483
ỨNGDNGCÔNGNGHỆTRONGGIẢNGDẠYLUT
HÌNHSỰVÀTỐTNGHÌNHSỰ:THỰCTRNGVÀ
GIẢIPHÁPNHẰMBOĐMQUYỀNCONNGƯỜI

NguyễnPhươngAnh
Email:phuonganhlawb@gmail.com
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1066
Tómtắt:Nghiêncứunàyđặtmụctiêuphântíchthựctrạngứngdụngcôngnghệtrong
giảngdạyLuậtHìnhsựvàTốtụnghìnhsựtạiViệtNam,từđónhậndiệncáctháchthứcđối
vớiviệcbảođảmquyềnconngườitrongmôitrườnggiáodụcsố.Dựatrênphươngpháp
phântíchtàiliệuthứcấp,phântíchnộidungvàsosánhluậthọc,bàiviếtđãđánhgiácác
vănbảnphápluậthiệnhành,cácchínhsáchchuyểnđổisốvàthựctiễntriểnkhaitạicáccơ
sởđàotạoluật.Kếtquảnghiêncứuchỉrarằng,mặcdùcôngnghệthúcđẩyđổimớiphương
phápphạm,nhưngcũngđồngthờiđặtratháchthứcnghiêmtrọngvềbảomậtdữliệu,tính
côngbằngtrongđánhgiávànguycơlàmsuygiảmtínhtônnghiêmtưpháp.Vềmặtýnghĩa,
nghiêncứucungcấpcơsởkhoahọcđểđềxuấtkhungchínhsáchgiáodụcpháplýsốdựa
trênquảntrịminhbạchvàchuẩnhóasưphạm,nhằmbảođảmquyềnconngườivànângcao
chấtlượngđàotạonghềluậttrongkỷnguyênsố.
Từkhoá:ứngdụngcôngnghệ,giảngdạyđạihọc,LuậthìnhsựvàTốtụnghìnhsự,quyềncon
người,chuyểnđổisố
1TrườngĐạihọcLuậtHàNội
I.Đặtvấnđề
Chuyển đổi số đang tạo ra những
thayđổisâurộngtronggiáodụcđạihọc
Việt Nam, đặt ra yêu cầu phải đổi mới
mạnhmẽmôhìnhđàotạo.Cáccôngnghệ
nhưhệthốngquảnlýhọctập(LMS),học
trc tuyến, trí tuệ nhân tạo (AI) và mô
phỏngảomởracơhộinângcaochấtlượng
dạyhọc,tăngtínhtươngtácvàhỗtrợsinh
viên chủ động tiếp cậntri thức. Đốivới
đàotạophápluật,đặcbiệttrongcáchọc
phần Luật Hình sự Tố tụng hình sự,
côngnghệchophéptriểnkhaimôphỏng
vụán,thựchànhtranhtụngphântích
tình huống gần với thực tiễn, góp phần
pháttriểnkỹnăngnghềnghiệpchongười
học.Tuynhiên,donhữngyếutốđặcthù,
việc ứngdụng côngnghệvàogiảng dạy
nhữngngànhluậtnàykhôngchỉđơnthuần
đổimớiphươngpháp,màcònphảibảo
484
đảmquyềnriêngtư,quyềnbảovệdữliệu
cánhân,quyềnđượcđánhgiácôngbằng
quyềntiếpcậngiáodụcbìnhđẳngcủa
sinhviên.Mộtsốcôngnghệmới,nếuvận
nhthiếukiểmsoát,cóthểlàmnảysinh
nguycơxâmphạmquyềnconngườihoặc
ảnhhưởngđếnnhậnthứccủasinhviênvề
bản chất pháp.Thựctiễn triển khaiở
cáccơsởđàotạoluậtchothấyquátrình
ứngdụngcôngnghệdiễnranhanhnhưng
chưađồngđều.Từnhữngvấnđềutrên,
iviếtđặtmụctiêu:(1)phânchcơsở
lý thuyết liên quan đến ứng dụng công
nghệvàbảođảmquyềnconngườitrong
giáodụcphápluật;(2)đánhgiáthựctrạng
giảng dạy haihọc phầnLuật hình sự
Tốtụnghìnhsựtrongbốicảnhchuyểnđổi
số;(3)nhậndiệncácrủiro,tháchthứcđối
vớiviệcbảođảmquyềnconngười;và(4)
đềxuấtcáchàmýchínhsáchnhằmbảo
đảm quyền con người và nâng caochất
lượng đào tạo pháp lý trong kỷ nguyên
số.Nghiêncứugópphầnbổsungluậncứ
khoahọcchoquátrìnhđổimớigiáodục
luậttạiViệtNamhiệnnay.
II.Cơsởlýthuyết
2.1. Lý thuyết về ứng dụng công
nghệtronggiáodụcđạihọc
Trướchết,nghiêncứunàyđặttrên
nềntảngcáclýthuyếtvềứngdụngcông
nghệtronggiáodụcđạihọc(technology-
enhancedlearning,digitalpedagogy).Các
tiếpcậnnàynhìnnhậncôngnghệkhông
phải là mục tiêu tự thân, màlà công cụ
đểnângcaochấtợng,mứcđộcánhân
hóavàtínhơngtáccủaquátrìnhdạy-
học,vớiđiềukiệnviệcsửdụngcôngnghệ
phải đượcthiếtkếgắn vớimụctiêu sư
phạm”(pedagogy-driven,nottechnology-
driven).TổchứcGiáodục,Khoahọcvà
VănhóacủaLiênHợpQuốc-UNESCO
(2023)vềAIvàgiáodụcnhấnmạnhrằng
côngnghệAIchỉthựcsựcóýnghĩakhi
đượctíchhợpvàochươngtrìnhvàphương
pháp giảng dạy theo cách tôn trọng giá
trconngười,bảođảmminhbạch,trách
nhiệm giải trình không làm gia tăng
bấtbìnhđẳngtrongtiếpcậngiáodục.Ở
gócđộtươngtự,TổchứcHợptácvàPhát
triển kinh tế -OECD (2020) khi bàn về
“AIđángtincậytronggiáodục”cũngcho
rằngviệcứngdụngcáchệthốngAItrong
đánhgiá,hỗtrợhọctập,hayphântíchdữ
liệungườihọcchỉcóthểđượcchấpnhận
nếutuânthủcáctiêuchívềtínhminhbạch,
côngbằng,antoàndữliệuvàkiểmsoát
củaconngườiđốivớiquyếtđịnhdothuật
toángợiý.Nhữngluậnđiểmnàycungcấp
nềntảnglýluậnquantrọngđểnghiêncứu
xemxétviệcsửdụngLMS,lớphọctrực
tuyến,môphỏngphiêntòahaychấmđiểm
tựđộngtronggiảngdạyLuậtHìnhsựvà
TốtụnghìnhsựtạiViệtNam.
2.2.Lýthuyếtvềgiáodụcpháplý
sốvàmôphỏngtrongđàotạoluật
Đốivớilĩnhvựcgiáodụcpháplý,
đặc biệt là đào tạo luật trong bối cảnh
chuyểnđổisố,cácnghiêncứuvềgiáodục
pháplýsố(digitallegaleducation)vàmô
phỏngđàotạoluật(simulation-basedlegal
education) đã chỉ ra cả cơ hộilẫn thách
thức của việc đưa công nghệ vào giảng
dạy luật. Demchenko và cộngsự (2021)
khi phân tích quá trình số hóa giáo dục
luậtởNgachothấy,chuyểnđổisốgiúp
mởrộngkhảnăngtiếpcậntrithứcpháp
luật,nhưngđồng thờilàm bộclộ những
vấnđềvềhạtầng,nănglựcsốcủagiảng
viênvàsựlệthuộcquámứcocácnền
tảng trực tuyến nếu thiếu chiến lược sư
phạmrõràng.NghiêncứucủaRyzhenkov
Inzhieva(2021)vềcácvấnđềhiệntại
củagiáodụcpháplýsốtrongbốicảnhđại
dịch COVID-19 cũng khẳng định rằng
485
khoaluậtvừađượchưởnglợitừkhảnăng
linhhoạt của côngnghệ trong giaiđoạn
đại dịch, vừagặp phảicácvấn đề mang
tínhhệthốngnhưquátảithôngtin,thiếu
chuẩn mực thống nhất về sử dụng hệ
thốngquảnlýhọctậpvàkhókhăntrong
việcđánhgiákỹnăngthựchànhpháplý
quamôitrườngsố.Nhữngkếtquảnàytạo
nnềntảngthựcchứngquantrọngcho
việcphântíchthựctrạngViệtNam.
2.3.Lýthuyếtvềquyềnconngười
trongmôitrườnggiáodụcsố
Ứngdụngcôngnghệtrongđàotạo
phápluậtchịusựchiphốicủanhiềuchuẩn
mựcquyềnconngười,trongđóquantrọng
nhấtlàquyềnriêngtư,quyềnbảovệdữ
liệucánhân, quyền đượcđánh giácông
bằngvàquyềnđượctiếpcậngiáodụcchất
lượng.UNESCO(2021)vàOECD(2020)
đềucảnhbáorằngcôngnghệtronggiáo
dục,nếukhôngđượckiểmsoát,cóthểdẫn
đếntìnhtrạngthuthậpdữliệuquámức,
mphạmquyềnriêngcủangườihọc,
tạorathiênlệchthuậttoántrongđánhgiá
học tập hoặc làm gia tăng khoảng cách
bấtbìnhđẳngsố.Khácvớicácngànhhọc
thôngthường,rủirotronggiáodụcLuật
HìnhsựTốtụnghìnhsựnghiêmtrọng
hơn,bởinóliênquanđếnquyềnđượctôn
trọng nhân phẩm vàquyềntắc suyđoán
vôtội.Việcsốhoáhồsơvụánhoặcmô
phỏng phiên toà nếu bị “trò chơi hoá”
quámứcsẽlàmlumờtínhnghiêmminh
của chế tài nh sự. Một hướng nghiên
cứuliênquanlàcácphântíchcủaDeniz
cộngsự(2020)vềtưphápảo(virtual
courts).Cáctácgiảchorằngmôitrường
sốcóthểlàmsuygiảmnhậnthứcvềtính
tôn nghiêm tư pháp và ảnh hưởng đến
quyềnđượcxétxửcôngbằng(fairtrial).
Khihoạtđộngmôphỏngphiêntòađược
đưavàogiáodục,cácchuẩnmựcnàycàng
có ý nghĩa vì nó định hình ý thức pháp
quyền(legalconsciousness)củasinhviên,
nhữngngườisẽtrởthànhluậtsư,kiểmsát
viênhoặcthẩmphántrongtươnglai.Do
đó,lýthuyếtgiáodụcpháplýsốhiệnđại
đòihỏiviệc ng dụngcông nghệkhông
chỉdừnglạiởhiệuquảhoạtđộngsưphạm
phảiđảmbảokhônglàmsailệchcác
giátrịcốtlõicủacônglýhìnhsựvàcác
quyềnconngườigắnliềnvớitốtụng.
2.4.Khungphânchthuyếtđềxuất
Trênnềntảngtổnghợpcáclýthuyết
utrên,bàiviếtydựngmộtkhungphân
tíchbathànhtốgắnbóhữucơvớinhau:
(i)mứcđộvà dạngthứcứngdụngcông
nghệtronggiảngdạyLuậtHìnhsựvàTố
tụng hình sự (LMS, lớp học trực tuyến,
môphỏngphiêntòa,AIhỗtrợchấmđiểm,
phântíchdữliệuhọctập);(ii)cácchuẩn
mựcquyềnconngườicóliênquantrong
môitrường giáodụcsố(quyền riêngtư,
quyềnbảovệdữliệucánhân,quyềnđược
đánhgiácôngbằng,quyềnđượctiếpcận
giáo dục và quyền được tôn trọng nhân
phẩm, trong đó dữ liệu hình ảnh, giọng
nói,sảnphẩmhọctậpcủasinhviênđược
coilàdữliệucầnbảovệđặcbiệt);và(iii)
cácmụctiêusưphạmcủagiáodụcpháp
lý trong kỷ nguyên số (phát triển năng
lựctưduypháplý,kỹnăngtranhtụng,ý
thứcphápquyềnvànănglựcsốcủangười
học).Khung phântíchnàychophépbài
viếtđánhgiákhôngchỉcôngnghệđược
dùngnhưthếnào”,màquantrọnghơnlà
“côngnghệtácđộngrasaotớiquyềncon
ngườivàchấtợngđàotạoluật”,tạora
mạchliênkếtlogicgiữacơsởlýthuyết,
phươngphápnghiêncứu,cáckếtquảvề
thựctrạngvàvấnđềthảoluận.
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiêncứuđượcthựchiệndựatrên
phân tích tài liệu thứ cấp,tập trung vào
486
cácvănbảnphápluậtcủaViệtNamcùng
các nghiên cứu trong và ngoài ớc về
giáodụcpháplýsố.Phươngphápnàycho
phép nhậndiện các đặc điểm,xu hướng
vấnđềnổibậttrongquátrìnhứngdụng
công nghệ vào giảng dạy các học phần
Luật hình sự vàTố tụng hình sự.Đồng
thời, nghiên cứu sử dụng phân tích nội
dungđểđánhgiácácrủirovàtácđộng
đốivớiquyềnconngười,thôngquaviệc
đốichiếuthựctiễn triểnkhai côngnghệ
với các yêu cầu pháp lý liên quan đến
quyềnriêngtư,bảovệdữliệuvàbảođảm
côngbằnghọcthuật.Bêncạnhđó,phương
pháp so sánh được vận dụng nhằm đặt
thựctiễnViệtNamtrongtươngquanvới
mộtsốchuẩnmựcvàkhuyếnnghịquốc
tế.Việckếthợpcácphươngphápnàygiúp
ydựngkhungphântíchtoàndiện,làm
sởchođánhgiáthựctrạngvàđềxuất
mýchínhsách.
IV.Kếtquảnghiêncứuvàtholuận
4.1.Kếtquảnghiêncứu
4.1.1. Thực trạng ứng dụng công
nghệtronggiảngdạyLuậtHìnhsựvàTố
tụnghìnhsựtạiViệtNam
Hiệnnay,theoPhươngMai(2025)
Huế Xuân (2025), các cơ sở đào tạo
luậtlớnnhưTrườngĐạihọcLuậtHàNội,
TrườngĐạihọcLuậtThànhphốHồChí
Minhđãtriểnkhaitươngđốiđadạngcác
hìnhthứcchuyểnđổisố,baogồmhệthống
LMS,lớphọctrựctuyến,igiảngđiệntử
việcmôphỏngphiêntoà.Điềunàyphù
hợpvớiđịnhhướngchuyểnđổisốcủaBộ
GiáodụcvàĐàotạotrongChươngtrình
chuyểnđổisốtronggiáodụcnghềnghiệp
đếnnăm2025,địnhớngđếnm2030.
Nghiên cứu của u và Lưu (2023) về
chuyểnđổisốtrongđàotạophápluậttừ
thực tiễn hoạt động học tập điện tử tại
mộtsốcơsởđàotạoluậttạiThànhphố
HồChíMinhchothấycáctrườngluậtđã
triểnkhaitươngđốiđadạngcáchìnhthức
e-learning, song vẫn còn khoảng trống
trongviệcxâydựngkhungpháplýnộibộ,
chuẩn hóa quy trìnhđánh giá và bảo vệ
dữliệungườihọc.Ởgócđộmôphỏngtố
tụng,một trongnhữngnội dungđặcthù
củamônLuậtHìnhsựvàTốtụnghìnhsự,
theo HVTP (n.d), Học viện pháp đã
tổchứcmôphỏngphiêntoàcóngdụng
côngnghệ,đặcbiệttrongthờigiandiễnra
đạidịchCOVID-19.Tuynhiên,hiệnnay
chưacócơsởgiáodụcđạihọcnàoban
nhBộQuytắcvềđạođứcsốtrongmô
phỏngtốtụng.Đâychínhlàkhoảngtrống
quantrọngliênquanđếnvấnđềbảođảm
quyềnconngườitronggiáodục.
4.1.2.Rủirovàtháchthứcđốivới
việc bảo đảm quyền con người khi ứng
dụngcôngnghệtronggiảngdạyphápluật
tạiViệtNam
Phântíchcáctàiliệuthứcấpvàvăn
bản pháp luật trong ớc cho thấy, quá
trìnhứngdụngcôngnghệtronggiảngdạy
đại học nói chung, giảng dạy pháp luật
(trongđócóLuậtHìnhsựvàTốtụnghình
sự)nóiriêngcòntồntạimộtsốrủirovà
tháchthứcnổibật:
Thứnhất,dữliệucánhâncủasinh
viên,giảngviêncónguycơbịxâmphạm.
Theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo
vệdữliệucánhânvàLuậtBảovệdữliệu
cánhânnăm2025,dữliệugiọngnói,hình
ảnh,bàinộptrựctuyến,dữliệutruycập
LMSđềulànhữngdạngdữliệucánhân
cần bảo vệ.Tuy nhiên, nhiều cơ sở đào
tạođạihọcchưacóquytrìnhrõràngvề
việcthuthập,utrữ,xoádữliệuhọctập
củasinhviên,dữliệugiảngdạycủagiảng
viên.Sinhviênthườngkhôngđượcthông
ođầyđủvềviệccáclớphọctrựctuyến
cóthểđượcghiâm/ghihình.Giảngviên
487
cũngkhôngthểkiểmsoátviệcghiâm/ghi
hìnhtrongcáclớphọctrựctuyếndomình
thựchiện.Điềunàycũngtrùngkhớpvới
cảnh báo của UNESCO (2023) về việc
thiếukhungpháplývàsựchưachuẩnbị
về điều kiện đánh giá các nền tảngtrực
tuyếncóthểkhiếndữliệucủangườihọc,
giảngviên,baogồmcảdữliệucánhânvà
họctập,rơivàotìnhtrạngkhôngđượcbảo
vệđầyđủ,từđótạoranguycơxâmphạm
quyềnriêngtư.
Thứhai,rủirovềviệcmấttínhcông
bằngtrongkiểmtra,đánhgiá.TheoThúy
AnvàHàGiang(2025)mộtsốcơsởgiáo
dụcsửdụngcôngcụAIđểpháthiệnđạo
nhoặchỗtrợchấmđiểm.Trongkhiđó,
OECD(2020)chỉrarằng,cácthuậttoán
tronggiáodụccókhảnăngtạorathiênlệch
hoặctổnhạiđốivớicánhânhoặcnhóm,
nếuviệcthiếtkếvàvậnhànhkhôngminh
bạch.Điềunàyđặcbiệtđángchúýđốivới
mônLuậtHìnhsựvàTốtụnghìnhsự,vì
cácbàitậptrongcácmônhọcnàyđòihỏi
khảnăngđánhgiá,lậpluậncao-mộtloại
nglựccủasinhviênmàAIkhócóthể
đánhgiáchínhxác.
Thứba,tháchthứctrongviệcđảm
bảo tính tôn nghiêm tư pháp trong mô
tả phiên toà, nguy cơ vi phạm nguyên
tắcsuyđoánvôtộihoặclàmảnhhưởng
đếndanhdựvàquyềnnhânthâncủacác
chủthểtronghồsơvụán.Thôngthường,
tínhtrang trọng của phiên toà yếu tố
cốtlõibảođảmcảmnhậncônglý.Trong
môitrườngsố,sinhviênthườngthamgia
môphỏngtrongphốicảnhkhônggianảo
thiếuchuẩnmực(phôngnềnhìnhảnh
nhà riêng, âm thanh không có sự kiểm
soát…).Điềuđócókhảnănglàmsailệch
nhận thức về phiên tòa hình sự. Một số
cgiảquốctế,nhưMulcahyvàcộngsự
(2020) cũng có nhận định ơng tự khi
nghiêncứuvềphiêntòatrựctuyếntrong
đạidịchCOVID-19.Nghiêncứunàycho
thấysựsụtgiảmnghiêmtrọngvềtínhtrang
nghiêm của phiên tòa khi chuyển sang
hình thức trực tuyến. Thêm vào đó, đặc
thùcủaLuậtHìnhsựvàTốtụnghìnhsự
khiếncácrủirocôngnghệtrởnênnghiêm
trọnghơnsovớicácmônhọckhác.Việc
sửdụngAIthiếukiểmsoáttrongphântích
tộiphạmcóthểtạorađịnhkiếnthuậttoán,
viphạmnguyêntắcsuyđoánvôtội.Đồng
thời,việcsốhoáhồsơvụánnếukhông
kiểmsoáttốtsẽxâmphạmtrựctiếpđến
danhdựquyềnnhânthâncủacácchủ
thểtrongtìnhhuống,gâyhậuquảnặngnề
hơnnhiềusovớicácdữliệuhọctậpthông
thường.
Thứ,tồntạisựbấtbìnhđẳngsố.
TheoVũ(2025)vàCao(2025),sinhviên
đến từ nhiềuđịa phương khó khănhoặc
cóđiềukiệnhạtầnghạnchếgặptrởngại
khitruycậpvàocáclớphọctrựctuyến,
dẫn đếnsự bất bìnhđẳng về cơ hộihọc
tập.Trongkhiđó,theoUNESCO(2017),
khoảngcáchvềhạtầngkếtnối,nănglực
sốvàkhảnăngtiếpcậnnộidunghọctập
sốvẫnlớn,đặcbiệtđốivớicácnhómyếu
thế,từđóảnhhưởngđếnquyềntiếpcận
giáodục.
4.1.3.Tácđộnghaichiềucủacông
nghệđốivớimụctiêugiáodụcphápluật
nhsựvàTốtụnghìnhsựtạiViệtNam
Những phân tích trên cho thấy,
công nghệ đang tác động hai chiều đối
vớimụctiêuđàotạoLutHìnhsựTố
tụnghìnhstạiViệtNam.Về mặttích
cực,việcứngdụngkhoahọcngnghệ
mớiđãpphầnngcaomứcđộtrực
quan,giatăngcơhộithựchànhvàhỗtrợ
sinh viên phát triển kỹ ng ngh luật.
Tuynhiên,côngnghệkhôngphảilúcnào
cũngthúcđẩymụctiêuđàotạopháplý.