324
NÂNGCAOHIỆUQUẢĐỐISÁNHCƠNGTRÌNH
ĐÀOTẠOTRONGBỐICẢNHKỶNGUYÊNS
ĐinhThịHồngTrang
Email:trangdth@hou.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1049
Tómtắt:Kỷnguyênsốđangvàtiếptụcđặtrakhôngíttháchthứcchocáccơsởđào
tạo.Thựchiệntốtđốisánhchươngtrìnhđàotạolàmsởchocáchoạtđộngcảitiếnchất
ợnggiáodụcvàđàotạocóvaitròvôcùngcấpthiếttrongbốicảnhnày.Trongphạmvibài
viếtnày,tácgiảtậptrungphântíchvàlàmrõcơsởpháplý,lýluậnvàthựctiễncủahoạt
độngđốisánhchươngtrìnhđàotạotronggiáodụcđạihọc,quađóđềxuấtcácgiảipháp
nângcaohiệuquảđốisánhchươngtrìnhđàotạongànhluậttrongbốicảnhkỷnguyênsố.
Trêncơsởtiếpcậnlýthuyếtquảnlýchấtlượngtổngthể(TQM)vàchutrìnhcảitiếnliêntục
PDCA,nghiêncứusửdụngphươngphápphântíchvănbảnphápluật,tổnghợplýthuyết
vàsosánhđịnhtínhđểlàmrõnộihàm,yêucầuvàcáchthứctriểnkhaihoạtđộngđốisánh
theoquyđịnhhiệnhành.Dữliệunghiêncứubaogồmcácquyđịnhphápluậtvềkiểmđịnh
chấtlượngchươngtrìnhđàotạo,trọngtâmlàThôngtưsố04/2025/TT-BGDĐT,cùngvớicác
khunglýthuyếtvàchuẩnmựcquốctếvềđảmbảochấtlượngvànănglựcsốtrongđàotạo
luật.Kếtquảnghiêncứuchothấyhoạtđộngđốisánhđãđưctíchhợpxuyênsuốttrongcác
tiêuchuẩnkiểmđịnhchấtlượng,songviệctriểnkhaitrênthựctếcònđốimặtvớinhiềuthách
thứcdohạnchếvềkhungnănglựcsố,nguồnlựcvàphươngphápđốisánhdựatrêndữliệu.
Trênsởđó,bàiviếtđềxuấtcáckhuyếnnghịvàxâydựngkhungđốisánhchươngtrình
đàotạongànhluậttheomôhìnhbốntrụcột,gópphầnnângcaotínhhệthống,khảnăngđo
ờngvàhiệuquảcảitiếnchấtlưngchươngtrìnhđàotạotrongbốicảnhchuyểnđổisố.
Từkhóa:chươngtrìnhđàotạo,đốisánh,kỷnguyênsố,quảntrịchấtlượng,ngànhluật
1TrườngĐạihọcMởHàNội
I. Đặtvấnđ
Hoạt động đốisánh (benchmarking)
chương trình đào tạo là một quy trình
mangtínhhệthốngvàbắtbuộc,nhằmđo
lường,đốichiếu,vàsosánhcácquytrình
cùngkếtquảhoạtđộngthựctếcủacơsở
giáo dục đại học với các đối tác và các
chuẩn mực chất lượng đã được xác lập.
Mụctiêucốtlõicủađốisánhlàđánhgiá
thựctrạngchấtlượngmộtcáchđịnhkỳ,
liêntục - là nềntảng cho hệ thốngđảm
bảochấtlượngbêntrong(IQA),cungcấp
325
sởdữliệuđểcảitiếnkhôngngừngchất
lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và
phụcvụcộngđồng.
Trongkỷnguyênsố,đốinhđược
xem là công cụ quản trị chiến ợc dựa
trêndữliệu.Côngnghệsốgiúptựđộng
hóa việc thu thập các chỉ số hiệu suất
chính(KPIs)vàphântíchkháchquankhối
lượngdữliệulớn,đảmbảotínhminhbạch
kịp thời trong việc đối chiếu Chuẩn
đầura(CĐR)củachươngtrìnhvớiKhung
trìnhđộ quốcgia Việt Nam (VQF).Các
quyđịnhpháp lý hiện hành, nhưThông
tư số 04/2025/TT-BGDĐT, đã hợp nhất
hoạtđộngnàyvàokhuônkhổkiểmđịnh
chấtlượng.Việcđạtđượccácchuẩnmực
thôngquađốisánhvàkiểmđịnhlàcơsở
quan trọngđểxác địnhquyền tựchủvà
trách nhiệmgiảitrìnhcủa cơsởđàotạo
trướcxãhội.
II.Cơsởlýthuyết
2.1. Khái niệm đối sánh chương
trìnhđàotạo
Khoản12Điều2Thôngtư04/2025/
TT-BGDĐT về kiểm định chất ợng
chương trình đào tạo các trình độ của
giáo dục đạihọc đưa rakhái niệm “Đối
nh là hoạt động đối chiếu và so sánh
các yếutố/hoạtđộngcủa mộtcơsở đào
tạo/mộtcơngtrìnhđàotạovớicáccơ
sở đào tạo/chương trình đào tạo khác
đượclựachọnnhằmcảitiếnchấtlượng.”
Trong khoa học giáo dục, đối sánh chất
lượng (benchmarking) được xác định là
mộtchứcngcốtlõicủahệthốngđảm
bảo chất ợng nội bộ (Internal Quality
Assurance-IQA)tronggiáodụcđạihọc,
nhằmsosánhcóhệthốngcácchỉsốvận
nh,quytrìnhvàđầuragiữacácchương
trìnhđàotạocáccơsởthamchiếutrong
ngoài nước (Camp, 1989; Jackson &
Lund,2000;Sallis,2014;ENQA,2015).
Mụctiêuchínhcủađốisánhlàcung
cấp đánh giá thực tiễn, định kỳ về hiện
trạng chất lượng, qua đó tạo lập nguồn
dữliệuđángtincậychocôngtáccảitiến
chấtlượngliêntục.Vềphươngdiệnpháp
lý,đốisánhlàmộtminhchứngkhôngthể
thiếutronghồsơtựđánhgiávàkiểmđịnh
chấtlượngtheocáctiêuchuẩnhiệnhành.
Hoạt động này đặcbiệt nhấn mạnhviệc
đốichiếukhốilượnghọctậpcủachương
trìnhđàotạo(CTĐT)vớicáctiêuchícủa
KhungtrìnhđộquốcgiaViệtNam(VQF).
VQF,đượcbanhànhtheoQuyếtđịnhsố
436/QĐ-TTg, định hình các chuẩn mực
tối thiểu về tri thức, ng lực và phẩm
chấtmàchuẩnđầura(CĐR)cầnđápứng,
quađóhỗtrợviệcnhậndiệnvàthuhẹp
khoảngcáchchấtlượng(QualityGap)so
vớichuẩnmựcthịtrườngvàkhuvực(Bộ
GD&ĐT,2025).
Hệthốngphápquyhiệnhànhphân
loạiđốisánhdựatrênphạmvihoạtđộng
chu kỳ thực hiện, nhằm đảm bảo sự
tươngthíchvớichutrìnhcảitiếnliêntục
(PDCA)củaquảntrịchấtlượng:
Đối sánh với tiêu chuẩn: So nh
chươngtrìnhđàotovớicácbộtiêuchun
đánhgiáchấtngcủaBộGodụcvàĐào
tạohoặccáctổchứckiểmđịnhquốctế.
Đối sánh nội bộ: Thực hiện trong
phạmvinộibộcơsởgiáodục,tậptrung
oviệcsosánhhiệuquảhoạtđộnggiữa
cácđơnvịchứcnănghoặccácCTĐTkhác
nhau.Hoạtđộngnàyđảmbảonhàtrường
cóthểchủđộngkịpthờipháthiệnvàkhắc
phụccácđiểmhạnchếcốtlõi.
Đối sánh ngoại bộ: Là quá trình
tham chiếu với c đối c bên ngoài
nhằmhọctậpcáckinhnghiệm,nắmbắt
xu hướng trong đào tạo ngành phát
hiện ra những thiếu hụt trong ng tác
đào tạo của cơ sở giáo dục. Hoạt động
326
nàyđượccụthểhóaởhaicấpđộ:(i)Cấp
cơsởgiáodục;(ii)Cấpchươngtrìnhđào
tạo.Việcnàyđặcbiệtquantrọngđểcơsở
giáodục,CTĐTtiệmcậnđạtđượccác
chuẩnmựcquốctế,vídụntiêuchuẩn
củaMạnglướiĐảmbảoChấtợngĐại
họcASEAN(AUN-QA).
Quađó,cáchìnhthứcđốisánhđược
thiết lập nhằm xây dựng cơ chế tự chủ,
ng ờng kiểm soát chất lượng có hệ
thống,đồngthờiđảmbảosựđápứngliên
tục c yêucầu quảnlý nhànướcvàkỳ
vọngcủathịtrườnglaođộng.
2.2. Khung lý thuyết về quản lý
chấtlượngtổngthểvàchutrìnhPDCA
trongcảitiếnchươngtrìnhđàotạo
Lýthuyếtvềquảnlýchấtlượngtổng
thểđượcbiếtđếntừnhữngnămđầucủa
thậpniên1920củathếkỷ20vàdầnđược
pháttriểnvàhoànthiệnbởicácnhàchất
lượng học như Edward Deming, Joseph
Juran, Philip B Crosby, Tom Peters
Kaoru Ishikawa, Edward Sallis (Nguyễn
DuyMinh,&NguyễnQuỳnhAnh,2018).
Trongbốicảnhgiáodụcđạihọc,triếtlý
giáodụcvềquảnlýchấtợngtoàndiện
(TQM)cungcấpkhuônkhổđểđiềuchỉnh
hiệuquảcácquytrìnhhọcthuật,quảntrị
đảm bảo chất lượng. Việc triển khai
TQMđòihỏisựcamkếtcủalãnhđạoở
mọicấpđộvàviệcsửdụngcáccôngcụ
quảnlýchấtlượngmộtcáchhệthống.
Đểhiệnthựchóanguyêntắccảitiến
liêntụccủaTQM,chutrìnhLậpkếhoạch
(Plan)-Thựchiện(Do)-Kiểmtra(Check)
-Hànhđộng/Điềuchỉnh(Act)viếttắt
PDCA,haycòngọilàchutrìnhDeming/
Shewhart,đượcápdụngnhưmộtcơchế
vậnhànhlặpđilặplạivàhiệuquả.Chu
trìnhykhuyếnkhíchcácchươngtrình
đàotạothửnghiệmcácgiảiphápcảitiến
trênquymônhỏtrướckhitiêuchuẩnhóa.
Cụ thể, PDCA được triển khai qua bốn
giaiđoạnchính:
-Lậpkếhoạch(Plan):Xácđịnhrõ
vấnđềchấtlượng,phântíchnguyênnhân
cốtlõivàxâydựngkếhoạchthửnghiệm
cảitiến.
- Thực hiện (Do): Triển khai kế
hoạchđãđịnhmộtcáchcókiểmsoát.
- Kiểm tra (Check): Đánh giá lại
quátrìnhápdụngvàđolườngkếtquảđạt
đượcsovớimụctiêubanđầu.Giaiđoạn
ylàđiểmgiaothoaquantrọngvớihoạt
động đối sánh (benchmarking), sử dụng
dữliệuđốichiếuđểxácđịnhkhoảngcách
chấtlượng.
-Hànhđộng/Điềuchỉnh(Act):Nếu
giảiphápthửnghiệmtnhcông,tiếnhành
tiêu chuẩn a (standardize) áp dụng
rộng rãi; nếuchưa thành ng, thực hiện
điềuchỉnhthíchhợpvàlặplạichutrình.
Sự tích hợp chặt chẽ giữa triết lý
cơchếvậnhành(PDCA)làthenchốt,
đảmbảochấtlưngdạyvàhọckhôngchỉ
tuânthủcácchuẩnmựctốithiểumàcòn
đượccảitiếnmộtcáchcóhệthống,phù
hợpvớiyêucầuràsoátvàcậpnhậtđịnh
kỳchươngtrìnhđàotạo.
III.Phươngphápnghiêncứu
iviếtápdụngphươngphápluận
dựatrênviệcphântíchnộidungtổng
hợp lý thuyết, phân tích quy định pháp
luật hiện hành về đối sánh chất lượng,
phương pháp so sánh định tính được sử
dụngđểđốichiếucácchỉsốvậnhànhvà
quy trình đối sánh nội bộ/ngoại bộ giữa
cáccơsởgiáodụcđạihọc,nhằmcungcấp
căncứthựctiễnchocáckhuyếnnghịcải
tiếnchươngtrìnhđàotạo.Bàiviếtsửdụng
phươngphápphântíchvănbảnphápluật,
tổnghợplýthuyếtquảnlýchấtnggiáo
dụcvàphươngphápsosánh.
327
IV.KếtquảvàThảoluận
4.1.Quyđịnhphápluậthiệnhành
vềđốisánhchươngtrìnhđàotạo
Ngày 17 tng 02 năm 2025, Bộ
Giáo dụcvàĐào toban hànhThôngtư
số04/2025/TT-BGDĐTquyđịnhvềkiểm
địnhchấtlượngchươngtrìnhđàotạocác
trìnhđộcủagodụcđạihọc,cóhiệulựctừ
ngày04/04/2025thaythếvàbãibỏnhiều
thôngtưtrưcđâyvốnquyđịnhrờirạcvề
quytrìnhkiểmđịnhvàtiêuchuẩnđánhgiá
chocácloạinhđàotokhácnhau.Thông
tư04/2025/TT-BGDĐTkhôngchỉlàmột
quyđịnhmớimàcònlàmộtchiếnlượchợp
nhất hiện đạihóahệthống tiêuchuẩn
kiểmđịnh,tạoramộtkhungkhổpháplý
duynhất,đồngbộvàchặtchẽhơnchomọi
chươngtrìnhđàotạotrìnhđộđạihọc.Một
sốthayđổilớncóthểkểđếnnhưcơcấulại
từ11tiêuchuẩnxuống8tiêuchuẩn;điều
chỉnhcácmứcđánhgiátiêuchítừ1-7điểm
sangmứcđánhgiáĐạthoặcKhôngĐạt,
cócáctiêuchíđiềukiệnbắtbuộcđápứng
mứcđạt,điềuchỉnhsốtiêuchuẩn,tiêuchí
phùhợp;tíchhợpphụlụckèmtheotránh
phátsinhnhiềuvănbảnhướngdẫn…(Bộ
GD&ĐT,2025).
Đốivớicôngtácđốisánh,cácyêu
cầuđặtracụthểnhưsau:
Tiêuchuẩn1vềMụctiêuvàchuẩn
đầuracủachươngtrìnhđàotạo:Tiêuchí
1.1,1.2,1.3đặtrayêucầuđốisánhmức
độphùhợp,gắnkếtgiữamụctiêu,chuẩn
đầuracủachươngtrìnhđàotạovớimục
tiêucủachươngtrìnhđàotạovớisứmạng/
sứmệnh,tầmnhìn,chiếnlượcpháttriển
củacơsởđàotạo,vớimụctiêucủagiáo
dụcđạihọctạiLuậtGiáodụcđạihọc;với
KhungtrìnhđộquốcgiaViệtNamởtrình
độđàotạocụthểcủachươngtrìnhđàotạo.
Tiêu chuẩn 2 về Cấu trúc và nội
dungchương trìnhđào tạo: Tiêu chí 2.2
ucầuđốinhkhốilượnghọctậpcủa
sởđàotạovớiquyđịnhtạiquychếđào
tạovàkhungtrìnhđộquốcgiaViệtNam.
Tiêuchí2.5yêucầuphântích,đốisánhvề
cấutrúcvàtínhlinhhoạtcủacơsởđàotạo
quacáclầnràsoát,cậpnhật.Tiêuchí2.7
ucầuphântích,đốisánhcácquyđịnh,
quytrìnhrà soát,đánh giá, cải tiến chất
lượngchươngtrìnhđàotạotheođịnhkỳ;
phântích,đốisánhnhucầucủathịtrường
laođộngvàbáocáođánhgiásựđápứng
củacơsởđàotạođốivớiyêucầucủathị
trườnglaođộng.
Tiêuchuẩn3vềHoạtđộngdạyvà
học:Tiêuchí3.5yêucầuphân tích,đối
nh sự ơng thích giữa các hoạt động
dạyvàhọcvớichuẩnđầuracủahọcphần
củacơsởđàotạo.
Tiêuchuẩn6vềCácdịchvụhỗtrợ
ngườihọc:Tiêuchí6.6.yêucầucơsởgiáo
dụcphảicócácquyđịnh,tiêuchíđịnhkỳ
đánhgiá,đốisánhcảitiếnchấtlượng
cácdịchvụhỗtrợngườihọcvàthựchiện
kếhoạchđánhgiá,đốinhđịnhkỳcác
dịchvụhỗtrngườihọc.
Tiêuchuẩn8vềĐầuravàkếtquả
đầura:Tiêuchí8.1,8.2,8.3,8.4,8.5yêu
cầuđốisánhvềtỷlệtốtnghiệp,tỷlệthôi
học, thời gian tốt nghiệp trung bình, tỷ
lệviệclàm(tựtạoviệclàm,khởinghiệp
họcnângcaotrìnhđộsautốtnghiệp),
hoạtđộngnghiêncứukhoahọccủangười
họctrongvàngoàicơsởđàotạoquatừng
m;đốisánhgiữacácnăm,cáckhóađể
cảitiếnchấtlượng.
choạtđộngđốisánhcầncóvăn
bảnthểhiệnrõtiêuchíchọncơsởdữliệu
đốisánh,cóminhchứnglưutrữ,phântích
sở dữliệu, nhiều hoạtđộng đốisánh
đượcđòihỏithựchiệnhàngnăm.
328
4.2. Thuận lợi và thách thức đối
vớicôngtácđốisánhchươngtrìnhđào
tạođạihọctrongkỷnguyênsố
Tronggiaiđoạnchuyểnđổisốmạnh
mẽhiệnnay,cáccơsởđàotạoluậtđứng
trướcucầuphảiràsoát,điềuchỉnhvà
đốisánhchươngtrìnhđàotạođểđápứng
chuẩnnănglựcmớicủanguồnnhânlực
pháp lý. Quá trình này mang lại nhiều
thuận lợinhưngcũngphát sinhkhông ít
tháchthức.
Vềthuậnlợi,chuyểnđổisốthúcđẩy
sựxuất hiệncủa các chuẩnnăng lựcsố
bộkhungkỹnăngmới(nhưDigComp,
ABATechCompetencies),tạocơsởtham
chiếurõràngchohoạtđộngđốisánh.Nhờ
đó,cáctrườngcóthểđánhgiámứcđộcập
nhậtcủachươngtrìnhđốivớicáckỹnăng
pháplýtrongmôitrườngsốnhưphântích
dữliệu,vậnhànhcôngnghệpháplý(legal
tech)hayhiểubiếtvềtrítuệnhântạo.Bên
cạnhđó,sựsẵncócủacáccôngcụphân
tíchdữliệuvàhệthốngquảnlýhọctập
(LMS)giúpviệcràsoátcấutrúcchương
trìnhtrở nênkhách quanhơn. Cácthuật
toánphântíchvănbảncóthểhỗtrợnhận
diệnchồnglặpnộidung,khoảngtrốnghọc
phầnhoặcmứcđộtươngthíchgiữachuẩn
đầurayêucầunghềnghiệp.Ngoàira,
chuyểnđổisốlàmgiatăngkếtnốiquốctế,
tạođiềukiệnthuậnlợichoviệcthamkhảo
chươngtrìnhcủacácđạihọcluậtuytín,
từđónângcaochấtlượngđốisánhtheo
chuẩnkhuvựcvàtoàncầu.
Về thách thức có thể kể đến như
sự thiếu thống nhất về khung năng lực
sốdànhchongànhluật.Cáctàiliệutham
chiếuquốctếđadạngnhưngchưacóbộ
tiêuchuẩnđượcnộiđịahóaphùhợpvới
hệthốngphápluậtvàyêucầuhànhnghề
tạiViệtNam.Ngoàira,khôngphảitrường
đạihọcnàocũngcónguồnlựcđểápdụng
cáckỹthuậtphântíchdữliệu,lưutrữhọc
liệusốhaycôngcụđánhgiáchươngtrình
dựa trênAI. Điều này dẫn tới sựchênh
lệch trong chất lượng đối sánh giữa các
sởđàotạo.Cùngvớiđó,sựthayđổi
nhanhcủacôngnghệtạorađộtrễtrong
điềuchỉnhchươngtrình,khiếnquátrình
đốisánhdễrơivàotìnhtrạng“chạytheo
xuhướng”.Việcthiếuđộingũgiảngviên
amhiểucôngnghệpháplýcũnglàmgiảm
khảnăngđánhgiáchínhxácyêucầumới
củathịtrườnglaođộng.
4.3.Mộtsốkhuyếnnghịnângcao
hiệuquảcôngtácđốisánhchươngtrình
đàotạotrongkỷnguyênsố
Trêncơsởtổnghợpquyđịnhhiện
nhvànhậndiệnthuậnlợi,tháchthức,
iviếtxinđưaramộtsốkiếnnghịnhằm
ng cường hiệu quả công tác đối sánh
chươngtrìnhđàotạongànhluậttrongbối
cảnhkỷnguyênsố.
Thứnhấtlàtíchhợpbộtiêuchuẩn
đốisánhdựatrênnglựcsố.Cáccơsở
đào tạocần cânnhắc tới việc xây dựng
một khung tiêu chuẩn đối sánh có tính
hệ thống nhằm đảm bảo các học phần
đápứngđượcyêucầuvềnănglựcsốcủa
chuyêngiapháplývànhữngngườihành
nghề luật trong tương lai. Khung tiêu
chuẩncóthểthamkhảocácbộnănglực
nhưKhungnănglựcsốcủaEUvàchuẩn
nglựccôngnghệtronghànhnghềluật
của Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ (ABA)
(American Bar Association, 2019), kết
hợpvớinănglựcpháplýcốtlõi.Việcđối
nhtheohướngnănglựcgiúpđánhgiá
khoảng trống chương trình, mức độ cập
nhật,vàkhảnăngđápứngyêucầucủanền
kinhtếsố(EuropeanCommission,2020).
Thứhailàcầntăngcườngđốisánh
ớngtớimụctiêubổsungcácnộidung
họcphầncũngnhưcôngcụđàotạocótính