PH NG PHÁP ƯƠ GIẢI NHANH ………
PH NG PHÁPƯƠ
GI I NHANH CÁC BÀI TOÁN KH O SÁT M CH ĐI N XOAY CHI UẢ Ả Ạ Ệ Ề
KHI THAY Đ I CÁC THÔNG S C A M CH ĐI NỔ Ố Ủ Ạ Ệ
=======================
PH N I:Ầ M Đ U.Ở Ầ
I. LÝ DO CH N Đ TÀIỌ Ề
Môn V t lý là m t b ph n khoa h c t nhiên nghiên c u v các hi n t ngậ ộ ộ ậ ọ ự ứ ề ệ ượ
v t lý nói chung và đi n h c nói riêng. Nh ng thành t u c a v t lý đ c ng d ngậ ệ ọ ữ ự ủ ậ ượ ứ ụ
vào th c ti n s n xu t và ng c l i chính chính th c ti n s n xu t đã thúc đ yự ễ ả ấ ượ ạ ự ễ ả ấ ẩ
khoa h c v t lý phát tri n. Vì v y h c v t lý không ch d n thu n là h c lý thuy tọ ậ ể ậ ọ ậ ỉ ơ ầ ọ ế
v t lý mà ph i bi t v n d ng v t lý vào th c ti n s n xu t. Do đó trong quá trìnhậ ả ế ậ ụ ậ ự ễ ả ấ
gi ng d y ng i giáo viên ph i rèn luy n cho h c sinh có đ c nh ng k năng, kả ạ ườ ả ệ ọ ượ ữ ỹ ỹ
x o và th ng xuyên v n d ng nh ng hi u bi t đã h c đ gi i quy t nh ng v nả ườ ậ ụ ữ ể ế ọ ể ả ế ữ ấ
đ th c ti n đ t ra. ề ự ễ ặ
B môn v t lý đ c đ a vào gi ng d y trong nhà tr ng ph thông nh mộ ậ ượ ư ả ạ ườ ổ ằ
cung c p cho h c sinh nh ng ki n th c ph thông, c b n, có h th ng toàn di nấ ọ ữ ế ứ ổ ơ ả ệ ố ệ
v v t lý. H th ng ki n th c này ph i thi t th c và có tính k thu t t ng h p vàề ậ ệ ố ế ứ ả ế ự ỹ ậ ổ ợ
đ c bi t ph i phù h p v i quan đi m v t lý hi n đ i. Đ h c sinh có th hi uặ ệ ả ợ ớ ể ậ ệ ạ ể ọ ể ể
đ c m t cách sâu s c và đ nh ng ki n th c và áp d ng các ki n th c đó vàoượ ộ ắ ủ ữ ế ứ ụ ế ứ
th c ti n cu c s ng thì c n ph i rèn luy n cho các h c sinh nh ng k năng , kự ễ ộ ố ầ ả ệ ọ ữ ỹ ỹ
x o th c hành nh : K năng, k x o gi i bài t p, k đo l ng, quan sát ….ả ụ ư ỹ ỹ ả ả ậ ỹ ườ
Bài t p v t lý v i t cách la m t ph ng pháp d y h c, nó có y nghĩa h t s cậ ậ ớ ư ộ ươ ạ ọ ế ứ
quan tr ng trong vi c th c hi n nhi m v d y h c v t lý nhà tr ng ph thông.ọ ệ ự ệ ệ ụ ạ ọ ậ ở ườ ổ
Thông qua vi c gi i t t các bài t p v t lý các h c sinh s có đ c nh ng nh ng kệ ả ố ậ ậ ọ ẽ ượ ữ ữ ỹ
năng so sánh, phân tích, t ng h p … do đó s góp ph n to l n trong vi c phát tri nổ ợ ẽ ầ ớ ệ ể
Ngô phi Công – Giáo viên tr ng THPT B c Trà myườ ắ
1
PH NG PHÁP ƯƠ GIẢI NHANH ………
t duy c a h c sinh. Đ c bi t bài t p v t lý giúp h c sinh cũng c ki n thúc có hư ủ ọ ặ ệ ậ ậ ọ ố ế ệ
th ng cũng nh v n d ng nh ng ki n th c đã h c vào vi c gi i quy t nh ng tìnhố ư ậ ụ ữ ế ứ ọ ệ ả ế ữ
hu ng c th , làm cho b môn tr nên lôi cu n, h p d n các em h n.ố ụ ể ộ ở ố ấ ẫ ơ
Hi n nay , trong xu th đ i m i c a ngành giáo d c v ph ng pháp gi ngệ ế ổ ố ủ ụ ề ươ ả
d y cũng nh ph ng pháp ki m tra đánh giá k t qu gi ng d y và thi tuy n. Cạ ư ươ ể ế ả ả ạ ể ụ
th là ph ng pháp ki m tra đánh giá b ng ph ng ti n tr c nghi m kháchể ươ ể ằ ươ ệ ắ ệ
quan.Tr c nghi m khách quan đang tr thành ph ng pháp ch đ o trong ki m traắ ệ ở ươ ủ ạ ể
đánh giá ch t l ng d y và h c trong nhà tr ng THPT. Đi m đáng l u ý là n iấ ượ ạ ọ ườ ể ư ộ
dung ki n th c ki m tra t ng đ i r ng, đòi h i h c sinh ph i h c kĩ, n m v ngế ứ ể ươ ố ộ ỏ ọ ả ọ ắ ữ
toàn b ki n th c c a ch ng trình, tránh h c t , h c l ch và đ đ t d c k t quộ ế ứ ủ ươ ọ ủ ọ ệ ể ạ ượ ế ả
t t trong vi c ki m tra, thi tuy n h c sinh không nh ng ph i n m v ng ki n th cố ệ ể ể ọ ữ ả ắ ữ ế ứ
mà còn đòi h i h c sinh ph i có ph n ng nhanh đ i v i các d ng toán, đ c bi tỏ ọ ả ả ứ ố ớ ạ ặ ệ
các d ng toán mang tính ch t kh o sát mà các em th ng g p. ạ ấ ả ườ ặ
V i mong mu n tìm đ c ph ng pháp gi i các bài toán tr c nghi m m t cáchớ ố ượ ươ ả ắ ệ ộ
nhanh chóng đ ng th i có kh năng tr c quan hoá t duy c a h c sinh và lôi cu nồ ờ ả ự ư ủ ọ ố
đ c nhi u h c sinh tham gia vào quá trình gi i bài t p cũng nh giúp m t s h cượ ề ọ ả ậ ư ộ ố ọ
sinh không yêu thích ho c không gi i môn v t lý c m th y đ n gi n h n trong vi cặ ỏ ậ ả ấ ơ ả ơ ệ
gi i các bài t p tr c nghi m v t lý, tôi ch n đ tài: ả ậ ắ ệ ậ ọ ề “H NG D N H C SINHƯỚ Ẫ Ọ
GI I NHANH CÁC BÀI TOÁN KH O SÁT M CH ĐI N XOAY CHI UẢ Ả Ạ Ệ Ề
KHI CÁC THÔNG S C A M CH THAY Đ I”Ố Ủ Ạ Ổ
II. M C ĐÍCH NGHIÊN C U.Ụ Ứ
- Làm quen v i công tác nghiên c u khoa h cớ ứ ọ
- Tìm cho mình m t ph ng pháp đ t o ra không khí h ng thú và lôi cu n nhi uộ ươ ể ạ ứ ố ề
h c sinh tham gia gi i các bài t p lý, đ ng th i giúp các em đ t đ c k t qu caoọ ả ậ ồ ờ ạ ượ ế ả
trong các kỳ thi.
Ngô phi Công – Giáo viên tr ng THPT B c Trà myườ ắ
2
PH NG PHÁP ƯƠ GIẢI NHANH ………
- Nghiên c u ph ng pháp gi ng d y bài v t lý v i quan đi m ti p c nứ ươ ả ạ ậ ớ ể ế ậ
m i :ớ”Ph ng pháp Tr c nghi m khách quan”ươ ắ ệ
III, NHI M V NGHIÊN C U.Ệ Ụ Ứ
Trong đ tài này tôi l n l t gi i quy t các nhi m v sau:ề ầ ượ ả ế ệ ụ
- Tìm hi u c s lý lu n chung c a bài t p v t lý và ph ng pháp bài t p v t lýể ơ ở ậ ủ ậ ậ ươ ậ ậ
nhà tr ng ph thông.ở ườ ổ
- Nghiên c lý thuy t v m ch di n xoay chi u ứ ế ề ạ ệ ề
-Nghiên c u lý thuy t kh o sát m ch đi nứ ế ả ạ ệ
- V n dung lý thuy t trên đ gi i m t s bài toánậ ế ể ả ộ ố
IV. PH NG PHÁP NGHIÊN C UƯƠ Ứ
- Nghiên c u lý thuy tứ ế
- Gi i các bài t p v n d ngả ậ ậ ụ
V. GI THUY T KHOA H CẢ Ế Ọ
Thông th ng khi gi i các bài t p v m ch đi n xoay chi u h c sinh s g p ph iườ ả ậ ề ạ ệ ề ọ ẽ ặ ả
m t s các bài t p mang tính ch t kh o sát m i liên h gi a các đ i l ng, cácộ ố ậ ấ ả ố ệ ữ ạ ượ
thông s c a m ch đi n. Trên tinh th n tr c nghi m khách quan, n u ph i gi i bàiố ủ ạ ệ ầ ắ ệ ế ả ả
toán này trong th i gian ng n thì qu là r t khó đ i v i h c sinh. Do đó tôi h th ngờ ắ ả ấ ố ớ ọ ệ ố
l i các lo i th ng g p trên tinh th n c a ph ng pháp ạ ạ ườ ặ ầ ủ ươ Grap đ các em d dàngể ễ
gi i quy t khi g p ph iả ế ặ ả
Khai thác có hi u qu ph ng pháp s góp ph n nâng cao ch t l ng n m ki nệ ả ươ ẽ ầ ấ ượ ắ ế
thúc, v n d ng và đ t k t qu t t trong các kỳ thi.ậ ụ ạ ế ả ố
VI. GI I H N Đ TÀIỚ Ạ Ề
-Trong gi i h n đ tài tôi ch đ a ra ph ng pháp gi i nhanh bài toán kh o sátớ ạ ề ỉ ư ươ ả ả
m ch đi n.ạ ệ
- Đ i t ng áp d ng :T t c các h c sinhố ượ ụ ấ ả ọ
Ngô phi Công – Giáo viên tr ng THPT B c Trà myườ ắ
3
PH NG PHÁP ƯƠ GIẢI NHANH ………
PH N II: N I DUNGẦ Ộ
CH NG 1.ƯƠ
BÀI T P V T LÝ PH THÔNG VÀ VAI TRÒ C A NÓ TRONG D Y H CẬ Ậ Ổ Ủ Ạ Ọ
V T LÝ TR NG TRUNG H C PH THÔNGẬ Ở ƯỜ Ọ Ổ
1.1 Vai trò bài t p v t lý trong vi c gi ng d y v t lý.ậ ậ ệ ả ạ ậ
Vi c gi ng d y bài t p v t lý trong nhà tr ng không ch giúp h c sinh hi uệ ả ạ ậ ậ ườ ỉ ọ ể
đ c m t cách sâu s c và đ y đ nh ng ki n th c quy đ nh trong ch ng trình màượ ộ ắ ầ ủ ữ ế ứ ị ươ
còn giúp các em v n d ng nh ng ki n th c đó đ gi i quy t nh ng nhi m v c aậ ụ ữ ế ứ ể ả ế ữ ệ ụ ủ
h c t p và nh ng v n đ mà th c ti n đã đ t ra.ọ ậ ữ ấ ề ự ễ ặ
Mu n đ t đ c di u đó, ph i th ng xuyên rèn luy n cho h c sinh nh ngố ạ ượ ề ả ườ ệ ọ ữ
k năng, k x o v n d ng ki n th c vào cu c s ng h ng ngày.ỹ ỹ ả ậ ụ ế ứ ộ ố ằ
K năng v n d ng ki n th c trong bài t p và trong th c ti n đ i s ng chínhỹ ậ ụ ế ứ ậ ự ễ ờ ố
là th c do m c đ sâu s c và v ng vàn c a nh ng ki n th c mà h c sinh đã thuướ ứ ộ ắ ữ ủ ữ ế ứ ọ
Ngô phi Công – Giáo viên tr ng THPT B c Trà myườ ắ
4
PH NG PHÁP ƯƠ GIẢI NHANH ………
nh n đ c. Bài t p v t lý v i ch c năng là m t ph ng pháp d y h c có m t v tríậ ượ ậ ậ ớ ứ ộ ươ ạ ọ ộ ị
đ c bi t trong d y h c v t lý tr ng ph thông.ặ ệ ạ ọ ậ ở ườ ổ
Tr c h t, v t lý là m t môn khoa h c giúp h c sinh n m d c qui lu t v nướ ế ậ ộ ọ ọ ắ ượ ậ ậ
đ ng c a th gi i v t ch t và bài t p v t lý giúp h c sinh hi u rõ nh ng qui lu tộ ủ ế ớ ậ ấ ậ ậ ọ ể ữ ậ
y, bi t phân tích và v n d ng nh ng qui lu t y vào th c ti n. Trong nhi uấ ế ậ ụ ữ ậ ấ ự ễ ề
tr ng h p m t dù ng i giáo viên có trình bày tài li u m t cách m ch l c, h pườ ợ ặ ườ ệ ộ ạ ạ ợ
lôgích, phát bi u đ nh lu t chính xác, làm thí nghi m đúng yêu c u, qui t c và cóể ị ậ ệ ầ ắ
k t qu chính xác thì đó ch là đi u ki n c n ch ch a đ đ h c sinh hi u và n mế ả ỉ ề ệ ầ ứ ư ủ ể ọ ể ắ
sâu s c ki n th c . Ch thông qua vi c gi i các bài t p v t lý d i hình th c nàyắ ế ứ ỉ ệ ả ậ ậ ướ ứ
hay hình th c khác nh m t o đi u ki n cho h c sinh v n d ng ki n th c đã h c đứ ằ ạ ề ệ ọ ậ ụ ế ứ ọ ể
gi i quy t các tình hu ng c th thì ki n th c đó m i tr nên sâu s c và hoànả ế ố ụ ể ế ứ ớ ở ắ
thi n.ệ
Trong qua trình gi i quy t các tình hu ng c th do các bài t p v t lý đ t ra,ả ế ố ụ ể ậ ậ ặ
h c sinh ph i s d ng các thao tác t duy nh phân tích, t ng h p, so sánh, kháiọ ả ử ụ ư ư ổ ợ
quát hóa , tr u t ng hóa …đ gi i quy t v n đ , do đó t duy c a h c sinh cóừ ượ ể ả ế ấ ề ư ủ ọ
đi u ki n đ phát tri n. Vì v y có th nói bài t p v t lý là m t ph ng ti n r t t tề ệ ể ể ậ ể ậ ậ ộ ươ ệ ấ ố
đ phát tri n t duy, óc t ng t ng, kh năng đ c l p trong suy nghĩ và hànhể ể ư ưở ượ ả ộ ậ
đ ng, tính kiên trì trong vi c kh c ph c nh ng khó khăn trong cu c s ng c a h cộ ệ ắ ụ ữ ộ ố ủ ọ
sinh.
Bài t p v t lý là c h i đ giáo viên đ c p đ n nh ng ki n th c mà trongậ ậ ơ ộ ể ề ậ ế ữ ế ứ
gi h c lý thuy t ch a có đi u ki n đ đ c p qua đó nh m b sung ki n th c choờ ọ ế ư ề ệ ể ề ậ ằ ổ ế ứ
h c sinh.ọ
Đ c bi t, đ gi i đ c các bài t p v t lý d i hình th c tr c nghi m kháchặ ệ ể ả ượ ậ ậ ướ ứ ắ ệ
quan h c sinh ngoài vi c nh l i các ki n th c m t cách t ng h p, chính xác ọ ệ ớ ạ ế ứ ộ ổ ợ ở
nhi u ph n, nhi u ch ng, nhi u c p h c thì h c sinh c n ph i rèn luy n choề ầ ề ươ ề ấ ọ ọ ầ ả ệ
mình tính ph n ng nhanh trong t ng tình hu ng c th , bên c nh đó h c sinh ph iả ứ ừ ố ụ ể ạ ọ ả
gi i th t nhi u các d ng bài t p khác nhau đ có đ c ki n th c t ng h p, chínhả ậ ề ạ ậ ể ượ ế ứ ổ ợ
xác và khoa h c .ọ
1.2. Phân lo i bài t p v t lý.ạ ậ ậ
1.2.1. Bài t p v t lý đ nh tính hay bài t p câu h i lý thuy t.ậ ậ ị ậ ỏ ế
- Là bài t p mà h c sinh không c n ph i tính toán (Hay ch có các phép toán đ nậ ọ ầ ả ỉ ơ
gi n) mà ch v n d ng các đ nh lu t, đ nh lý, qui lu t đ gi i tích hi n t ng thôngả ỉ ậ ụ ị ậ ị ậ ể ả ệ ượ
qua các l p lu n có căn c , có lôgich.ạ ậ ứ
- N i dung c a các câu h i khá phong phú, và đòi h i ph i v n d ng r t nhi u cácộ ủ ỏ ỏ ả ậ ụ ấ ề
ki n th c v t lý.ế ứ ậ
- Thông th ng đ gi i các bài toán này c n ti n hành theo các b c:ườ ể ả ầ ế ướ
* Phân tích câu h iỏ
* Phân tích hi n t ng v t lý có đ c p đ n trong câu h i đ t đó xác đ nh cácệ ượ ậ ề ậ ế ỏ ể ừ ị
đ nh lu t, khái ni m v t lý hay m t qui t c v t lý nào đó đ gi i quy t câu h i.ị ậ ệ ậ ộ ắ ậ ể ả ế ỏ
* T ng h p các đi u ki n đã cho v i các ki n th c t ng ng đ tr l i câu h i.ổ ợ ề ệ ớ ế ứ ươ ứ ể ả ờ ỏ
1.2.2. Bài t p v t lý đ nh l ngậ ậ ị ượ
Ngô phi Công – Giáo viên tr ng THPT B c Trà myườ ắ
5