Nhà Gươl - Biểu tượng văn
hóa Cơ tu
Nhà Gươl là nơi hội tụ tinh hoa trong văn hóa và kiến trúc và xứng đáng là một tác
phẩm nghệ thuật tạo hình đặc sắc mang "linh hồn" của người Cơ tu.
Nhà Gươl- biểu tượng văn hóa CƠ tu (hình
Internet)
Gươl, tiếng Cơ tu có nghĩa là công cộng - cộng đồng. Với người Cơ tu, Gươl là
loại hình kiến trúc độc đáo truyền thống và có vai trò quan trọng trong cuộc sống
của họ.
Gươl là nơi để Hội đồng già làng (Tacooh pươl) họp bàn và phán quyết những vấn
đề hệ trọng mang tính sống còn của cộng đồng... nơi để tổ chức nhiều lễ hội truyền
thống của buôn làng như: Lễ ăn mừng lúa mới (Cha ha roo tơmêê), Lễ ăn thề kết
nghĩa anh em giữa hai làng người Cà Tu (Pơ-ngoót); Lễ ăn mừng được mùa (Bhuối
aví)... Vì thế, dù giàu hay nghèo, muốn giữ được truyền thống thì trong bản phải có
Gươl. Nhà Gươl được coi là nơi tôn kính, chốn linh thiêng thờ các vị thần linh dân
gian, ông bà tổ tiên và nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Cơtu.
Toàn cảnh ngôi nhà Gươl của người dân tộc Cơ tu
Nhà Gươl không chỉ là sản phẩm của một cá nhân mà là kết quả của sự chung tay
góp sức của tất cả gười dân trong làng. Dưới những bàn tay khéo léo của những
người thợ giỏi nhất, nhà gươl nổi bật được cái vẻ bề thế nhưng rất tự nhiên, hội tụ
được tinh hoa kiến trúc từ bao đời. Để rồi, qua bao đời, nó trở thành niềm tự hào
của người Cơ tu.
Theo phong tục xưa, sau khi đã chọn được đất làm nền thì người Cơtu tổ chức lễ
dựng nhà Gươl. Lễ này được tổ chức vào sáng sớm khi Mặt trời vừa mọc ở hướng
Đông. Đầu tiên là dựng cây cột cái, khi cột này được dựng ngay ngắn, già làng lấy
một ít nước đổ vào cây cột cái đó như cầu mong thần linh phù hộ cho dân làng
khoẻ mạnh, sống hoà thuận, đoàn kết, hạnh phúc, thương yêu nhau…