xu theá ñoái thoaïi, hôïp taùc treân theá giôùi cuõng

nhö caùc nhaân toá chuû quan vaø khaùch quan khaùc, Vieät Nam töø theá bò coâ laäp, bao

vaây... ñaõ tìm ñöôïc con ñöôøng ñöa ñaát nöôùc thoaùt khoûi khuûng hoaûng. Ñaïi hoäi ñaûng

laàn VI ñaõ ñöa ra ñöôøng loái ñoåi môùi toaøn dieän ñaát nöôùc, ñoåi môùi coù nguyeân taéc ñeå

giöõ vöõng vaø phaùt trieån chuû nghóa xaõ hoäi. Vieät Nam nhaän thaáy ñöôïc taàm quan

troïng cuûa vieäc hoäi nhaäp quoác teá, tröôùc heát laø hoäi nhaäp khu vöïc.

Theâm vaøo ñoù, luùc naøy, caùc nöôùc ASEAN cuõng ñaõ daàn caûi thieän quan heä vôùi

Vieät Nam treân caùc lónh vöïc chính trò, ngoaïi giao, kinh teá... Naêm 1992, Vieät Nam

trôû thaønh quan saùt vieân cuûa Hieäp hoäi caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ. Vaø 3 naêm sau

ñoù, Vieät Nam trôû thaønh thaønh vieân chính thöùc cuûa Hieäp hoäi caùc quoác gia Ñoâng

Nam AÙ. Tham gia ASEAN nhö laø böôùc ñi ñaàu tieân cuûa Vieät Nam treân böôùc

ñöôûng hoäi nhaäp quoác teá. Ñeán naêm 1989, Vieät Nam ñöôïc keát naïp laø thaønh vieân

cuûa dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, trong töông lai gaàn seõ laø

vieäc gia nhaäp WTO

Qua ñoù, chuùng ta thaáy ñöôïc, Vieät Nam luoân coù tinh thaàn chuû ñoäng hoøa nhaäp

vaøo neàn kinh teá quoác teá. Tuy bò coâ laäp, bao vaây, caám vaän, nhöng Vieät Nam

khoâng mang taâm lyù "ngoài chôø" cô hoäi ñeán vôùi mình, maø chuû ñoäng ñoùn ñaàu, naém

baét chuùng, töøng böôùc hoäi nhaäp vaøo neàn kinh teá quoác teá, tröôùc heát laø tham gia vaøo

caùc toå chöùc khu vöïc.

4.2.2. Neâu cao tinh thaàn ñoäc laäp, töï chuû trong quan heä giöõa Vieät Nam

vôùi caùc nöôùc treân theá giôùi noùi chung, caùc nöôùc trong toå chöùc APEC noùi

rieâng.

"Neâu cao tinh thaàn ñoäc laäp, töï chuû laø nhaân toá coù yù nghóa quyeát ñònh ñaûm

baûo thaønh coâng treân maët traän ngoaïi giao" [Daãn laïi 43,tr175]. ÔÛ ñaây, ñoäc laäp, töï

chuû khoâng coù nghóa laø chuû nghóa bieät laäp hay chuû nghóa quoác gia daân toäc heïp hoøi.

Nhöng duø sao ñi nöõa, trong quan heä vôùi caùc nöôùc, chuùng ta cuõng phaûi bieát "döïa

vaøo söùc mình laø chính".

Trong moái quan heä vôùi Hoa Kì, thôøi gian ñaàu, Vieät Nam ñaõ gaëp raát nhieàu

khoù khaên ñeán töø nhieàu phía. Tuy nhieân, keå töø sau khi Ñaûng vaø Nhaø nöôùc ñöa ra

ñöôøng loái ñoåi môùi toaøn dieän ñaát nöôùc vaø böôùc ñaàu gaët haùi ñöôïc thaønh coâng ñaõ

khaúng ñònh vai troø, uy tín cuûa Vieät Nam treân tröôøng quoác teá. Töø nhöõng thaønh

coâng böôùc ñaàu ñoù cuøng vôùi tình hình theá giôùi coù nhöõng thay ñoåi, chuyeån daàn töø

ñoái ñaàu sang ñoái thoaïi, quan heä Hoa Kì - Vieät Nam cuõng ñaõ daàn ñöôïc caûi thieän.

Vaø töø nhöõng noã löïc cuûa caû hai phía, Vieät Nam vaø Hoa Kì, Hoa Kì ñaõ tuyeân boá

bình thöôøng hoaù quan heä vôùi Vieät Nam. Vaø sau ñoù laø haøng loaït caùc hoaït ñoäng

hôïp taùc giöõa hai beân ñaõ dieãn ra, ñaùng keå ñeán laø trong lónh vöïc kinh teá, Hoa Kì vaø

Vieät Nam ñaõ kí keát Hieäp ñònh thöông maïi song phöông (7/2000). Töø ñoù trôû ñi,

quan heä giöõa hai beân ngaøy caøng coù nhöõng thay ñoåi theo chieàu höôùng toát ñeïp. Noùi

nhö vaäy, ñeå chuùng ta thaáy roõ theâm, coù ñöôïc nhöõng thaønh coâng nhö vaäy, Vieät

Nam cuõng chuû yeáu döïa vaøo söùc mình, vaø luoân neâu cao tinh thaàn ñoäc laäp töï chuû

trong quan heä vôùi caùc nöôùc treân theá giôùi.

Ñoái vôùi khoái ASEAN cuõng vaäy. Trong chieán tranh Vieät Nam, moät soá nöôùc

ASEAN laø ñoàng minh cuûa Mó tham chieán ôû Vieät Nam. Vì vaäy, trong giai ñoaïn

ñaàu, quan heä giöõa toå chöùc naøy vaø Vieät Nam laø quan heä ñoái ñaàu. Nhöng töø sau khi

chieán tranh Vieät Nam keát thuùc vaø nhöõng ñoäng thaùi tích cöïc cuûa caùc beân lieân quan

trong giaûi quyeát caùc vaán ñeà coù lieân quan, noåi baät laø vaán ñeà Campuchia, quan heä

giöõa ASEAN vaø Vieät Nam coù nhöõng chuyeån bieán toát ñeïp. Ñeán thaùng 7/1995,

Vieät Nam chính thöùc trôû thaønh thaønh vieân ASEAN, vaø sau ñoù laø APEC ñaõ môû ra

moät chöông môùi trong lòch söû quan heä ngoaïi giao Vieät Nam. Nhöõng keát quaû ñaït

ñöôïc cho thaáy "hoaït ñoäng ngoaïi giao caøng phaûi quaùn trieät tinh thaàn döïa vaøo söùc

mình laø chính, phaûi coù tö duy ñoäc laäp vaø saùng taïo, bieát naém vöõng nguyeân lyù cô

baûn, tranh thuû nhöõng kinh nghieäm quyù baùu - keát tinh trí tueä cuûa caùc daân toäc , ñeå

öùng duïng phuø hôïp vôùi ñieàu kieän ñaëc thuø cuûa nöôùc ta vaøo vieäc xöû lyù quan heä cuï

theå vôùi töøng nöôùc, töøng ñoái töôïng, töï chuû quyeát ñònh chuû tröông vaø haønh ñoäng

cuûa mình, khoâng ñeå bò bieán thaønh con baøi trong tay ngöôøi khaùc" [Daãn laïi

43,tr177].

4.2.3. Söï khaùc nhau veà cheá ñoä chính trò, heä tö töôûng khoâng laø raøo caûn

quyeát ñònh quan heä giöõa APEC vôùi Vieät Nam.

Chuùng ta bieát raèng, APEC laø taäp hôïp nhöõng nöôùc ôû khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi

Bình Döông coù söï khaùc bieät raát xa nhau veà caùc lónh vöïc chính trò, trình ñoä phaùt

trieån kinh teá, vaên hoaù, xaõ hoäi... Tuy nhieân, APEC laø moät toå chöùc chaáp nhaän

nhöõng söï khaùc bieät ñoù vaø thöïc hieän caùc bieän phaùp phaùt trieån neàn kinh teá oån ñònh,

naêng ñoäng ôû khu vöïc, tieán daàn xoaù boû khoaûng caùch veà trình ñoä phaùt trieån giuõa

caùc neàn kinh teá thaønh vieân. Trong quan heä vôùi khoái Baéc Mó, chuû yeáu laø Hoa Kì,

maëc duø coù nhöõng baát ñoàng veà cheá ñoä chính trò, nhöng Vieät Nam vaø Hoa Kì, sau

nhöõng noã löïc töø caû hai phía, vaán ñeà yù thöùc heä khaùc bieät, töøng moät thôøi gian laø ñoái

ñaàu ñaõ chuyeån sang hôïp taùc vôùi nhau, vì moät muïc tieâu cao hôn laø vì söï phaùt trieån

cuûa ñaát nöôùc.

Vôùi caùc nöôùc khoái ASEAN, quaù trình hoäi nhaäp cuûa Vieät Nam vaøo ASEAN

ñöôïc môû ñaàu baèng hoäi nhaäp kinh teá. Ñaây laø ñieåm khaùc bieät so vôùi hoäi nhaäp cuûa

caùc thaønh vieân ban ñaàu cuûa khoái ASEAN. Coù söï khaùc bieät ñoù laø do nöôùc ta vaø

caùc nöôùc ASEAN coù cheá ñoä chính trò, heä tö töôûng ñoái laäp nhau. Ñaây laø vaán ñeà

khoâng theå khoâng xeùt ñeán trong quan heä giöõa ASEAN vaø Vieät Nam, nhöng vì caùc

lyù do khaùch quan laãn chuû quan, söï khaùc nhau naøy "cho ñeán nay, chöa caûn trôû

vieäc duy trì vaø cuûng coá moät coäng ñoàng khu vöïc" [Daãn laïi 43;186] ôû Ñoâng Nam

AÙ.

Duø vaäy, caû Vieät Nam, Hoa Kì, caùc nöôùc ASEAN vaø nhöõng nöôùc khaùc

tham gia APEC ñaõ coù nhöõng noã löïc, khoâng ñeå söï khaùc bieät veà yù thöùc heä aûnh

höôûng ñeán muïc tieâu hoaø bình, phaùt trieån cuûa caùc beân tham gia vaø söï phaùt trieån

oån ñònh cuûa khu vöïc vaø theá giôùi.

4.2.4. Caùc nöôùc laùng gieàng khu vöïc phaûi giöõ vò trí quan troïng haøng

ñaàu trong chính saùch ñoái ngoaïi cuûa Vieät Nam

Daân ta coù caâu "baùn anh em xa mua laùng gieàng gaàn". Vieät Nam laø moät

nöôùc ôû khu vöïc Ñoâng Nam AÙ, roäng hôn nöõa laø thuoäc khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình

Döông, do ñoù, quan heä toát vôùi caùc nöôùc khu vöïc raát ñöôïc Vieät Nam coi troïng. Vì

lôïi ích daân toäc Vieät Nam gaén lieàn vôùi lôïi ích khu vöïc.

Ngay töø khi nöôùc Vieät Nam daân chuû coäng hoaø non treû ñöôïc thaønh laäp, Hoà

Chuû tòch ñaõ tuyeân boá vôùi theá giôùi raèng Vieät Nam muoán laøm baïn vôùi taát caû caùc

nöôùc daân chuû treân theá giôùi. Vaø töø Ñaïi hoäi Ñaûng laàn thöù VII (naêm 1991), Ñaûng ta

cuõng ñaõ ñöa ra phöông chaâm: Vieät Nam muoán laøm baïn vôùi taát caû caùc nöôùc trong

coäng ñoàng theá giôùi, phaán ñaáu vì hoaø bình, ñoäc laäp, hôïp taùc vaø phaùt trieån.

Tuy nhieân, nhìn laïi lòch söû, quan heä giöõa Vieät Nam vaø caùc nöôùc khu vöïc

cuõng coù nhöõng luùc ñoái ñaàu caêng thaúng. Trong khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình

Döông, Hoa Kì töøng laø keû thuø tröïc tieáp ñem quaân xaâm chieám nöôùc ta, laøm cho

nhaân daân ta phaûi höùng chòu nhöõng haäu quaû naëng neà cuûa cuoäc chieán tranh ñeå laïi.

Trong moät thôøi gian raát daøi, quan heä thuø nghòch giöõa hai beân trôû neân gay gaét. Duø

vaäy, döùôi taùc ñoäng cuûa nhöõng nguyeân nhaân khaùch quan vaø chuû quan, quan heä

giöõa hai beân ñaõ ñöôïc phuïc hoài vaø coù nhöõng böôùc phaùt trieån toát ñeïp.

Khaùc haún vôùi caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ khaùc, Vieät Nam ñaõ phaûi traûi qua

nhöõng cuoäc chieán tranh taøn khoác, ñeå laïi nhöõng haäu quaû naëng neà cho daân toäc. Tuy

nhieân, vôùi chính saùch tröôùc sau nhö moät, laø thi haønh chính saùch laùng gieàng thaân

thieän vôùi caùc nöôùc nhö Trung Quoác, ASEAN...Tuy nhieân, trong giai ñoaïn ñaàu khi

ASEAN ñöôïc thaønh laäp, "trôû ngaïi lôùn nhaát cho quan heä giöõa caùc nöùôc ASEAN

vôùi Vieät Nam laø söï nghi ngaïi hieåu laàm nhau veà ñe doaï an ninh, khoâng phaûi laø

choã khaùc nhau veà cheá ñoä chính trò vaø yù thöùc heä" [Daãn laïi 43,tr199]. Nhöng vì nhieàu lí do khaùc nhau7 Vieät Nam ñaõ xaùc ñònh:"Trong toaøn boä chính saùch ñoái

ngoaïi cuûa Vieät Nam cuõng nhö trong chính saùch chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông cuûa

Vieät Nam, öu tieân thöù nhaát gaøinh cho caùc cuøng tieåu khu vöïc Ñoâng Nam AÙ, caùc

nöùôc ASEAN vì lôïi ích hoaø bình oån ñònh khu vöïc cuõng nhö vì lôïi ích phaùt trieån

kinh teá cuûa Vieät Nam. (...) vieäc cuûng coá vaø taêng cöôøng quan heä hôïp taùc höõu nghò

giöõa caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ cô sôû quan troïng nhaát cho coâng cuoäc phaùt trieån kinh

teá cuûa Vieät Nam trong hoaø bình vaø oån ñònh" (Thöù tröôûng Ngoaïi giao Vieät Nam

Traàn Quang Cô ñaõ töøng phaùt bieåu trong tham luaän cuûa mình taïi hoäi nghò veà

"Nhöõng thaùch thöùc ñoái vôùi coâng cuoäc taùi thieát cuûa Vieät Nam, caùc vaán ñeà trong

nöôùc vaø quoác teá do Trung taâm Ñoâng - Taây toå chöùc taïi tröôøng Ñaïi hoïc Geoge

Mason, Hoa Kì ngaøy 21-22/5/1992). Ñeán thaùng 7/1995, Vieät Nam chính thöùc

ñöôïc keát naïp vaøo ASEAN vaø trôû thaønh moät trong nhöõng thaønh vieân tích cöïc cuûa

toå chöùc naøy.

7 Xin xem theâm chöông II

Moãi quoác gia phaûi soáng beân caïnh nhöõng nöôùc laùng gieàng nhaát ñònh, vaø vì

laø nhöõng nöôùc laùng gieàng, cho neân, nhöõng vaán ñeà do lòch söû ñeå laïi, nhö bieân giôùi,

laõnh thoå, saéc toäc, ñieàu kieän töï nhieân... chaéc chaén seõ coøn toàn taïi. Vaán ñeà ñaët ra laø

laøm theá naøo ñeå coù theå thích nghi, chung soáng hoaø bình vôùi nhau, thieát nghó, caùc

nöôùc laùng gieàng cuûa nhau caàn phaûi bieát coi troïng nhau, vaø ñaët lôïi ích cuûa khu

vöïc, daân toäc leân haøng ñaàu .

4.2.5. Phaùt huy truyeàn thoáng hoaø hieáu cuûa daân toäc, giaûi quyeát ñuùng

ñaén caùc vaán ñeà do lòch söû ñeå laïi

Nhö treân ñaõ neâu, trong soá nhöõng nöôùc tham gia vaøo APEC, coù nhöõng nöôùc

töøng tham gia vaøo chieán tranh Vieät Nam, ñaët aùch thoáng trò leân ñaát nöôùc ta nhö

Nhaät Baûn, Hoa Kì, hoaëc tham chieán vôùi tö caùch laø ñoàng minh cuûa Mó nhö Thaùi

Lan, Philippines... Tuy nhieân, giöõ vöõng tinh thaàn döïng nöôùc vaø giöõ nöôùc cuûa cha

oâng ñeå laïi (lòch söû Vieät Nam laø lòch söû döïng nöôùc vaø giöõ nöôùc), Vieät Nam ñaõ chuû

ñoäng "sang trang" ñoái vôùi keû thuø cuõ theo tinh thaàn kheùp laïi quaù khöù, höôùng ñeán

töông lai.

"Tö töôûng hoaø hieáu, tinh thaàn yeâu chuoäng hoaø bình voán laø truyeàn thoáng, laø

di saûn quyù baùu, laø ñaïo lyù cuûa daân toäc ta, nay ñaõ trôû thaønh moät truï coät cuûa neàn

ngoaïi giao Vieät Nam hieän ñaïi". [Daãn laïi 43,tr219]

Ngay töø thôøi xa xöa döïng nöôùc, nhaân daân ta luoân bieát "laáy ñaïi nghóa ñeå

thaéng hung taøn; Ñem trí nhaân ñeå thay cöôøng baïo" (Nguyeãn Traõi). Sau khi chieán

thaéng quaân Minh, Leâ Lôïi coøn caáp cho boïn chuùng löông thöïc vaø phöông tieän ñeå

veà nöôùc. Truyeàn thoáng ñoù ñöôïc tieáp noái ôû caùc trieàu ñaïi tieáp theo vaø sau naøy ñöôïc

Baùc Hoà thöïc hieän trong quan heä vôùi thöïc daân Phaùp, ñeá quoác Mó sau nhöõng cuoäc

chieán tranh taøn khoác. Sau khi Caùch maïng thaùng taùm thaønh coâng vaø nöôùc Vieät

Nam daân chuû coäng hoaø ra ñôøi, khoâng laâu sau ñoù, naêm 1947, Hoà Chuû tòch ñaõ

tuyeân boá tröôùc toaøn theá giôùi:"Vieät Nam muoán laøm baïn vôùi taát caû caùc nöôùc daân

chuû, khoâng gaây thuø oaùn vôùi moät ai".

Trong cuoäc chieán tranh cuûa Mó xaâm löôïc Vieät Nam, caùc nöôùc Ñoâng Nam

AÙ töøng dính líu ñeán, nhöng sau khi giaønh ñöôïc ñoäc laäp thoáng nhaát nöùôc nhaø, Vieät

Nam khoâng traû thuø nhöõng nöùôc ñaõ mang laïi ñau thöông maát maùt cho ngöôøi daân,

cho ñaát nöôùc Vieät Nam. Vôùi truyeàn thoáng hoaø hieáu cuûa daân toäc, Vieät Nam ñaõ

chuû ñoäng kheùp laïi quaù khöù vaø môû ra caùnh cöûa töông lai, cuøng vôùi Hoa Kì, caùc

nöôùc ASEAN hôïp taùc vì söï phaùt trieån chung cuûa khu vöïc vaø sau ñoù laø vì lôïi ích

nöôùc nhaø.

4.3. NHÖÕNG CÔ HOÄI VAØ THAÙCH THÖÙC TRONG QUAN HEÄ HÔÏP TAÙC

GIÖÕA KHỐI BẮC MĨ, KHOÁI ASEAN VÔÙI VIEÄT NAM TRONG KHUOÂN

KHOÅ APEC

4.3.1. Nhöõng cô hoäi vaø thaùch thöùc khi Vieät Nam tham gia APEC

4.3.1.1. Cô hoäi

Tham gia APEC coù yù nghóa quan troïng ñoái vôùi Vieät Nam veà caû lónh vöïc

kinh teá laãn chính trò.

APEC laø taäp hôïp nhöõng neàn kinh teá thaønh vieân voâ cuøng ña daïng veà theå

cheá chính trò, vaên hoaù, trình ñoä phaùt trieån kinh teá... cho neân, khi tham gia APEC,

Vieät Nam coù theâm moät dieãn ñaøn phuïc vuï muïc ñích ñoái ngoaïi ña phöông hoaù, ña

daïng hoaù caùc quan heä, giaûm thieåu söï phaân bieät ñoái xöû cuûa caùc nöôùc lôùn, naâng

cao vò theá cuûa Vieät Nam treân tröôøng quoác teá. Khi tham gia APEC, caùc thaønh vieân

ñöôïc ñoái xöû bình ñaúng vôùi nhau. Vieäc thöôøng xuyeân coù caùc hoïp caáp cao cuûa

APEC taïo cô hoäi cho Vieät Nam coù theå trao ñoåi vaø giaûi quyeát caùc vaán ñeà cuøng

quan taâm, thuùc ñaåy moái quan heä song phöông vôùi caùc ñoái taùc quan troïng cuûa Vieät

Nam.

APEC laø kho thoâng tin vaø cuõng laø nôi trao ñoåi thoâng tin moät caùch thöôøng

xuyeân giöõa caùc thaønh vieân. Vieäc thu thaäp vaø trao ñoåi thoâng tin qua caùc hoaït ñoäng

cuûa APEC cuõng nhö vieäc thieát laäp caùc maïng thoâng tin giöõa caùc thaønh vieân APEC

coù lôïi cho Vieät Nam trong vieäc caäp nhaät thoâng tin, nhaèm naém baét nhanh choùng

chieàu höôùng phaùt trieån cuûa theá giôùi ñeå ñònh höôùng vaø ñieàu chænh chính saùch trong

nöôùc.

Chöông trình hôïp taùc kinh teá - kyõ thuaät cuûa APEC raát coù lôïi cho söï phaùt

trieån cuûa caùc nöôùc ñang phaùt trieån trong dieãn ñaøn. Noù taïo ñieàu kieän vaø giuùp ñôõ

caùc thaønh vieân ngaøy caøng thu heïp khoaûng caùch veà trình ñoä phaùt trieån kinh teá...

Nhöõng chöông trình hôïp taùc kinh teá - kyõ thuaät cuûa APEC ñaõ coù taùc duïng ñoái vôùi

Vieät Nam trong vieäc phaùt trieån, boài döôõng nguoàn nhaân löïc vaø tieáp caän vôùi coâng

ngheä môùi trong caùc lónh vöïc saûn xuaát nhaèm naâng cao hieäu quaû cuûa neàn kinh teá.

Caùc ñoái taùc chuû yeáu cuûa Vieät Nam trong lónh vöïc kinh teá ñeàu laø thaønh

vieân cuûa APEC, cho neân, tham gia APEC, Vieät Nam coù cô hoäi naâng cao khaû

naêng quaûn lyù, môû roäng quan heä thöông maïi vaø ñaàu tö... Maët khaùc, tham gia

APEC, Vieät Nam cuõng tieán haønh nhöõng caûi caùch cô cheá, chính saùch trong nöôùc

theo höôùng minh baïch hôn, bình ñaúng hôn vaø thuaän lôïi hôn cho caùc hoaït ñoäng

kinh doanh, tieáp thu nhöõng kinh nghieäm vaø caùc nguoàn löïc quoác teá nhaèm xaây

döïng caùc khuoân khoå phaùp lyù theo ñònh höôùng kinh teá thò tröôøng. Trong thôøi gian

qua, APEC ñaõ hoã trôï cho Vieät Nam raát nhieàu trong caùc chöông trình xaây döïng vaø

caûi caùch phaùp luaät nhö Luaät canh tranh vaø choáng ñoäc quyeàn, Luaät thöông maïi,

Phaùp leänh ñieän töû...

Hôn taát caû, tham gia APEC, Vieät Nam tieán moät böôùc gaàn hôn ñeán Toå chöùc

thöông maïi theá giôùi (WTO). Tham gia APEC giuùp Vieät Nam thuùc ñaåy moái quan

heä song phöông vôùi caùc thaønh vieân APEC, thuùc ñaåy nhanh quaù trình gia nhaäp

WTO cuûa Vieät Nam.

4.3.1.2. Thaùch thöùc

Nhaän thöùc veà APEC trong tieán trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá cuûa caùn boä,

giôùi doanh nghieäp, quaàn chuùng nhaân daân coøn nhieàu haïn cheá. Coù ñieàu naøy laø do

coâng taùc tuyeân truyeàn, phoå bieán veà APEC chöa ñöôïc thöïc hieän saâu roäng. Maët

khaùc, moät soá doanh nghieäp toû ra thôø ô, chöa thaáy ñöôïc lôïi ích maø APEC mang laïi

khi ta tham gia vaøo dieãn ñaøn naøy.

Heä thoáng phaùp luaät vaø thöông maïi cuûa Vieät Nam coøn nhieàu ñieåm chöa

phuø hôïp vôùi luaät phaùp quoác teá. Chính ñieàu naøy ñaõ caûn trôû khoâng nhoû ñeán quan

heä kinh teá giöõa Vieät Nam vôùi caùc thaønh vieân khaùc trong APEC cuõng nhö caùc

nöôc khaùc treân theá giôùi.

Vieät Nam coøn toàn taïi nhöõng haïn cheá veà nguoàn nhaân löïc, caû veà caáp laõnh

ñaïo laãn löïc löôïng lao ñoäng. Soá caùn boä gioûi, coù chuyeân moân vaø kinh nghieäm trong

hôïp taùc kinh teá quoác teá coøn thieáu, khoâng ñaùp öùng ñuû nhu caàu cuûa ñaát nöôùc trong

quaù trình hoäi nhaäp kinh teá toaøn caàu.

Naêng löïc caïnh tranh cuûa doanh nghieäp Vieät Nam chöa cao, chöa bieát khai

thaùc caùc cô hoäi trong APEC ñeå phuïc vuï cho coâng vieäc cuûa mình. Nhöõng noã löïc

cuûa giôùi doanh nghieäp Vieät Nam chöa ñaùp öùng ñuû nhöõng cô hoäi cuûa quaù trình

hôïp taùc trong APEC.

Khoù khaên khaùc khi Vieät Nam tham gia APEC laø do tính bò ñoäng cuûa caùc

neàn kinh teá nhoû vaø ñang phaùt trieån. Caùc neàn kinh teá naøy, chuû yeáu do haïn cheá veà

tieàm löïc kinh teá, coù lôïi ích haïn cheá hôn vaø coù xu theá phuï thuoäc vaøo caùc neàn kinh

teá lôùn hôn. Cho neân, khi tình hình kinh teá theá giôùi coù nhieàu bieán ñoäng, nhöõng neàn

kinh teá nhoû vaø ñang phaùt trieån nhö Vieät Nam chaéc chaén seõ gaëp nhieàu khoù khaên

hôn.

Chuùng ta caàn phaûi noã löïc nhieàu hôn nöõa ñeå theo kòp trình ñoä phaùt trieån

chung cuûa caùc thaønh vieân trong khu vöïc vaø theá giôùi. Boán thaùch thöùc lôùn ñang ñaët

ra cho chuùng ta trong khi hoäi nhaäp APEC laø phaûi naâng cao trình ñoä quaûn lyù, naâng

cao nhaän thöùc veà APEC trong tieán trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá cuûa caùn boä, giôùi

doanh nghieäp vaø nhaân daân, caûi tieán heä thoáng phaùp luaät veà thöông maïi phuø hôïp

vôùi thoâng leä quoác teá vaø phaûi phaùt trieån coâng ngheä saûn xuaát tieân tieán cuõng nhö

nguoàn nhaân löïc.

4.3.2. Nhöõng cô hoäi vaø thaùch thöùc ñoái vôùi Vieät Nam qua moái quan heä

ASEAN - Vieät Nam trong khuoân khoå APEC

Nhö chuùng ta ñaõ bieát, vieäc trieån khai AFTA ôû Vieät Nam khoâng deã daøng.

Laàn ñaàu tieân tham gia vaøo moät cô cheá hôïp taùc thöông maïi khu vöïc coù nhöõng

nguyeân taéc vaän haønh khaù môùi meû, Vieät Nam khoâng traùnh khoûi nhöõng luùng tuùng.

Chæ xeùt ñeán cô caáu thueá, giöõa Vieät Nam vaø caùc nöôùc ASEAN khaùc ñaõ coù söï khaùc

bieät. Bieåu thueá nhaäp khaåu cuûa nöôùc ta coù nhöõng ñieåm khoâng phuø hôïp vôùi thoâng

leä quoác teá. Tính ñeán thaùng 1/1996, khi baét ñaàu trieån khai AFTA, Vieät Nam chæ aùp

duïng moät loaïi thueá duy nhaát laø thueá nhaäp khaåu vôùi möùc thueá suaát cao so vôùi caùc

nöôùc ASEAN khaùc, nhaát laø thueá ñaùnh vaøo haøng tieâu duøng vaø haøng xa xæ phaåm.

[43,tr144]

Theâm vaøo ñoù, trong bieåu thueá xuaát khaåu cuûa Vieät Nam khoâng phaân bieät

möùc thueá suaát öu ñaõi, möùc thueá suaát phoå thoâng vaø möùc thueá suaát taïm thôøi, maëc

duø trong luaät thueá xuaát nhaäp khaåu cuûa Vieät Nam coù nhöõng qui ñònh veà caùc möùc

thueá suaát theo caùc hieäp ñònh quoác teá. Nhöõng khaùc bieät naøy laøm cho vieäc giaûm

thueá theo chöông trình CEPT cuûa Vieät Nam gaëp phaûi nhöõng khoù khaên. Vaø vieäc

khaéc phuïc nhöõng haïn cheá naøy seõ phaûi maát nhieàu thôøi gian vaø coâng söùc.

Moät khoù khaên khaùc ñöôïc xem laø lôùn nhaát cuûa Vieät Nam khi tham gia

AFTA laø xoaù boû haïn ngaïch vaø caùc haøng raøo phi quan thueá khaùc.

Ñeå baûo hoä thò tröôøng trong nöôùc, Vieät Nam aùp duïng caùc bieän phaùp nhö

haïn ngaïch, giaáp pheùp nhaäp khaåu... Vieäc xoaù boû ngay caùc haøng raøo thueá quan seõ

ñaåy caùc ngaønh coâng nghieäp coøn non treû cuûa nöôùc ta ñöùng beân bôø phaù saûn do chöa

ñuû söùc caïnh tranh vôùi ngaønh coâng nghieäp cuûa caùc nöôùc trong khu vöïc. Neáu nhö

caùc ngaønh coâng nghieäp trong nöôùc bò phaù saûn seõ daãn tôùi haäu quaû nghieâm troïng

cho neàn kinh teá, vaø keøm theo noù laø nhöõng haäu quaû tai haïi veà caùc lónh vöïc khaùc

cuûa ñaát nöôùc.

Vieät Nam laø nöôùc tham gia AFTA sau, trình ñoä phaùt trieån coøn thaáp xa so

vôùi caùc nöôùc trong khoái ASEAN, haàu heát caùc ngaønh kinh teá coøn non yeáu, maët

khaùc, thueá nhaäp khaåu coøn laø nguoàn thu quan troïng cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc, cho

neân, vieäc xaây döïng vaø ñöa ra danh muïc haøng hoaù caét giaûm thueá, danh muïc caùc

bieän phaùp phi quan thueá... cuõng phaûi tính toaùn ñeán nhieàu ñieàu kieän trong nöôùc.

Maëc duø coøn nhieàu khoù khaên nhö vaäy, Vieät Nam raát coá gaéng nhaèm vöøa ñaùp öùng

ñöôïc nhöõng yeâu caàu cuûa AFTA - CEPT, vöøa ñaûm baûo duy trì söï phaùt trieån neàn

kinh teá cuûa mình theo moät tieán trình giaûm thueá hôïp lyù. Tuy nhieân, chuùng ta cuõng

caàn nhìn nhaän raèng, trong giai ñoaïn ñaàu, caùc cam keát cuûa Vieät Nam trong thöïc

hieän AFTA - CEPT vaãn coøn mang tính ñoái phoù. Nhöng duø sao ñi nöõa, vieäc tham

gia AFTA - CEPT cuõng ñaõ coù nhieàu taùc ñoäng ñeán Vieät Nam

- Tröôùc maét, vaán ñeà nhaäp khaåu cuûa Vieät Nam töø caùc nöôùc ASEAN chöa

coù nhöõng gia taêng ñaùng keå. Vieät Nam nhaäp sieâu lôùn nhaát laø töø Singapore, keá ñeán

laø Thaùi Lan, Malayxia, Indonexia... trong ñoù, chieám tyû troïng lôùn laø maùy moùc,

thieát bò, nguyeân vaät lieäu duøng cho saûn xuaát... Caùc maët haøng naøy hieän ñaõ coù thueá

suaát döôùi 5%. Theâm vaøo ñoù, caùc maët haøng maø Vieät Nam nhaäp khaåu vôùi khoái

löôïng khaù lôùn töø ASEAN nhö xaêng daàu, xe maùy... chöa ñöôïc ñöa vaøo danh muïc

caét giaûm thueá.

Tuy nhieân, khi tham gia vaøo AFTA, cô caáu coâng nghieäp cuûa caùc nöôùc coù

nhöõng thay ñoåi theo höôùng chuyeân moân hoaù, chaát löôïng saûn phaåm seõ taêng vaø giaù

thaønh haï, khaû naêng caïnh tranh cuûa moät soá maët haøng cuûa caùc nöôùc ASEAN taïi

Vieät Nam seõ chieám öu theá, cho duø möùc thueá suaát khoâng thay ñoåi. Theâm vaøo ñoù,

haøng naêm, Vieät Nam cuõng phaûi ñöa moät soá maët haøng trong danh muïc caét giaûm

thueá taïm thôøi coù thueá suaát cao treân 20% vaøo dieän caét giaûm thueá vaø loaïi tröø daàn

caùc haøng raøo phi quan thueá, ñieàu naøy coù theå daãn ñeán nhöõng maët haøng ñeán töø caùc

nöôùc ASEAN seõ taêng leân, neáu nhö caùc maët haøng saûn xuaát trong nöôùc khoâng ñuû

khaû naêng caïnh tranh.

- Treân lyù thuyeát, AFTA laøm taêng khaû naêng caïnh tranh haøng hoaù cuûa caùc

nöôùc ASEAN noùi chung, Vieät Nam noùi rieâng trong ASEAN. Tuy nhieân, ñoái vôùi

Vieät Nam, treân thöïc teá, khaû naêng AFTA laøm taêng kim ngaïch xuaát khaåu cuûa Vieät

Nam sang thò tröôøng ASEAN laø khoâng ñaùng keå. Ñieàu naøy ñöôïc lyù giaûi bôûi caùc

nguyeân nhaân sau:

Thöù nhaát, caùc maët haøng xuaát khaåu chuû yeáu cuûa Vieät Nam hieän nay laø daàu

thoâ, noâng laâm haûi saûn chöa qua cheá bieánhoaëc sô cheá, deät may, giaøy deùp, haøng

thuû coâng myõ ngheä... Nhöõng maët haøng naøy cuõng töông töï nhö nhieàu nöôùc ASEAN.

Thöù hai, CEPT daønh öu ñaõi chuû yeáu cho cheá bieán, trong khi ñoù, tyû troïng

haøng cheá bieán trong kim ngaïch xuaát khaåu cuûa Vieät Nam chæ coù 18%. Nhöõng maët

haøng Vieät Nam coù theá maïnh xuaát khaåu nhö daàu thoâ, noâng saûn chöa ñöôïc caùc

nöôùc tham gia AFTA ñöa vaøo CEPT.

Veà laâu daøi, AFTA coù taùc ñoäng laøm thay ñoåi cô caáu coâng nghieäp cuûa caùc

nöôùc ASEAN, do ñoù, coù nhöõng maët haøng coù theå giaûm ôû caùc nöôùc ASEAN khaùc,

taïo ñieàu kieän cho saûn phaåm cuûa Vieät Nam coù cô hoäi chieám lónh thò tröôøng ôû caùc

nöôùc ASEAN nhö haøng deät may, cheá bieán thöïc phaåm...

Theâm vaøo ñoù, tham gia AFTA giuùp Vieät Nam coù cô hoäi nhaäp ñöôïc nguyeân

lieäu saûn xuaát töø caùc nöôùc ASEAN vôùi giaù reû hôn, vieäc naøy cuõng coù theå giaùn tieáp

laøm taêng kim ngaïch xuaát khaåu cuûa Vieät Nam vôùi caùc thò tröøông ngoaøi ASEAN.

Tham gia vaøo AFTA cuõng giuùp Vieät Nam coù ñieàu kieän khai thaùc nhöõng lôïi theá

môùi trong quan heä vôùi caùc nöôùc lôùn.

Tuy nhieân, chuùng ta cuõng caàn bieát raèng, do caùc maët haøng xuaát khaåu cuûa

Vieät Nam vaø caùc nöôùc ASEAN töông ñoái gioáng nhau veà cô caáu, cho neân, vieäc

caïnh tranh giöõa caùc thaønh vieân ASEAN khi tham gia vaøo thò tröôøng buoân baùn beân

ngoaøi laø khoâng theå traùnh khoûi. Vieät Nam caàn phaûi coù nhieàu coá gaéng ñeå coù moät vò

trí vöõng chaéc treân thò tröôøng quoác teá.

- Tham gia vaøo AFTA, Vieät Nam coù cô hoäi thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi

maïnh meõ hôn tröôùc, nhaát laø trong nhöõng ngaønh söû duïng nhieàu lao ñoäng nhö deät

may, cheá bieán thöïc phaåm... Ngoaøi nhöõng lôïi theá thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi saün

coù, nhö moâi tröôøng ñaàu tö hoaø bình vaø phaùt trieån oån ñònh, caùc nhaø ñaàu tö nöôùc

ngoaøi giôø ñaây khi ñaàu tö vaøo Vieät Nam cuõng seõ coù cô hoäi ñaàu tö vaøo thò tröôøng

ASEAN roäng lôùn.

Ñoái vôùi caùc nöôùc ASEAN cuõng vaäy. Maëc duø laø khu vöïc nhaän ñaàu tö töø caùc

nöôùc phaùt trieån, nhöng caùc nöôùc ASEAN vaãn coù khaû naêng ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi.

Do AFTA coù nhöõng taùc ñoäng ñeán cô caáu kinh teá caùc nöôùc, cho neân, moät soá ngaønh

coâng nghieäp seõ khoâng coù hieäu quaû, buoäc caùc nhaø kinh doanh muoán toàn taïi phaûi

ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi, trong ñoù coù Vieät Nam. Theo nghieân cöùu cuûa caùc chuyeân

gia kinh teá, döôùi taùc ñoäng cuûa AFTA, seõ coù söï chuyeån dòch voán ñaàu tö vaøo caùc

ngaønh söû duïng nhieàu nhaân coâng nhö ngaønh deät, may maëc... Vieät Nam laø nôi coù

öu theá veà giaù nhaân coâng khaù reû so vôùi caùc nöôùc ASEAN khaùc

Vieät Nam cuõng ñang tham gia ñaøm phaùn ñeå tieán tôùi thieát laäp khu vöïc ñaàu

tö ASEAN. Vieäc laøm naøy seõ taïo ra nhöõng thuaän lôïi veà thuû tuïc haønh chính vaø veà

taâm lyù cho caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi, trong ñoù coù caùc nöôùc ASEAN.

- Veà nguoàn thu ngaân saùch, theo soá lieäu naêm 1995, nhaäp khaåu töø caùc nöôùc

ASEAN chieám khoaûng 1/3 toång kim ngaïch nhaäp khaåu cuûa Vieät Nam, thueá nhaäp

khaåu ñoùng goùp khoaûng 1/4 toång soá thu ngaân saùch [49,tr48]. Do ñoù, khi tham gia

vaøo chöông trình caét giaûm thueá quan, chaéc chaén seõ aûnh höôûng nhieàu ñeán nguoàn

thu ngaân saùch.

Tuy nhieân, veà laâu daøi, AFTA seõ coù taùc ñoäng laøm taêng hieäu quaû saûn xuaát

trong nöôùc, thu huùt maïnh meõ ñaàu tö nöùôc ngoaøi, cuõng nhö taêng kim ngaïch buoân

baùn giöõa ASEAN vôùi Vieät Nam, giöõa caùc nöôùc ngoaøi ASEAN vôùi Vieät Nam. Vì

vaäy, vieäc thaát thu ngaân saùch nhaø nöôùc do thöïc hieän CEPT seõ phaàn naøo ñöôïc buø

ñaép.

- Veà coâng nghieäp, AFTA taïo ñieàu kieän cho caùc nöôùc ASEAN môû roäng hôïp

taùc vaø thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi, khuyeán khích saûn xuaát trong nöôùc, töøng böôùc

naâng cao chaát löôïngï haøng hoaù, dòch vuï ñeå taêng khaû naêng caïnh tranh ôû thò tröôøng

noäi ñòa, khu vöïc vaø quoác teá. Cuõng nhö ñoái vôùi caùc nöôùc ASEAN khaùc, AFTA seõ

coù taùc ñoäng laøm thay ñoåi cô caáu coâng nghieäp ôû Vieät Nam, trong ñoù, moät soá

ngaønh seõ phaùt trieån vaø moät soá ngaønh khoâng ñuû söùc caïnh tranh seõ bò boùp cheát daàn.

Khi tham gia AFTA, Vieät Nam phaûi chaáp nhaän tham gia vaøo söï caïnh tranh

khoác lieät aáy. Tuy nhieân, chuùng ta cuõng coù ñieàu kieän vaø thôøi gian chuaån bò ñeå coù

theå ñöùng vöõng treân thöông tröôøng khu vöïc vaø quoác teá. Khi tham gia AFTA, Vieät

Nam ñöôïc moät soá öu ñaõi. Chaúng haïn nhö, thôøi gian hoaøn thaønh CEPT cuûa Vieät

Nam seõ ñöôïc coäng theâm 3 naêm, Vieät Nam cuõng nhö caùc nöôùc ASEAN khaùc

khoâng caàn hoaøn thieän ngay danh muïc caét giaûm thueá quan...

4.3.3. Nhöõng cô hoäi vaø thaùch thöùc ñoái vôùi Vieät Nam qua thöïc teá quan heä

Hoa Kì - Vieät Nam trong khuoân khoå APEC

Cuoäc chieán tranh xaâm löôïc cuûa ñeá quoác Hoa Kì vaø cuoäc khaùng chieán giaûi

phoùng cuûa daân toäc Vieät Nam ñaõ luøi xa hôn 30 naêm. Traûi qua 1/3 theá kæ, quan heä

hai nöôùc ñaõ coù nhöõng böôùc phaùt trieån ñaùng keå, maëc duø coù nhöõng thaêng traàm khaùc

nhau. Hieäp ñònh thöông maïi ñöôïc kí keát ñaõ môû ra chöông môùi trong quan heä giöõa

hai nöôùc. Tuy nhieân, beân caïnh nhöõng cô hoäi, Hieäp ñònh naøy cuõng ñem ñeán khoâng

ít nhöõng thöû thaùch cho Vieät Nam treân böôùc ñöôøng hoäi nhaäp neàn kinh teá theá giôùi.

3.3.1 Cô hoäi

Hiệp định thương mại song phương Việt Nam – Hoa Kì được kí kết và có

hiệu lực hứa hẹn tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi cho đầu tư trực tiếp nước

ngoài, taïo cô hoäi tieáp caän thò tröôøng raát lôùn cho haøng hoaù xuaát nhaäp khaåu cuûa

Vieät Nam. Hoa Kì hieän laø moät trong nhöõng thò tröôøng xuaát khaåu lôùn nhaát cuûa

Vieät Nam. Nhu caàu cuûa thò tröôøng Hoa Kì laø raát lôùn, caùc doanh nghieäp Vieät Nam

lo laéng vì khaû naêng cung caáp cuûa hoï chæ coù haïn, chöa ñaùp öùng ñöôïc caùc ñôn ñaët

haøng lôùn töø phía ñoái taùc, chöù khoâng phaûi vì nhu caàu cuûa thò tröôøng hoaëc caïnh

tranh veà giaù cao. Thöông vuï Vieät Nam taïi Hoa Kì cuõng ñaùnh giaù "naêng löïc cung

caáp haøng hoaù vaø khaû naêng tieáp thò cuûa caùc doanh nghieäp Vieät Nam noùi chung

coøn nhieàu haïn cheá. Moät trong nhöõng ñieåm yeáu deã thaáy cuûa doanh nghieäp Vieät

Nam treân thò tröôøng Hoa Kì laø qui moâ saûn xuaát nhoû, khoâng ñuû khaû naêng ñaùp öùng

kòp nhöõng ñôn ñaët haøng lôùn".

Vieät Nam ñöôïc ñaùnh giaù laø quoác gia coù neàn chính trò - xaõ hoäi oån ñònh. Söï

oån ñònh veà chính trò - xaõ hoäi laø ñieàu kieän quan troïng ñeå thuùc ñaåy maïnh meõ quan

heä hôïp taùc vaø ñaàu tö taàm quoác gia vaø giöõa caùc doanh nghieäp Vieät Nam vôùi doanh

nghieäp Hoa Kì, cuøng caùc nöôùc khaùc. Ñieàu naøy seõ mang laïi nhöõng ñoäng thaùi tích

cöïc trong vieäc naâng cao söùc caïnh tranh cuûa haøng hoaù saûn xuaát trong nöôùc. Khi

Vieät Nam tham gia maïng löôùi kinh doanh toaøn caàu, vieäc thu huùt ñaàu tö tröïc tieáp

nöôùc ngoaøi seõ maïnh meõ hôn. Ñaây chính laø cô hoäi ñeå caùc doanh nghieäp Vieät Nam

hôïp taùc, môû roäng thò tröôøng noäi ñòa baèng caùc dòch vuï cung öùng saûn phaåm, lao

ñoäng... ñeå xuaát khaåu saûn phaåm sang thò tröôøng Hoa Kì vaø theá giôùi.

Tuy nhieân, ñeå coù theå caïnh tranh töï do theo qui ñònh cuûa Hieäp ñònh thöông

maïi, Vieät Nam phaûi cô caáu laïi caùc ngaønh nhö ngaân haøng vaø doanh nghieäp nhaø

nöôùc cuõng nhö caûi tieán caùc luaät kinh doanh vaø ñaàu tö. Theo ñoù, chính phuû Vieät

Nam coù theå thöïc hieän moät soá bieän phaùp: [2;118-119]

1. Tö nhaân hoùa caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc coøn yeáu keùm, hoaït ñoäng keùm

hieäu quaû, thuùc ñaåy caïnh tranh coâng baèng giöõa taát caû caùc doanh nghieäp tö nhaân,

quoác doanh vaø coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam.

2. Cho pheùp taát caû caùc doanh nghieäp Vieät Nam vaø caùc caù nhaân vaø doanh

nghieäp Hoa Kì trong thôøi gian coá ñònh ñöôïc pheùp xuaát nhaäp khaåu töï do (tröø moät

soá ngoaïi leä), loaïi boû caùc bieän phaùp phi thueá quan, vaän duïng caùc tieâu chuaån WTO

veà haûi quan, caáp pheùp nhaäp khaåu, kinh doanh cuûa nhaø nöôùc…

3. Vaän duïng caùc tieâu chuaån cuûa WTO veà sôû höõu trí tueä

4. Cho pheùp caùc nhaø ñaàu tö Hoa Kì tieáp caän vôùi caùc ngaønh dòch vuï. Vieäc

thöïc thi Hieäp ñònh veà ngaønh dòch vuï seõ ñöôïc tieán haønh trong voøng töø ba ñeán naêm

naêm.

5. Baõi boû cheá ñoä giaù caû phaân bieät ñoái xöû vôùi ngöôøi nöôùc ngoaøi lieân quan

ñeán haøng hoùa vaø dòch vuï do chính quyeàn cung caáp.

6. Vaän duïng cheá ñoä hoaøn toaøn minh baïch lieân quan ñeán thöông maïi töï do

caùc saûn phaåm noâng – coâng nghieäp, quyeàn sôû höõu trí tueä, tieáp caän thò tröôøng dòch

vuï vaø caùc ñieàu khoaûn ñaàu tö.

7. Baûo quaûn voán ñaàu tö cuûa Hoa Kì khoâng bò chieám duïng, loaïi boû caùc qui

ñònh caáp pheùp…

8. Gôõ boû caùc bieän phaùp ñaàu tö lieân quan ñeán thöông maïi khoâng nhaát quaùn

vôùi caùc tieâu chuaån WTO trong voøng naêm naêm vôùi moät soá ngoaïi leä. Chaúng haïn

nhö qui ñònh tæ leä xuaát khaåu 80% aùp duïng cho caùc ngaønh röôïu, xi maêng, ñoà goám,

quaàn aùo, giaøy deùp, giaáy, thuoác laù… trong voøng baûy naêm.

Nhöõng bieän phaùp treân ñöôïc thöïc hieän, maëc duø coù moät soá ñieàu khoaûn

khoâng coù hieäu löïc ngay töùc khaéc, nhöng seõ ñöôïc baõi boû sau vaøi naêm chaéc chaén seõ

coù nhöõng taùc ñoäng maïnh meõ ñeán neàn kinh teá nöôùc nhaø cuõng nhö trong quan heä

kinh teá quoác teá, nhaát laø ñoái vôùi Hoa Kì

Vôùi Hieäp ñònh thöông maïi, moät heä quaû cuûa noù taùc ñoäng khoâng nhoû ñeán

kinh teá Vieät Nam laø khu vöïc tö nhaân seõ môû roäng vaø ñoùng moät vai troø quan troïng

hôn trong neàn kinh teá khi kinh teá quoác doanh seõ thu heïp ñaùng keå.

Söï caûi thieän veà lónh vöïc baûo hoä quyeàn sôû höõu trí tueä ñöôïc taêng cöôøng seõ

khuyeán khích ñaàu tö coâng ngheä vaøo Vieät Nam. Caùc doanh nghieäp Vieät Nam seõ

coù cô hoäi tieáp caän vaø söû duïng coâng ngheä hieän ñaïi hôn vaøo quy trình saûn xuaát cuûa

doanh nghieäp mình.

Khi quan heä thöông maïi vaø ñaàu tö hai beân môû roäng seõ thuùc ñaåy caùc ngaønh

kinh teá, dòch vuï phaùt trieån. Caùc dòch vuï nhö du lòch, nghieân cöùu khoa hoïc, giaùo

duïc ñaøo taïo cuõng phaùt trieån maïnh meõ, thu huùt theâm lao ñoäng trong nöôùc, taêng

söùc caïnh tranh haøng hoaù... goùp phaàn naâng cao neàn kinh teá trong nöôùc.

Beân caïnh ñoù, hieäp ñònh thöông maïi song phöông Vieät Nam – Hoa Kì ñöôïc

kí keát vaø coù hieäu löïc ñöôïc troâng ñôïi seõ caûi thieän ñaùng keå moâi tröôøng ñaàu tö ôû

Vieät Nam.

Moâi tröôøng ñaàu tö cuûa Vieät Nam chöa thaät söï thoâng thoaùng, haáp daãn nhö

caùc nöôùc khaùc trong khu vöïc cho neân caùc nhaø ñaàu tö Hoa Kì vaãn chöa thaät söï

maën maø ñoái vôùi thò tröôøng Vieät Nam, chuû yeáu döøng laïi ôû hình thöùc ñaàu tö mang

tính thaêm doø vaø chờ ñôïi thôøi cô.

Hôn nöõa, loä trình môû cöûa dòch vuï cuûa Vieät Nam coøn haïn cheá, theo Hieäp

ñònh thöông maïi song phöông, ñeán naêm 2004, Vieät Nam môùi môû daàn moät soá lónh

vöïc nhö ngaân haøng, vieãn thoâng, baûo hieåm. Trong khi ñoù, vieäc sôùm gia nhaäp WTO

cuûa Vieät Nam seõ taïo ñaø thu huùt vaø quan taâm hôn töø phía nhaø ñaàu tö Hoa Kì.

Cuoäc vieáng thaêm chính thöùc Hoa Kì cuûa Thuû töôùng Phan Vaên Khaûi (6/2005) höùa

heïn taïo ra "luoàng gioù môùi" trong doøng voán ñaàu tö vaøo Vieät Nam.

Moät taùc ñoäng khaùc cuûa Hieäp ñònh thöông maïi song phöông laø hieäp ñònh

naøy coù hieäu löïc ñaõ môû ra nhieàu cô hoäi kinh doanh cho caùc nhaø ñaàu tö ñeán töø caùc

nöôùc khaùc trong khu vöïc, khieán hoï coù thaùi ñoä tích cöïc hôn so vôùi caùc nhaø ñaàu tö

Hoa Kì. "Hieäp ñònh laøm cho Vieät Nam trôû neân haáp daãn hôn trong con maét caùc

nhaø ñaàu laùng gieàng" [69]. Tröôùc maét, hieäp ñònh naøy coù yù nghóa quan troïng ñoái

vôùi ñaàu tö töø caùc nöôùc chaâu AÙ, chöù khoâng phaûi töø Hoa Kì.

Moät trong nhöõng yù nghóa quan troïng nhaát cuûa Hieäp ñònh laø theå hieän quyeát

taâm cuûa Vieät Nam thöïc hieän caûi caùch theo caùc chuaån möïc quoác teá vaø WTO. Do

vaäy, hieäp ñònh ñöôïc toaøn boä coäng ñoàng caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi quan taâm chöù

khoâng chæ rieâng caùc doanh nghieäp Hoa Kì.

4.3.3.2. Nhöõng thaùch thöùc

ÔÛ lónh vöïc kinh teá, ngaønh noâng nghieäp voán laø theá maïnh cuûa kinh teá Vieät

Nam. Tuy nhieân, haøng trieäu noâng daân Vieät Nam hieän nay phaûi chòu toån thaát naëng

neà töø vieäc rôùt giaù caùc saûn phaåm noâng nghieäp. Gaàn ñaây, "Vieät Nam maát khoaûng

530 trieäu USD do giaù caû haøng hoaù treân thò tröôøng quoác teá suït giaûm bình quaân

29%" [2;130], cho duø haøng hoaù xuaát khaåu cuûa Vieät Nam coù taêng veà soá löôïng.

Vieät Nam coù öu theá veà nguoàn lao ñoäng doài daøo vôùi giaù reû, nhöng trong noâng

nghieäp thöôøng söû duïng caùc bieän phaùp canh taùc truyeàn thoáng, thieáu phaân boùn vaø

thuoác tröø saâu, thieáu caùc phöông tieän cheá bieán vaø baûo quaûn, cho neân, naêng suaât

lao ñoäng khoâng cao. Ñieàu naøy daãn ñeán tình traïng moät soá saûn phaåm noäi ñòa coù giaù cao hôn so vôùi haøng nhaäp khaåu cuøng loaïi.8

Theo ñoù, khi hieäp ñònh thöông maïi ñöôïc kí keát vaø coù hieäu löïc, ngaønh noâng

nghieäp Vieät Nam seõ gaëp khoù khaên trong caïnh tranh vôùi caùc saûn phaåm noâng

nghieäp nhaäp khaåu, vì thueá suaát ñaùnh treân caùc saûn phaåm nhaäp khaåu naøy seõ giaûm.

Thieát nghó, Vieät Nam neân chuyeån sang caùc maët haøng noâng nghieäp coù theå saûn

xuaát vôùi giaù reû hôn vaø söû duïng nhieàu lao ñoäng, chaúng haïn nhö saûn xuaát traùi caây

vaø rau quaû.

Moät bieän phaùp khaùc Vieät Nam neân laøm laø tìm caùch taêng naêng suaát lao

ñoäng, giaûm thaát thoaùt khi thu hoaïch vaø neáu coù theå neân phaùt trieån saûn xuaát vôùi qui

moâ roäng lôùn. Caùc hoaït ñoäng cheá bieán thöïc phaåm, löu kho, vaän taûi... neân ñöôïc

hieän ñaïi hoaù vaø môû roäng ñeå hoã trôï noâng nghieäp. Ñoái vôùi caùc neàn kinh teá phaùt

trieån, hoaït ñoäng sau thu hoaïch ñoùng vai troø khaù quan troïng.

Vieät Nam cuõng seõ phaûi ñoái phoù vôùi tình traïng thaát nghieäp gia taêng, nhaát laø

trong khu vöïc quoác doanh do coù söï caïnh tranh maïnh meõ vaø söï taùi cô caáu ngaønh.

"Ngaân haøng theá giôùi ñaõ öôùc tính khoaûng 400.000 coâng nhaân hay 25% toång soá lao

ñoäng taïi caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc seõ maát vieäc laøm nhö laø heä quaû cuûa chöông

trình caûi caùch" [2,tr133]. Ñoái phoù vôùi tình traïng thaát nghieäp gia taêng, Vieät Nam

neân thieát laäp caùc bieän phaùp baûo hoä xaõ hoäi ñeå ñaøo taïo laïi löïc löôïng lao ñoäng bò sa

thaûi vaø tìm vieäc môùi cho hoï.

Xeùt veà heä thoáng luaät phaùp, luaät phaùp Vieät Nam döïa treân lyù thuyeát phaùp lí

xaõ hoäi chuû nghóa vaø heä thoáng luaät daân söï cuûa Phaùp. Hieán phaùp laø goác cuûa chính

quyeàn vaø quyeàn laäp phaùp cuûa Vieät Nam. Nhöõng luaät ñöôïc Quoác hoäi Vieät Nam

thoâng qua laø caùc vaên baûn phaùp luaät cao nhaát. Caùc vaên baûn phaùp luaät thaáp hôn

bao goàm caùc phaùp leänh do UÛy ban thöôøng vuï Quoác hoäi ban haønh, sau ñoù ñeán caùc

nghò ñònh do chính phuû ban haønh, vaø caùc thoâng tö caáp Boä. Ngoaøi ra coøn coù nhieàu

8 Chaúng haïn, giaù baép vaø ñaäu naønh noäi ñòa laø 140 USD vaø 350USD/taán trong khi giaù töông öùng treân thò tröøông quoác teá laø khoaûng 80 USD vaø 180 USD/taán. [2;130]

quyeát ñònh quan troïng ñöôïc ban haønh bôûi UÛy ban nhaân daân ôû caùc caáp thaønh phoá,

tænh, quaän, huyeän.

Veà maët tö phaùp, bao goàm caùc toøa aùn nhaân daân. Tuy nhieân, ñaây “khoâng

phaûi laø moät boä phaän rieâng reõ vaø ñoäc laäp cuûa cô caáu chính quyeàn quoác gia gioáng

tröôøng hôïp cuûa caùc chính quyeàn phöông Taây" [2,tr129]. Söï coâng baèng cuûa heä

thoáng toøa aùn ñöôïc caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi raát quan taâm.

Nhìn chung, heä thoáng phaùp luaät cuûa Vieät Nam hieän nay coøn thieáu ñoàng

boä, chöa oån ñònh. Vì vaäy, heä thoáng naøy caàn phaûi hoaøn thieän hôn ñeå taïo choã döïa

phaùp lyù vöõng chaéc cho caùc doanh nghieäp Vieät Nam khi tham gia vaøo thò tröôøng

quoác teá.

Theâm vaøo ñoù, tính minh baïch vaø khaû naêng döï baùo ñöôïc cuûa caùc vaên baûn

phaùp luaät cuûa Vieät Nam chöa cao. "Luaät ban haønh caùc vaên baûn hieän haønh qui

ñònh: Luaät, Nghò quyeát cuûa Quoác hoäi, Phaùp leänh, Nghò quyeát cuûa Uyû ban thöôøng

vuï Quoác hoäi seõ coù hieäu löïc keå töø ngaøy Chuû tòch nöôùc kí leänh coâng boá; Vaên baûn

phaùp luaät cuûa Chuû tòch nöôùc seõ coù hieäu löïc keå töø ngaøy ñaêng Coâng baùo; nhöõng

vaên baûn cuûa Chính phuû, Thuû töôùng Chính phuû, Boä tröôûng, Thuû tröôûng cô quan

ngang boä, Thuû tröôûng cô quan thuoäc Chính phuû, Hoäi ñoàng thaåm phaùn Toaø aùn

nhaân daân toái cao, Vieän tröôûng Vieän kieåm soaùt nhaân daân toái cao... seõ coù hieäu löïc

15 ngaøy keå töø ngaøy kí; tröø tröôøng hôïp caùc vaên baûn naøy coù qui ñònh ngaøy coù hieäu

löïc khaùc" [31,tr136]. Nhö vaäy, seõ khoâng coù khoaûng thôøi gian naøo cho nhöõng

ngöôøi phaûi thi haønh caùc vaên baûn phaùp luaät coù theå bieát ñöôïc caùc quyeàn, nghóa vuï

cuûa mình tröôùc khi vaên baûn coù hieäu löïc. Maët khaùc, luaät phaùp Vieät Nam döôøng

nhö vaãn coøn tình traïng phaân bieät ñoái xöû giöõa doanh nghieäp trong nöôùc vaø doanh

nghieäp nöôùc ngoaøi.

Theo Hieäp ñònh thöông maïi, Vieät Nam ñaõ ñoàng yù veà vieäc vaän duïng moät

cheá ñoä veà söï minh baïch ôû caùc lónh vöïc: tieáp caän vôi thò tröôøng saûn phaåm noâng –

coâng nghieäp , quyeàn sôû höõu trí tueä, söï tieáp caän vôùi thò tröôøng dòch vuï vaø ñaàu tö.

Vieät Nam ñaõ ñöôïc yeâu caàu raø soaùt laïi heä thoáng luaät phaùp cuûa mình. Vieät Nam

phaûi ban haønh caùc döï thaûo luaät, caùc qui taéc vaø qui ñònh ñeå nhaän nhöõng yù kieán

ñoùng goùp tröôùc khi trôû thaønh chính thöùc. Nhöõng luaät, qui ñònh vaø qui taéc naøy phaûi

ñöôïc ban boá vaø cung caáp cho coâng chuùng. Moïi caù nhaân coù quyeàn khaùng laïi baát kì

caùc phaùn xöû treân cô sôû nhöõng luaät, qui taéc vaø qui ñònh coù lieân quan.

Veà phía luaät phaùp Hoa Kì, khoù khaên ñoái vôùi caùc doanh nghieäp Vieät Nam

laø heä thoáng phaùp luaät cuûa Hoa Kì quaù phöùc taïp. Beân caïnh heä thoáng luaät phaùp

lieân bang, caùc bang ôû Hoa Kì ñeàu coù luaät phaùp rieâng. Caùc thoáng ñoác bang coù

quyeàn raát lôùn trong ñieàu chænh caùc hoaït ñoäng kinh teá. Cho neân, nhöõng doanh

nghieäp naøo hieåu roõ luaät leä kinh doanh cuûa Hoa Kì cuõng nhö taäp quaùn tieâu thuï ôû

thò tröôøng roäng lôùn naøy môùi coù theå thaønh coâng.

Nhìn chung, ñeå coù theå traùnh ñöôïc toái ña nhöõng ruûi ro trong thöïc teá quan

heä giöõa khoái Baéc Mó vôùi Vieät Nam, hay baát kì trong quan heä vôùi moät nöôùc naøo

trong khuoân khoå APEC, ñieàu caàn laøm tröôùc tieân laø caùc doanh nghieäp Vieät Nam

caàn phaûi hieåu roõ taäp quaùn tieâu duøng, thò tröôøng, heä thoáng luaät phaùp... cuûa nhöõng

nöôùc coù quan heä.

4.4. TRIEÅN VOÏNG QUAN HEÄ HÔÏP TAÙC APEC - VIEÄT NAM QUA

TRÖÔØNG HÔÏP KHOÁI BAÉC MÓ VAØ KHOÁI ASEAN

4.4.1. Tröôøng hôïp khoái ASEAN

Töø khi trôû thaønh thaønh vieân chính thöùc cuûa ASEAN cho ñeán nay, Vieät

Nam luoân tham gia tích cöïc vaøo caùc chöông trình hôïp taùc khu vöïc. Cho ñeán nay,

nhìn laïi quaù trình tham gia ASEAN cuûa Vieät Nam, chuùng ta coù theå thaáy ñöôïc:

Thöù nhaát, söï hoäi nhaäp cuûa Vieät Nam vaøo ASEAN dieãn ra khaù thuaän lôïi,

ngaøy caøng chaët cheõ hôn. Söï ñoùng goùp cuûa Vieät Nam vaøo quaù trình phaùt trieån cuûa

ASEAN luoân töông xöùng vôùi vò trí cuûa mình trong khu vöïc. Vieät Nam khoâng chæ

giöõa vöõng nhöõng cam keát cuûa mình maø coøn tích cöïc, chuû ñoäng ñöa ra nhöõng saùng

kieán nhaèm thuùc ñaåy hôïp taùc khu vöïc.

Thöù hai, söï hoäi nhaäp cuûa Vieät Nam vaøo ASEAN cho thaáy trong boái caûnh

quoác teá hieän nay, söï khaùc bieät veà cheá ñoä chính trò vaø heä tö töôûng, neáu bieát xöû lyù

moät caùch ñuùng ñaén vaø kheùo leùo thì noù seõ khoâng gaây ra nhöõng khoù khaên phöùc taïp

cho quaù trình lieân keát khu vöïc, naèhm ñem laïi nhöõng lôïi ích cho caùc beân tham gia.

Thöù ba, vieäc môû roäng ASEAN 6 thaønh ASEAN 10 laø moät thaønh coâng cuûa

caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ trong quaù trình thöïc hieän lieân keát khu vöïc. Noù ñaõ khaúng

ñònh söùc maïnh taäp theå, laøm taêng vò theá cuûa ASEAN treân tröôøng quoác teá. ASEAN

ñaõ toå chöùc thaønh coâng caùc hoäi nghò khu vöïc, lieân keát vôùi caùc nöôùc khaùc nhö

Trung Quoác, Nhaät Baûn, moät soá hoäi nghò cuûa APEC... vaø ñeà xuaát nhieàu saùng kieán

baûo veä hoaø bình, an ninh khu vöïc vaø theá giôùi.

Trong söï phaùt trieån vaø khaúng ñònh vò theá cuûa ASEAN treân tröôøng quoác teá,

Vieät Nam coù nhieàu ñoùng goùp. Trieån voïng hôïp taùc giöõa ASEAN - Vieät Nam trong

khuoân khoå moät toå chöùc lieân keát khu vöïc roäng lôùn hôn (APEC) cuõng ñaët nöôùc ta

nhöõng khoù khaên vaø nhöõng thuaän lôïi tröôùc maét. Tuy nhieân, ñoái vôùi chöông trình

hôïp taùc kinh teá cuûa ASEAN, noåi baät laø AFTA, thì cô caáu saûn xuaát ôû caùc nöùôc

ASEAN coù nhöõng söï thay ñoåi khaùc nhau, coù nhöõng taùc ñoäng khoâng nhoû ñeán trieån

voïng hôïp taùc cuûa ASEAN - Vieät Nam.

ÔÛ Indonesia, caùc ngaønh coâng nghieäp coù haøm löôïng lao ñoäng vaø taøi nguyeân

thieân nhieân cao nhö deät, may maëc, cheá bieán goã... seõ ngaøy caøng phaùt trieån.

ÔÛ Malaysia, saûn xuaát taêng trong caùc ngaønh coù haøm löôïng lao ñoäng töông

ñoái cao nhö may maëc vaø saûn phaåm goã. Caùc ngaønh giaûm nhieàu nhaát seõ laø thöïc

phaåm, giaáy vaø saûn phaåm giaáy, saûn phaåm phi kim loaïi vaø maùy moùc.

ÔÛ Philippines, saûn xuaát seõ taêng lôùn nhaát trong caùc ngaønh coù haøm löôïng tö

baûn cao, goàm caùc saûn phaåm cheá taïo phi kim loaïi, maùy ñieän vaø khoâng ñieän.

Ngaønh coâng nghieäp goã seõ coù phaàn giaûm. Trong ASEAN, taùc ñoäng cuûa AFTA ñoái

vôùi Philippines laø ít vì nöùôc naøy ít coù quan heä buoân baùn vôùi caùc nöôùc trong khu

vöïc.

Brunei vaãn phaùt trieån theá maïnh cuûa neàn kinh teá döïa chuû yeáu vaøo nguoàn

taøi nguyeân thieân nhieân saün coù cuûa quoác gia, ñoù laø caùc saûn phaåm daàu moû vaø khí

ñoát.

Vôùi Singapore, saûn xuaát seõ taêng trong caùc ngaønh coù haøm löôïng tö baûn vaø

kyõ ngheä cao, caùc ngaønh söû duïng nhieàu lao ñoäng seõ giaûm.

ÔÛ Thaùi Lan, ngaønh thöïc phaåm seõ taêng maïnh. Caùc ngaønh saûn xuaát saûn

phaåm goã, maùy moùc khoâng phaûi ñieän, hoaù chaát coâng nghieäp seõ giaûm.

Vieät Nam thích hôïp vôùi caùc ngaønh söû duïng lao ñoäng giaûn ñôn, voán nhoû,

coâng ngheä thích hôïp nhö caùc ngaønh saûn xuaát vaø cheá bieán noâng saûn, haûi saûn, deät

may, thuû coâng myõ ngheä...

Töø nhöõng nhaän xeùt treân, chuùng ta thaáy ñöôïc, trong töông lai, trieån voïng

hôïp taùc ASEAN - Vieät Nam trong khuoân khoå APEC chaéc chaén seõ coù nhöõng keát

quaû khaû quan.

Quan heä kinh teá, thöông maïi giöõa Vieät Nam vaø caùc nöôùc ASEAN phaùt

trieån maïnh vaø ngaøy caøng ñöôïc cuûng coá. Gaàn 50 Hieäp ñònh hôïp taùc trong caùc lónh

vöïc thöông maïi, ñaàu tö, taøi chính ngaân haøng... ñaõ ñöôïc kí keát giöõa caùc nöôùc

ASEAN vaø Vieät Nam. Ñaây laø nhöõng cô sôû phaùp lyù, ñoàng thôøi laø ñoäng löïc quan

troïng thuùc ñaåy söï phaùt trieån kinh teá thöông maïi song phöông giöõa caùc nöôùc

ASEAN vôùi Vieät Nam.

ÔÛ lónh vöïc thöông maïi, khaû naêng buoân baùn giöõa Vieät Nam vaø thò tröôøng

caùc nöôùc ASEAN seõ ngaøy caøng môû roäng. Theo ñoù, Singapore vaãn laø baïn haøng

lôùn nhaát cuûa Vieät Nam trong caùc nöôùc ôû khu vöïc Ñoâng Nam AÙ. Singapore seõ

xuaát sang Vieät Nam caùc saûn phaåm daàu moû, hoaù chaát, ñieän töû, maùy moùc, thieát bò...

vaø nhaäp khaåu töø Vieät Nam caùc loaïi noâng saûn, haøng may maëc vaø daàu thoâ, nhöõng

ngaønh ñang laø theá maïnh xuaát khaåu cuûa Vieät Nam. Vôùi Malaysia, Vieät Nam vaãn

tieáp tuïc xuaát khaåu sang nöôùc naøy nhöõng maët haøng nhö noâng saûn sô cheá, löông

thöïc thöïc phaåm vaø haøng tieâu duøng, ñoåi laïi, Malaysia xuaát sang Vieät Nam caùc

maët haøng ñieän - ñieän töû, haøng cô khí cheá taïo, daàu thöïc vaät, vaø moät soá vaät lieäu

xaây döïng...

ÔÛ caùc nöôùc ASEAN khaùc nhö Indonesia, Thaùi Lan, Brunei, Philippines,

Vieät Nam vaãn xuaát khaåu sang caùc nöôùc naøy nhöõng maët haøng voán coù theá maïnh

cuûa Vieät Nam nhö gaïo, gia vò, cao su... vaø nhaäp töø caùc nöôùc naøy nhöõng maët haøng

phuïc vuï cho phaùt trieån kinh teá nöôùc nhaø nhö phaân boùn, daàu moû, hoaù chaát...

Ngoaøi AFTA, Vieät Nam cuõng ñang tieáp tuïc tham gia vaøo caùc chöông trình

hôïp taùc khaùc cuûa ASEAN. Nhöõng moái quan heä kinh teá, xaõ hoäi, vaên hoaù truyeàn

thoáng giöõa caùc nöôùc ASEAN vaø Vieät Nam, cuøng vôùi caùc nhaân toá môùi taùc ñoäng,

ñaõ vaø ñang môû ra nhöõng khaû naêng, cô hoäi môùi thuùc ñaåy taêng cöôøng hôn nöõa quan

heä buoân baùn giöõa ASEAN vaø Vieät Nam. Caû hai beân ñaõ coù nhöõng noã löïc thuùc ñaåy

moái quan heä hôïp taùc ña phöông vaø song phöông. Chuùng ta coù theå döï ñoaùn ñöôïc

quan heä thöông maïi giöõa caùc nöôùc ASEAN vaø Vieät Nam seõ ñöôïc taêng cöôøng vaø

phaùt trieån trong nhöõng naêm saép tôùi.

Lónh vöïc ñaàu tö, theo caùc nhaø nghieân cöùu kinh teá, trong nhöõng naêm saép

tôùi, quan heä hôïp taùc ñaàu tö giöõa caùc nöôùc ASEAN vaø Vieät Nam chaéc chaén coù

nhöõng böôùc phaùt trieån môùi. Tröôùc maét, caùc cô hoäi ñaàu tö ASEAN - Vieät Nam taäp

trung vaøo caùc lónh vöïc cuï theå nhö kinh doanh khaùch saïn, du lòch vaø nhaø haøng

Vieät Nam ôû caùc nöôùc ASEAN. Soá löôïng du khaùch Vieät Nam ñeán caùc nöùôc

ASEAN raát lôùn, do vaäy, vaán ñeà veà vaên hoaù, aåm thöïc... caàn ñöôïc chuù troïng.

Nhieàu doanh nghieäp Vieät Nam seõ thaønh laäp caùc vaên phoøng ñaïi dieän taïi caùc nöôùc

ASEAN. Maët khaùc, thoâng qua caùc cô sôû khaùch saïn, du lòch, vaø nhaø haøng, chuùng

ta giôùi thieäu ñeán baïn beø ASEAN nhöõng neùt ñaëc saéc trong vaên hoaù nöôùc nhaø.

4.4.2. Tröôøng hôïp khoái Baéc Mó

4.4.2.1. Caùc nhaân toá taùc ñoäng ñeán trieån voïng quan heä hôïp taùc khoái Baéc

Mó - Vieät Nam trong khuoân khoå APEC

Caùc nhaân toá chung

Quaù trình toaøn caàu hoaù neàn kinh teá chi phoái haàu heát caùc moái quan heä kinh

teá quoác teá vaø khu vöïc cuõng nhö quan heä giöõa caùc nöôùc vôùi nhau. Vì lôïi ích kinh

teá, caùc xung ñoät, maâu thuaãn coù theå ñöôïc gaùc laïi hoaëc giaûi quyeát moät caùch eâm

thaém. Vì vaäy, caùc moái quan heä kinh teá - chính trò ñan xen laãn nhau, neáu khoâng

noùi laø chaèng chòt, cho neân, neáu khoâng coù bieän phaùp thích öùng ñöôïc, chaéc chaén

baát kì neàn kinh teá naøo cuõng khoù coù theå coù söï phaùt trieån beàn vöõng. Moái quan heä

giöõa APEC vaø Vieät Nam noùi chung, giöõa khoái Baéc Mó vôùi Vieät Nam hoaëc moái

quan heä giöõa Vieät Nam vôùi Hoa Kì noùi rieâng cuõng chòu taùc ñoäng maïnh meõ cuûa

quaù trình naøy.

Theâm vaøo ñoù, trong tình hình theá giôùi coù nhieàu bieán ñoäng nhö ngaøy nay,

vai troø cuûa caùc toå chöùc quoác teá nhö WB, WTO, EU... cuõng nhö vai troø quoác teá vaø

khu vöïc cuûa caùc neàn kinh teá lôùn treân theá giôùi ñeàu ít nhieàu taùc ñoäng ñeán quan heä

giöõa hai nöôùc.

Ngoaøi ra, chính söï phaùt trieån cuûa neàn kinh teá Hoa Kì vaø neàn kinh teá Vieät

Nam cuõng laø moät trong nhöõng nhaân toá quan troïng quyeát ñònh ñeán quan heä hôïp

taùc giöõa hai nöôùc.

Nhaân toá Hoa Kì

Söï phaùt trieån cuûa Hoa Kì (kinh teá, chính trò…) coù aûnh höôûng raát nhieàu ñeán

quan heä Hoa Kì – Vieät vaø söï phaùt trieån cuûa nöôùc ta, nhaát laø nhöõng ñònh höôùng

chính saùch ñoái ngoaïi cuûa Hoa Kì ôû khu vöïc chaâu AÙ- Thaùi Bình Döông.

Chính saùch ñoái ngoaïi cuûa Hoa Kì luoân phuïc vuï muïc tieâu cuûng coá an ninh vaø

baûo veä lôi ích quoác gia Hoa Kì, cuõng nhö phuïc vuï cho muïc tieâu phaùt trieån kinh teá

ñöùng ñaàu theá giôùi, thieát laäp daân chuû vaø kinh teá thò tröôøng treân theá giôùi. Chính

saùch ñoái ngoaïi cuûa Hoa Kì ñang ñöôïc hoaøn thieän. Ngaøy 20/9/2002, Hoa Kì coâng

boá chieán löôïc an ninh quoác gia, döïa vaøo caùc yeáu toá cô baûn nhö:

- Ñaûm baûo an ninh cuûa Hoa Kì vaø caùc nöôùc ñoàng minh, cuõng nhö ñaûm baûo

moâi tröôøng an ninh quoác teá noùi chung.

- Thöïc hieän chính saùch ngoaïi giao treân cô sôû môû roäng daân chuû, nhaân quyeàn.

- Thuùc ñaåy töï do thöông maïi laø moät trong nhöõng muïc tieâu vaø cuõng laø

phöông tieän ñeå Hoa Kì thöïc hieän caùc lôïi ích cuûa mình treân theá giôùi.

- Coi troïng caùc toå chöùc quoác teá vaø khu vöïc nhö WTO, IMF, WB, EU…

- Chuù troïng quan heä vôùi caùc nöôùc lôùn vaø môû roäng quan heä vôùi caùc khu vöïc

quan troïng cuûa theá giôùi nhö EU, Trung Quoác, Nhaät Baûn, Ñoâng Nam AÙ…

Xeùt veà trieån voïng phaùt trieån kinh teá, maëc duø bò laâm vaøo tình traïng suy thoaùi

töø tröôùc khi söï kieän 11/9/2001 xaûy ra, nhöng ñeán nay, Mó vaãn laø moät nöôùc coù neàn

kinh teá huøng maïnh nhaát theá giôùi. Mó laø moät thò tröôøng roäng lôùn, ngöôøi tieâu duøng

luoân luoân coù nhu caàu cao vaø ña daïng, caàn nhieàu haøng hoaù vôùi khoái löôïng lôùn vaø

chaát löôïng cao töø nhieàu nöôùc treân theá giôùi nhaäp khaåu vaøo. Vì vaäy, Mó laø moät thò

tröôøng cho söï phaùt trieån kinh teá cuûa nhieàu nöôùc treân theá giôùi, trong ñoù coù Vieät

Nam.

Nhaân toá Vieät Nam

Sau khi thaønh coâng böôùc ñaàu trong coâng cuoäc ñoåi môùi toaøn dieän ñaát nöôùc,

neàn kinh teá Vieät Nam ñaõ coù nhöõng böôùc phaùt trieån ñaùng keå. Nhìn chung, nhöõng

thaønh töïu cuûa coâng cuoäc ñoåi môùi ñaát nöôùc taùc ñoäng maïnh meõ ñeán quan heä giöõa

Vieät Nam vôùi taát caû caùc nöôùc treân theá giôùi. Nhôø ñoù, caùc moái quan heä kinh teá

quoác teá cuûa Vieät Nam ñaõ ñöôïc môû roäng.

Thöù nhaát, tieàm löïc kinh teá Vieät Nam lôùn maïnh hôn tröôùc. Cho neân, Vieät

Nam phaûi môû roäng caùc quan heä kinh teá quoác teá ñeå tieáp tuïc phaùt trieån ñaát nöôùc.

Thöù hai, vò theá chính trò cuûa Vieät Nam treân tröôøng quoác teá cuõng ngaøy caøng

taêng. Hieän nay, Vieät Nam laø thaønh vieân cuûa nhieàu toå chöùc theá giôùi, caùc quan heä

song phöông, ña phöông vôùi caùc nöôùc vaø khu vöïc treân theá giôùi ngaøy caøng ñöôïc

môû roäng. Quan troïng hôn laø Vieät Nam vaø Hoa Kì ñaõ ñaøm phaùn vaø kí keát thaønh

coâng hieäp ñònh thöông maïi song phöông. Ñieàu naøy coù taùc ñoäng raát lôùn ñeán quan

heä ñoái ngoaïi cuûa Vieät Nam treân tröôøng quoác teá.

4.4.2.2. Trieån voïng hôïp taùc kinh teá giöõa khoái Baéc Mó vôùi Vieät Nam

trong APEC

Trong moät baùo caùo gaàn ñaây cuûa Döï aùn VIE 98/201 ("Hoã trôï xuùc tieán

thöông maïi vaø phaùt trieån xuaát khaåu"), caùc chuyeân gia ñaõ döï kieán xuaát khaåu haøng

hoaù cuûa Vieät Nam seõ coù toác ñoä taêng tröôûng ít nhaát laø 14% haøng naêm trong 10

naêm tôùi, vaø naêm 2010 kim ngaïch seõ ñaït 50 tæ USD; döï kieán xuaát khaåu dòch vuï seõ

ñaït khoaûng 8 - 9 tæ USD (möùc hieän nay laø 2,5 tæ USD). [31;167-168]

Nhöõng nhaân toá quan troïng ñaûm baûo vieäc thöïc hieän nhöõng chæ tieâu döï kieán

treân laø Hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì - Vieät Nam ñaõ ñöôïc kí keát vaø

coù hieäu löïc. Cuøng vôùi Hieäp ñònh naøy laø khaû naêng Vieät Nam gia nhaäp WTO trong

thôøi gian sôùm nhaát coù theå. Beân caïnh ñoù, chính saùch ña daïng hoaù thò tröôøng vaø saûn

phaåm, taïo moâi tröôøng luaät phaùp thuaän lôïi thu huùt thöông maïi vaø ñaàu tö nöôc

ngoaøi, caûi caùch doanh nghieäp nhaø nöôùc vaø doanh nghieäp tö nhaân... cuõng laø nhöõng

nhaân toá quan troïng goùp phaàn thöïc hieän chæ tieâu treân.

Boä Thöông maïi döï kieán naêm 2006 kim ngaïch xuaát khaåu cuûa Vieät Nam

sang Hoa Kì ñaït möùc hôn 6 tæ USD. Hoa Kì tieáp tuïc giuùp ñôõ Vieät Nam trong lónh

vöïc phoøng choáng AIDS vôùi khoaûn giaûi ngaân töø phía Hoa Kì döï kieán hôn 30 trieäu

USD.

Caùc soá lieäu döï baùo treân ñöôïc ñöa ra treân cô sôû caùc maët haøng xuaát khaåu

quan troïng cuûa Vieät Nam nhö may maëc, thuyû saûn, giaøy deùp... coù möùc cung taêng

nhanh choùng. Nhieàu maët haøng xuaát khaåu khaùc nhö thöïc phaåm cheá bieán, vaät lieäu

töø goã, caùc ngaønh dòch vuï... cuõng ñang coù xu höôùng taêng tröôûng maïnh. Nhöõng xu

höôùng tích cöïc naøy seõ taïo ñieàu kieän cho Vieät Nam xaâm nhaäp maïnh meõ hôn vaøo

thò tröôøng theá giôùi, trong ñoù coù thò tröôøng roäng lôùn Hoa Kì.

ÔÛ lónh vöïc ñaàu tö, trieån voïng thu huùt doøng ñaàu tö cuûa Hoa Kì vaøo Vieät

Nam khaù khaû quan. Vôùi ñöôøng loái ñoåi môùi vaø hoäi nhaäp vaøo neàn kinh teá khu vöïc

vaø theá giôùi, Vieät Nam laø moät trong nhöõng thò tröôøng coù tieàm naêng ôû chaâu AÙ,

nhöng chöa ñöôïc khai thaùc nhieàu. Trong töông lai, khaû naêng phaùt trieån cuûa Vieät

Nam coù theå döï ñoaùn ñöôïc seõ khaù maïnh meõ, vaø caùc coâng ty Hoa Kì khi môû roäng

quan heä kinh teá, hoaït ñoäng ñaàu tö quoác teá khoâng theå khoâng tham gia ngaøy caøng

nhieàu hôn vaøo thò tröôøng Vieät Nam.

Daàu vaäy, quan heä thöông maïi vaø ñaàu tö giöõa Hoa Kì vôùi Vieät Nam, giöõa

khoái Baéc Mó vôùi Vieät Nam trong APEC, giöõa caùc nöôùc thaønh vieân APEC vôùi

Vieät Nam vaãn coøn nhieàu khoù khaên, trôû ngaïi, ñoøi hoûi söï noã löïc hôïp taùc töø caùc beân.

Rieâng quan heä giöõa Hoa Kì vaø Vieät Nam trong APEC, nhaát laø töø sau khi Hieäp

ñònh thöông maïi song phöông coù hieäu löïc, hai beân phaûi coá gaèng raát nhieàu, nhaát laø

trong vieäc thöïc hieän hieäp ñònh naøy.

4.5. NHÖÕNG KIEÁN NGHÒ, GIAÛI PHAÙP.

4.5.1. Lónh vöïc thöông maïi

Doanh nghieäp Vieät Nam chöa thoâng qua hôïp taùc APEC ñeå khai thaùc

thoâng tin veà thò tröôøng, veà chính saùch thöông maïi vaø ñaàu tö cuûa cuûa caùc thaønh

vieân APEC. Nguyeân nhaân chuû yeáu laø do doanh nghieäp Vieät Nam chöa quan taâm

tôùi tieán trình hôïp taùc APEC, hoaëc chæ coi ñaây laø coâng vieäc cuûa chính phuû maø chöa

nghó tôùi vieäc khai thaùc ñeå ñem laïi lôïi ích cho mình vaø cho ñaát nöôc.

Vôùi thò tröôøng Baéc Mó, nhaát laø Hoa Kì, coù nhieàu kieàu baøo Vieät Nam ñang

sinh soáng vaø laøm vieäc taïi haàu heát caùc bang treân nöôùc Hoa Kì. Hôn 5000 doanh

nhaân Vieät kieàu ñang hoaït ñoäng taïi Hoa Kì trong caùc lónh vöïc ñoà goã, cheá bieán

theùp, tö vaán, phaàn meàm... Hoï ñaõ vaø ñang trôû thaønh moät lôïi theá raát lôùn cho caùc

doanh nghieäp Vieät Nam khi xaâm nhaäp vaøo thò tröôøng Hoa Kì. Vì vaäy, theo moät

Vieät kieàu laø cöï quan chöùc haûi quan cuûa Hoa Kì, hieän laøm chuû 2 coâng ty tö vaán

cho bieát:"caùc doanh nghieäp Vieät Nam neân xaâm nhaäp vaøo thò tröôøng Hoa Kì,

doanh nghieäp Vieät Nam baét buoäc phaûi tham gia vaøo heä thoáng phaân phoái haøng

hoaù. Tuy nhieân, caùc coâng ty thu mua hoaëc ñaïi lyù cuûa caùc coâng ty thu mua naøy

thöôøng laø ngöôøi Hoa Kì goác Do Thaùi, neân hoï chæ mua cuûa ngöôøi Do Thaùi, ít khi

mua cuûa ngöôøi nöôùc khaùc. Chính vì vaäy, ñeå coù theå xaâm nhaäp heä thoáng phaân phoái

haøng hoaù haøng hoaù naøy, caùc doanh nghieäp Vieät Nam neân hôïp taùc cuøng caùc coâng

ty tö vaán ñaõ laøm vieäc vôùi hoï hoaëc caùc coâng ty tieáp thò ñaõ coù quan heä vôùi caùc coâng

ty lôùn. Hay taäp hôïp caùc coâng ty nhoû coù chung maët haøng ñeå kí hôïp ñoàng vôùi hoï

nhaèm laøm giaûm bôùt chi phí vaø duøng chính nhöõng coâng ty tö vaán ôû Hoa Kì laøm ñaïi

dieän" [59]. Daàu vaäy, khi ñaõ vaøo ñöôïc thò tröôøng Hoa Kì, ñeå coù theå truï vöõng vaø

phaùt trieån taïi thò tröôøng roäng lôùn naøy cuõng laø moät vaán ñeà voâ cuøng khoù khaên. Do

ñoù, caùc doanh nghieäp Vieät Nam caàn phaûi coù chieán löôïc cuï theå nhö cuûng coá

thöông hieäu, theo saùt kinh teá vaø thò hieáu thò tröôøng, quyeát ñònh nhanh nhöng chaéc

chaén trong kinh teá.

Ñeán nay, töø thaùng 4/2004, Phoøng Thöông maïi vaø Coâng nghieäp Vieät Nam

cuøng Boä Ngoaïi giao ñaõ kí keát thoaû thuaän hôïp taùc, nhaèm hoã trôï doanh nghieäp vaø

ñòa phöông xuùc tieán kinh teá ñoái ngoaïi. Theâm vaøo ñoù, hai cô quan naøy cuõng ñaõ

chuû tröông baûo trôï cho vieäc thaønh laäp Hieäp hoäi caùc nhaø doanh nghieäp nöôùc ngoaøi

ôû Vieät Nam. Hieäp hoäi ñöôïc thaønh laäp vôùi muïc ñích lieân keát coäng ñoàng doanhh

nghieäp Vieät Nam treân theá giôi, xaùc laäp moái quan heä chaët cheõ vôùi coäng ñoàng

doanh nghieäp trong nöôùc. Nhöõng hoaït ñoäng naøy seõ coù taùc duïng thuùc ñaåy hoaït

ñoäng xuùc tieán thöông maïi vaø ñaàu tö ôû Vieät Nam.

Xuaát khaåu haøng deät may Vieät Nam vaøo Hoa Kì seõ phaûi ñoái phoù vôùi moät

thaùch thöùc raát lôùn, ñoù laø vaãn phaûi chòu haïn ngaïch, trong khi caùc nöôc caïnh tranh

khaùc ñöôïc pheùp xuaát khaåu khoâng haïn cheá vaøo Hoa Kì, do ñoù, giaù haøng deät may

nhaäp khaåu coù khaû naêng giaûm xuoáng. Caïnh tranh veà giaù seõ laø moät thaùch thöùc raát

lôùn ñoái vôùi caùc doanh nghieäp Vieät Nam, nhaát laø trong boái caûnh Vieät Nam ñang

phaûi nhaäp khaåu nguyeân lieäu haøng deät.

Veà thuyû saûn, sau vuï kieän baùn phaù giaù toâm, caùc nhaø nhaäp khaåu thuyû saûn

Hoa Kì ñaõ quay laïi Vieät Nam. Moät trong nhöõng bieän phaùp ñeå coù theå taêng xuaát

khaåu maët haøng naøy sang Hoa Kì laø caùc doanh nghieäp Vieät Nam neân ña daïng hoaù

saûn phaåm. Trong boái caûnh toâm ñoâng laïnh phaûi chòu möùc thueá choáng phaù giaù, caùc

doanh nghieäp Vieät Nam coù theå chuyeån sang caùc saûn phaåm thuyû saûn cheá bieán

nhaèm môû ra höôùng ñi môùi cho thuyû saûn Vieät Nam.

Ñoái vôùi maët haøng giaøy deùp, tuy chæ chieám kim ngaïch nhoû trong trao ñoåi

thöông maïi hai chieàu giöõa hai nöôùc, nhöng nhoùm maët haøng naøy coù möùc taêng

tröôûng khaù oån ñònh. Nhieàu chuyeân gia cho raèng Vieät Nam khoù coù theå caïnh tranh

vôùi Trung Quoác ñoái vôùi nhöõng maët haøng coù chaát löôïng thaáp vaø giaù reû. Vì vaäy,

doanh nghieäp Vieät Nam neân taäp trung vaøo saûn xuaát nhöõng maët haøng coù chaát

löôïng trung bình trôû leân ñeå xuaát khaåu vaøo Hoa Kì.

Ñoái vôùi maët haøng ñoà goã noäi thaát, Vieät Nam caàn coù söï lieân keát caùc doanh

nghieäp nhoû laïi vôùi nhau ñeå coù theå oån ñònh nguoàn nguyeân lieäu vaø ñaùp öùng nhu

caàu cuûa caùc nhaø nhaäp khaåu Hoa Kì.

Nhìn chung, Vieät Nam neân thuùc ñaåy maïnh meõ haøng xuaát khaåu baèng caùch

mieãn thueá cho haøng nhaäp khaåu ôû caùc ngaønh coù khaû naêng caïnh tranh cao, ñôn

giaûn hoaù thuû tuïc haûi quan, giuùp caùc nhaø saûn xuaát nghieân cöùu caùc thò tröôøng nöôùc

ngoaøi, cuõng nhö hoïc hoûi caùc kyõ thuaät tieáp thò haøng xuaát khaåu.

Ngoaøi ra, doanh nghieäp Vieät Nam cuõng caàn bieát raèng, Hoa Kì laø moät thò

tröôøng raát côûi môû, nhöng ñoøi hoûi haøng hoaù phaûi coù chaát löôïng cao. Do vaäy, caùc

doanh nghieäp Vieät Nam caàn taêng cöôøng khaâu quaûn lyù chaát löôïng saûn phaåm.

Theâm vaøo ñoù, khi kí hôïp ñoàng vôùi phía Hoa Kì, caùc doanh nghieäp Vieät Nam "caàn

phaûi tìm hieåu thaät kó caùc chæ tieâu veà kó thuaät maø phía ñoái taùc giao cho vaø phaûi

giao haøng ñuùng heïn, vaø trong tình traïng hoaøn haûo, khoâng phaân bieät ñoù laø maët

haøng gì" - Tham taùn thöông maïi Ñaïi söù quaùn Hoa Kì Michael R. Frisby ñaõ traû lôøi

[58]. Theo oâng, caùc doanh nghieäp Vieät Nam caàn phaûi tìm hieåu kyõ thò tröôøng Hoa

Kì, coù theå tìm hieåu treân saùch baùo, treân iternet, hoaëc thoâng qua cô quan thöông

maïi Vieät Nam ôû Hoa Kì... khoâng caàn phaûi tröïc tieáp sang taän Hoa Kì.

Giôùi doanh nghieäp Vieät Nam cuõng caàn taêng cöôøng lieân keát, lieân doanh vôùi

caùc coâng ty cuûa Hoa Kì ñeå saûn xuaát vaø phaân phoái haøng hoaù treân ñaát Hoa Kì. Caùc

coâng ty naøy seõ vì quyeàn lôïi cuûa mình maø tìm caùch ñöa haøng hoaù Vieät Nam vaøo

caùc sieâu thò cuûa Hoa Kì ñeå gaây söï chuù yù cuûa ngöôøi tieâu duøng Hoa Kì, vì hieän

nay, ngöôøi Hoa Kì bieát raát ít veà haøng hoaù Vieät Nam, tröø nhöõng ngöôøi ñaõ sang

Vieät Nam vaø coäng ñoàng ngöôøi Vieät, chuû yeáu ôû California. ÔÛ lónh vöïc naøy, raát

nhieàu kieàu baøo sinh soáng taïi Hoa Kì coù nguyeän voïng hôïp taùc vôùi doanh nghieäp

trong nöôùc ñeå cuøng thieát laäp maïng löôùi phaân phoái haøng hoaù Vieät Nam taïi Hoa

Kì, ñöa haøng Vieät Nam ñeán vôùi ngöôøi tieâu duøng nöôùc ngoaøi vaø goùp phaàn quaûng

baù thöông hieäu Vieät.

Theo giôùi kinh doanh Vieät kieàu taïi Hoa Kì, "haàu heát caùc nhaø xuaát khaåu

Vieät Nam thöôøng chæ chuù troïng ñeán quaûng caùo trong khi leõ ra khoâng caàn quaûng

caùo nhieàu neáu caûm thaáy khoâng coù ñöôïc maáy hieäu quaû khi tieáp caän ôû thò tröôøng

Hoa Kì. Chæ chuù troïng vaøo quaûng caùo maø khoâng bieát caùch phaân phoái, xaây döïng

maïng löôùi phaân phoái thì cuõng thaát baïi" [64]. Vì vaäy, doanh nghieäp Vieät Nam chæ

chuù troïng ôû moät möùc ñoä nhaát ñònh trong khaâu quaûng caùo, vaø caàn phaûi chuù troïng

tôùi vieäc thieát keá, saûn phaåm phaûi ñaït tieâu chuaån veà maãu maõ, bao bì cuõng nhö chaát

löôïng ñeå thu huùt khaùch haøng.

Ñeå naâng cao uy tín cuûa haøng hoaù treân thöông tröôøng, caùc doanh nghieäp

Vieät Nam caàn phaûi xaây döïng thöông hieäu saûn phaåm cho mình. Ñieàu naøy coù yù

nghóa ñaëc bieät quan troïng trong kinh doanh quoác teá. Xaây döïng ñöôïc thöông hieäu

noåi tieáng, ngoaøi vieäc naâng cao uy tín cho doanh nghieäp, coøn goùp phaàn naâng cao

naêng löïc caïnh tranh xuaát khaåu cuûa haøng hoaù vaø doanh nghieäp Vieät Nam. Tuy

nhieân, ñeå xaây döïng ñöôïc moät thöông hieäu rieâng noåi tieáng phaûi traûi qua moät thôøi

gian daøi vaø chòu taùc ñoäng cuûa nhieàu yeáu toá.

ÔÛ möùc ñoä khaùc, treân cô sôû thöïc hieän nghieâm chænh nhöõng caùc cam keát

trong hieäp ñònh thöông maïi Vieät Nam - Hoa Kì, Vieät Nam caàn phaûi phaùt huy söùc

maïnh toång hôïp cuûa caû nhaø nöôùc, caùc toå chöùc phi chính phuû, caùc hieäp hoäi ngaønh

haøng, caùc doanh nghieäp trong coâng taùc tuyeân truyeàn vaän ñoäng taïo moâi tröôøng

taâm lyù xaõ hoäi oån ñònh, thuaän lôïi, hieåu bieát laãn nhau, phaùt trieån quan heä ñoái taùc

ñoâi beân cuøng coù lôïi nhaèm thuùc ñaåy haøng xuaát khaåu cuûa Vieät Nam sang thò tröôøng

Hoa Kì.

Trong quan heä thöông maïi vôùi caùc nöôùc ASEAN, Vieät Nam caàn chuù yù

phaùt huy theá maïnh cuûa mình. Hieän nay, maët haøng xuaát khaåu chính cuûa Vieät Nam

sang ASEAN laø gaïo. Thu nhaäp töø xuaát khaåu gaïo sang ASEAN ñaït 731 trieäu USD

trong naêm 1998. Indonesia laø thò tröôøng gaïo lôùn nhaát cuûa nöôùc ta trong ASEAN,

keá ñeán laø Philippines vaø Malaysia. Caùc nhaø saûn xuaát, caùc doanh nghieäp Vieät

Nam caàn phaûi chuù troïng ñeán chaát löôïng gaïo, maãu maõ haøng hoaù... ñeå coù theå taêng

söùc caïnh tranh cuûa haøng hoaù Vieät Nam trong khu vöïc cuõng nhö ñoái vôùi caùc nöôùc

khaùc treân theá giôùi.

4.5.2. Lónh vöïc ñaàu tö

So vôùi toác ñoä taêng tröôûng thöông maïi giöõa hai nöôùc, thì toác ñoä taêng tröôûng

ñaàu tö cuûa Hoa Kì vaøo Vieät Nam thaáp hôn raát nhieàu. "Ñieàu naøy deã hieåu vì lôïi

theá so saùnh cuûa caùc nhaø ñaàu tö Hoa Kì khoâng phaûi laø nhöõng ngaønh söû duïng nhieàu

lao ñoäng coù tieàm naêng xuaát khaåu sang Hoa Kì nhö deät may, giaøy da, ñoà goã..., maø

theá maïnh cuûa hoï laø caùc döï aùn lôùn, ngaønh coâng ngheä cao vaø dòch vuï" [69]. Vì vaäy,

vieäc môû cöûa hôn nöõa vaø hoaøn thieän moâi tröôøng ñaàu tö taïi Vieät Nam trong vaø

ngoaøi khuoân khoå Hieäp ñònh thöông maïi song phöông seõ giuùp Vieät Nam thu huùt

ñöôïc nhieàu voán ñaàu tö tröïc tieáp cuûa Hoa Kì vaøo nhöõng ngaønh naøy.

Hôn nöõa, Vieät Nam caàn tieáp tuïc hoaøn thieän heä thoáng phaùp luaät nhaèm naâng

cao söùc caïnh tranh cuûa moâi tröôøng ñaàu tö. Nhieàu luaät lieân quan ñeán xuaát nhaäp

khaåu vaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi khoâng theo kòp söï phaùt trieån nhanh choùng cuûa tình

hình saûn xuaát kinh doanh vaø caïnh tranh quoác teá. Trong khi ñoù, ta laïi chaäm söûa

ñoåi, boå sung caùc vaên baûn qui ñònh chi tieát thi haønh Luaät thöông maïi, Luaät ñaàu

tö...

Caùc doanh nghieäp Vieät Nam cuõng caàn phaûi ñaåy maïnh quaûng baù hình aûnh

Vieät Nam ôû nöôùc ngoaøi, nhaát laø ôû Hoa Kì. Caùc doanh nghieäp Vieät Nam caàn giôùi

thieäu ñeán ngöôøi Hoa Kì nhöõng maët haøng cuûa mình, khaû naêng saûn xuaát kinh doanh

cuõng nhö neàn vaên hoaù, tính caùch ngöôøi Vieät, moâi tröôøng kinh doanh vaø ñaàu tö ôû

Vieät Nam... cho giôùi doanh nhaân nöôùc ngoaøi bieát roõ.

Moät bieän phaùp khaùc coù theå ñaåy maïnh thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi vaøo Vieät

Nam, nhaát laø töø Hoa Kì, Vieät Nam cuõng caàn phaûi ñôn giaûn hoaù caùc thuû tuïc lieân

quan ñeán hoaït ñoäng ñaàu tö, taêng cöôøng coâng taùc choáng tham nhuõng, cöûa quyeàn...

Neáu ñöôïc, Vieät Nam coù theå thieát laäp cô cheá moät cöûa seõ laøm cho caùc thuû tuïc naøy

bôùt röôøm raø, hoaït ñoäng nhanh choùng vaø coù hieäu quaû hôn.

Vieät Nam cuõng caàn thöïc hieän caùc cheá ñoä bình ñaúng giöõa doanh nghieäp

nhaø nöôùc vaø caùc thaønh phaàn khaùc. Nhaø nöôùc khoâng neân phaân bieät caùc lieân doanh

giöõa ngöôøi nöôùc ngoaøi vôùi khu vöïc quoác doanh vôùi lieân doanh vôùi caùc khu vöïc

khoâng phaûi quoác doanh. Vieäc laøm naøy seõ taïo ra moät söï canh tranh bình ñaúng giöõa

caùc doanh nghieäp.

ÔÛ taàm cao hôn, ñeå thuùc ñaåy hôïp taùc ñaàu tö Hoa Kì - Vieät Nam, caùc nhaø

hoaïch ñònh chính saùch giöõa hai nöôùc caàn taêng cöøông trao ñoåi, tieáp xuùc nhaèm tìm

ra caùc giaûi phaùp thaùo gôõ caùc vöôùng maéc trong vieäc thöïc hieän caùc döï aùn ñang

trieån khai vaø xuùc tieán caùc döï aùn trong caùc lónh vöïc maø hai beân coù nhieàu tieàm

naêng. Hoa Kì coù theå daønh cho Vieät Nam döï aùn hoã trôï taêng cöôøng naêng löïc quaûn

lyù ñaàu tö nöôùc ngoaøi. Hai beân caàn taïo ñieàu kieän hôn nöõa cho coäng ñoàng doanh

nghieäp hai nöôùc cô hoäi trao ñoåi, tieáp xuùc nhaèm thuùc ñaåy quaù trình giao thöông vaø

ñaàu tö tröïc tieáp. Gaàn ñaây, vaøo giöõa naêm 2003, Boä Keá hoaïch vaø ñaàu tö Vieät Nam

ñaõ thueâ coâng ty tö vaán Hill&knowlton cuûa Hoa Kì tö vaán vieäc xuùc tieán ñaàu tö

cuûa Hoa Kì vaøo Vieät Nam. Ñaây ñöôïc xem nhö moät bieän phaùp raát tích cöïc cuûa

Vieät Nam trong hoaøn caûnh nhieàu coâng ty Hoa Kì chöa bieát gì veà Vieät Nam.

Hill&knowlton laø coâng ty laøm ñaïi dieän thöông maïi cuûa nhieàu nöôùc.

Hill&knowlton seõ giuùp caùc coâng ty Hoa Kì bieát ñeán Vieät Nam nhö laø moät moâi

tröôøng kinh doanh thuaän lôïi vaø trieån voïng, chöù khoâng phaûi chæ bieát ñeán nhöõng

chuyeän trong lòch söû cuûa Vieät Nam. Vieät Nam hi voïng Hill&knowlton seõ giuùp

Vieät Nam thu huùt ñöôïc nhieàu hôn nöõa ñaàu tö cuûa Hoa Kì.

Vieät Nam cuõng neân taêng cöôøng caùc bieän phaùp hoã trôï, khuyeán khích Vieät

kieàu ñaàu tö veà nöôùc. Trong coäng ñoàng kieàu baøo Vieät Nam sinh soáng taïi Hoa Kì,

coù nhieàu ngöôøi trôû thaønh nhöõng nhaø kinh doanh thaønh ñaït coù khaû naêng ñaàu tö veà

nöôùc, moät soá khaùc coù trình ñoä kyõ thuaät cao, ñaëc bieät trong caùc ngaønh khoa hoïc töï

nhieân, coâng ngheä. Vì vaäy, Vieät Nam caàn tieáp tuïc taêng cöôøng caùc cheá ñoä öu ñaõi,

khuyeán khích Vieät kieàu ñaàu tö veà nöôùc, ñaëc bieät trong caùc ngaønh coâng ngheä

thoâng tin, giaùo duïc, y teá, nghieân cöùu phaùt trieån du lòch, taïo ñieàu kieän thuaän lôïi

cho vieäc nhaäp caûnh, cö truù, ñi laïi vaø sinh hoaït cuûa Vieät kieàu taïi Vieät Nam.

Caùc hoaït ñoäng tham gia cuûa doanh nghieäp raát haïn cheá do nhöõng khoù khaên

veà taøi chính. Cho neân, soá löôïng doanh nghieäp tham gia caùc hoäi chôï ñaàu tö, dieãn

ñaøn doanh nghieäp treû, caùc hoaït ñoäng giao löu khaùc coøn haïn cheá.

Theâm vaøo ñoù, nhaø nöôùc cuõng caàn sôùm ban haønh Luaät ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi

ñeå taïo ñieàu kieän cho caùc doanh nghieäp Vieät Nam ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi, tröôùc maét

laø vaøo caùc nöôùc ASEAN, khai thaùc nhöõng lôïi theá taïi caùc nöôùc trong khu vöïc

Ñoâng Nam AÙ. Hieän nay, Vieät Nam laø nöôùc trong soá raát ít nhöõng nöôùc ASEAN

khoâng coù ñaàu tö vaøo caùc nöôùc laùng gieàng. Trong khi ñoù, caùc nöôùc nhö Thaùi Lan,

Phillippine, Indonesia, keå caû Laøo... laø nhöõng nöôùc thieáu voán cho coâng cuoäc phaùt

trieån, nhöng caùc doanh nghieäp cuûa hoï vaãn tích cöïc ñaàu tö vaøo caùc nöôùc khaùc ñeå

naâng cao hieäu quaû söû duïng voán.

Vieät Nam vaø caùc nöôùc ASEAN coù khaù nhieàu ñieåm gioáng nhau veà vò trí ñòa

lyù, veà ñieàu kieän khí haäu cuøng nhöõng lôïi theá veà nguoàn lao ñoäng doài daøo vaø nguoàn

taøi nguyeân thieân nhieân... vì vaäy, thieát nghó, chuùng ta cuõng caàn hoïc hoûi theâm

nhöõng kinh nghieäm thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuûa moät soá nöôùc ASEAN ñoái

vôùi coâng cuoäc phaùt trieån kinh teá cuûa Vieät Nam.

Nhö ñoái vôùi Singapore, töø laâu, ñaát nöôùc naøy raát coi troïng vieäc lôïi duïng

voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ñeå phaùt trieån kinh teá. Tuyø töøng giai ñoaïn maø chính phuû

xaùc ñònh nhöõng ngaønh kinh teá muõi nhoïn, caàn öu tieân phaùt trieån maø coù nhöõng

chính saùch khuyeán khích ñaàu tö thích hôïp. Chaúng haïn nhö, ôû nhöõng naêm 60 cuûa

theá kæ XX Singapore duøng nhöõng bieän phaùp thueá öu ñaõi ñeå khuyeán khích ñaàu tö

vaøo caùc ngaønh cheá bieán, laép raùp, söû duïng nhieàu lao ñoäng, sang nhöõng naêm 70,

Singapore laïi taäp truïng vaøo caùc ngaønh cheá taïo söû duïng voán vaø kyõ thuaät cao, vaø töø

nhöõng naêm 80 trôû ñi, quoác gia naøy khuyeán khích ñaàu tö vaøo nhöõng ngaønh kyõ

thuaät cao söû duïng coâng ngheä hieän ñaïi...

Cuï theå, chính phuû Singapore ñaõ coù nhöõng saéc luaät khuyeán khích ñaàu tö

khaùc nhau sao cho phuø hôïp vôùi muïc tieâu phaùt trieån kinh teá töøng giai ñoaïn: saéc

leänh veà coâng nghieäp "muõi nhoïn" vaø saéc leänh mieãn thueá cho caùc xí nghieäp ñang

môû roäng, ñaïo luaät giaûm thueá thu nhaäp ñeå phaùt trieån kinh teá, ñaïo luaät khuyeán

khích phaùt trieån kinh teá... Caùc ñaïo luaät naøy ñaõ qui ñònh moät soá ñieàu khoaûn sau:

- Ñeå höôûng qui cheá veà coâng nghieäp "muõi nhoïn", soá voán ñaàu tö toái thieåu

phaûi laø 1 trieäu ñoâ Singapore. Coâng ty thuoäc dieän naøy ñöôïc giaûm thueá trong 5

naêm, lôïi nhuaän coå phaàn ñoùng goùp cho ñeán cuoái thôøi gian höôûng öu ñaõi ñeàu ñöôïc

mieãn thueá thu nhaäp.

- Moãi xí nghieäp môû roäng phaùt trieån saûn xuaát phaûi chi phí theâm 10 trieäu ñoâ

Singapore seõ ñöôïc giaûm bôùt moät phaàn thueá...

- Caùc xí nghieäp coù theå nhaäp khaåu mieãn thueá thieát bò vaø nguyeân vaät lieäu

khoâng coù saün ôû Singapore

- Caùc doanh nghieäp nöôùc ngoaøi khoâng bò haïn cheá veà qui moâ voán ñaàu tö....

Ngoaøi ra theo thôøi gian vaø theo töøng giai ñoaïn phaùt trieån kinh teá, chính

phuû Singapore cuõng ban haønh nhieàu saéc leänh khaùc nhaèm thu huùt ñaàu tö nöôùc

ngoaøi.

Nhö vaäy, töø Singapore, Vieät Nam coù theå hoïc hoûi nhöõng kinh nghieäm ñeå

taêng cöôøng thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi, chaúng haïn nhö veà coâng taùc toå chöùc boä

maùy quaûn lyù nhaø nöôùc goïn nheï, coi troïng vieäc phaùt trieån nguoàn nhaân löïc, laáy tieâu

chuaån voán ñaàu tö coù giaù trò lôùn, tieâu chuaån höùông veà xuaát khaåu vaø kyõ thuaät cao

laø ñieàu kieän höôûng caùc cheá ñoä öu ñaõi.

Ñoái vôùi Malaysia, töø naêm 1968, chính phuû nöôùc naøy ñaõ ban haønh luaät ñaàu

tö nöôùc ngoaøi vaø söûa ñoåi nhöõng ñieàu luaät naøy vaøo naêm 1986 theo höôùng taïo

nhieàu ñieàu kieän thuaän lôïi hôn cho caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi.

Theo ñoù, caùc chuû ñaàu tö nöôùc ngoaøi coù theå boû voán 100% neáu hoï xuaát khaåu

treân 80% saûn phaåm, ñöôïc höôûng öu ñaõi neáu hoï baùn ñöôïc hôn 50% saûn phaåm treân

ñaát Malaysia, nhöõng cô sôû ñaàu tö nöôùc ngoaøi söû duïng khoaûng hôn 350 lao ñoäng

cuõng ñöôïc höôûng nhöõng öu ñaõi naøy...

Ngoaøi ra, chính phuû Malaysia cuõng thöïc hieän nhieàu chính saùch khaùc ñeå

thu huùt ñaàu tö nöôùc ngoaøi. Theo ñoù:

- Ngöôøi nöôùc ngoaøi coù theå mua ñaát ñeå xaây döïng xí nghieäp ôû Malaysia

- Neáu xí nghieäp ñaàu tö vaøo nhöõng ngaønh chính phuû quan taâm khuyeán

khích ñaàu tö seõ ñöôïc giaûm 70% thueá lôïi töùc trong 5 naêm, neáu laø döï aùn coù taàm

chieán löôïc quoác gia thì seõ ñöôïc mieãn 100% thueá naøy

- Thaønh laäp cô quan phaùt trieån coâng nghieäp Malaysia ñeå xuùc tieán ñaàu tö

nöôùc ngoaøi vaøo khu vöïc coâng nghieäp cheá taïo vaø sau ñoù ñoùng vai troø laø Trung

taâm hôïp taùc ñaàu tö, thaønh laäp caùc vaên phoøng ôû nöôùc ngoaøi ñeå thu huùt ñaàu tö nöôùc

ngoaøi.

- Chính phuû coù nhöõng chính saùch öu ñaõi nhö giaûm voán ñaàu tö vaøo phaùt

trieån haï taàng cô sôû, haï thaáp giaù ñieän, cöôùc phí ñieän thoaïi quoác teá...

Nhö vaäy, kinh nghieäm thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi Vieät Nam coù theå ruùt

ra töø thöïc tieãn Malaysia laø vieäc xaây döïng heä thoáng chính trò oån ñònh, phaùt trieån

heä thoáng giaùo duïc, haï taàng cô sôû..., coù chöông trình khuyeán khích ñaàu tö trong vaø

ngoaøi nöôùc, hôn heát, chính phuû giôùi theäiu ñuùng ñoái taùc, ñuùng ngaønh ngheà vaø ñòa

ñieåm thuaän lôïi neân caùc nhaø ñaàu tö khoâng caàn nhieàu thôøi gian, khoâng choïn nhaàm

ñoái taùc, töø ñoù, taïo taâm lyù thoaûi maùi, tin caäy khi ñaàu tö vaøo Malaysia.

Vôùi Thaùi Lan, cuõng tuyø töøng giai ñoaïn phaùt trieån kinh teá ñaát nöôùc maø

chính phuû ñöa ra nhöõng chính saùch thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi khaùc nhau.

Nhaèm taïo cô sôû phaùp lyù cho vieäc thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi, naêm 1972, luaät

kinh doanh cho ngöôøi nöôùc ngoaøi ñöôïc chính phuû ban haønh, sau ñoù laø caùc luaät

kinh doanh söûa ñoåi vaøo naêm 1986, 1989. Theo ñoù:

- Caùc ngaønh kinh teá Thaùi Lan chia 3 nhoùm A, B, C, trong ñoù caùc nhoùm A

bao goàm caùc ngaønh troàng luùa, buoân baùn noâng saûn trong nöôùc, buoân baùn baát ñoäng

saûn, xaây döïng... ngöôøi nöôùc ngoaøi khoâng ñöôïc pheùp ñaàu tö, caùc ngaønh thuoäc

nhoùm B, C ngöôøi nöôùc ngoaøi ñöôïc ñaàu tö töï do.

- Trong lónh vöïc noâng nghieäp hoaëc dòch vuï, ngöôøi Thaùi phaûi goùp toái thieåu

51% voán phaùp ñònh

- Nöôùc ngoaøi coù theå thaønh laäp coâng ty 100% voán nöôc ngoaøi khi voán ñaàu

tö treân 40 trieäu USD, döï aùn coù treân 50% saûn phaåm xuaát khaåu.

- Thöïc hieän chính saùch mieãn giaûm thueá cho caùc nhaø ñaàu tö trong vaø ngoaøi

nöôùc, chuû yeáu nhaèm vaøo vaät tö vaø trang thieát bò nhaäp khaåu...

Nhö vaäy, Vieät Nam coù theå ruùt ra nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm veà thu huùt

voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Thaùi Lan töø vieäc oån ñònh moâi tröôøng kinh teá vaø chính trò,

taøi chính taïo taâm lyù thoaûi maùi, tin caäy vaø ñieàu kieän thuaän lôïi cho caùc nhaø ñaàu tö

nöôùc ngoaøi. Hôn nöõa, vai troø cuûa nhaø nöôùc caøng theå hieän roõ trong vieäc ñöa ra

nhöõng chính saùch hoã trôï ñeå taêng cöôøng thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi vaøo nhöõng

vuøng kinh teá chöa phaùt trieån cuûa ñaát nöôùc.

Ngoaøi ra, Vieät Nam cuõng caàn hoïc hoûi kinh nghieäm thu huùt voán ñaàu tö

nöôùc ngoaøi cuûa caùc nöôùc khaùc trong khoái ASEAN nhö Brunei, Philippines,

Indonesia... Nhìn chung, caùc nöôùc ASEAN khaùc luoân chuû ñoäng tìm kieám caùc giaûi

phaùp thu huùt vaø söû duïng voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi coù hieäu quaû. Caùc nöôùc naøy

thöôøng coâng boá Luaät ñaàu tö cuõng nhö thöïc hieän caùc chính saùch thu huùt voán ñaàu tö

nöôùc ngoaøi vaø boå sung, söûa ñoåi ñieàu luaät sao cho phuø hôïp vôùi hoaøn caûnh hieän taïi.

Vaø khi ñaõ ñöôïc caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi boû voán ñaàu tö, hoï raát coi troïng nguoàn

voán naøy vaø tìm caùch ñeå söû duïng chuùng coù keát quaû toát nhaát. Hôn taát caû, caùc nöôùc

ASEAN khaùc thöôøng taïo cho nhaø ñaàu tö taâm lyù tin caäy, yeân taâm khi boû voán ñaàu

tö ôû nhöõng nöôùc naøy baèng nhöõng ñieàu luaät, cô sô phaùp lyù vöõng chaéc. Chính phuû

cuõng mieãn nhieàu loaïi thueá ñoái vôùi nhöõng ngaønh nhaø nöôùc khuyeán khích ñaàu tö

vaø phuïc vuï xuaát khaåu. Vai troø cuûa nhaø nöôùc cuõng theå hieän roõ ôû vieäc xaây döïng cô

sôû haï taàng, ñaøo taïo nguoàn nhaân löïc ñaùp öùng ñöôïc yeâu caàu cuûa neàn kinh teá hieän

ñaïi ñaët ra.

4.5.3 Heä thoáng luaät phaùp

Nhö treân ñaõ neâu, nhöõng khoù khaên cuûa doanh nghieäp Vieät Nam veà maët luaät

phaùp khi vaøo thò tröôøng Hoa Kì laø raát lôùn. Heä thoáng phaùp luaät cuûa Vieät Nam veà

kinh teá ñaõ coù nhöng coøn chung chung, chöa coù heä thoáng caùc luaät gia tö vaán cho

caùc nhaø kinh doanh xuaát khaåu, nhaát laø ñoái vôùi thò tröôøng Hoa Kì. Maët khaùc, hieåu

bieát cuûa caùc nhaø saûn xuaát kinh doanh cuõng nhö caùc luaät gia Vieät Nam veà heä

thoáng phaùp luaät phöùc taïp cuûa Hoa Kì coøn nhieàu haïn cheá. Vì vaäy, vieäc tìm hieåu roõ

raøng heä thoáng phaùp luaät cuûa ñoái taùc ñeå coù theå thích öùng kòp thôøi seõ traùnh ñöôïc

nhöõng ruûi ro vaø mang laïi hieäu quaû cao cho hoaït ñoäng kinh doanh.

Theâm vaøo ñoù, trong thôøi gian ñaàu thaâm nhaäp vaøo thò tröôøng Hoa Kì, caùc

doanh nghieäp Vieät Nam neân söû duïng dòch vuï moâi giôùi, tö vaán thöông maïi vaø

phaùp luaät cuûa caùc coâng ty coù uy tín. Theo baùo Thanh nieân (12/9/2001) daãn laïi lôøi

OÂng Buøi Kieán Thaønh, coá vaán cao caáp cuûa moät coâng ty Hoa Kì löu yù "khoâng coù

moät vò giaùm ñoác naøo cuûa caùc coâng ty Hoa Kì daùm kí moät hôïp ñoàng maø khoâng coù

luaät sö kieåm tra vaø pheâ duyeät tröôùc. Caùc ñoái taùc Hoa Kì khoâng khoûi ngaïc nhieân

vaø aùi ngaïi khi thaáy ñaïi dieän cuûa ñoái taùc Vieät Nam saün saøng kí hôïp ñoàng do phía

ñoái taùc Hoa Kì soaïn thaûo maø khoâng coù luaät sö cuûa mình kieåm tra pheâ duyeät".

Cho ñeán naêm 2001, moät soá vaên baûn phaùp luaät ñaõ ñöôïc phía Vieät Nam söûa

ñoåi ñeå thöïc thi hieäp ñònh. Ñoù laø:

- Söûa ñoåi Luaät ñaàu tö: thaùng 5/2000

- Ban haønh Luaät doanh nghieäp: thaùng 10/200 vaø Nghò ñònh thöïc thi Luaät

doanh nghieäp

- Ban haønh Quyeát ñònh 53/CP/1999 xaây döïng loä trình thöïc hieän aùp duïng

cheá ñoä moät giaù, phí cho caû hai ñoái töôïng trong vaø ngoaøi nöôùc.

- Nghò ñònh 72/2000/NÑ-CP: ngaøy 1/2/2221 höôùng daãn thi haønh caùc Boä

luaät daân söï veà quan heä daân söï coù yeáu toá nöôùc ngoaøi (lieân quan ñeán nhaõn hieäu

haøng hoaù, kieåu daùng coâng nghieäp)

- Ban haønh Quyeát ñònh 46/2001/QÑ-CP: ngaøy 4/4/2001 veà quaûn lyù cô cheá

nhaäp khaåu 5 naêm 2001 - 2005, trong ñoù xoaù boû moät loaït caùc bieän phaùp phi thueá

quan sôùm hôn loä trình cam keát trong Phuï luïc B cuûa Hieäp ñònh

- Quoác hoäi thoâng qua Luaät haûi quan phuø hôïp vôùi Luaät leä vaø taäp quaùn quoác

teá: 12/7/2001. [61]

Ñeå coù theå giaønh ñöôïc lôïi ích nhieàu nhaát töø Hieäp ñònh thöông maïi, Vieät

Nam neân tieán haønh theâm caùc caûi caùch kinh teá, ñaëc bieät ôû boán khu vöïc: tö nhaânm

doanh nghieäp nhaø nöôùc, ngaân haøng vaø heä thoáng phaùp lyù. Nhöõng caûi caùch naøy voâ

cuøng caàn thieát. Theo ñoù, Vieät Nam neân hoã trôï khu vöïc tö nhaân ñeå môû roäng vaø

taïo theâm vieäc laøm cho löïc löôïng lao ñoäng. Caùc bieän phaùp hoã trôï quan troïng goàm

ñôn giaûn hoaù thuû tuïc, chuaån bò saün nguoàn taøi chính cho doanh nghieäp tö nhaân, vaø

taïo saân chôi bình ñaúng cho moïi khu vöïc kinh teá.

Theâm vaøo ñoù, ñeå ñaït hieäu quaû cao nhaát trong laøm aên vôùi Hoa Kì, caùc

doanh nghieäp Vieät Nam caàn tìm hieåu vaø coù nhöõng hieåu bieát saâu saéc hôn veà thò

tröôøng roäng lôùn naøy. Theo phoûng vaán Ñaïi söù Raymond Burghardt vôùi caâu hoûi veà

söï hieåu bieát cuûa caùc doanh nghieäp Vieät Nam vôùi thò tröøông Hoa Kì, oâng naøy traû

lôøi: "Hoa Kì laø moät thò tröôøng roäng lôùn vaø phöùc taïp neân coù theå gaây choaùng ngôïp

cho caùc nhaø xuaát khaåu Vieät Nam. Hoï caàn phaûi ñöôïc trang bò ñaày ñuû thoâng tin khi

laøm aên vôùi ñoái taùc Hoa Kì. Moät trôû ngaïi laø trong khi chuùng toâi laøm caùc nghieân

cöùu thò tröôøng vaø giao dòch qua Internet thì caùc doanh nghieäp Vieät Nam laïi gaëp

nhieàu baát lôïi trong heä thoáng thoâng tin toaøn caàu naøy do cöôùc phí cao vaø khaû naêng

tieáng Anh haïn cheá (...). Toâi tin raèng tì nh hình seõ ñöôïc caûi thieän ñaùng keå trong

naêm tôùi khi vieäc laøm aên vôùi caùc coâng ty Hoa Kì trôû neân quen thuoäc" [Daãn laïi

31,tr144].

Toùm laïi, Vieät Nam ñaõ kí nhieàu hieäp ñònh tröôùc ñaây, nhöng ñaây laø laàn ñaàu

tieân Vieät Nam thöïc hieän moät cam keát quoác teá, hoaø mình vaøo neàn kinh teá toaøn

caàu vaø töï do hoaù neàn kinh teá thoâng qua moät Hieäp ñònh thöông maïi song phöông

vôùi nöôùc coù neàn kinh teá lôùn nhaát theá giôùi. Hieäp ñònh thöông maïi môû ra cho Vieät

Nam nhieàu cô hoäi phaùt trieån kinh teá.

Vieät Nam khoâng theå ñaùnh maát caùc cô hoäi phaùt trieån kinh teá vaø vieän trôï

cuûa Hoa Kì ñeå caûi thieän ñôøi soáng kinh teá ñaát nöôùc.

Vaø ñeå khuyeán khích caùc nhaø ñaàu tö trong nöôùc ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi, Vieät

Nam cuõng caàn sôùm ban haønh Luaät ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi, taïo cô sôû phaùp lyù vöõng

chaéc cho doanh nghieäp Vieät Nam ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi, tröôùc maét laø vaøo caùc

nöôùc ASEAN, töø ñoù, coù theå xaâm nhaäp vaøo thò tröôøng caùc nöôùc treân theá giôùi.

KEÁT LUAÄN

Nhìn laïi quan heä kinh teá giöõa caùc nöôùc APEC vôùi Vieät Nam qua tröôøng

hôïp khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN, chuùng toâi ruùt ra nhöõng ñieåm ñaùng chuù yù sau:

1. APEC laø moät toå chöùc hôïp taùc kinh teá khu vöïc vôùi soá löôïng thaønh vieân

tham gia khaù ñoâng, ña daïng veà vaên hoaù, toân giaùo, coù söï khaùc bieät lôùn giöõa caùc

neàn kinh teá thaønh vieân veà trình ñoä phaùt trieån kinh teá, chính trò... Töø khi thaønh laäp

cho ñeán nay, APEC ñaõ phaàn naøo ñaùp öùng ñöôïc muïc tieâu thaønh laäp cuûa toå chöùc

naøy, ñoù laø thuùc ñaåy töï do hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö, taïo döïng moâi tröôøng kinh

doanh thuaän lôïi nhaèm thuùc ñaåy söï phaùt trieån kinh teá cuûa caùc thaønh vieân, vaø hôn

heát laø mang laïi cuoäc soáng aám no, haïnh phuùc cho ngöôøi daân trong khu vöïc.

APEC laø thò tröôøng roäng lôùn vaø haáp daãn ñoái vôùi baát kì quoác gia naøo, vôùi

Vieät Nam cuõng vaäy. Caùc neàn kinh teá thaønh vieân APEC chieám khoaûng 70% kim

ngaïch buoân baùn, 75% voán ñaàu tö tröïc tieáp vaø hôn 50% vieän trôï chính thöùc ôû Vieät

Nam. Hieän nay, caùc nöôùc thaønh vieân APEC laø nhöõng ñoái taùc quan troïng cuûa Vieät

Nam treân con ñöôøng phaùt trieån kinh teá ñaát nöôùc.

2. Vôùi vieäc tham gia Hieäp hoäi caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ (ASEAN) naêm

1995 vaø sau ñoù laø nhöõng noã löïc hoaø mình vaøo doøng chaûy chung cuûa neàn kinh teá

theá giôùi baèng vieäc gia nhaäp vaøo Dieãn ñaøn hôïp taùc kinh teá chaâu AÙ - Thaùi Bình

Döông (APEC) 3 naêm sau ñoù, Vieät Nam ñaõ töøng böôùc khaúng ñònh ñöôïc vò trí cuûa

mình treân tröôøng quoác teá. Vaø gaàn ñaây, laø nhöõng thoaû thuaän ña phöông vaø song

phöông giöõa caùc nöôùc thaønh vieân Toå chöùc thöông maïi theá giôùi (WTO) vôùi Vieät

Nam nhaèm thuùc ñaåy tieán trình Vieät Nam gia nhaäp vaøo toå chöùc naøy. Trong töông

lai gaàn, coù theå laø cuoái naêm nay, Vieät Nam seõ trôû thaønh moät trong nhöõng thaønh

vieân cuûa Toå chöùc thöông maïi coù tính chaát toaøn caàu. Ñieàu naøy môû ra cho Vieät

Nam nhieàu cô hoäi môùi nhöng cuõng ñaët nöôùc ta tröôùc nhöõng khoù khaên, neáu khoâng

"tænh taùo" trong "saân chôi" naøy, Vieät Nam hay baát kì quoác gia naøo khaùc cuõng khoù

coù theå vöôït qua.

Vieät Nam gia nhaäp APEC, thöïc chaát moái quan heä giöõa APEC vôùi Vieät

Nam laø quan heä giöõa moät toå chöùc kinh teá coù tính chaát khu vöïc vôùi moät nöôùc

thaønh vieân, maø moái quan heä naøy ñöôïc theå hieän qua caùc moái quan heä ña phöông

vaø song phöông. Vì vaäy, khi nghieân cöùu veà quan heä kinh teá giöõa APEC vaø Vieät

Nam qua tröôøng hôïp khoái Baéc Mó vaø khoái ASEAN, chuùng toâi cuõng nhaán maïnh

ñeán moái quan heä song phöông naøy, vaø qua ñoù, mong muoán nhìn thaáy ñöôïc toång

quaùt moái quan heä kinh teá giöõa caùc nöôùc trong khoái naøy vôùi Vieät Nam.

3. Trong quan heä cuûa khoái ASEAN vôùi Vieät Nam trong APEC lôïi ích daân

toäc ñöôïc ñaët leân haøng ñaàu. Quan heä ASEAN - Vieät Nam trong APEC cuõng tuaân

thuû nhöõng muïc tieâu, nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa toå chöùc naøy. Nhöõng chöông trình

hôïp taùc kinh teá cuûa khoái ASEAN, nhaát laø AFTA, tröôùc heát höôùng ñeán vieäc thaønh

laäp khu vöïc maäu dòch töï do ASEAN thoâng qua Chöông trình thueá quan öu ñaõi

(CEPT). Vaø ñoù cuõng laø phuø hôïp vôùi muïc tieâu thöïc hieän thuaän lôïi hoaù, töï do hoaù

thöông maïi vaø ñaàu tö trong APEC.

3.1 Keå töø khi thaønh laäp cho ñeán nay, ASEAN luoân khaúng ñònh vai troø

quan troïng cuûa mình ñoái vôùi caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ. Quaù trình hoäi nhaäp cuûa Vieät

Nam vaøo ASEAN dieãn ra khaù thuaän lôïi vaø ngaøy caøng chaët cheõ hôn. Söï ñoùng goùp

cuûa Vieät Nam luoân töông xöùng vôùi vò trí cuûa Vieät Nam trong Hieäp hoäi. Vaø khi ñaõ

trôû thaønh thaønh vieân chính thöùc cuûa toå chöùc ASEAN, Vieät Nam khoâng nhöõng

thöïc hieän ñuùng nhöõng cam keát maø coøn coù nhöõng hoaït ñoäng, saùng kieán thuùc ñaåy

hôïp taùc khu vöïc.

3.2 Nhö treân ñaõ neâu, söï khaùc bieät veà heä tö töôûng, cheá ñoä chính trò, cho

ñeán nay chöa caûn trôû ñeán söï hôïp taùc khu vöïc ôû khu vöïc Ñoâng Nam AÙ cuõng nhö

chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông. Caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ coù cuøng söï töông ñoàng veà lôïi

ích, mong muoán cuøng nhau hôïp taùc trong Ñoâng Nam AÙ hoaø bình, oån ñònh vaø phaùt

trieån.

3.3 Trong quan heä thöông maïi vôùi caùc nöôùc ASEAN trong APEC, Vieät

Nam laø nöôùc ñi sau, laïi coù trình ñoä phaùt trieån kinh teá coøn thaáp so vôùi caùc nöôùc

ASEAN khaùc, neân nhìn chung, phaàn thaâm huït trong caùn caân xuaát nhaäp khaåu vaãn

coøn nghieâng veà phía Vieät Nam.

Trong lónh vöïc ñaàu tö, caùc nöôùc ASEAN cuõng coù ñaàu tö vaøo Vieät Nam,

nhieàu nhaát laø Singapore. Tuy nhieân, phaàn lôùn caùc döï aùn ñaàu tö cuûa caùc nöôùc

ASEAN vaøo Vieät Nam söû duïng coâng ngheä thaáp, nguoàn lao ñoäng doài daøo cuûa

Vieät Nam, vaø caùc nhaø ñaàu tö ASEAN coøn chöa maïnh daïn ñaàu tö heát khaû naêng

vaøo Vieät Nam. Veà phía mình, Vieät Nam laø moät trong caùc nöôùc ASEAN khoâng

ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi, vì vaäy, vieäc sôùm ban haønh luaät ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi seõ taïo

cô hoäi cho caùc nhaø ñaàu tö trong nöôùc ñaàu tö ra nöôùc ngoaøi, tröôùc heát laø ôû caùc

nöôùc laùng gieàng, söû duïng coù hieäu quaû nguoàn voán vaøo vieäc phaùt trieån ñaát nöôùc.

3.4 Trong xu theá chung hieän nay, hôïp taùc giöõa caùc nöôùc ASEAN vaø Vieät

Nam trong APEC höùa heïn nhieàu thaønh coâng toát ñeïp. Quan heä hôïp taùc ôû lónh vöïc

kinh teá, nhaát laø thöông maïi vaø ñaàu tö seõ goùp phaàn thuùc ñaåy caùc moái quan heä treân

caùc lónh vöïc khaùc nhö vaên hoaù, giaùo duïc, y teá...

Tuy nhieân, söï hình thaønh cuûa khoái lieân keát kinh teá nhö EU, NAFTA, caùc

khoái lieân keát kinh teá Ñoâng AÙ, Nhaät Baûn, Trung Quoác ñang gaây söùc eùp raát lôùn ñoái

vôùi caùc nöôùc trong khu vöïc. Vaán ñeà naøy ñoøi hoûi caùc nöùôcASEAN phaûi ñaåy nhanh

töï do hoaù kinh teá vaø hoäi nhaäp khu vöïc, tröôùc heát laø phaûi tham gia moät caùch tích

cöïc trong coäng ñoàng kinh teá Thaùi Bình Döông ñeå coù theå duy trì nhöõng lôïi theá saün

coù cuûa mình trong caïnh tranh quoác teá vaø khu vöïc hieän nay.

4. Quan heä kinh teá giöõa khoái Baéc Mó vaø Vieät Nam trong APEC, noåi leân

maáy vaán ñeà sau:

4.1 Hoa Kì vaø Vieät Nam töøng laø keû thuø cuûa nhau trong cuoäc ñaáu tranh

giöõ gìn neàn ñoäc laäp nöôùc nhaø. Nhöng döôùi taùc ñoäng nhöõng nhaân toá khaùch quan vaø

chuû quan, moái quan heä Hoa Kì - Vieät Nam ñaõ daàn ñöôïc caûi thieän, bieåu hieän roõ

nhaát laø vieäc chính quyeàn cuûa Toång thoáng Hoa Kì Bill Clinton ñaõ tuyeân boá bình

thöôøng hoaù quan heä vôùi Vieät Nam (ngaøy 11/7/1995). Sau ñoù, quan heä giöõa hai

nöôùc tieáp tuïc ñöôïc caûi thieän, höôùng tôùi bình thöôøng hoaù quan heä kinh teá giöõa hai

beân. Tuy vaäy, trong quan heä giöõa hai nöôùc vaãn coøn nhieàu baát ñoàng, chaúng haïn

nhö phía Hoa Kì ñoøi hoûi gaén caùc chöông trình phaùt trieån thöông maïi vôùi vieäc thöïc

hieän caùc vaán ñeà "nhaân quyeàn", "quyeàn lao ñoäng", "töï do toân giaùo"... theo quan

nieäm cuûa hoï.

4.2 Hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì - Vieät Nam ñöôïc baét ñaàu

ñaøm phaùn töø naêm 1996 ñeán naêm 1999, qua nhöõng cuoäc ñaøm phaùn ñaày khoù khaên

vaø phöùc taïp. Ngaøy 13/7/2000, hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì - Vieät

Nam ñöôïc kí keát ñaõ môû ra moät chöông môùi trong quan heä giöõa hai nöôùc töøng ñoái

ñaàu nhau haøng chuïc naêm trong quaù khöù.

Thaùng 10/2001, Hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì - Vieät Nam

ñöôïc Quoác hoäi hai nöôùc thoâng qua. Söï kieän naøy keát thuùc tieán trình tieán ñeán bình

thöôøng hoaù quan heä giöõa hai nöôùc, môû ra thôøi kì môùi trong quan heä höõu nghò, hôïp

taùc, bình ñaúng, laâu daøi, toân troïng laãn nhau giöõa hai beân.

Hieäp ñònh thöông maïi song phöông döïa treân caùc nguyeân taéc cuøng coù lôïi,

toân troïng ñoäc laäp chuû quyeàn laãn nhau, theo caùc quy taéc vaø tieâu chuaån cuûa WTO.

Vôùi Hieäp ñònh naøy, Hoa Kì vaø Vieät Nam ñaõ phaàn naøo thöïc hieän caùc muïc tieâu maø

APEC ñaõ ñöa ra laø thöïc hieän töï do hoaù, thuaän lôïi hoaù thöông maïi vaø ñaàu tö, thuùc

ñaåy söï phaùt trieån cuûa caùc nöôùc trong khu vöïc chaâu AÙ -Thaùi Bình Döông. Vôùi

Vieät Nam, Hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì - Vieät Nam coøn coù yù nghóa

quan troïng trong vieäc thuùc ñaåy Vieät Nam nhanh choùng keát thuùc caùc cuoäc ñaùm

phaùn song phöông vôùi caùc nöôùc thaønh vieân WTO ñeå nhanh choùng gia nhaäp toå

chöùc naøy trong thôøi gian gaàn ñaây.

4.3 Töø sau khi Hieäp ñònh thöông maïi song phöông Hoa Kì - Vieät Nam

ñöôïc kí keát vaø coù hieäu löïc, quan heä hôïp taùc kinh teá giöõa hai nöôùc coù nhöõng böôùc

phaùt trieån maïnh meõ. Tuy nhieân, trong quan heä thöông maïi vôùi Hoa Kì, Vieät Nam

luoân bò nhaäp sieâu ôû möùc ñoä khaù lôùn. Trong lónh vöïc ñaàu tö, caùc nhaø ñaàu tö Hoa

Kì chæ taäp trung vaøo caùc ngaønh coâng nghieäp, vaên hoaù, y teá, giaùo duïc... Caùc ngaønh

maø Hoa Kì coù öu theá veà voán vaø coâng ngheä cao nhö xaây döïng, giao thoâng vaän taûi,

böu chính vieãn thoâng... chöa ñöôïc ñaàu tö nhieàu vaøo Vieät Nam. Vieät Nam cuõng

ñöùng tröôùc nguy cô du nhaäp caùc maùy moùc, coâng ngheä khoâng coøn hieän ñaïi cuûa

Hoa Kì, coù nhöõng taùc ñoäng khoâng toát ñeán quaù trình coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi

hoaù ñaát nöôùc.

4.4 Trong thôøi gian tôùi, quan heä hôïp taùc giöõa hai beân môû ra nhieàu trieån

voïng toát ñeïp. Thaùng 7/2006, Hoa Kì vaø Vieät Nam ñaõ keát thuùc thoaû thuaän ñaøm

phaùn song phöông veà vieäc Vieät Nam gia nhaäp toå chöùc Thöông maïi theá giôùi. Quoác

hoäi Hoa Kì cuõng ñang xem xeùt vieäc aùp duïng quy cheá thöông maïi bình thöôøng

vónh vieãn (PNTR) ñoái vôùi Vieät Nam. Ñaây laø moät thaønh coâng coù yù nghóa ñoái vôùi

Vieät Nam trong quan heä vôùi Hoa Kì. Tuy nhieân, cuõng phaûi nhìn nhaän, quan heä

Hoa Kì - Vieät Nam ñöôïc caûi thieän khoâng chæ coù yù nghóa quan troïng ñoái vôùi Vieät

Nam maø coøn coù yù nghóa ñoái vôùi Hoa Kì cuõng nhö nhöõng nöôùc ôû khu vöïc chaâu AÙ -

Thaùi Bình Döông vaø taát caû caùc nöôùc treân theá giôùi.

5. Quan heä hôïp taùc giöõa caùc nöôùc APEC vôùi Vieät Nam trong thôøi gian qua

chính laø quan heä giöõa caùc nöôùc thaønh vieân cuûa toå chöùc naøy vôùi Vieät Nam cuõng

nhö quan heä cuûa chính toå chöùc naøy vôùi Vieät Nam vôùi tö caùch laø moät toå chöùc hôïp

taùc kinh teá ôû khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông. Töông lai cuûa moái quan heä hôïp

taùc naøy khoâng theå taùch rôøi vôùi nhöõng xu höôùng phaùt trieån cuûa theá giôùi ñöông ñaïi,

maø coøn bò leä thuoäc chaët cheõ vaøo chính nhöõng xu höôùng phaùt trieån ñoù.

Thöù nhaát, cuoäc caùch maïng khoa hoïc vaø coâng ngheä hieän ñaïi phaùt trieån

maïnh meõ trong nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ coù taùc ñoäng saâu saéc ñeán ñôøi soáng kinh teá

toaøn caàu. Nhieàu döï baùo cho raèng " trong 10 - 15 naêm tôùi seõ dieãn ra haøng loaït caùc

ñoät phaù trong caùc ngaønh coâng ngheä muõi nhoïn" [8;173-174], nhö coâng ngheä thoâng

tin, coâng ngheä sinh hoïc, coâng nghieäp naêng löôïng... Vaø taùc ñoäng coù tính toång hôïp,

tieâu bieåu nhaát cuûa cuoäc caùch maïng naøy laø söï chuyeån sang neàn kinh teá tri thöùc ôû

nhieàu nöôùc treân theá giôùi. Xu theá tri thöùc hoaù neàn kinh teá seõ môû ra cô hoäi phaùt

trieån cuõng nhö caùc thaùch thöùc cho caùc nöôùc noùi chung vaø caùc nöôùc ñang phaùt

trieån noùi rieâng, trong ñoù coù Vieät Nam.

Thöù hai, quaù trình khu vöïc hoaù, toaøn caàu hoaù ngaøy caøng dieãn ra maïnh meõ

ñaõ ñaët theá giôùi tröôùc nhöõng thaùch thöùc to lôùn, nhöng cuõng môû ra nhieàu cô hoäi cho

caùc nöùôc, nhaát laø caùc nöôùc ñang phaùt trieån.

Thöù ba, toác ñoä taêng tröôûng kinh teá cuûa caùc nöôùc laø nhaân toá quan troïng cuûa

hôïp cuøng caùc nhaân toá treân aûnh höûông ñeán quan heä giöõa caùc nöùôc treân theá giôùi.

Theo döï baùo cuûa nhieàu toå chöùc quoác teá nhö quyõ tieàn teä quoác teá (IMF) phoái hôïp

cuøng caùc toå chöùc khaùc, "trong thaäp kæ tôùi, 2001 - 2010, neàn kinh teá theá giôùi seõ daàn

ñöôïc phuïc hoài vaø ñieàu ñoù seõ taïo ñieàu kieän cho neàn kinh teá theá giôùi phaùt trieån caân

baèng hôn trong giai ñoaïn sau 2010". [8;185]

Thöù tö, tình hình chính trò theá giôùi cuõng aûnh höôûng saâu saéc ñeán caùc nöôùc.

Sau Chieán tranh laïnh, xu theá hôïp taùc ñoái thoaïi, hoaø bình ngaøy caøng chieám öu theá.

Tuy nhieân, trong thôøi gian tôùi, caùc cuoäc xung ñoät saéc toäc, toân giaùo... seõ tieáp tuïc

dieãn ra. Ñaëc bieät, sau söï kieän ngaøy 11/9/2001, vaán ñeà khuûng boá ñöôïc haàu heát caùc

quoác gia treân theá giôùi quan taâm vaø vaãn ñang laø söï kieän noùng boûng tröôùc tình hình

theá giôùi ñang coù nhöõng bieán ñoäng.

Theá giôùi hoaø bình vaø oån ñònh laø cô hoäi vaøng cho oån ñònh vaø hoaø bình ôû

khu vöïc Ñoâng Nam AÙ, cuõng nhö chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông vaø toaøn theá giôùi.

Toaøn caàu hoaù vaø khu vöïc hoaù phaùt trieån nhanh seõ thuùc ñaåy söï hoäi nhaäp cuûa Vieät

Nam vaø ASEAN, APEC vaø töông lai laø WTO.

Vieät Nam coù tieán kòp vôùi caùc nöôùc phaùt trieån treân theá giôùi hay khoâng tröôùc

heát phuï thuoäc vaøo nhöõng ngöôøi laõnh ñaïo cao nhaát cuûa nhaø nöôùc. Neáu nöôùc ta coù

nhöõng chính saùch phuø hôïp vôùi caùc xu höôùng phaùt trieån cuûa theá giôùi thì Vieät Nam

seõ trôû thaønh moät trong caùc quoác gia phaùt trieån ôû chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông - moät

khu vöïc thònh vöôïng cuûa theá giôùi.

TAØI LIEÄU THAM KHAÛO

1. Buøi Theá Cöôøng (chuû bieân) (2002), Phuùc lôïi xaõ hoäi chaâu AÙ - Thaùi Bình

Döông, phuùc lôïi doanh nghieäp, NXB KHXH Haø Noäi.

2. Phaïm Ñoã Chí, Traàn Nam Bình, Vuõ Quang Vieät (chuû bieân) (2002), Nhöõng

vaán ñeà kinh teá Vieät Nam, thöû thaùch cuûa hoäi nhaäp, Thôøi baùo kinh teá Saøi

Goøn, NXb Tp. Hoà Chí Minh, Trung taâm kinh teá chaâu AÙ - Thaùi Bình

Döông.

3. PGS TS Ñoã Loäc Dieäp (2002), Chuû nghóa tö baûn ngaøy nay, nhöõng neùt môùi

töø thöïc tieãn Mó, Taây AÂu, Nhaät Baûn, NXB Khoa hoïc - Xaõ hoäi, Haø Noäi.

4. PGS TS Ñoã Loäc Dieäp, TS Ñaøo Duy Quaùt, PGS TS Leâ Vaên Sang, (2003),

Chuû nghóa tö baûn ñaàu theá kyû XXI, NXB Khoa hoïc Xaõ hoäi, Haø Noäi.

5. Leâ Ñaêng Doanh, Nguyeãn Minh Tuù chuû bieân (1999), Khung chính saùch xaõ

hoäi trong quaù trình chuyeån ñoåi sang kinh teá thò tröôøng (Kinh nghieäm quoác

teá vaø thöïc tieãn cuûa Vieät Nam, NXB Thoáng keâ.

6. Nguyeãn Ngoïc Dung (2002), Söï hình thaønh chuû nghóa khu vöïc cuûa ASEAN,

NXB Ñaïi hoïc quoác gia TP.HCM.

7. Ñoã Ñöùc Ñònh (2000), Quan heä kinh teá Vieät Nam - Hoa Kì, NXB Theá giôùi,

Haø Noäi.

8. Nguyeãn Thanh Ñöùc chuû bieân (2005), Quan heä thöông maïi vaø ñaàu tö Vieät

Nam - Coäng hoaø lieân bang Ñöùc, NXB Khoa hoïc Xaõ hoäi.

9. Ñaëng Hoaøng Giang (1997), Vieät Nam höôùng tôùi naêm 2020 - Moâ hình vaø

nhöõng kòch baûn, NXB Khoa hoïc - Kó thuaät.

10. Trònh Thò Haø (2005), Ñaàu tö cuûa caùc nöôùc ASEAN vaøo Vieät Nam (1995-

2000), Chuyeân ñeà nghieân cöùu caáp Tieán só.

11. Döông Phuù Hieäp (chuû bieân) (1996), Con ñöøông phaùt trieån cuûa moät soá nöôùc

chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, NXB Chính trò quoác gia Haø Noäi.

12. Hoaøng Lan Hoa (2004), ASEM 5 - Cô hoäi vaø thaùch thöùc trong tieán trình hoäi

nhaäp AÙ - Aâu, NXB Lyù luaän chính trò.

13. Leâ Phuïng Hoaøng- Traàn Phi Phöôïng (1998), Lòch söû Ñoâng Nam AÙ caän hieän

ñaïi (Taøi lieäu löu haønh noäi boä), Tröôøng Ñaïi hoïc sö phaïm Tp.HCM.

14. Nguyeãn Vuõ Hoaøng (2003), Caùc lieân keát kinh teá thöông maïi quoác teá, NXB

Thanh nieân.

15. PGS Nguyeãn Vaên Hoàng chuû bieân (2003), Trung Quoác caûi caùch môû cöûa -

Nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm, NXB Theá giôùi.

16. Traàn Quoác Huøng (2004), Trung Quoác vaø ASEAN trong hoäi nhaäp, Thöû thaùch

môùi, cô hoäi môùi, NXB Treû Tp. Hoà Chí Minh, Thôøi baùo kinh teá Saøi Goøn,

Trung taâm kinh teá chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông.

17. Nguyeãn Vaên Lòch (1996), ASEAN - Quaù trình phaùt trieån vaø hoaït ñoäng, Tuû

saùch Ñaïi hoïc Toång hôïp.

18. Löu Vaên Lôïi (1998), Naêm möôi naêm ngoaïi giao Vieät Nam (1945 -1995) taäp

2, NXB Coâng an nhaân daân, Haø Noäi.

19. Nguyeãn Quoác Loäc chuû bieân (1997), Ñoâng Nam AÙ ngaøy nay, NXB Muõi Caø

Mau.

20. Nguyeãn Thò Luyeán (1997), Kinh nghieäm phaùt trieån kinh teá thò tröôøng ôû caùc

nöôùc ASEAN vaø khaû naêng vaän duïng vaøo Vieät Nam, NXB CTQG.

21. Mahathir Mohamadn (2004), Döông Thuûy, Huyønh Hoa, Xuaân Nguyeãn

(dòch), Toaøn caàu hoaù vaø nhöõng hieän thöïc môùi, NXB Treû Tp. Hoà Chí Minh,

Thôøi baùo kinh teá Saøi Goøn, Trung taâm kinh teá chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông.

22. Traàn Thò Mai (2005), “Hoäi nhaäp kinh teá Vieät Nam - ASEAN trong 10 naêm

qua”, Kyû yeáu hoäi thaûo khoa hoïc: Coäng ñoàng ASEAN: töø yù töôûng ñeán hieän

thöïc, NXB Thoáng keâ.

23. Nguyeãn Thu My (2005), “Coäng ñoàng an ninh ASEAN töø yù töôûng ñeán hieän

thöïc”, Kyû yeáu hoäi thaûo khoa hoïc: Coäng ñoàng ASEAN: töø yù töôûng ñeán hieän

thöïc, NXB Thoáng keâ.

24. Luïc Kieán Nhaân (1999), APEC vôùi Trung Quoác vaø caùc thaønh vieân chuû yeáu

khaùc, NXb Chính trò quoác gia Haø Noäi.

25. Nguyeãn Baù Ngoïc (2005), WTO, Thuaän lôïi vaø thaùch thöïc cho caùc doanh

nghieäp Vieät Nam, NXB Lao ñoäng - Xaõ hoäi.

26. Vuõ Döông Ninh (chuû bieân) (2004), Vieät Nam - ASEAN, quan heä ña phöông

vaø song phöông, NXB Chính trò quoác gia.

27. Nguyeãn Xuaân Oaùnh (2001), Ñoåi môùi vaøi neùt lôùn cuûa moät chính saùch kinh

teá Vieät Nam, NXB Tp. Hoà Chí Minh.

28. Nguyeãn Hoàng Quang (2005), “Böôùc tieán môùi trong quan heä Vieät Nam -

Thaùi Lan töø sau khi Vieät Nam gia nhaäp ASEAN”, Kyû yeáu hoäi thaûo khoa

hoïc: Coäng ñoàng ASEAN: töø yù töôûng ñeán hieän thöïc, NXB Thoáng keâ.

29. Nguyeãn Traàn Queá (chuû bieân) (2004), Chuyeån dòch cô caáu kinh teá Vieät Nam

trong nhöõng naêm ñaàu theá kæ XXI, NXB Khoa hoïc Xaõ hoäi, Haø Noäi.

30. Nguyeãn Thieát Sôn (chuû bieân) (2003), Mó ñieàu chænh chính saùch kinh teá,

NXB Khoa hoïc Xaõ hoäi, Haø Noäi.

31. Nguyeãn Thieát Sôn (2004), Vieät Nam - Hoa Kì, quan heä thöông maïi vaø ñaàu

tö, NXB Khoa hoïc Xaõ hoäi, Haø Noäi.

32. Phaïm Ñan Thaønh, “Höôùng ñi naøo cho APEC?”, Ngöôøi lao ñoäng,

28/11/2004

33. Phaïm Ñöùc Thaønh (chuû bieân) (1996), Vieät Nam - ASEAN, NXB KHXH, Haø

Noäi.

34. Nguyeãn Xuaân Thaéng (chuû bieân) (2004), Söï ñieàu chænh chieán löôïc hôïp taùc

khu vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông trong boái caûnh quoác teá môi, NXB Khoa

hoïc Xaõ hoäi, Haø Noäi.

35. Nguyeãn Xuaân Thaéng (1996), Vieät Nam vaø caùc nöôùc chaâu AÙ - Thaùi Bình

Döông, caùc quan heä kinh teá hieän nay vaø trieån voïng, Vieän Kinh teá theá giôùi,

Trung taâm kinh teá chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, NXB Khoa hoïc xaõ hoäi.

36. Voõ Thanh Thu (chuû bieân) (1998), Quan heä thöông maïi - ñaàu tö giöõa Vieät

Nam vaø caùc nöôùc thaønh vieân ASEAN, NXB Taøi chính.

37. Leâ Khöông Thuøy (2003), Chính saùch cuûa Hoa Kì ñoái vôùi ASEAN trong vaø

sau chieán tranh laïnh, NXB Khoa hoïc Xaõ hoäi, Haø Noäi.

38. Leâ Vaên Toaøn, Traàn Hoaøng Kim (1992), Kinh teá ASEAN vaø khaû naêng hoaø

nhaäp cuûa Vieät Nam, NXB Thoáng keâ.

39. Traàn Vaên Tuøng (chuû bieân) (2003), Chaát löôïng taêng tröôûng nhìn töø Ñoâng AÙ,

NXB Theá giôùi.

40. GS. TS Nguyeãn Thanh Tuyeàn, PGS. TS Ñaøo Duy Huaân, TS Löông Minh

Cöø (2003), Höôùng ñeán neàn kinh teá tri thöùc ôû Vieät Nam, NXB Thoáng keâ.

41. Hoaøng Vaên Vieät (2005), “Ñaàu tö tröïc tieáp nöôùc ngoaøi cuûa caùc nöôùc

ASEAN vaøo Vieät Nam”, Kyû yeáu Hoäi thaûo khoa hoïc: Coäng ñoàng ASEAN: töø

yù töôûng ñeán hieän thöïc, NXB Thoáng keâ.

42. Boä Ngoaïi giao, Hoïc vieän quan heä quoác teá (2001), Quan heä kinh teá cuûa Mó

vaø Nhaät Baûn vôùi Vieät Nam töø 1995 ñeán nay, (Saùch tham khaûo), NXB Chính

trò quoác gia Haø Noäi.

43. Boä moân Lòch söû theá giôùi-Khoa Lòch söû tröôøng ÑH Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø

Nhaân vaên TP.HCM (2001), Quan heä Vieät Nam-ASEAN vaø nhöõng baøi hoïc

kinh nghieäm, Ñeà taøi nghieân cöùu khoa hoïc caáp Boä, Leâ Vaên Quang chuû

nhieäm ñeà taøi.

44. Cô quan hôïp taùc quoác teá Nhaät Baûn, Ñaïi hoïc kinh teá Quoác daân (2004)

Chính saùch coâng nghieäp vaø thöông maïi cuûa Vieät Nam trong boái caûnh hoäi

nhaäp, NXB Thanh Hoaù.

45. Hieäp ñònh giöõa Coäng hoaø xaõ hoäi chuû nghóa Vieät Nam vaø Hôïp chuûng quoác

Hoa Kì veà quan heä thöông maïi (2001), NXB Thoáng keâ.

46. Hoïc vieän quan heä quoác teá (2003), Quan heä cuûa Mó vôùi caùc nöôùc lôùn ôû khu

vöïc chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông, NXB Chính trò Quoác gia, Haø Noäi.

47. Nhieàu taùc giaû (2005), Kyû yeáu hoäi thaûo khoa hoïc: Coäng ñoàng ASEAN: töø yù

töôûng ñeán hieän thöïc, NXB Thoáng keâ.

48. Nhieàu taùc giaû (1998), Chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông tìm kieám moät hình thöùc

hôïp taùc môùi cho theá kæ XXI, Trung taâm KHXH&NV quoác gia, Vieän thoâng

tin KHXH Haø Noäi.

49. Phoøng thöông maïi vaø coâng nghieäp ASEAN, Ban ASEAN (1997), Vieät Nam

hoäi nhaäp ASEAN, hôïp taùc vaø phaùt trieån, NXB Haø Noäi.

50. Trung taâm Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên quoác gia (1997), ASEAN, hoâm

nay vaø ngaøy mai (2 taäp), Kyû yeáu hoäi thaûo quoác teá 17-18/9/1997.

51. Vaên kieän Ñaïi hoäi ñaïi bieåu toaøn quoác laàn thöù VII (1996), NXB Chính trò

Quoác gia, Haø Noäi.

52. Vaên Kieän Ñaïi hoäi ñaïi bieåu toaøn quoác laàn thöù IX (2001), NXB Chính trò

Quoác gia, Haø Noäi.

53. Vieän nghieân cöùu Ñoâng Nam AÙ -Singapore (1997), APEC - Nhöõng thaùch

thöùc vaø cô hoäi, NXB Chính trò quoác gia Haø Noäi

54. Vieän Khoa hoïc xaõ hoäi Vieät Nam, Vieän chaâu AÙ - Thaùi Bình Döông (1992),

Quan heä Vieät Nam - ASEAN, Haø Noäi.

55. Vuï Hôïp taùc Kinh teá ña phöông (Boä Ngoaïi giao), Vuï chính saùch thöông

maïi ña bieân (Boä Thöông maïi) (2003), Dieãn ñaøn hôïp taùc Kinh teá Chaâu AÙ -

Thaùi Bình Döông, NXB Chính trò Quoác gia, Haø Noäi.

56. 198 quoác gia vaø laõnh thoå treân theá giôùi, NXB theá giôùi (2002).

57. Baùo Coâng an nhaân daân, ngaøy 30/6/2003.

58. Baùo Dieãn ñaøn doanh nghieäp, ngaøy 4/7/2003

59. Baùo Dieãn ñaøn doanh nghieäp, ngaøy 10/6/2005

60. Baùo Haø Noäi môùi, ngaøy 27/9/2003

61. Baùo Nhaân daân, ngaøy 13/11/ 2001

62. Baùo Nhaân daân, ngaøy 18/10/2002

63. Baùo Nhaân daân, caùc soá thaùng 11/2004

64. Baùo Phuï nöõ Vieät Nam, ngaøy 8/7/2005

65. Baùo Thanh nieân, ngaøy 12/9/2001

66. Baùo Thanh nieân, ngaøy 24/3/2006

67. Baùo Tuoåi treû, ngaøy 1/7/2005

68. Baùo Tuoåi treû, caùc soá thaùng 7, thaùng 8/2006

69. Baùo Kinh teá vaø ñaàu tö, ngaøy 23/5/2005

70. Taïp chí Kinh teá chaâu AÙ – Thaùi Bình Döông, ngaøy 14-20/10/2005

71. Taïp chí Nghieân cöùu Chaâu AÂu, soá 5 (53)/2003

72. Thoâng taán xaõ Vieät Nam, Thoâng tin tö lieäu, soá 49 (171), ngaøy 8/12/2001

73. Thoâng taán xaõ Vieät Nam, Thoâng tin tö lieäu, soá 50 (172), ngaøy 15/12/2002

74. Thoâng taán xaõ Vieät Nam, Taøi lieäu tham khaûo ñaëc bieät , soá 3 naêm 2002.

75. Thoâng taán xaõ Vieät Nam, Thoâng tin tö lieäu, soá 85 (259), ngaøy 23/10/2002

76. Thoâng taán xaõ Vieät Nam, Thoâng tin tö lieäu, soá 349, ngaøy 3/9/2003

77. Website: http://www.apecsec.org.sg

78. Website: http://www.apec2006.vn.

79. Website : http:// www.abaconline.org

80. Website: http://www.mofahcm.gov.vn

81. Website: http://www.vietnam.gov.vn

PHUÏ LUÏC