Phát triển năng lực từ ngữ tiếng Việt cho học viên Hàn Quốc: Tóm tắt luận án Tiến sĩ Khoa học Giáo dục theo hướng vận dụng ngôn ngữ học tri nhận

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

ĐỖ PHƢƠNG THẢO

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỪ NGỮ TIẾNG VIỆT

CHO HỌC VIÊN HÀN QUỐC THEO HƢỚNG VẬN DỤNG

NGÔN NGỮ HỌC TRI NHẬN

Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Văn và Tiếng Việt

Mã số: 9.14.01.11

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

HÀ NỘI - 2019

Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: 1.

2. PGS.TS Trịnh Thị Lan

Phản biện 1: GS.TS Nguyễn Thiện Giáp – Trường ĐHKHXHNV - ĐHQGHN

Phản biện 2: GS.TS Lê Phƣơng Nga – Trường ĐHSP Hà Nội

Phản biện 3: PGS.TS Đỗ Huy Quang – Trường ĐHSP Hà Nội 2

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi …..giờ … ngày … tháng… năm…

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

GS.TS Lê A

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

1.1. Năng lực từ ngữ là thành tố quan trọng của năng lực ngôn ngữ, giữ vai trò

quyết định đối với khả năng giao tiếp của mỗi người

NL từ ngữ là một thành tố của NL ngôn ngữ được các nhà giáo dục học xếp

vào loại NL công cụ vì nó đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp phương tiện

để người học có thể đạt được các NL khác một cách hiệu quả. Đối với người học và

giao tiếp bằng ngoại ngữ hoặc ngôn ngữ thứ hai, NL từ ngữ có ý nghĩa tạo tiền đề cho

việc phát triển các loại NL khác, cũng là một trong những thước đo trình độ phát triển

NL ngôn ngữ, NL giao tiếp của người học. Đối với việc giảng dạy TV, đặc biệt là dạy

TV như một ngoại ngữ, từ vựng trở thành một chiếc chìa khóa quan trọng để mở cánh

cửa giúp người học đi vào thế giới ngôn ngữ và văn hóa VN.

1.2. Ngôn ngữ học tri nhận có khả năng giúp người học ngoại ngữ phát triển năng

lực ngôn ngữ, năng lực từ ngữ

Đối với việc dạy học từ vựng, vận dụng lí thuyết của NNHTN vào việc giảng

dạy từ vựng TV cho người nước ngoài giúp chúng ta vừa có một cơ sở văn hóa vững

chắc trong việc lí giải nhiều hiện tượng từ ngữ cho người học, vừa đi đúng mục tiêu

gắn liền việc học ngôn ngữ của một dân tộc với văn hóa giao tiếp của dân tộc đó. Từ

đó, có thể góp phần phát triển NL từ ngữ cho người nước ngoài học TV phù hợp với

đặc trưng của từng cá nhân và đặc trưng của ngôn ngữ, văn hóa nguồn và đích.

1.3.

Thực tế giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ hiện nay chưa tận dụng được lợi

thế của Ngôn ngữ học tri nhận trong việc phát triển năng lực từ ngữ của người học

Việc ứng dụng lí thuyết của ngôn ngữ học cơ bản nói chung và NNHTN nói

riêng vào giảng dạy TV như một ngoại ngữ hiện nay còn chưa thực sự phổ biến. Bức

tranh giảng dạy Việt ngữ cho người nước ngoài nhìn chung còn chưa được soi chiếu

bởi ánh sáng của lí thuyết ngôn ngữ, đặc biệt là NNHTN. Riêng đối với việc dạy học

từ vựng, có thể nhận thấy, nhiều lợi thế của NNHTN trong việc phát triển NL từ ngữ

cho người học chưa được phát huy trong thực tiễn dạy học TV cho người nước ngoài

ở VN hiện nay.

2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là việc phát triển NL từ ngữ TV cho HV HQ

theo hướng vận dụng NNHTN, bao gồm việc đề xuất các biện pháp dạy học từ ngữ

TV và xây dựng hệ thống BT nhằm phát triển NL từ ngữ TV cho HV HQ.

2.2. Phạm vi nghiên cứu

Chúng tôi chỉ lựa chọn đối tượng khảo sát và thực nghiệm là HV HQ đang học

TV như một ngoại ngữ ở VN vì họ có số lượng đông đảo hơn hẳn HV đến từ các

quốc gia khác.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu để vận dụng một số thành tựu của NNHTN vào phát triển NL từ

ngữ TV của HV HQ, nhằm nâng cao NL từ ngữ nói riêng, NL sử dụng TV nói chung

của HV HQ.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, tìm hiểu tổng quan các tài liệu nghiên cứu.

Thứ hai, khảo sát thực trạng tài liệu dạy học và việc dạy học từ vựng TV cho

HV HQ, thực trạng NL từ ngữ của HV HQ ở một số cơ sở đào tạo TV hiện nay.

Thứ ba, đề xuất một số BP dạy học điển hình và gợi ý quy trình xây dựng một

hệ thống BT nhằm phát triển tốt nhất NL từ ngữ cho HV HQ.

Thứ tư, tiến hành TN sư phạm.

4. Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong quá trình triển khai

luận án là: PP phân tích, tổng hợp tài liệu; PP điều tra, khảo sát thực tiễn; PP phỏng

vấn sâu; PP so sánh, đối chiếu; PP thực nghiệm sư phạm; PP thống kê, xử lí số liệu…

5. Giả thuyết khoa học

Mặc dù NNHTN có lợi thế rất lớn trong việc phát triển năng lực từ ngữ cho

người học ngoại ngữ nhưng thực tế vận dụng NNHTN vào việc dạy học từ vựng TV

cho HV HQ ở VN hiện nay chưa thực sự phổ biến. Nếu HV HQ được học từ ngữ TV

bằng các phương pháp và BP dạy học tích cực theo hướng vận dụng NNHTN, kết hợp

với việc luyện tập bằng một hệ thống BT phát triển NL từ ngữ mà luận án đề xuất thì

năng lực từ ngữ TV nói riêng và năng lực giao tiếp bằng TV nói chung của họ sẽ được

nâng cao một cách rõ rệt.

6. Dự kiến đóng góp của luận án

6.1. Về mặt lí luận

Kết quả của luận án dự kiến sẽ đóng góp vào việc kiểm chứng tính đúng đắn và

khả năng ứng dụng của NNHTN, đặc biệt là Ngữ nghĩa học tri nhận trong nghiên cứu

và giảng dạy ngôn ngữ thứ hai hoặc ngoại ngữ ở VN, đồng thời bổ sung thêm một số

BP hiệu quả vào hệ thống các BP dạy học từ ngữ cho người nước ngoài học TV như

một ngôn ngữ thứ hai.

6.2. Về mặt thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được ứng dụng trực tiếp vào việc nghiên cứu và giảng

dạy từ vựng TV cho người nước ngoài: những định hướng về mặt nội dung sẽ đóng

góp vào việc xây dựng chương trình, biên soạn giáo trình TV cho người nước ngoài;

những định hướng về mặt BP sẽ góp phần hoàn thiện kĩ năng của người dạy và người

học, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả của việc thụ đắc TV.

7. Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, phần Nội dung

chính của luận án gồm 4 chương:

Chƣơng 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu

Chƣơng 2: Cơ sở khoa học của việc phát triển năng lực từ ngữ tiếng Việt cho học

viên Hàn Quốc theo hướng vận dụng NNHTN

Chƣơng 3: Tổ chức phát triển năng lực từ ngữ tiếng Việt cho học viên Hàn Quốc

theo hướng vận dụng NNHTN

Chƣơng 4: Thực nghiệm sư phạm

CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1.1. Những nghiên cứu về việc ứng dụng Ngôn ngữ học tri nhận vào dạy học ngôn

ngữ nói chung, dạy học tiếng Việt cho người nước ngoài nói riêng

1.1.1. Trên thế giới

a. Những nghiên cứu về Ngôn ngữ học tri nhận

Hiện nay, NNHTN thế giới phát triển theo hai hướng nghiên cứu chính: Ngữ

nghĩa học tri nhận và Ngữ pháp học tri nhận. Trong hai hướng nghiên cứu này,

chúng tôi tập trung tìm hiểu hướng thứ nhất: Ngữ nghĩa học tri nhận, bởi vì sự nghiên

cứu ngữ nghĩa học vẫn phong phú và đa dạng hơn, đồng thời nó cũng phù hợp với

hướng đi chính của luận án.

b. Những nghiên cứu về việc ứng dụng Ngôn ngữ học tri nhận vào dạy học ngoại ngữ

Ở châu Âu, châu Mĩ, trong khoảng 10 năm trở lại đây, nhiều tác giả đã khẳng

định mối quan hệ rõ ràng, dễ thấy của NNHTN và việc thụ đắc ngôn ngữ thứ hai,

đồng thời đề xuất những cách tiếp cận theo hướng tri nhận đối với việc giảng dạy

ngoại ngữ, tiêu biểu như: M. Archard & S. Niemeier (2004); P. Robinson & N.C.

Ellis (2008); J. Littemore (2009); De Knop et al (2010)… Ở Trung Quốc, Lưu Huýnh

(2000) có liệt kê hệ thống các phương pháp giảng dạy ngôn ngữ thứ hai, trong đó có

đề cập đến phương pháp tri nhận.

1.1.2. Ở Việt Nam

Tiêu biểu phải ghi nhận công lao của các tác giả sau: Lý Toàn Thắng (2005),

Trần Văn Cơ (2006), (2007), Lê Quang Thiêm (2006), Diệp Quang Ban (2008),

Nguyễn Lai (2010), Nguyễn Thiện Giáp (2012), Đỗ Việt Hùng (2013)…

Phần lớn các đề tài tập trung nghiên cứu về ngữ nghĩa học tri nhận với các vấn

đề nổi bật như: ẩn dụ ý niệm, đặc trưng văn hóa dân tộc của tư duy và ngôn ngữ, các

nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ (TV và các ngoại ngữ)… mà rất ít, thậm chí có thể

khẳng định là chưa có công trình nào đi theo hướng nghiên cứu ứng dụng lí thuyết

của NNHTN vào việc giảng dạy TV, đặc biệt là dạy TV như một ngoại ngữ.

1.2. Những nghiên cứu về năng lực từ ngữ và phát triển năng lực từ ngữ của người

học

1.2.1. Nghiên cứu về năng lực từ ngữ

Theo cách hiểu của một số nhà nghiên cứu, từ vựng là một trong những “bộ

mã” ngôn ngữ và NL từ ngữ là một trong những bộ phận cấu thành của “NL ngôn

ngữ” (Chomsky, 1965) hoặc “NL ngữ pháp” (Canale và Swain, 1980; Canale, 1983).

Sau đó, Richards (1976), S.P. Nation (1990), Joanna Channell (1988) đều thống nhất

quan điểm: một người “biết” (knowing) về một từ nghĩa là phải thỏa mãn các điều kiện

trên cả hai phương diện tiếp nhận và tạo lập từ: một mặt phải biết/ hiểu về dạng thức

của từ, vị trí của từ trong cấu trúc ngữ pháp, chức năng và ý nghĩa của từ trong và

ngoài ngữ cảnh; mặt khác phải biết cách tạo lập và sử dụng từ cho phù hợp với những

kiến thức về từ mà mình đã biết. Nếu thỏa mãn cả hai điều kiện trên, người đó có thể

được coi là đã thụ đắc từ (word acquisition).

1.2.2. Nghiên cứu về phát triển năng lực từ ngữ của người học

1.2.2.1. Ở nước ngoài

Trước hết, phải kể đến một số lượng lớn các chiến lược học từ vựng của

Schmitt (1997); Oxford (1990)... Ngoài ra, các nhà nghiên cứu cũng đề xuất hàng loạt

Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Khoa học Giáo dục: Phát triển năng lực từ ngữ tiếng Việt cho học viên Hàn Quốc theo hướng vận dụng ngôn ngữ học tri nhận

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi