ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN.
--------------------***------------------
HỒ THU GIANG
ĐẶC TRƯNG THẨM MỸ CƠ BẢN
CỦA TIỂU THUYẾT HIỆN THỰC CHỦ NGHĨA
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NGỮ VĂN
Chuyên ngành Văn học Việt Nam
Mã số : 5.04.33.
Người hướng dẫn khoa học: GS.VS PHAN CỰ ĐỆ.
Hà Nội -2004.
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài. Trang
2. Lịch sử vấn đề. 4
3. Phạm vi và các phương pháp nghiên cứu. 8
4. Các cấu trúc luận văn. 9
PHẦN NỘI DUNG
Chương I: Chủ nghĩa hiện thực và tiểu thuyết 10
1.1. Quan niệm về chủ nghĩa hiện thực 10
1.2.Sự hình thành chủ nghĩa hiện thực ở Việt Nam 19
1.3.Một số hiện tượng tiêu biểu trong tiểu thuyết hiện thực chủ nghĩa Việt
Nam buổi đầu hình thành và phát triển (Từ cuối thế kỷ XVIII đến hết thế
kỷ XIX) 23
1.3.1Chủ nghĩa hiện thực trong tiểu thuyết Đoạn trường tân thanh
của Nguyễn Du. 23
1.3.2.Chủ nghĩa hiện thực trong tiểu thuyết Hoàng Lê nhất thống
chí của Ngô Gia văn phái . 29
1.4.Chủ nghĩa hiện thực và sự ra đời của tiểu thuyết. 31
Chương II: Đặc trưng thẩm mỹ cơ bản của tiểu thuyết hiện thực chủ nghĩa
41
2.1. Tiểu thuyết là gì ? 41
2.2. Đặc trưng thẩm mỹ cơ bản của tiểu thuyết hiện thực chủ nghĩa. 44
Tiểu thuyết là thể loại văn học gần gũi nhất với đời sống, có thể bao
quát hiện thực trên quy mô rộng lớn và toàn vẹn.
2.2.1.Cuộcsống trong tiểu thuyết bao giờ cũng là cuộc sống toàn
diện,phong phú và nhiều mặt. 46
2.2.2. Tiểu thuyết gắn bó chặt chẽ với cuộc sống của quần chúng nên
nó là một trong những thể loại dân chủ nhất của văn học. 55
2.2.3. Trong tiểu thuyết, các tính cách nhân vật có sự phát triển tự thân như
trong đời thật. 59
Chương III: Ảnh hưởng quyết định của đặc trưng thẩm mỹ cơ bản đối
với các đặc trưng thẩm mỹ khác trong tiểu thuyết hiện thực chủ
nghĩa.
3.1.Tiểuthuyết là thể loại có bản chất tổng hợp, nhiều phong cách và thanh
điệu. 65
3.1.1. Ảnh hưởng của âm nhạc. 70
3.1.2. Ảnh hưởng của điện ảnh. 71
3.2. Tính văn xuôi của tiểu thuyết. 74
3.1.1.Tính văn xuôi của tiểu thuyết được thể hiện ở cuộc sống bình thường
hàng ngày trong sự pha trộn, đan chéo và chuyển hoá lẫn nhau của các sắc
thái thẩm mỹ. 75
3.2.2.Tính văn xuôi của tiểu thuyết được thể hiện trong ngôn ngữ
gầnnhư trung tính của tiểu thuyết. 79
3.3.Tiểu thuyết là thể loại có dung lượng lớn. Sự khác nhau giữa tiểu
thuyếtvà truyện ngắn, tiểu thuyết và kịch. 83
10
PHẦN NỘI DUNG
CHƢƠNG I: CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC VÀ TIỂU THUYẾT
1.1.Quan niệm về chủ nghĩa hiện thực.
Nghệ thuật, trong hành trình tồn tại của mình luôn làm tròn thiên
chức cao cả là phản ánh một cách chân thực sự vận động của lịch sử, sự
phát triển của xã hội và những diễn biến phức tạp trong thế giới nội tâm
con người. Đặc tính quý giá này của nghệ thuật cho phép ta tìm thấy ở nó
một cuốn biên niên vĩ đại, một thứ ký ức đặc biệt của nhân loại, đó là lịch
sử được tái hiện bằng ngôn từ (43/82). Với những khả năng đặc biệt nghệ
thuật đã ghi lại những biến cố trong đời sống vật chất và tinh thần của các
nền văn minh cổ xưa đầy đủ hơn, nguyên vẹn hơn những văn bản lịch sử đã
cũ nát hay những di chỉ văn hoá vật chất còn lại cho đến ngày nay của nhân
loại.
Bộ sử thi vĩ đại Illiade, Odyssée của Homère đã cho ta hiểu về cuộc
sống chiến đấu đầy mưu trí và dũng cảm của người Hy Lạp xưa cách đây
mấy mươi thế kỷ. Sự sụp đổ của lý tưởng nhân văn thời kỳ Phục Hưng
trong sự nảy sinh chế độ tư bản đã in đậm trong Don Quichotte của
Cervantès hay những vở bi kịch của Shakespeare .Cuộc sống đầy biến động
và đau thương dưới chế độ phong kiến đang trên đà đi xuống của thế kỷ
XVIII đã được Nguyễn Du phản ánh sâu sắc trong Truyện Kiều …
Tuy vậy, bộ mặt của thế giới hiện ra trong tác phẩm nghệ thuật
không phải là một thứ rập khuôn những gì có sẵn, một sự sao chép máy
móc thực tế cuộc sống. Mô tả cuộc sống con người và đời sống xã hội một
cách chân thực là yêu cầu chung cho tất cả các nền văn học nghệ thuật chân
chính từ xa xưa. Song điều đó không có nghĩa là nghệ thuật trong mọi thời
đại bao giờ cũng là nghệ thuật của chủ nghĩa hiện thực.
11
Chủ nghĩa hiện thực với tư cách là phương pháp sáng tác, một trào
lưu nghệ thuật là một hiện tượng phát sinh ở một giai đoạn nhất định trong
một hành trình phát triển nhận thức của nhân loại. khuynh hướng vận động
ngày càng cao của xã hội giúp con người nhận ra rằng: hành động và tình
cảm của mình không phải là hệ quả của những say mê hoặc những ý đồ
thần linh mà chúng bị quyết định bởi những nguyên nhân thực tại của cuộc
sống. Là một phương pháp sáng tác, chủ nghĩa hiện thực có khả năng miêu
tả chân thực cuộc sống chân thực cuộc sống con người và hoàn cảnh xã hội,
nơi họ sống và hoạt động theo một quy luật nhất định Chủ nghĩa hiện thực
bao hàm một thái độ tích cực của con người đối với cuộc sống, một ý muốn
tìm hiểu, nhận thức thế giới y như nó tồn tại, và một ý thức can thiệp vào
đời sống xã hội (8/14). Quan niệm về chủ nghĩa xã hội hiện thực như vậy
yêu cầu con người phải đạt tới một trình độ nhận thức nhất định. Điều đó
có nghĩa là con người phải có một vốn kinh nghiệm về đời sống tự nhiên,
tâm lý xã hội của bản thân mình cùng với những mối quan hệ phức tạp giữa
bản thân con người với xã hội thì chủ nghĩa hiện thực mới hình thành trong
nghệ thuật .
Nghệ thuật Trung Cổ cũng đã mang những yếu tố thực của cuộc
sống nhưng chủ nghĩa hiện thực chưa xuất hiện bởi con người còn bị thống
trị bởi chế chế độ phong kiến Trung Cổ hà khắc và nhà thờ Thiên Chúa
Giáo. Cái đẹp chân chính trong sự an bài của Chúa, đó là cái đẹp tinh thần,
cái đẹp hướng tới lòng tôn kính những đấng siêu nhiên .
Thế kỷ XVI, cùng với sự xuất hiện mầm mống chủ nghĩa tư bản, ý
thức hệ phong kiến gần suy sụp về căn bản, ý niệm về cái Tôi cá nhân bắt
đầu hình thành. Nghệ thuật phá vỡ quy phạm của nhà thờ, vượt ra ngoài
vòng kiêm toả của tôn giáo để miêu tả cuộc sống trần thế. Nguyên tắc tái
hiện hiện thực bằng nghệ thuật là tiền đề khách quan cho sự phát sinh chủ
nghĩa hiện thực với tư cách là một trào lưu một khuynh hướng, một phương