SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH THPT QUA
KIỂU BÀI LÀM VĂN THUYẾT MINH
Môn: Ngữ Văn
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT CON CUÔNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH THPT QUA
KIỂU BÀI LÀM VĂN THUYẾT MINH
MÔN: NGỮ VĂN
Tác giả: Trần Doãn Xuân
Tổ: Ngữ Văn – Tiếng Anh
Năm thực hiện: 2021 - 2022
Điện thoại: 0815594868
Nghệ An, tháng 4/2022
MỤC LỤC
A. ĐẶT VẤN ĐỀ .................................................................................................1
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.....................................................................................1
II. PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.......................................................2
1. Phạm vi nghiên cứu...........................................................................................2
2. Đối tượng nghiên cứu........................................................................................2
III. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU...................................................................2
IV. CẤU TRÚC ĐỀ TÀI.......................................................................................3
V. THỜI GIAN THỰC HIỆN...............................................................................3
B. NỘI DUNG .....................................................................................................4
I. CƠ SỞ ĐỀ TÀI..................................................................................................4
1. Cơ sở lí luận.......................................................................................................4
2. Cơ sở thực tiễn...................................................................................................5
II.THỰC TRẠNG VỀ DẠY - HỌC KIỂU BÀI LÀM VĂN THUYẾT MINH...5
1. Văn thuyết minh trong tính ứng dụng hằng ngày - Vai trò, tác dụng của văn
thuyết minh trong việc hình thành, phát triển năng lực cho học sinh ...................5
2. Thực trạng dạy – học kiểu bài làm văn thuyết minh. .......................................6
III. NHỮNG PHƯƠNG PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC HỌC NGỮ VĂN THÔNG QUA KIỂU BÀI VĂN THUYẾT
MINH……………………………………………………………………………9
1. Một số nhận thức chung về phát triển năng lực học Ngữ Văn cho học sinh
thông qua kiểu bài văn thuyết minh. ....................................................................9
1.1. Năng lực học Ngữ Văn..................................................................................9
1.2. Năng lực học Ngữ Văn thông qua kiểu bài văn thuyết minh.......................11
2. Một số phương pháp để phát triển năng lực học Ngữ Văn cho học sinh thông
qua kiểu bài văn thuyết minh. ............................................................................12
2.1. Những phương pháp hướng dẫn lí thuyết làm bài văn thuyết minh.............12
2.2. Những phương pháp hướng dẫn thực hành về kiểu bài văn thuyết minh.....13
IV. GIÁO ÁN THỰC NGHIỆM........................................................................14
GIÁO ÁN 1: CÁC HÌNH THỨC KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT
MINH..................................................................................................................14
GIÁO ÁN 2: PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH...............................................20
GIÁO ÁN 3: HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH......................................................28
V. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI.............................................................................29
1. Nhận xét chung và một số kết quả bước đầu. ................................................31
2. Phát triển được một số năng lực cho học sinh. ..............................................31
VI. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI..........................................................................31
1. Tính mới.........................................................................................................31
2. Tính khoa học.................................................................................................32
3. Tính sư phạm..................................................................................................32
4. Tính thực tiễn.................................................................................................32
C. KẾT LUẬN..................................................................................................34
I. KẾT LUẬN……………………………….....................................................34
II. KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT................................................................................35
PHỤ LỤC 1.........................................................................................................36
PHỤ LỤC 2.........................................................................................................37
PHỤ LỤC 3.........................................................................................................38
PHỤ LỤC 4.........................................................................................................39
1
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHON ĐỀ TÀI
Dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực là một khái niệm -
phương pháp – mục tiêu dạy học quen thuộc với giáo viên, học sinh hiện nay. Với
mục tiêu dạy học này, nó đòi hỏi giáo viên, học sinh phải vận dụng nhiều phương
pháp và kỹ thuật dạy học tích cực nhằm phát triển phẩm chất, năng lực ở người
học. Dạy học Ngữ văn cũng đang vận hành mạnh mẽ theo định hướng và mục tiêu
đó.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực tức là hình thành năng lực học
tập cho sinh. Học sinh không chỉ biết kiến thức lí thuyết một chiều trên sách vở mà
biết vận dụng kiến thức đó kết hợp với kĩ năng, thái độ, tình cảm, kinh nghiệm,
vốn sống ... (thậm chí ngoài tri thức riêng lẻ bộ môn thì còn phải tích hợp với kiến
thức liên môn) để giải quyết vấn đề. Năng lực học Ngữ Văn chính là quá trình
khám phá cái hay, cái đẹp từ những tác phẩm văn chương nhằm khơi dậy, hình
thành và phát triển hân cách cho học sinh, bồi dưỡng cho các em tri thức hiểu biết
và làm phong phú đời sống tâm hồn, hướng các em tới Chân – Thiện - Mĩ (những
giá trị đích thực của cuộc sống). Đồng thời năng lực học Văn cũng chính là quá
trình thu nhận tri thức, vận dụng kiến thức, sử dụng năng lực ngôn ngữ, năng lực
tạo lập văn bản và các năng lực khác để hướng đến phục vụ trực tiếp cho các kĩ
năng đọc, viết, nói và nghe của học sinh. Như vậy năng lực học Văn một mặt phải
hướng người học tới việc bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm để học sinh phát triển về
tâm hồn, nhân cách, mặt khác phải thực hiện vai trò môn học công cụ để phát triển
năng lực trung tâm – năng lực giao tiếp (nói, viết) có hiệu quả. Dạy học kiểu bài
làm văn thuyết minh trong chương trình Ngữ Văn lớp 10 cũng không nằm ngoài
những yêu cầu chung này. Văn thuyết minh có khả năng rất lớn trong việc hình
thành và phát triển năng lực học tập bộ môn Ngữ Văn cho học sinh. Văn thuyết
minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp các
tri thức về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân… của các sự vật và hiện tượng trong
tự nhiên, xã hội cho con người bằng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích.
Thời lượng, số lượng chương trình dành cho kiểu bài làm văn thuyết minh trong
chương trình Ngữ văn THPT không nhiều. Nó tập trung ở chương trình Ngữ Văn
lớp 10 với hai bài dạy chính thức (1,5 tiết) và ba bài khuyến khích học sinh tự đọc
nhưng nó thực sự quan trọng khi nó mang đến cho học sinh những khả năng để các
em có thể thể hiện được những năng lực thuyết minh của mình. Nó là mảnh đất
tiềm năng để học sinh vận dụng các kiến thức đã học vào quyết những vấn đề thực
tiễn. Cụ thể là biết vận dụng văn thuyết minh để trình bày được một cách chính
xác, khách quan, trung thực về các sự vật và hiện tượng trong tự nhiên, xã hội để
phục vụ cho những mục đích thiết thực, cụ thể mà đề tài sẽ trình bày sau.
Có ý nghĩa quan trọng như vậy nhưng việc dạy và học phần kiến thức về kiểu
bài làm văn thuyết minh nhìn chung là chưa đáp ứng được mục tiêu và sự kỳ vọng
