S GIÁO D C VÀ ĐÀO T O NGH ANỞ Ụ Ạ Ệ
----------------
S¸NG KIÕN KINH NGHIÖM
ng÷ v¨n
§Ò tµi
PH NG PHÁP D Y H C LÀM VĂN THEO ĐNH H NGƯƠ Ạ Ọ Ị ƯỚ
PHÁT TRI N PH M CH T, NĂNG L C CHO H C SINHỂ Ẩ Ấ Ự Ọ
L P 11 T I TR NG THPT NGUY N S SÁCHỚ Ạ ƯỜ Ễ Ỹ
Ng i th c hi n:ườ ự ệ Tr n Th Thanh Túầ ị
Lê Th L ngị ươ
A. ĐT V N ĐẶ Ấ Ề
2
I. LÝ DO CH N Đ TÀIỌ Ề
1. V n đ đi m i giáo d c ph thông hi n nayấ ề ổ ớ ụ ổ ệ
Xu th chung c a xã h i hôm nay là s phát tri n theo công ngh 4.0 và toànế ủ ộ ự ể ệ
c u hóa. Trong b i c nh đó, nhu c u v s thay đi toàn di n trong vi c đào t oầ ố ả ầ ề ự ổ ệ ệ ạ
nhân l c lao đng và b i d ng nhân tài cho đt n c nh m đáp ng nh ng đòiự ộ ồ ưỡ ấ ướ ằ ứ ữ
h i m i c a xã h i và th tr ng lao đng là h t s c c n thi t. S đi m i này, đtỏ ớ ủ ộ ị ườ ộ ế ứ ầ ế ự ổ ớ ặ
ra cho n n giáo d c n c nhà c n ph i giáo d c th h tr và đào t o ngu n nhânề ụ ướ ầ ả ụ ế ệ ẻ ạ ồ
l c lao đng m i có đc s t tin, năng đng, sáng t o, có năng l c hành đng,ự ộ ớ ượ ự ự ộ ạ ự ộ
năng l c gi i quy t v n đ, năng l c giao ti p, h p tác có hi u qu …. ự ả ế ấ ề ự ế ợ ệ ả
Đ th c hi n đc đi u này, ngành giáo d c Vi t Nam, trong đó có giáo d cể ự ệ ượ ề ụ ệ ụ
Trung h c ph thông (THPT), đang tích c c đi m i căn b n, toàn di n v n iọ ổ ự ổ ớ ả ệ ề ộ
dung, m c đích và ph ng pháp d y h c theo tinh th n Ngh quy t s 29 – NQ/TWụ ươ ạ ọ ầ ị ế ố
ngày 4/11/2013.
Ch ng trình giáo d c ph thông m i đc xây d ng theo đnh h ng ti pươ ụ ổ ớ ượ ự ị ướ ế
c n năng l c, phù h p v i xu th phát tri n c a các n c tiên ti n, nh m th c hi nậ ự ợ ớ ế ể ủ ướ ế ằ ự ệ
yêu c u c a Ngh quy t 88/2014/QH13 c a Qu c h i: “t o chuy n bi n căn b n,ầ ủ ị ế ủ ố ộ ạ ể ế ả
toàn di n v ch t l ng và hi u qu giáo d c ph thông; k t h p d y ch , d yệ ề ấ ượ ệ ả ụ ổ ế ợ ạ ữ ạ
ng i và đnh h ng ngh nghi p, góp ph n chuy n n n giáo d c n ng v truy nườ ị ướ ề ệ ầ ể ề ụ ặ ề ề
th ki n th c sang n n giáo d c phát tri n c v ph m ch t và năng l c, hài hòaụ ế ứ ề ụ ể ả ề ẩ ấ ự
trí, đc, th , mĩ và phát huy t t nh t ti m năng c a m i h c sinh”. Ch ng trìnhứ ể ố ấ ề ủ ỗ ọ ươ
giáo d c ph thông t ng th đã công b m c tiêu giáo d c h c sinh ph thông làụ ổ ổ ể ố ụ ụ ọ ổ
h ng t i rèn luy n 5 ph m ch t ch y u: Yêu n c, nhân ái, chăm ch , trung th cướ ớ ệ ẩ ấ ủ ế ướ ỉ ự
và trách nhi m. Đng th i ch ng trình cũng hình thành và phát tri n cho h c sinhệ ồ ờ ươ ể ọ
nh ng năng l c c t lõi, g m: Nh ng năng l c chung, đc t t c các môn h c vàữ ự ố ồ ữ ự ượ ấ ả ọ
ho t đng giáo d c hình thành, phát tri n: năng l c t ch và t h c, năng l c giaoạ ộ ụ ể ự ự ủ ự ọ ự
ti p và h p tác, năng l c gi i quy t v n đ và sáng t o. Nh ng năng l c chuyênế ợ ự ả ế ấ ề ạ ữ ự
môn, đc hình thành, phát tri n ch y u thông qua m t s môn h c, ho t đngượ ể ủ ế ộ ố ọ ạ ộ
giáo d c nh t đnh: năng l c tính toán, năng l c ngôn ng , tìm hi u t nhiên và xãụ ấ ị ự ự ữ ể ự
h i, công ngh , tin h c, th m mĩ và th ch t.ộ ệ ọ ẩ ể ấ
Đi m i ph ng pháp d y h c theo h ng phát tri n ph m ch t, năng l cổ ớ ươ ạ ọ ướ ể ẩ ấ ự
h c sinh là m t gi i pháp đc xem là then ch t, có tính đt phá c a n n giáo d cọ ộ ả ượ ố ộ ủ ề ụ
ph thông m i.ổ ớ
3
Cùng v i s đi m i chung c a ngành giáo d c, môn Ng văn trong nhàớ ự ổ ớ ủ ụ ữ
tr ng ph thông cũng đang t ng b c thay đi ph ng pháp cũng nh m c đíchườ ổ ừ ướ ổ ươ ư ụ
d y h c nh m phù h p v i yêu c u c a th i đi. D th o Ch ng trình giáo d cạ ọ ằ ợ ớ ầ ủ ờ ạ ự ả ươ ụ
ph thông môn Ng văn m i (2018) xác đnh m c tiêu chung c a môn h c Ng vănổ ữ ớ ị ụ ủ ọ ữ
là: “Góp ph n giúp h c sinh phát tri n các năng l c chung nh năng l c t ch vàầ ọ ể ự ư ự ự ủ
t h c, năng l c giao ti p và h p tác, năng l c gi i quy t v n đ và sáng t o. Đcự ọ ự ế ợ ự ả ế ấ ề ạ ặ
bi t, ch ng trình môn Ng văn giúp h c sinh phát tri n năng l c ngôn ng vàệ ươ ữ ọ ể ự ữ
năng l c văn h c thông qua h th ng ki n th c ph thông c b n v văn h c,ự ọ ệ ố ế ứ ổ ơ ả ề ọ
ti ng Vi t và các kĩ năng đc, vi t, nói và nghe.” Đ đáp ng đc m c tiêu d yế ệ ọ ế ể ứ ượ ụ ạ
h c Ng văn trong tr ng ph thông nh đã nói trên, đòi h i c n thay điọ ữ ườ ổ ư ở ỏ ầ ổ
ph ng pháp d y h c, đó là l y h c sinh làm trung tâm và phát huy t i đa tính tíchươ ạ ọ ấ ọ ố
c c, ch đng, sáng t o c a ng i h c. Trong đó d y h c phát tri n năng l c choự ủ ộ ạ ủ ườ ọ ạ ọ ể ự
h c sinh là c b n. ọ ơ ả
2. Phân môn Làm văn trong ch ng trình Ng văn THPTươ ữ
Ch ng trình Ng văn THPT, phân môn Làm văn chi m m t v trí khá quanươ ữ ế ộ ị
tr ng nh ng t ng đi khó đi v i c ng i d y và ng i h c. Kĩ năng làm văn làọ ư ươ ố ố ớ ả ườ ạ ườ ọ
th c đo năng l c ngôn ng , v n s ng, v n văn h c qua các k năng nh : nh nướ ự ữ ố ố ố ọ ỹ ư ậ
th c, t duy, hành văn, l p lu n, t o l p văn b n, …. V i t cách là m t b ph nứ ư ậ ậ ạ ậ ả ớ ư ộ ộ ậ
c a môn Ng văn, ph n làm văn trong nhà tr ng ph thông có m c đích là hìnhủ ữ ầ ườ ổ ụ
thành và phát tri n h c sinh “năng l c s d ng ti ng Vi t” trong đó có năng l cể ở ọ ự ử ụ ế ệ ự
t o l p văn b n (d ng vi t, d ng nói), năng l c t ch , t h c, năng l c c m thạ ậ ả ạ ế ạ ự ự ủ ự ọ ự ả ụ
văn h c, năng l c t duy và gi i quy t v n đ, …. T duy logic trong vi c phânọ ự ư ả ế ấ ề ư ệ
tích đ văn, hình thành ý t ng, tìm ý, s p x p ý, s d ng các thao tác l p lu nề ưở ắ ế ử ụ ậ ậ
trong bài vi t, rà soát và đánh giá bài vi t. T duy hình t ng đc th hi n trongế ế ư ượ ượ ể ệ
vi c xây d ng các hình t ng trong văn miêu t , t s , bi u c m, ngh lu n vănệ ự ượ ả ự ự ể ả ị ậ
h c…. S n ph m bài vi t c a h c sinh góp ph n th hi n t ng h p v n s ng, v nọ ả ẩ ế ủ ọ ầ ể ệ ổ ợ ố ố ố
văn h c, nhân cách c a các em. Qua bài vi t, h c sinh b c l con ng i th c c aọ ủ ế ọ ộ ộ ườ ự ủ
mình. B i v y, vi c d y làm văn còn có nhi u thu n l i đ hình thành các ph mở ậ ệ ạ ề ậ ợ ể ẩ
ch t t t đp cho ng i h c.ấ ố ẹ ườ ọ
Nh v y, vi c d y h c làm văn tr ng ph thông h ng t i m c tiêu hoànư ậ ệ ạ ọ ở ườ ổ ướ ớ ụ
ch nh tri th c và kĩ năng v các ki u văn b n; nâng cao năng l c s d ng ngôn ngỉ ứ ề ể ả ự ử ụ ữ
nh m đt hi u qu cao trong giao ti p, b i d ng năng l c t duy, năng l c gi iằ ạ ệ ả ế ồ ưỡ ự ư ự ả
quy t v n đ và góp ph n hình thành các ph m ch t t t đp cho h c sinh.ế ấ ề ầ ẩ ấ ố ẹ ọ
Tuy nhiên, làm văn l i là ph n h c đc xem là khô khan, tr u t ng, khóạ ầ ọ ượ ừ ượ
d y và ít h p d n. Th y ng i d y, trò chán h c đang là m t th c t ph bi n ạ ấ ẫ ầ ạ ạ ọ ộ ự ế ổ ế ở
phân môn làm văn, trong đó có các tr ng THPT trên đa bàn huy n Thanh Ch ngườ ị ệ ươ
(Ngh An). Do đó, ng i d y ch a làm rõ đc m c tiêu c a phân môn làm vănệ ườ ạ ư ượ ụ ủ
4
và ch a phát tri n đc các ph m ch t, năng l c c a môn Ng văn qua làm vănư ể ượ ẩ ấ ự ủ ữ
cho h c sinh. ọ
3. Trong th i gian d y h c chúng tôi đã có ý th c tích lũy, nghiên c u, tìm tòiờ ạ ọ ứ ứ
đ đi m i ph ng pháp d y h c làm văn nh m trong tr ng THPT nh m kíchể ổ ớ ươ ạ ọ ằ ườ ằ
thích s h ng thú c a h c sinh, h ng t i phát tri n các ph m ch t, năng l c h cự ứ ủ ọ ướ ớ ể ẩ ấ ự ọ
sinh và đã đt đc hi u qu .ạ ượ ệ ả
Vì th , chúng tôi xin trình bày đ tài ế ề “D y h c làm văn theo đnh h ngạ ọ ị ướ
phát tri n ph m ch t, năng l c cho h c sinh l p 11 t i tr ng Trung h c phể ẩ ấ ự ọ ớ ạ ườ ọ ổ
thông Nguy n S Sách”ễ ỹ .
Đ tài l n đu tiên đc áp d ng và công b t i tr ng THPT Nguy n Sề ầ ầ ượ ụ ố ạ ườ ễ ỹ
Sách năm h c 2020-2021ọ
II. PH NG PHÁP, PH M VI NGHIÊN C UƯƠ Ạ Ứ
1. Ph ng pháp nghiên c uươ ứ
Đê gi i quy t t t nhi m v nghiên c u c a đê tai, chúng tôi s d ng đng th i hai . ả ế ố ệ ụ ứ ủ ử ụ ồ ờ
ph ng pháp nghiên c u lý thuy t và th c nghi m. ươ ứ ế ự ệ
- Ph ng pháp phân tích và t ng h p lý thuy t, phân lo i và h th ng hóa lýươ ổ ợ ế ạ ệ ố
thuy t. ế
- Ph ng pháp quan sát và đi u tra, kh o sát và t ng h p s li u đ n m b tươ ề ả ổ ợ ố ệ ể ắ ắ
nh ng d li u c n thi t v ho t đng phát tri n ph m ch t, năng l c c a h c sinh ữ ữ ệ ầ ế ề ạ ộ ể ẩ ấ ự ủ ọ
- Ph ng pháp phân tích, so sánh, đi chi uươ ố ế
- Ph ng pháp gi i d y th c nghi m ươ ả ạ ự ệ
2. Ph m vi nghiên c uạ ứ
2.1. Đi t ng nghiên c u là nh ng quan đi m, lý thuy t d y h c Làm vănố ượ ứ ữ ể ế ạ ọ
theo đnh h ng phát tri n ph m ch t, năng l c cho h c sinh l p 11 tr ngị ướ ể ẩ ấ ự ọ ớ ở ườ
Trung h c ph thông trong ch ng trình Ng văn.ọ ổ ươ ữ
2.2. V th c ti n, chúng tôi d ki n kh o sát m t s tr ng THPT trên đaề ự ễ ự ế ả ộ ố ườ ị
bàn Huy n Thanh Ch ng (Tr ng THPT Nguy n Sĩ Sách, Tr ng THPT Đngệ ươ ườ ễ ườ ặ
Thai Mai, Tr ng THPT Đng Thúc H a,…)ườ ặ ứ
III. C U TRÚC C A Đ TÀIẤ Ủ Ề
A. ĐT V N ĐẶ Ấ Ề
I. LÍ DO CH N Đ TÀIỌ Ề
II. PH NG PHÁP, PH M VI NGHIÊN C UƯƠ Ạ Ứ
III. C U TRÚCẤ
5