Phương pháp mô phỏng trong dạy học khoa học xã hội và nhân văn ở trường sĩ quan quân đội: Thực trạng và giải pháp



SỬDỤNGPHƯƠNGPHÁPMÔPHỎNGVÀOQUÁTRÌNH

DẠYHỌCCÁCMÔNKHOAHỌCXÃHỘIVÀNHÂNVĂNỞ

CÁCTRƯỜNGSĨQUANQUÂNĐỘIHIỆNNAY

-THỰCTRẠNGVÀGIẢIPHÁP

PhạmHồngQuân

Email:Phamhongquanspqs@gmail.com

Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:05/06/2025

Ngàyphảnbiệnđánhgiá:04/12/2025

Ngàybàibáođượcduyệtđăng:19/12/2025

DOI:10.59266/houjs.2025.1089

Tómtắt:Bàibáotậptrungphântích,đánhgiáviệcsửdụngphươngphápmôphỏng

(PPMP)trongdạyhọccácmônkhoahọcxãhộivànhânvăn(KHXH&NV)ởcáctrườngsĩ

quanquânđội(TSQQĐ)nhằmxácđịnhhiệuquảvànhữngnguyênnhânthựctrạng.Nghiên

cứusửdụngtổnghợpcácphươngphápđiềutraxãhộihọc,phântích-tổnghợptàiliệu

vàphỏngvấnđểthuthậpdữliệutừthựctiễnởmộtsốTSQQĐ.Kếtquảkhảosátchothấy,

PPMPđãgópphầntíchcựctrongviệctăngcườngtrựcquanhóatrithức,pháttriểnnăng

lựctưduyphảnbiện,khảnăngxửlýtìnhhuốngvàsựchủđộngtronghọctậpcủahọcviên.

Tuynhiên,việcsửcònbịhạnchế,nguyênnhânlànhậnthứccủagiảngviênchưađầyđủvề

bảnchấtvàvaitròcủaPPMP;mụctiêuvàchươngtrìnhdạyhọcđượcthiếtkếchưaphù

hợp;nănglựctổchứcdạyhọcdựatrênmôphỏngcủamộtbộphậngiảngviêncònyếuvà

điềukiệncơsởvậtchấtcònthiếu.Trêncơsởphântíchthựctrạng,bàibáođềxuấtcácgiải

phápnângcaohiệuquảsửdụngPPMPtrongdạyhọccácmônKHXH&NVởcácTSQQĐ

giaiđoạnhiệnnay.

Từkhóa:khoahọcxãhộivànhânvăn,phươngphápmôphỏng,trườngsĩquanquânđội

Họcviên,HọcviệnChínhtrị

I.Đặtvấnđề

Trong bối cảnh đổi mới căn bản,

toàndiệngiáodụcvàđàotạotheocácnghị

quyếtcủaĐảngvàQuânủyTrungương,

đổimớiquátrìnhgiáodụcởcáctrường

đàotạosĩquanchoquânđộitrởthànhyêu

cầu cấp thiết. Các môn KHXH&NV có

chứcnăngtrangbịthếgiớiquan,kĩnăng

tưduy,trithứclýluậnvàphẩmchấtchính

trịchohọcviênquađóxâydựngđộingũ

sĩquan“vừahồng,vừachuyên”.Thựctiễn

giảngdạycácmônhọcnàyởcácTSQQĐ

hiệnnaybộclộnhiềuhạnchếlàmgiảm

tínhchủđộng,khảnăngtưduylinhhoạt

vàsựthànhthạotrongvậndụngkiếnthức

vào thực tiễncủa họcviên cácTSQQĐ.

PPMPvớikhảnăngkiếntạomôitrường

học tập gần thực tế,thúc đẩy tư duy và



chuyểnhóakiếnthứcthànhnănglựchành

độngđangđượcquantâmnghiêncứuvà

ứngdụng.Nghiêncứusẽtậptrunglàmrõ

quan niệm, quytrình vàlợi ích sửdụng

PPMP,đánhgiáthựctrạngviệcsửdụng

PPMP, từ đó đề xuất giải pháp sử dụng

hiệu quả PPMP trong dạy học các môn

KHXH&NVởcácTSQQĐthờigiantới.

II.Cơsởlýthuyết

2.1. PPMP và sử dụng vào quá

trìnhdạyhọccácmônKHXH&NVởcác

TSQQĐ

Mô phỏng trong dạy học tạo môi

trường tương tác linh hoạt, giúp người

học chủ độngkhám phá vàvận dụngtri

thức (Ngô, 2008). Theo Trần (2024) thì

mô phỏng là một phương pháp dạy học

hoặcđánhgiáviệchọc,việcthựchiệnnội

dungchươngtrìnhgiảngdạydựatrêntình

huốngthựctếthôngquacácphươngtiện

kĩ thuậthỗ trợ giảngdạy. Như vậy, mô

phỏnglàmộtphươngphápgiảngdạytrên

cơsởtáihiệncáctìnhhuống,kịchbảncó

tínhchấtgầnvớithựctiễntạođiềukiệnđể

ngườihọcđượcthamgia,trảinghiệmvà

trựctiếpthựchànhquátrìnhtưduy,racác

quyếtđịnhcũngnhưxửlýnhữngvấnđề

trongmôitrườnghọctậpđượckiểmsoát.

Trong các TSQQĐ, các môn

KHXH&NVmangtínhlýluận,kháiquát

cao,phảnánhbảnchất,mụctiêuvànhiệm

vụQuânđội.Đâylànhữngmônhọctrang

bịchohọc viênthế giớiquan khoahọc,

phương pháp luận biện chứng duy vật;

những hiểu biết về chính trị, quân sự,

phápluật,đạođứcvàvănhóađồngthời

rènluyệnbảnlĩnhchínhtrị,ýchívànăng

lực xử lý tình huống trong môi trường

hoạt động quân sự. Dạy học các môn

KHXH&NV ở các TSQQĐ có sử dụng

PPMPlàquátrìnhthựchànhcóchủđích

cáckịchbảntìnhhuốngđượcthiếtkếgiả

lậpnhằmtáihiệnnhữngbốicảnhphứctạp

củađờisốngxãhội,hoạtđộngquânsựtạo

điềukiệnđểngườihọccóđiềukiệnphát

triểntưduylýluận,khảnănghoạtđộng

thựctiễnvàbảnlĩnhtrongkhônggianhọc

tậpgầnvớithựctếquânsự.

Hình1.QuytrìnhsửdụngphươngphápmôphỏngtrongdạyhọccácmônKHXH&NV



QuytrìnhsửdụngPPMPtrongdạy

họccácmônKHXH&NVởcácTSQQĐ

được thiết kế bảo đảm thống nhất giữa

mục tiêu giáo dục và yêu cầu của môi

trườnghoạtđộngquânsựgồmcácbước:

Xácđịnhmụctiêudạyhọcgồmphát

triểnnănglựcchínhtrị,quânsự;rènluyện

phẩmchấtđạođứcquânnhân;hìnhthành

tưduyphảnbiệnvàtưduyhệthống;nâng

cao năng lực vận dụng tri thức vào giải

quyếttìnhhuốngthựctiễnchongườihọc.

Xácđịnhnộidungdạyhọcbảođảm

tínhkhoahọc,tínhthựctiễnvàtínhđịnh

hướngnghềnghiệpquânsự;tíchhợptri

thứcvớicáctìnhhuốngđặctrưngcủahoạt

độngchínhtrị,quânsựtạođiềukiệnđể

ngườihọcphântíchvàxửlýnhữngvấn

đềnảysinhtrongthựctiễn.

LựachọnPPMPgồmchọncácdạng

môphỏng:trựcquan,tìnhhuống,thựctế

ảo, thực hành, diễn tập và mô hình hóa

hoạt động chính trị, quân sự. Xác định

côngcụhỗtrợ:phầnmềm,môhình3D,

bản đồ số, dữliệutình huống.Xácđịnh

quytrìnhmôphỏng:xâydựngtìnhhuống

bámsátthựctiễn,tổchứchoạtđộngmô

phỏngvàhướngdẫnhọcviêngiảiquyết,

phântíchvàphảntưvềkếtquảxửlý,rút

kinhnghiệmvàhìnhthànhtrithứcmới.

Tổchứchoạtđộngtươngtáclàquá

trìnhngười học tham gia vào giải quyết

vấn đềvàhìnhthànhtrithứcmớithông

quatrảinghiệmcósựhỗtrợcủacácmô

hìnhmôphỏnggồm:tươngtácgiữagiảng

viênvàhọcviên,tươngtácgiữahọcviên

vớinhauvàtươngtácgiữahọcviênvới

môitrường.

2.2.LợithếcủaPPMP

Phươngphápmôphỏngrènluyệntư

duyvàkỹnănghoạtđộngthôngquaviệc

táihiệncácbối cảnhphứctạpchophép

học viên thực hành phân tích, ra quyết

địnhvàđiềuphốihànhvicánhântrong

khônggianmôphỏng.PPMPcũngtạocơ

sởđểcánhânhóatiếntrìnhhọctập,cho

phéphọcviênđiềuchỉnhnộidung,tốcđộ

vàcáchtiếpcậntrithứcphùhợpvớinăng

lựccánhân.

Phươngphápmôphỏngxáclậpvai

trò giảng viên từ người truyền đạt sang

ngườitổchức,thiếtkếvàđiềuhànhtiến

trìnhhọctậpcủahọcviên.Giảngviênhỗ

trợ,điềukhiển,giámsát,địnhhướngvà

tạolậpmộtkhônggianhọctậptươngtác,

mang tính trải nghiệm sâu sắc, phù hợp

vớixuthếdạyhọchiệnđại.

Phương pháp mô phỏng góp phần

kiểmsoátcácrủirovàgiảmthiểuchiphí

trongquátrìnhđàotạo.Việcmôhìnhhóa

các tình huống trong môi trường giả lập

còngiảmthiểutổnthấtvềnhânlực,vậtlực.

III.Phươngphápnghiêncứu

Mộtsốphươngphápđượcsửdụng

gồm:Điềutra,khảosátvàphỏngvấnđội

ngũcánbộ,giảngviênởcácnhàtrường.

Khảo sát được thực hiện ở 5 trường:

Trường Sĩ quan Lục quân 1; Trường Sĩ

quanChínhtrị;TrườngSĩquanThôngtin;

TrườngSĩquanTăngthiếtgiápvàTrường

Sĩ quan Phòng hóa bảo để đảm tính đại

diện cả vềđặc điểm, đối tượng đàotạo,

chuyênngànhđàotạo,địabànđóngquân.

Tácgiảthựchiệnbằngphươngphápđiều

tra385kháchthể(125cánbộ,giảngviên;

260học viên). Tổng số phiếuphát ra là

385,sốphiếuthuvềsaukhisànglọctính

hợp lệ còn 373 phiếu đạt tỷ lệ 96.88 %

(giảngviên124/125=99,20%,họcviên

249/260=95,76%).Kếtquảsauthuthập

đượcxửbằngphầnmềmSPSS20.0.

Trong bảng hỏi, các câu hỏi được

thiếtkếtheothangđoLikert5mứcđộvới

thangđiểmtrungbình(ĐTB)nhưsau:



Bảng1.Thangđocácmứcđộđánhgiá

Giátrị Mứcđộđánhgiá

1,0-1,8 Yếu

1,81-2,6 TB

2,61-3,4 Trungbình-khá

3,41-4,2 K

4,21-5,0 Tốt

IV.Kếtquảnghiêncứuvàthảoluận

4.1.ThựctrạngsửdụngPPMP

4.1.1. Thực trạng nhận thức về

PPMPtrongdạyhọc

Điềutrachothấy,đạiđasốcáclực

lượngởcácTSQQĐđãcóhiểubiếtđúng

vềbảnchấtcủaphươngphápdạyhọcmô

phỏng.ĐTBlàtươngđốiđồngnhất=2,83

(cánbộ,giảngviên:2,92;họcviên:2,73)

tronggiớihạn2,61≤ĐTB≤3,4(Trung

bình- khá).Kết quảnày cũngcho thấy,

đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên

sựhiểubiếtvềPPMPtuycóchênhlệch

nhưngkhôngquálớn.Đâylànhữngđiều

kiệnthuậnlợiđểsửdụngPPMPtrongdạy

họcởcáctrường.Tuynhiên,quatraođổi

cũngchothấy,nhậnthứccủamộtbộphận

cánbộ,giảngviênvàhọcviênvềphương

phápvẫncònchưatoàndiện.

4.1.2.Thựctrạngthiếtkếmụctiêu

dạyhọccótíchhợpsửdụngPPMP

Phần lớn ý kiến của đasố cán bộ,

giảng viên và học viên qua điều tra về

thiết kế mụctiêu dạyhọccótíchhợpsử

dụng PPMP là tương đối đồng nhất với

ĐTB=3,03(cánbộ,giảngviên:3,05;học

viên:3,0)thuộckhoảng2,61≤ĐTB≤3,4

(Trungbình-khá).Điềunàychothấy,các

lựclượngđãhiểuđúngvềnhữngmụctiêu

quantrọngtrongdạyhọc.Nhiềucánbộvà

giảngviênđượcphỏngvấnđềunhấttrívới

kếtquảkhảosátvềthựctrạng.Cảhainhóm

đềukhẳngđịnhrằngviệcthiếtkếmụctiêu

trongdạyhọcphảixáclậpđượcsựcânđối

giữacácthànhtốkiếnthức,kỹnăng,phẩm

chấtvànănglựchànhđộngthựctiễn.

4.1.3.Thựctrạngthiếtkếnộidung

dạyhọctạođiềukiệnđểsửdụngPPMP

Đánhgiácủađạiđasốcánbộ,giảng

viênvàhọcviênvềthiếtkếnộidungdạy

học có sử dụng PPMP là rất thống nhất

vớiĐTB=3,06(cánbộ,giảngviên:3,1;

họcviên:3,02)thuộckhoảng{2,61;3,4}

(Trungbình-khá).Phỏngvấnđộingũcán

bộ,giảngviênđềuchorằngnguyênnhân

cănbảndẫnđếnhạnchếtrongxâydựng

nộidungdạyhọccósửdụngPPMPchủ

yếubắtnguồntừbanhómyếutốchính:

nănglựcsưphạm,điềukiệntổchứcdạy

họcvànhậnthức.Đặcbiệtnhậnthứcvề

vai tròcủamôphỏngtrongdạyhọccác

môn lý luận còn chưa đồng đều, nhiều

giảngviênvẫncoitrọngtruyềnthụkiến

thứchơnlàpháttriểnnănglựcthôngqua

trảinghiệm.

4.1.4. Thực trạng lựa chọn và sử

dụngphươngphápdạyhọchỗtrợPPMP

Theocánbộ,giảngviênvàhọcviên,

việclựachọnphươngphápdạyhọchỗtrợ

tươngđốiđồngnhất,cóĐTB=3,25(cán

bộ, giảng viên: 3,22; học viên: 3,28) có

giới hạn ĐTB thuộc khoảng {2,61; 3,4}

(Trungbình-khá).Tuynhiên,thựctếcho

thấy xu hướng nghiêng về kiểu truyền

thụtrithứcmộtchiềuvẫnđanghiệndiện

mạnhmẽtrongthựctiễngiảngdạy.Mộtsố

phươngphápnhư:nêuvấnđề,đàmthoại

đượcđánhgiáởmứcđộ“thỉnhthoảng”,

phảnánhsựlựachọncóchọnlọcvàgiới

hạntrongphạmvisửdụng.

4.1.5. Thực trạng sử dụng PPMP

tronghìnhthứcdạyhọc

Điều tra cho thấy, cán bộ, giảng

viênvàhọcviêncónhậnthứcvềsửdụng

PPMPtrongcáchìnhthứcdạyhọctương

đối đồng nhất, có ĐTB = 3,33 (cán bộ,

giảng viên: 3,37; học viên: 3,3) (Trung



Bảng2.ThựctrạngsửdụngPPMPtronghìnhthứcdạyhọc

Nộidung

Cánbô,giảngviên Họcviên Tổnghợp

ĐTB ĐLC Thứ

bậc ĐTB ĐLC Thứ

bậc

Hìnhthứcbàigiảng 4,15 0,92 4,26 0,7 4,2 0,81 

Hìnhthứcxemina,thảoluận 3,5 0,82 3,76 0,68 3,63 0,75 

Hìnhthứcdạyhọcthựchành 3,18 0,42 2,97 0,89 3,0 0,51 

Hìnhthứctựhọc 3,02 0,13 2,7 0,71 2,94 0,56 

Hìnhthứcnghiêncứukhoahọc 3,01 0,09 2,54 0,64 2,77 0,37 

Hìnhthứchoạtđộngngoạikhóa,bổtrợ 3,33 0,49 3,54 0,66 3,44 0,57 

Tổng 3,37 3,3 3,33

bình - khá). Phỏng vấn cán bộ quản lý,

giảngviênchothấygiảngviêncoitrọng

sửdụngcáchìnhthứcnhư:bàigiảng,thảo

luậnnhómquymônhỏtrongkhiviệctriển

khaicáchìnhthứcdạyhọccósửdụngmô

phỏngvẫnchưađượcnhânrộng.Nguyên

nhânlàthiếuhụttrangthiếtbị,phầnmềm

chuyêndụngvàkỹnăngtrongxâydựng

tình huống, tổ chức học thông qua mô

phỏngcủagiảngviêncònhạnchế.

4.1.6. Thực trạng sử dụng PPMP

trongkiểmtra,đánhgiákếtquảhọctập

Ýkiếncủađạiđasốcánbộ,giảng

viên và học viên vềsử dụngPPMP vào

kiểmtravàđánhgiákếtquảlàtươngđối

đồngnhấtvớiĐTB=3,09(cánbộ,giảng

viên: 3,2; học viên: 2,97) (Trung bình-

khá). Hệ số tương quan Pearson (r) với

Sig.<0,05chothấysựtươnghợp,thống

nhấtrấtcaogiữaýkiếncủacánbộ,giảng

viênvàhọcviênvềnhữnghìnhthứckiểm

tra và đánh giá thường xuyên vậndụng

vàotrongdạyhọckhisửdụngPPMP.

4.1.7.Thựctrạngđiềukiệnđảmbảo

sửdụngPPMPtrongdạyhọc

Kếtquảđiềutrachothấyđánhgiá

củađộingũcánbộ,giảngviênvàđộingũ

học viên về các điều kiện đảm bảo cho

sửdụngPPMPtronggiảngdạylàtương

đốithốngnhất,vớiĐTB=2,93(trongđó

cánbộ,giảngviên:3,04;họcviên:2,83),

thuộc khoảng 2,61 ≤ ĐTB ≤ 3,4 (Trung

bình - khá). Kết quả này phản ánh các

nhà trường đã có sự chuẩnbị tươngđối

đảmbảochoviệcnghiêncứuvàsửdụng

phươngphápnàyvàotrongthựctiễndạy

họcởcácnhàtrường.

Hình2.ThựctrạngđiềukiệnđảmbảosửdụngPPMPtrongdạyhọc

Sử dụng phương pháp mô phỏng vào quá trình dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay - thực trạng và giải pháp

Bài viết tập trung phân tích, đánh giá việc sử dụng phương pháp mô phỏng trong dạy học các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các trường sĩ quan quân đội nhằm xác định hiệu quả và những nguyên nhân thực trạng.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi