PHÁT TRIỂN CÁC GIÁ TRỊ ĐỘC ĐÁO CỦA ẨM THỰC VIỆT NAM
CHO DU KHÁCH QUỐC TẾ
ThS. Võ Thị Mỹ Vân1
ThS. Bùi Thanh Thủy2
Tóm tắt: Theo nhận định của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, ẩm thực đóng vai trò quan trọng
trong việc nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu du lịch, qua đó thu hút du khách, tạo
nguồn thu nhập và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời nâng cao năng lực cạnh
tranh cho ngành du lịch Việt Nam. Với sự hồi phục mạnh mẽ của ngành du lịch, nhiều du khách
trong nước đã tận hưởng thời gian du lịch cùng gia đình và thưởng thức các món ngon đặc sản
vùng miền. Du khách quốc tế cũng ngày càng quan tâm và mong muốn quay trở lại Việt Nam để
trải nghiệm những món ăn đặc trưng như phở bò, bún chả Hà Nội, bánh mì, nem nướng, chả giò...
Bài viết này sẽ phân tích thực trạng phát triển ẩm thực trong ngành du lịch Việt Nam. Đồng thời
đề xuất một số giải pháp để nâng tầm ẩm thực Việt Nam trên trường quốc tế.
Từ khóa: Văn hóa, ẩm thực Việt Nam, du lịch ẩm thực, giải pháp phát triển
Abstract: Cuisine plays a vital role in enhancing the quality and building the brand of tourism, as
defined by the Viet Nam National Authority of Tourism. It not only attracts tourists and generates
income but also contributes to the development of a high-quality workforce and boosts the
competitiveness of Vietnam’s tourism industry. With the strong recovery of the tourism industry,
many tourists have been enjoying time with their families, enjoying local dishes and regional
specialties. International tourists are also eager to return to Vietnam to savor iconic dishes such
as beef pho, Hanoi-Style Grilled Pork, banh mi, baked rolls, grilled spring rolls, and more. This
article examines the current state of culinary development within Vietnam’s tourism sector and
proposes solutions to further elevate Vietnamese cuisine on the international stage.
1
Hiệu trưởng Trường Trung cấp Du lịch và Khách sạn Saigontourist.
2
Trường Trung cấp Du lịch và Khách sạn Saigontourist.
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ476
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Ẩm thực không chỉ đơn thuần là những món ăn, mà còn là sự phản
ánh của văn hóa, lịch sử và tâm hồn của một dân tộc. Như nhà văn nổi
tiếng Anthony Bourdain từng nói: “Ẩm thực là tất cả những gì chúng
ta có, là kết quả của chúng ta đến từ đâu, là hiện tại và tương lai của
chúng ta”. Ẩm thực Việt Nam, với sự phong phú và đa dạng về nguyên
liệu, cách chế biến, cùng hương vị đặc trưng, đã và đang thu hút sự
quan tâm của nhiều du khách quốc tế.
Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, ẩm thực Việt Nam đã hình thành
và phát triển với những giá trị độc đáo, mang đậm dấu ấn văn hóa của
từng vùng miền. Từ những món ăn bình dị như phở, bún chả, đến
những món ăn cầu kỳ như nem rán, chả cá Lã Vọng, tất cả đều phản
ánh sự tinh tế và khéo léo trong nghệ thuật ẩm thực của người Việt.
“Ẩm thực Việt Nam là một bức tranh sinh động về văn hóa, lịch sử và
cuộc sống của người Việt”, đầu bếp Gordon Ramsay từng nhận xét khi
đến Việt Nam trải nghiệm và học hỏi. Tuy ngành du lịch Việt Nam đã
trải qua nhiều thách thức trong giai đoạn khó khăn vừa qua, nhưng
hiện nay ngành này đang trên đà hồi phục, với sự trở lại mạnh mẽ của
các nhà hàng và dịch vụ ẩm thực. Mặc dù vậy, trong khó khăn, cũng đã
xuất hiện những cơ hội mới để tái cấu trúc và phát triển mạnh mẽ hơn.
“Trong mỗi cuộc khủng hoảng, đều có một cơ hội để chúng ta thay đổi
và phát triển tốt hơn”, theo lời của doanh nhân Richard Branson.
Mục tiêu của bài viết này nhằm nghiên cứu và đề xuất các giải pháp
nhằm phát triển giá trị độc đáo của ẩm thực Việt Nam cho du khách
quốc tế, góp phần vào việc thúc đẩy ngành du lịch ẩm thực và tạo
dựng hình ảnh Việt Nam như một điểm đến hấp dẫn trên bản đồ ẩm
thực thế giới. Bài viết sẽ tập trung vào việc đánh giá thực trạng ẩm thực
Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực và khả thi nhằm phát
triển du lịch ẩm thực, nâng cao chất lượng dịch vụ, và quảng bá hình
ảnh ẩm thực Việt Nam ra thế giới.
2. THỰC TRẠNG DU LỊCH ẨM THỰC VIỆT NAM
Với lợi thế về sự đa dạng các món ăn, thức uống tốt cho sức khỏe,
ẩm thực Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành yếu tố tiên
phong thu hút du khách trong và ngoài nước.
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 477
Sự hồi phục của ngành du lịch
Sau đại dịch, nhu cầu du lịch của người dân trong và ngoài nước
tăng cao do bị kìm nén trong thời gian dài. Việc phải ở nhà và hạn chế
di chuyển trong một khoảng thời gian dài đã khiến mọi người mong
muốn được ra ngoài, khám phá và trải nghiệm những điểm đến mới.
Chính vì vậy, khi các hạn chế được gỡ bỏ, làn sóng du lịch bùng nổ trở
lại, mang theo nhiều cơ hội cho ngành du lịch.
Trong năm 2024, ngành du lịch của Việt Nam đã chứng kiến một
mức tăng trưởng vô cùng ấn tượng. Theo số liệu của Tổng cục Thống
kê công bố, Việt Nam ghi nhận 11,4 triệu lượt khách du lịch quốc tế
trong 8 tháng đầu năm 2024, tăng 46% so với cùng kỳ năm 2023. Điều
này cho thấy triển vọng tích cực của ngành du lịch trong tương lai gần.
Việt Nam, với những danh lam thắng cảnh nổi tiếng và nền ẩm thực
phong phú, đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách. Từ những
bãi biển tuyệt đẹp ở Nha Trang, Phú Quốc đến các di sản văn hóa thế
giới như Vịnh Hạ Long, Phố cổ Hội An và Cố đô Huế, Việt Nam có rất
nhiều điểm đến để thu hút du khách quốc tế. Bên cạnh đó, các thành
phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cũng cung cấp nhiều trải
nghiệm văn hóa, ẩm thực và mua sắm phong phú.
“Ẩm thực là một trong những yếu tố chính thu hút du khách đến
Việt Nam”, theo lời của Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam.
Thật vậy, du khách không chỉ đến Việt Nam để ngắm cảnh đẹp mà còn
để thưởng thức các món ăn đặc sản địa phương. Những món ăn như
phở, bún chả, bánh mì và các món hải sản tươi sống không chỉ làm thỏa
mãn vị giác mà còn giúp du khách hiểu thêm về văn hóa và con người
Việt Nam.
Năm 2023 cũng là năm chứng kiến 3 nhóm khách du lịch lớn nhất
là Hàn Quốc, châu Âu và Mỹ đến Việt Nam. Nhóm khách này đang
mạnh tay chi tiêu cho các dịch vụ ẩm thực tại Việt Nam. Khách du lịch
là những người khá kỹ tính, họ dành nhiều thời gian để xem thông
tin trên các nền tảng ẩm thực lớn quốc tế, như Tripadvisors, Michelin
Guide,... hay thậm chí là sử dụng cả Google Maps để xem đánh giá từ
cộng đồng, trước khi quyết định trải nghiệm.
ĐÀO TẠO VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ478
Tính đa dạng và phong phú của ẩm thực Việt Nam
Ẩm thực Việt Nam nổi tiếng với sự đa dạng từ Bắc vào Nam, mỗi
vùng miền đều có những món ăn đặc trưng và hương vị riêng. Điều
này tạo ra sự phong phú và hấp dẫn cho du khách quốc tế. “Việt Nam có
một nền ẩm thực đa dạng và hấp dẫn, mỗi món ăn đều chứa đựng một
câu chuyện văn hóa riêng,” đầu bếp nổi tiếng Jamie Oliver nhận xét.
Thật vậy, đối với ẩm thực Bắc Bộ, nổi tiếng với sự thanh đạm, tinh tế
và sự kết hợp hài hòa giữa các nguyên liệu. Món phở, một trong những
món ăn đặc trưng nhất của Việt Nam, xuất phát từ Hà Nội, mang đậm
hương vị của nước dùng trong, thơm ngon và sợi phở mềm mại. Bên
cạnh đó, bún chả, nem rán (chả giò), và chả cá Lã Vọng cũng là những
món ăn không thể bỏ qua khi nhắc đến ẩm thực Bắc Bộ.
Ngược xuống miền Trung, ẩm thực vùng này nổi bật với vị cay
nồng, đậm đà và sự phong phú trong cách chế biến. Các món ăn như
bún bò Huế, mì Quảng, và bánh bèo là những minh chứng cho sự đa
dạng trong ẩm thực miền Trung. Đặc biệt, Huế, kinh đô cổ xưa, nổi
tiếng với các món ăn cung đình, thể hiện sự tinh tế và công phu trong
từng khâu chuẩn bị.
Miền Nam bộ với khí hậu nhiệt đới, mang đến sự phong phú về
nguyên liệu và sự sáng tạo trong chế biến. Các món ăn Nam Bộ thường
có vị ngọt, béo và sử dụng nhiều loại hải sản tươi sống. Điển hình như
lẩu mắm, bánh xèo, và gỏi cuốn, đều mang hương vị đặc trưng, đậm
đà và khó quên. Sự kết hợp giữa các loại rau thơm, nước chấm đặc biệt
cũng làm nên sự hấp dẫn riêng của ẩm thực vùng này.
Sự phục hồi của các doanh nghiệp F&B
Theo báo cáo của IPOS, tính đến hết năm 2023, số lượng nhà hàng/
café tại Việt Nam đạt mốc 317.299 cửa hàng, tăng 1,26% so với năm
trước đó. Cùng với dấu hiệu tích cực đó, thị trường F&B vẫn ghi nhận
tăng trưởng ở mức vừa phải, đạt 11,6%. Đây được coi là tín hiệu vô
cùng tích cực. Người Việt và du khách vẫn sẵn sàng chi tiêu cho dịch vụ
F&B, với mức chi tăng nhẹ. Về mặt vĩ mô, điều này càng minh chứng
về tính ổn định của ngành kinh doanh ẩm thực tại Việt Nam.
TRAINING AND USING CULTURAL TOURISM HUMAN RESOURCES... 479
Một điều bất ngờ rằng gần 80% doanh nghiệp F&B có kết quả kinh
doanh tốt. Mặc dù chịu ảnh hưởng bởi những khó khăn chung của nền
kinh tế, ngành kinh doanh F&B vẫn khẳng định sức hút với doanh thu
ở mức ổn định cao. Cụ thể, theo khảo sát, có đến 79,6% doanh nghiệp
F&B cho biết tình hình kinh doanh đang có xu hướng tốt và có đủ
nguồn lực để phát triển trong tương lai gần.
Sự ủng hộ từ Chính phủ và cộng đồng
Chính phủ Việt Nam đã đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ để thúc đẩy
sự phát triển của ngành du lịch và ẩm thực, với nhiều chương trình và
sự kiện nhằm thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Các chương
trình kích cầu du lịch, hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp ẩm thực và du
lịch đã tạo điều kiện thuận lợi cho ngành phát triển. Năm 2024, nhiều
lễ hội ẩm thực được mở ra thu hút khách du lịch trong và ngoài nước.
Cụ thể Lễ hội văn hóa ẩm thực “Món ngon Saigontourist Group
2024” diễn ra từ 26/03/2024 đến 31/03/2024 thu hút đông đảo khách
quốc tế và bà con Việt kiều tham quan, trải nghiệm các hoạt động tại
lễ hội; Ngày 26/04/2024 đến ngày 01/05/2024, tại Thảo Cầm Viên Sài
Gòn diễn ra Lễ hội ẩm thực ba miền với chủ đề “Non sông Thống
nhất” nhân dịp kỷ niệm 49 năm ngày Giải phóng hoàn toàn miền Nam,
thống nhất đất nước; Ngày 31/05/2024 không gian ẩm thực đường Lê
Lợi nằm trong khuôn khổ hoạt động Lễ hội sông nước Thành phố Hồ
Chí Minh lần 2 đông kín khách du lịch dù trời mưa lớn…
Sự lên ngôi của các món “hot trend”
Sự lên ngôi của các món ăn “hot trend” còn phản ánh sự sáng tạo
và khả năng nắm bắt thị hiếu của người tiêu dùng của các đầu bếp và
người kinh doanh ẩm thực. Theo nghiên cứu của IPOS, năm 2023 ẩm
thực đường phố rất được ưa chuộng, “cứ 3 người Việt thì có ít nhất 2
người hưởng ứng “trend” ẩm thực đường phố. Những món ăn vặt hè
phố được hưởng ứng như: cà phê muối với 34,8% người lựa chọn, trà
mãng cầu với 19,5%, gỏi gà măng cụt với 34,8%, trà chanh giã tay với
7,5%, bánh đồng xu với 9,8%,…
Những món ăn đường phố này thường được bán tại các chợ đêm,
phố đi bộ trên xe đẩy, và các quán ăn nhỏ, tạo điều kiện thuận lợi