Sáng kiến kinh nghiệm THPT: Tìm hiểu quyền con người trong Hiến pháp Việt Nam và vận dụng vào giảng dạy môn Giáo dục kinh tế và pháp luật ở trường THPT

MỞ ĐẦU

1. L do chn đề tài

Quyền con người là phạm trù chính trị - pháp lý, sự ra đời của khái niệm

quyền con người gắn liền với các cuộc cách mạng dân chủ tư sản trên th giới

th kỷ XVII, XVIII.

 nước ta, ngay trong Tuyên ngôn độc lập ngày 02/9/1945 khai sinh ra nước

Việt Nam dân chủ cộng hoà, câu vit đầu tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trang

trọng nhắc đn quyền con người:

“Tất cả mọi người đều sinh ra bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không

ai có thể xâm phạm được, trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự

do và mưu cầu hạnh phúc”.(Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của nước Mỹ)

Với ý thức sâu sắc về quyền con người, trong khoảng gần 3 thập kỉ (từ năm 1981

đn năm 2007) Việt Nam đã liên tục tham gia và cam kt thực hiện nhiều công

ước quốc t và nghị định thư quan trọng về quyền con người.;và đ cng là một

nội dung quan trọng trong Hin pháp và các luật hiện hành của Việt Nam.

Từ năm học 2022-2023, môn giáo dục kinh t và pháp luật đưc đưa vào giảng

dạy trong các trường THPT, trong đ c phần nội dung giảng dạy về quyền con

người, quyền và ngha vụ cơ bản của công dân trong Hin pháp.

Từ các lí do trên, nhm nghiên cứu chng tôi đã lựa chọn đề tài “Tm hiu

quyền con người trong Hiến pháp Việt Nam v s vn dng va ging dy

môn Giáo dc kinh tế v pháp lut  trường THPT ”.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Qua tm hiu, chng tôi thy đã c khá nhiều các công trnh nghiên cứu,

hay các bài vit của các tác giả đăng trên các báo, tạp chí...về quyền con người,

như: Nguyễn Văn Mạnh (1995), Xây dựng và hoàn thiện đảm bảo pháp lý thực

hiện quyền con người trong điều kiện đổi mới ở nước ta hiện nay, Luận án Tin

s Luật học, Học viên chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Tường Duy Kiên (2004),

Đảm bảo quyền con người trong hoạt động của Quốc hội Việt Nam, Luận án

Tin s Luật học, Học viên chính trị quốc gia Hồ Chí Minh….Tuy nhiên, đề tài

nghiên cứu của chng tôi là đề tài c tính hệ thống và mới m, đi vào so sánh

nội dung quyền con người qua các bản Hin pháp Việt Nam các thời kỳ, chỉ ra

đim mới trong các quy định về quyền con người, quyền công dân trong Hin

pháp 2013, từ đ vận dụng vào việc giảng dạy nội dung này ở môn giáo dục

kinh t và pháp luật ở trường THPT.

3. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ ngha Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ

Chí Minh về quyền con người; những quan đim, chủ trương, chính sách của

Đảng và Nhà nước về quyền con người. Nghiên cứu thực trạng việc bảo đảm

quyền con người thông qua các quy định của Hin pháp hiện nay.

Trong quá trnh nghiên cứu và hoàn thiện chng tôi sử dụng kt hp nhiều

phương pháp nghiên cứu khoa học khác nhau, bao gồm: phương pháp tổng hp,

phân tích, chứng minh, thống kê, so sánh, kt hp nghiên cứu lý luận với thực

tiễn…

4. Kết cấu ca đề tài

Ngoài phần mở đầu, kt luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính của đề

tài bao gồm 3 chương sau:

Chương 1: Tm hiu quyền con người trong Hin pháp VIệt Nam từ năm

1945-1992.

Chương 2: Những đim mới về quyền con người trong Hin pháp 2013.

Chương 3: Vận dụng quy định về quyền con người trong Hin pháp 2013

vào việc giảng dạy môn Giáo dục kinh t và pháp luật ở trường THPT.

NI DUNG

Chương 1

TM HIU QUYỀN CON NGƯỜI

TRONG HIẾN PHÁP VIỆT NAM T 1945-1992

1. Quy định quyền con người trong Hiến pháp đu tiên năm 1946

Cách mạng tháng Tám vừa thành công, ngay tại phiên họp đầu tiên của

Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã yêu cầu tổ chức cuộc bầu cử đầu

tiên càng sớm, càng tốt với mục đích đ nhân dân thực hiện quyền tự do chính

trị quyền dân chủ, quyền công dân của mnh là bầu ra Quốc hội, và Quốc hội này

c quyền thông qua một bản Hin pháp ghi nhận các quyền tự do, dân chủ cho

nhân dân. Người chỉ rõ: “Nước ta đã bị chế độ quân chủ cai trị rồi đến chế độ

thực dân không kém phần chuyên chế nên nước ta không có Hiến pháp, nhân

dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ. Chúng ta phải có Hiến pháp dân

chủ” [53].

Như vậy, trong quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyền con người

luôn gắn liền với Hin pháp. Hin pháp không những chỉ là văn bản quy định

việc tổ chức nhà nước, mà còn bảo đảm việc thực hiện quyền con người, quyền

công dân. Tư tưởng về một nền lập pháp gắn liền với quyền con người đã nảy

sinh từ rt sớm ở Hồ Chí Minh. Ngay trong bức thư 8 đim gửi đn Hội nghị

Véc-xay (Pháp) năm 1919 với bt danh Nguyễn Ái Quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã đòi quyền tự do dân chủ - quyền cơ bản nht của con người cho nhân dân Việt

Nam. Người đồng thời cung nêu rõ, nu Việt Nam đưc độc lập th sẽ: “… xếp

đặt Hiến pháp theo tư tưởng dân quyền” [53], tức là Hin pháp gắn liền với

quyền con người, quyền công dân, hay ni cách khác, quyền con người, quyền

công dân là một nội dung cốt lõi trong Hin pháp của một nước Việt Nam mới.

Ngay sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời, trong phiên họp

đầu tiên của Chính phủ, ngày 3 tháng 9, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị một

trong sáu nhiệm vụ cp bách là xây dựng Hin pháp. Người chỉ ra rằng: “Trước

chúng ta đã bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không

kém phần chuyên chế, nên nước ta không có một Hiến pháp. Nhân dân ta không

được hưởng quyền tự do dân chủ. Chúng ta phải có một Hiến pháp dân chủ”

[53]. Như vậy, xét về mặt lý luận cng như thực tiễn, Chủ tịch Hồ Chí Minh là

người đặt nền mng cho nền lập hin Việt Nam ni chung và cho việc ghi nhận

và bảo vệ quyền con người, quyền công dân bằng Hin pháp ni riêng.

Với thắng li của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của Hin

pháp 1946, địa vị pháp lý của người dân nước ta đã c sự thay đổi căn bản. Trước

Cách mạng tháng Tám, Việt Nam là một nước thuộc địa nửa phong kin. Về mặt

chính trị cng như pháp lý, người Việt Nam lc đ không đưc gọi là công dân.

Xét về phương diện lịch sử, nu quyền con người, quyền công dân ở các nước

tư bản ra đời gắn liền với cuộc cách mạng tư sản xoá bỏ ch độ thần dân phong

kin, th ở nước ta quyền làm người, quyền công dân gắn liền với cuộc cách

mạng giành độc lập dân tộc, xoá bỏ ch độ thực dân lẫn xã hội thần dân. Lần đầu

tiên trong lịch sử Việt Nam, Hin pháp đã trang trọng ghi nhận quyền con người,

quyền công dân – một trong những nội dung cơ bản nht của Hin pháp. Như

vậy là ở Việt Nam, địa vị pháp lý của công dân đưc xác lập gắn liền với việc

dân tộc giành đưc độc lập dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng ni: “Hiến pháp năm 1946 là Hiến pháp

đầu tiên trong lịch sử nước nhà..., dân tộc Việt Nam đã có đủ mọi quyền tự do...,

phụ nữ Việt Nam đã được ngang hàng với đàn ông để được hưởng chung mọi

quyền cá nhân của công dân... ” [53]. Hin pháp năm 1946 là Hin pháp đầu

tiên cụ th ha các quyền con người, nội dung của Hin pháp đưc xuyên suốt

bởi quan đim đã đưc ghi ở Điều 1: “Nước Việt Nam là một nước dân chủ cộng

hoà. Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không

phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo” [53].

Hin pháp năm 1946 thực sự là công cụ đặc biệt quan trọng và c hiệu lực

nht đ bảo vệ nền độc lập dân tộc, bảo vệ chính quyền cách mạng và thực hiện

quyền của nhân dân. Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam, các quyền tự

do dân chủ của con người đưc đạo luật cơ bản ghi nhận và bảo đảm. Cng lần

đầu tiên người dân lao động Việt Nam đưc xác nhận c tư cách công dân của

một nước độc lập c chủ quyền. Nội dung của quyền và ngha vụ pháp lý cơ bản

của công dân nhằm mục tiêu bảo toàn lãnh thổ, giành độc lập hoàn toàn và kin

thit quốc gia trên nền tảng dân chủ.

Ba nguyên tắc xây dựng Hin pháp 1946 là đoàn kt toàn dân, đảm bảo

các quyền tự do dân chủ và thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của

nhân dân. Trong số 7 chương th chương về “ngha vụ và quyền li của công

dân” đưc xp thứ 2, gồm 18 điều. Trong đ c 16 điều trực tip quy định quyền

và ngha vụ cơ bản của công dân Việt Nam. Hin pháp đặt ngha vụ trước quyền

li. Chương II quy định các quyền tự do dân chủ của công dân trong các lnh

vực chính trị, văn ha, xã hội và tự do cá nhân. Lần đầu tiên trong lịch sử dân

tộc, quyền bnh đẳng của mọi công dân trước pháp luật đưc ghi nhận trong đạo

luật của Nhà nước (Điều 7). Hin pháp quy định phụ nữ đưc ngang quyền với

nam giới về mọi phương diện.

Nội dung tin bộ, dân chủ và nhân đạo của Hin pháp 1946 còn đưc th

hiện ở những quy định về các quyền cơ bản của công dân như quyền tham gia

chính quyền và công cuộc kin quốc (Điều 7), quyền bầu cử và ứng cử (Điều

18), quyền bãi miễn các đại biu mnh đã bầu ra (Điều 20), quyền phc quyt về

Hin pháp và những việc quan hệ đn vận mệnh quốc gia (Điều 21), quyền tư

hữu tài sản (Điều 12), quyền học tập (Điều 15), quyền tự do ngôn luận, tự do tổ

chức và hội họp, tự do tín ngưỡng, tự do cư tr, đi lại trong nước và ra nước

ngoài (Điều 10), quyền bt khả xâm phạm về nhà ở và thư tín (Điều 11), quyền

đưc Nhà nước ưu tiên chăm sc gip đỡ của công dân thuộc dân tộc thiu số

(Điều 8), của công dân già cả, tàn tật, tr em (Điều 14), của giới cần lao trí thức

và chân tay (Điều 13) [36].

Quyền, ngha vụ cơ bản của công dân chỉ c th đưc thực hiện khi c

một bộ máy nhà nước vững mạnh, thật sự của nhân dân, do nhân dân và v nhân

dân [55]. Do đ, Hin pháp 1946 dành các chương còn lại quy định cơ cu bộ

máy nhà nước nhằm xác định trách nhiệm đảm bảo quyền và ngha vụ công dân.

Cơ quan quyền lực nhà nước cao nht là Nghị viện nhân dân, do “công dân Việt

Nam bầu ra ba năm một lần” (Điều 24), c nhiệm vụ giải quyt mọi vn đề chung

cho toàn quốc, đặt ra pháp luật, biu quyt ngân sách, chuẩn y các Hiệp ước mà

Chính phủ ký kt với nước ngoài” (Điều 23). Nghị viện không chỉ “thay mặt cho

địa phương mnh mà còn thay mặt cho toàn th nhân dân” (Điều 25). Hội đồng

nhân dân các cp do nhân dân trực tip bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân

dân (Điều 58), c nhiệm vụ chỉ đạo Ủy ban hành chính quản lý mọi mặt ở địa

phương. Đại biu Hội đồng nhân dân c th bị bãi nhiệm nu không còn tín

nhiệm đối với cử tri (Điều 61). Các cơ quan hành chính nhà nước gồm Chính

phủ và Ủy ban hành chính các cp, c nhiệm vụ trực tip quản lý các lnh vực

của đời sống xã hội trên cơ sở các đạo luật. Cơ quan tư pháp là Tòa án nhân dân

c chức năng bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền và li ích hp pháp của công dân.

Hin pháp năm 1946 cng quy định những nguyên tắc cơ bản của hoạt

động tư pháp như: công khai (điều 65), c Hội thẩm nhân dân tham gia (Điều

65), bị cáo c quyền bào chữa hoặc nhờ luật sư bào chữa (Điều 67), chỉ tuân theo

Sáng kiến kinh nghiệm THPT: Tìm hiểu quyền con người trong Hiến pháp Việt Nam và sự vận dụng vaò giảng dạy môn Giáo dục kinh tế và pháp luật ở trường THPT

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi