KHAI THÁC KHÔNG GIAN VÀ T DUY TRI T H C Đ NÂNG CAO CH TƯ Ế Ọ Ể Ấ
L NG D Y H C TRUY N C TÍCH “T M CÁM” TRONG CH NG TRÌNHƯỢ Ạ Ọ Ệ Ổ Ấ ƯƠ
NG VĂN L P 10 T I TR NG TRUNG H C PH THÔNGỮ Ớ Ạ ƯỜ Ọ Ổ
PH N M ĐUẦ Ở Ầ
1. Lý do ch n đ tàiọ ề
Trong nh ng năm g n đây, d y và h c văn h c trong nhà tr ng nói chung vàữ ầ ạ ọ ọ ườ
t i các tr ng THPT nói riêng đang g p ph i nhi u khó khăn thách th c. Nhi u giáoạ ườ ặ ả ề ứ ề
viên d y theo l i mòn, thi u t duy sáng t o. Giáo án không đc đu t , bài gi ngạ ố ế ư ạ ượ ầ ư ả
không đc chu n b k càng. Khi lên l p nhi u giáo viên có tâm tr ng d y choượ ẩ ị ỹ ớ ề ạ ạ
xong gi , h t ti t, d y qua loa đi khái, mi n sao h t bài. Do đó bài gi ng thi u tínhờ ế ế ạ ạ ễ ế ả ế
sinh đng, thi u s c thuy t ph c. ộ ế ứ ế ụ
Bên c nh đó, hi n nay cũng có nhi u h c sinh l i h c, không thích h c môn văn.ạ ệ ề ọ ườ ọ ọ
Đi u này d n đn hi n t ng h c th đng, đi phó v i môn văn. ề ẫ ế ệ ượ ọ ụ ộ ố ớ Do đó v n đ làmấ ề
th nào đ đi m i cách d y và h c văn h c trong tr ng THPT theo h ng nângế ể ổ ớ ạ ọ ọ ườ ướ
cao tính h p d n, sinh đng c a môn h c, kích thích tính sáng t o, ch đng c aấ ẫ ộ ủ ọ ạ ủ ộ ủ
ng i h c tr nên c p thi t h n bao gi h t. ườ ọ ở ấ ế ơ ờ ế
Th c t gi ng d y, nghiên c u văn h c, ngh thu t cho th y r ng gi a vănự ế ả ạ ứ ọ ệ ậ ấ ằ ữ
h c và tri t h c có s g n bó, tác đng qua l i không th tách r i. N u văn h c v iọ ế ọ ự ắ ộ ạ ể ờ ế ọ ớ
nh ng chi ti t, nhân v t, c t truy n, hoàn c nh, b i c nh… là máu, là th t c a tácữ ế ậ ố ệ ả ố ả ị ủ
ph m thì có th hi u chi u sâu tri t h c, các t t ng tri t h c, các tri t lý nhânẩ ể ể ề ế ọ ư ưở ế ọ ế
sinh mà tác gi mu n g i g m trong tác ph m chính là linh h n, là s c s ng, là tríả ố ử ắ ẩ ồ ứ ố
tu c a tác ph m. Do đó, trong quá trình gi ng d y văn h c, m t trong nh ng yêuệ ủ ẩ ả ạ ọ ộ ữ
c u quan tr ng đi v i ng i giáo viên là ph i làm th nào đ “b t” ra đc ch tầ ọ ố ớ ườ ả ế ể ậ ượ ấ
tri t h c, chi u sâu tri t h c trong t ng tác ph m, đ t đó kích thích h ng thú,ế ọ ề ế ọ ừ ẩ ể ừ ứ
ni m đam mê h c h i c a h c sinh.ề ọ ỏ ủ ọ
1
Trên đây là nh ng lý do c b n d n đn sáng ki n nâng cao ch t l ng gi ngữ ơ ả ẫ ế ế ấ ượ ả
d y truy n c tích ạ ệ ổ T m Cámấ theo h ng tăng c ng hàm l ng và chi u sâu c aướ ườ ượ ề ủ
không gian tri t h c trong truy n c tích Vi t Nam.ế ọ ệ ổ ệ
2. M c đích và nhi m v nghiên c u.ụ ệ ụ ứ
2.1. M c đích.ụ
- Nghiên c u, đ xu t, tìm ra ph ng pháp v n d ng ki n th c tri t h c vàoứ ề ấ ươ ậ ụ ế ứ ế ọ
d y h c truy n c tích l p 10 nh m nâng cao hi u qu h c t p môn Ng văn.ạ ọ ệ ổ ở ớ ằ ệ ả ọ ậ ữ
- Hình thành h c sinh th gi i quan duy v t và ph ng pháp t duy bi nở ọ ế ớ ậ ươ ư ệ
ch ng thông qua vi c nghiên c u, phân tích m t tác ph m văn h c c th .ứ ệ ứ ộ ẩ ọ ụ ể
2.2. Nhi m v nghiên c u.ệ ụ ứ
- Nghiên c u t duy, không gian tri t h c trong truy n c tích ứ ư ế ọ ệ ổ T m Cám.ấ
- V n d ng t duy, ph ng pháp tri t h c đ làm rõ ý nghĩa c a nh ng mâuậ ụ ư ươ ế ọ ể ủ ữ
thu n, xung đt, s v n đng, phát tri n v tâm lý, nhân cách c a các nhân v tẫ ộ ự ậ ộ ể ề ủ ậ
trong tác ph m.ẩ
3. Đi t ng và ph m vi nghiên c u.ố ượ ạ ứ
3.1. Đi t ng nghiên c u.ố ượ ứ
- N i dung, đc đi m truy n c tích ộ ặ ể ệ ổ T m Cámấ
- H c sinh l p 10 - THPT.ọ ớ
3.2. Ph m vi nghiên c u.ạ ứ
- Áp d ng trong quá trình gi ng d y truy n ụ ả ạ ệ T m Cámấ ch ng trình văn l pở ươ ớ
10 THPT.
- Áp d ng trong th c ti n gi ng d y tr ng THPT.ụ ự ễ ả ạ ở ườ
4. Ph ng pháp nghiên c u.ươ ứ
Đ ti n hành đ tài, tôi đã s d ng nh ng ph ng pháp sau đây:ể ế ề ử ụ ữ ươ
2
- Ph ng pháp đi u tra, kh o sátươ ề ả
- Ph ng pháp phân tích, so sánh, t ng h p.ươ ổ ợ
- Ph ng pháp th c nghi m.ươ ự ệ
- Ph ng pháp duy v t bi n ch ng, logic - l ch s , phân tích, so sánh, tr uươ ậ ệ ứ ị ử ừ
t ng hóa.ượ
5. L ch s nghiên c u c a đ tài.ị ử ứ ủ ề
5.1. Đi m m i c a đ tài.ể ớ ủ ề
Đ tài này đã thu hút s quan tâm c a nhi u nhà nghiên c u, phê bình văn h cề ự ủ ề ứ ọ
và các nhà giáo yêu thích văn h c nh : “Con ng i và xã h i Vi t Nam qua truy nọ ư ườ ộ ệ ệ
T m Cámấ” c a V ng Trí Nhàn. Bài vi t: “Thông đi p g i l i t truy n ủ ươ ế ệ ử ạ ừ ệ T m Cámấ”
đăng trên báo Dân trí c a th y giáo Lê Qu c Châu. Bài vi t “Hi u đúng v truy nủ ầ ố ế ể ề ệ
c tích ổT m Cámấ” c a Đoàn Th Thu Trang - ĐH Duy Tân. Bài “Truy n c tích ủ ị ệ ổ T mấ
Cám d i góc nhìn c a thi pháp h c” c a Nguy n Đình Minh - giáo viên Tr ngướ ủ ọ ủ ễ ườ
THPT Thăng Long - Hà N i. Ngoài ra còn có r t nhi u bài vi t liên môn gi a tri tộ ấ ề ế ữ ế
h c và văn h c nh : “S u t m, v n d ng ca dao, t c ng vào gi ng d y h c ph nọ ọ ư ư ầ ậ ụ ụ ữ ả ạ ọ ầ
Nh ng nguyên lý c b n c a Ch nghĩa Mác - Lê Ninữ ơ ả ủ ủ ” c a L ng Th Lan Hu -ủ ươ ị ệ
ĐH Qu ng Bình. “Nh ng nét đc đáo trong t duy ng i vi t qua văn h c dân gian”ả ữ ộ ư ườ ệ ọ
c a Đ Lan Hi n - Ti n sĩ tri t h c, Vi n tri t h c. Bài nghiên c u “Tri t lý nhânủ ỗ ề ế ế ọ ệ ế ọ ứ ế
qu trong truy n c tích ả ệ ổ T m Cámấ” c a Lê Xuân Chi n (Qu ng Nam).ủ ế ả
V i th i gian và năng l c có h n, tôi không có hy v ng nhi u v đóng góp c aớ ờ ự ạ ọ ề ề ủ
đ tài và nh ng khám phá m i m . Nh ng có th th y r ng, đ tài đã đ xu t đcề ữ ớ ẻ ư ể ấ ằ ề ề ấ ượ
m t h ng d y - h c tác ph m: “ộ ướ ạ ọ ẩ T m Cámấ” d a vào nh ng nguyên t c c b n làự ữ ắ ơ ả
bám sát SGK, bám sát đi t ng. V n d ng đc t duy, ph ng pháp tri t h c đố ượ ậ ụ ượ ư ươ ế ọ ể
làm rõ ý nghĩa c a nh ng mâu thu n, xung đt và s v n đng, phát tri n v tâm lý,ủ ữ ẫ ộ ự ậ ộ ể ề
nhân cách c a các nhân v t trong trong tác ph m.ủ ậ ẩ
3
5.2. K t qu c n đt:ế ả ầ ạ
V n d ng t duy tri t h c vào phân tích m t tác ph m văn h c. V n d ng ki nậ ụ ư ế ọ ộ ẩ ọ ậ ụ ế
th c liên môn văn h c - tri t h c đ nâng cao ch t l ng gi ng d y m t tác ph m vănứ ọ ế ọ ể ấ ượ ả ạ ộ ẩ
h c.ọ
4
PH N N I DUNGẦ Ộ
CH NG 1: C S LÝ LU N VÀ TH C TI N C A VI CƯƠ Ơ Ở Ậ Ự Ễ Ủ Ệ KHAI THÁC
KHÔNG GIAN VÀ T DUY TRI T H C TRONG TRUY N C TÍCHƯ Ế Ọ Ệ Ổ
1.1. Cơ sở lý lu nậ
Trên th gi i, dân t c nào cũng có m t kho tàng truy n c tích h t s c phongế ớ ộ ộ ệ ổ ế ứ
phú, đa d ng, th hi n nh ng tâm t , khát v ng v n t i nh ng giá tr chân, thi n,ạ ể ệ ữ ư ọ ươ ớ ữ ị ệ
m c a dân t c đó nói riêng và c a toàn nhân lo i nói chung. Vi t Nam cũng v y.ỹ ủ ộ ủ ạ Ở ệ ậ
Có th nói r ng c tích là món ăn tinh th n không th thi u đc c a dân t c Vi tể ằ ổ ầ ể ế ượ ủ ộ ệ
Nam. Ra đi khi xã h i đã có s phân chia giai c p, có s phân bi t khá rõ ràng gi aờ ộ ự ấ ự ệ ữ
giai c p th ng tr và giai c p b th ng tr . Do đó truy n c tích không ch ph n ánhấ ố ị ấ ị ố ị ệ ổ ỉ ả
đi s ng th ng ngày c a con ng i, không ch nói lên tình c m, tâm t , suy nghĩờ ố ườ ủ ườ ỉ ả ư
c a nh ng ng i dân lao đng mà còn ph n ánh c quá trình đu tranh giai c pủ ữ ườ ộ ả ả ấ ấ
cũng nh nh ng mâu thu n v l i ích, quan đi m, t t ng đo đc, văn hóa c aư ữ ẫ ề ợ ể ư ưở ạ ứ ủ
m i m t giai c p.ỗ ộ ấ
M t khác, truy n c tích cũng ra đi khi t duy nhân lo i đã phát tri n lên m tặ ệ ổ ờ ư ạ ể ộ
t m cao m i. Chính đi u đó đã d n t i s khái quát cao v tri t lý nhân sinh, v thầ ớ ề ẫ ớ ự ề ế ề ế
gi i quan và ph ng pháp lu n. M i m t câu chuy n c tích d ng nh không chớ ươ ậ ỗ ộ ệ ổ ườ ư ỉ
ph n ánh nh ng phong t c, t p quán, thói quen sinh ho t đi th ng c a con ng iả ữ ụ ậ ạ ờ ườ ủ ườ
mà còn ch a đng cách nhìn nh n, gi i thích b n ch t c a th gi i t nhiên, b nứ ự ậ ả ả ấ ủ ế ớ ự ả
ch t c a các hi n t ng phong phú trong đi s ng xã h i và đi s ng tinh th n c aấ ủ ệ ượ ờ ố ộ ờ ố ầ ủ
con ng i d i d ng nh ng h th ng tri t lý sâu s c. Có th kh ng đnh r ngườ ướ ạ ữ ệ ố ế ắ ể ẳ ị ằ
truy n c tích ch a đng chi u sâu t duy tri t h c. Tuy nhiên t duy tri t h c nàyệ ổ ứ ự ề ư ế ọ ư ế ọ
không th hi n d i d ng nh ng nguyên lý, quy lu t, ph m trù tr u t ng, khôể ệ ướ ạ ữ ậ ạ ừ ượ
khan, thi u s c s ng mà chúng g n li n v i nh ng tâm t , tình c m c a các nhânế ứ ố ắ ề ớ ữ ư ả ủ
v t, g n v i nh ng thân ph n, v i nh ng cu c đi c th , g n v i nh ng h c u,ậ ắ ớ ữ ậ ớ ữ ộ ờ ụ ể ắ ớ ữ ư ấ
v i nh ng phép màu c a th gi i tâm linh huy n bí. Do đó chi u sâu tri t h c,ớ ữ ủ ế ớ ề ề ế ọ
không gian tri t h c trong c tích có v đp riêng, có s c h p d n và cu n hút kế ọ ổ ẻ ẹ ứ ấ ẫ ố ỳ
l . Ch ra đc chi u sâu c a t duy tri t h c này là nhi m v quan tr ng c aạ ỉ ượ ề ủ ư ế ọ ệ ụ ọ ủ
5