Những Nốt Nhạc Xưa
X e đò dừng lại đổ thêm xăng khi sắp vào thị trấn. Con đường nhựa ngoằn ngoèo quanh
co qua mấy ngọn đồi trước khi đổ dốc vào trung tâm huyện lỵ. Nắng tháng chạp dát vàng
trên các ngọn cây, đồi cỏ trong buổi chiều tà. Mấy chiếc xe bục bịch ngược chiều nặng nề
leo dốc như muốn ì ra vì mệt. Tôi cũng thấy thân thể mỏi nhừ vì nửa ngày trời ngồi bí rị
trên chuyến xe đi từ thành phố về…
Thị trấn núi hiền lành hiện ra trước mắt tôi với nhiều đổi khác. Bến xe nằm sát ngay chợ
trung tâm, chung quanh là các hiệu buôn, tiệm vàng, quầy tạp hóa đông đúc người qua
lại. Nơi này xưa kia là bãi ruộng khô ăn nước trời một vụ. Rồi nhà cửa hiện ra san sát và
thẳng băng theo các con đường ngang dọc như bàn cờ. Cảnh vật đối với tôi mới mẽ và lạ
lẫm như thể tôi chưa hề sống tại đây trong một khoảng thời gian dài cách đây đã hơn hai
mươi lăm năm. Cũng phải thôi! Hai mươi lăm năm, một phần tư thế kỷ chưa hẳn là
khoảng thời gian thật dài so với một đời người nhưng cũng khá đủ cho mọi sự đổi thay,
người ta vẫn hay nói “thương hải tang điền” mà… Và nếu không có việc xác nhận hồ sơ
để làm thủ tục bảo hiểm chuẩn bị cho việc về hưu sớm thì có lẽ tôi cũng chẳng có dịp nào
quay về chốn cũ...
Tôi đi dọc con đường lượn theo chân đồi, nơi cuối đường là ngôi trường trung học nằm
nấp sau những tán cây cổ thụ. Con đường này trước đây tôi vẫn thường hay đi lại, bây giờ
cũng đổi khác. Thảm bê tông nhựa thay thế cho con đường đất đỏ gập ghềnh những ổ
chuột ngập nước trong mùa mưa và bụi mù những ngày nắng. Tôi dừng lại và ngồi dưới
gốc cây da to trước cổng trường. Gốc cây như gồ ghề và xù xì hơn nhiều so với trước
đây, trên mình chi chít những dấu vết nghịch phá của lũ học trò. Một khoảng trời xa lắc
trong ký ức tôi chợt hiện ra…
xxx
Học xong bằng sư phạm năm bảy chín tôi được phân công về dạy tại huyện miền núi này.
Cầm quyết định trên tay tôi do dự và băn khoăn mãi. Mẹ tôi nói, thôi bỏ dạy ở lại phố
chạy chợ với mẹ. Ba tôi thì trầm ngâm, chẳng nói gì, thỉnh thoảng lại tặc lưỡi và khẽ
khàng trách cứ ngành giáo dục quá khắc khe khi phân nhiệm con gái ông về công tác
miền núi, rồi nói tôi muốn sao thì muốn, tùy. Sau một tuần lang thang khắp phố phường
gặm nhấm nỗi cô đơn đến cùng cực, nhìn lũ em nheo nhóc, cộng với cái cám cảnh phố thị
nghèo nàn của những năm đầu sau giải phóng, tôi quyết định lên đường. Và thế là tôi đã
đến đây, lòng không hề nghĩ rằng mình sẽ gắn bó với vùng đất này suốt năm năm sau đó.
Cũng chẳng có gì đáng nói về những ngày tôi dạy học ở ngôi trường này. Vui buồn là qui
luật bất biến của đời sống và tôi cũng đã có đủ những niềm vui, nỗi buồn, sự bực tức và
kể cả nhiều cảm tình thú vị. Người ta thường hay có thói quen cứ gắn kết cho kỷ niệm
những điều vui để xuýt xoa mỗi lần hồi tưởng hay nhớ lại. Tôi cho đó là sự cường điệu
màu mè. Tính mày ngang bướng và giống đàn ông. Mẹ tôi vẫn thường hay nói về tôi như
vậy dù thật ra trong đời tôi đã gặp phải vô khối đàn ông… còn tệ hơn tôi nhiều.
Mới đầu tôi chẳng hiểu từ lúc nào và tại sao lũ học trò của tôi gọi anh ta là “chú kinh tế
mới”. Anh ta còn khá trẻ và nếu chịu khó nhìn kỷ thì thấy cũng… đẹp trai, dù bộ râu mép
lởm chởm cùng cái đầu bù xù làm anh ta thêm tối tăm bên cạnh nước da rám đen vì dang
nắng. Hỏi ra mới biết cách đó gần mười cây số có một vùng kinh tế mới, nơi tập trung
sinh sống của nhiều sĩ quan chế độ VNCH sau khi đã mãn hạn tập trung cải tạo. Ban đầu
tôi chỉ đứng xa nhìn, thấy anh ta cười cười nói nói gì đó với mấy đứa học trò. Những lúc
ấy tôi cảm thấy thật khó chịu. Tôi vốn dị ứng với người hay cười. Bởi vì hai lý do. Thứ
nhất, (không phải tôi là người khó tính nhưng) với tôi nụ cười phải xuất phát từ đáy lòng,
và như vậy chỉ cười khi có được niềm vui đích thực chứ không dùng để nịnh nọt hay cầu
cạnh ai đó. Lý do thứ hai (là quan niệm chủ quan của tôi): người hay cười thường là
người hèn, tất nhiên không tính tới những nụ cười của sự thân thiện chân tình.
Công việc của “chú kinh tế mới” cũng đơn giản và hay hay: bơm mực bút bi và bán một
số học cụ như compa, thước kẻ, bút máy… Nhưng có lẽ điểm hấp dẫn đối với bọn trẻ là
được khắc tên miễn phí. Một cây thép nhọn đơn giản cày trên mặt bút thoáng chốc bỗng
là Trần Thị X, Nguyễn Văn Y với những đường cong mềm mại và đều tăm tắp. Thoa một
lượt phấn trắng lên nữa là xong, cây bút, cây thước in rõ tên chủ sở hữu đầy ấn tượng.
Trong những dịp lễ tết hay chuẩn bị nghỉ hè thì thay vì những cái tên là những dòng chữ
lưu niệm, những lời chúc tặng, chia tay… Tôi lại “di ứng” một lần nữa với anh ta bởi tôi
rất ghét màu mè, “đồng bóng”. Trước giờ tôi vẫn nghĩ hình như những lời chúc tụng hoa
mỹ có vẻ gì đó không thật. Chẳng hạn như ngày tết chúc nhau an khang, thịnh vượng,
phát tài phát lộc trong khi ngày thường chả yêu quí gì nhau, nếu không muốn nói là ghét
nhau. Hình như bản chất con người là rất thích nghe những lời lẽ tâng bốc cho vừa lòng
mình, dù đôi khi vẫn biết đó là những lời dối trá. Và như vậy thì thật là tệ hai!
Thường những lần xong giờ dạy giữa buổi học, tôi lững thững đi bộ về khu nội trú giáo
viên, ngang qua gốc cây da nơi có chiếc xe đạp với “quầy hàng lưu động” của anh ta và
liếc nhìn vào. Có lúc thấy anh ta đang sắp xếp lại những thứ đồ đạc lỉnh kỉnh, có lúc thấy
anh ta chạm chạm khắc khắc, có lúc lại thấy anh ta ngồi buồn thiu dưới gốc cây, mắt nhìn
đi đâu đó. Tuyệt đối chả thấy anh ta mời chào, chọc ghẹo, hay thậm chí để mắt tới mình.
Càng tốt. Mới đầu tôi nghĩ vậy nhưng mấy lần sau tự nhiên hơi bực. Một đứa con gái “trí
thức” và dễ nhìn lại mang cái mác thành phố như tôi - biểu hiện qua cách ăn mặc nè - lẽ
nào không hề gây sự chú ý gì nơi một gã đàn ông?... Thôi kệ, tôi tự nhủ. Tri ngã dã bất
tri ngã dã… Nhưng kệ gì thì kệ, vẫn có một chút ấm ức chạy dọc suốt từ bụng tôi lên tới
cổ…
Mùa xuân năm đó trường tổ chức cho các lớp thi báo tường. Yêu cầu phải đầy đủ các thể
loại văn thơ nhạc họa. Văn thơ và tranh vẽ phải là những sáng tác mới của các em, riêng
nhạc được phép sưu tầm các bài hát quen thuộc và điểm chấm được tính vào việc chép
đúng, đều và đẹp các nốt và lời ca của bản nhạc. Tôi được phân công vào ban giám khảo
chấm phần hình thức. Thật lạ! Các nhạc phẩm đều được các em chép đều, đẹp và vô cùng
cân đối. Các nốt nhạc hoặc to, hoặc nhỏ, hoặc nghiêng, hoặc đứng đều thẳng băng và
giống nhau như đúc. Có vẻ như có cái gì đó không bình thường ở đây. Bởi vì trong hai
mươi tờ báo của hai mươi lớp chỉ có mười tờ có những bản nhạc đẹp, mười tờ kia nốt
nhạc vụng về, méo mó và đầy lỗi. Không thể có sự chênh lệch trong cái khéo tay của lũ
học trò cùng trang lứa được. Nhưng dù sao đi nữa cũng phải chấm, cho điểm, bình chọn
và trao giải cho kịp ngày các em nghỉ tết. Tôi tạm gác lại chuyện này để chuẩn bị về nhà
ăn tết với gia đình.
Mồng sáu là ngày các em đi học lại. Nhưng chỉ là qui ước vậy thôi chứ ở thôn quê người
ta hay kéo dài thêm niềm vui của ba ngày tết. Cũng là điều hợp lý bởi quanh năm đầu tắt
mặt tối bán lưng cho trời bán mặt cho đất để có được ba ngày xuân thì quả là hơi ít. Chơi
thêm cho đến hết rằm vậy. Bởi vậy thầy trò chúng tôi chỉ dạy và học kiểu cầm chừng,
dành thêm thời gian đến chúc tết phụ huynh và các giáo viên người bản xứ. Và qua trò
chuyện với các em tôi được biết thêm một điều thú vị là những bản nhạc trên báo tường
hôm trước được kẻ thật đều và đẹp kia đều do một tay “chú kinh tế mới” làm ra. Tôi ngạc
nhiên, tò mò và có ý mong gặp lại anh ta…
Nhưng rồi mãi đến gần nghỉ hè tôi mới được gặp lại vì anh ta đi vắng từ trước tết cho đến
tháng tư. Hôm ấy lấy cớ cần khắc một dòng chữ trên chiếc bút máy làm quà cho nhỏ em
trong dịp nghỉ hè, tôi tìm tới gốc cây da. Trong lúc anh ta chăm chú khắc chữ tôi gợi
chuyện:
- Anh làm việc này lâu chưa?
- Ý cô hỏi việc gì?
- Thì bán dụng cụ học sinh và khắc chữ nè.
- À, cũng vài năm nay rồi.
- Anh có làm nghề gì khác nữa không?
- Có chớ. Nghề chính của tôi là làm rẫy mà. Đây chỉ là công việc làm thêm, trước cho
vui, sau là kiếm thêm chút đỉnh để bồi dưỡng thịt cá cho ông bà già.
- Anh vẫn còn ở với cha mẹ à? - Tôi tò mò.
- Chớ sao, nếu không thì tôi ở với ai bây giờ.
Tôi hơi bối rồi:
- À không, ý tôi là…
- Ờ, tôi hiểu rồi. Tôi chưa có gia đình riêng. Còn trẻ mà cô. - Anh ta thoáng nhìn tôi mĩm
cười.
- Vậy chắc nhà anh đông người lắm hả? Nếu không thì anh đâu phải đi làm thêm để… -
tôi loay hoay tìm chữ để diễn đạt - cải thiện đời sống?
Anh ta cười hì hì:
- Nhà chỉ có ông bà già với tôi thôi. Tôi cũng có mấy anh chị nhưng họ đã có gia đình
riêng cả rồi.
Máu tò mò con gái trong tôi lại nổi lên:
- Từ tết tới giờ anh đi đâu mà không thấy tới đây “chơi” với mấy đưa học trò?
- À, sau tết tôi bận thu hoạch mía. Xong cây mía lại làm đất chuẩn bị cho mấy đám lúa
thổ sau mồng năm tháng năm là xuống giống.
Tôi vờ khen:
- Anh giỏi thiệt đó. Anh còn biết việc gì nữa không?
Anh thật thà:
- Giỏi gì đâu cô. Chỉ là cuộc đời dạy cho thôi mà. Tôi cũng biết nghề mộc nữa đó. Nghề
này học được trong tù, à quên, trong trại cải tạo…
Anh ta mở hộp lấy viên phấn trắng bôi lên hàng chữ vừa khắc, lấy khăn lau qua một lượt,
những lớp bụi bên ngoài biến mất còn lại hàng chữ trắng nổi lên trên nền xanh của cây
bút.
Anh cầm bút đưa tôi:
- Đây, bút của cô. Tôi không lấy tiền công đâu. Khắc dùm cô chút thôi. Lần sau có cần
giúp gì cứ nói, cô đừng ngại.
Không biết nói gì nữa tôi đành phải chào rồi đi. Vẫn chưa có cơ hội để hỏi về những nốt
nhạc. Tôi cứ băn khoăn hoài. Tính tôi trước giờ như vậy. Hễ muốn điều gì là phải làm
hay tìm hiểu cho bằng được mới thôi. Thật ra tôi không phải là đứa hiếu kỳ hoặc có nhiều