PHÂN D NG VÀ PH NG PHÁP GI I BÀI T P ĐNH L NGẠ ƯƠ Ả Ậ Ị ƯỢ
TRONG CH NG II KIM LO I - MÔN HÓA H C 9ƯƠ Ạ Ọ
1. PH N M ĐUẦ Ở Ầ
1.1/ Lý do ch n sáng ki n:ọ ế
Đ góp ph n th c hi n m c tiêu đào t o h c sinh thành nh ng con ng iể ầ ự ệ ụ ạ ọ ữ ườ
toàn di n, sáng t o, ti p thu nh ng tri th c khoa h c, ki n th c hi n đi, v nệ ạ ế ữ ứ ọ ế ứ ệ ạ ậ
d ng linh ho t, h p lý nh ng v n đ cho b n thân và xã h i. Đi m i ph ngụ ạ ợ ữ ấ ề ả ộ ổ ớ ươ
pháp d y h c, m c tiêu c a d y h c Hóa h c t p trung nhi u h n đn vi c hìnhạ ọ ụ ủ ạ ọ ọ ậ ề ơ ế ệ
thành nh ng năng l c ho t đng cho h c sinh. M c tiêu c a m i bài d y ngoàiữ ự ạ ộ ọ ụ ủ ỗ ạ
nh ng ki n th c k năng c b n c a h c sinh c n đt đữ ế ứ ỹ ơ ả ủ ọ ầ ạ c chú ý nhi u t iượ ề ớ
vi c hình thành các k năng v n d ng ki n th c vào th c t , ti n hành nghiênệ ỹ ậ ụ ế ứ ự ế ế
c u khoa h c.ứ ọ
Bài t p hoá h c là m t trong nh ng ph ng ti n c b n nh t đ d y h cậ ọ ộ ữ ươ ệ ơ ả ấ ể ạ ọ
sinh t p v n d ng ki n th c vào cu c s ng s n xu t và nghiên c u khoa h c. ậ ậ ụ ế ứ ộ ố ả ấ ứ ọ
Bài t p Hóa h c là m t trong nh ng ngu n đ hình thành ki n th c k năngậ ọ ộ ữ ồ ể ế ứ ỹ
m i cho h c sinh, gi i bài t p Hóa h c cũng giúp h c sinh tìm ki n th c k năngớ ọ ả ậ ọ ọ ế ứ ỹ
m i.ớ
Gi i bài t p Hóa h c là m t trong nh ng hình th c luy n t p ch y u đả ậ ọ ộ ữ ứ ệ ậ ủ ế -
c ti n hành nhi u nh t trong vi c ti p thu ki n th c và k năng. Do v y, cácượ ế ề ấ ệ ế ế ứ ỹ ậ
bài t p Hóa h c có vai trò r t quan tr ng trong vi c hình thành k năng và v nậ ọ ấ ọ ệ ỹ ậ
d ng ki n th c. Bài t p Hóa h c là công c h u hi u đ ki m tra ki n th c, kụ ế ứ ậ ọ ụ ữ ệ ể ể ế ứ ỹ
năng c a h c sinh, giúp giáo viên phát hi n đủ ọ ệ c trình đ c a h c sinh làm b cượ ộ ủ ọ ộ
l nh ng khó khăn sai l m trong vi c h c t p Hóa h c đng th i có nh ng bi nộ ữ ầ ệ ọ ậ ọ ồ ờ ữ ệ
pháp giúp đ h c sinh vỡ ọ t qua khó khăn và kh c ph c nh ng sai l m mà h cượ ắ ụ ữ ầ ọ
sinh th ng m c ph i.ườ ắ ả
Hi n nay vi c gi i bài t p Hóa h c nói chung, bài t p vô c đnh l ng nóiệ ệ ả ậ ọ ậ ơ ị ượ
riêng đi v i h c sinh còn g p nhi u khó khăn, m t s h c sinh ch bi t làm bàiố ớ ọ ặ ề ộ ố ọ ỉ ế
t p m t cách máy móc không hi u b n ch t hoá h c c a bài t p. M t khác, th iậ ộ ể ả ấ ọ ủ ậ ặ ờ
gian giành cho ho t đng luy n t p không nhi u nên r t ít h c sinh n m đcạ ộ ệ ậ ề ấ ọ ắ ượ
ph ng pháp gi i bài t p đnh l ng. M t khác, trong ch ng II Kim lo i mônươ ả ậ ị ượ ặ ươ ạ
Hóa h c 9 ch có 9 ti t h c trong đó có 7 ti t lý thuy t, 1 ti t th c hành, 1 ti tọ ỉ ế ọ ế ế ế ự ế
luy n t p nh ng l i có r t nhi u d ng bài t p trong đó có m t s d ng khó.ệ ậ ư ạ ấ ề ạ ậ ộ ố ạ
Chính vì lý do trên tôi ch n đ tài '' ọ ề Phân d ng và ph ng pháp gi i bài t pạ ươ ả ậ
1
đnh l ng trong ch ng II- Kim lo i môn Hóa h c 9''ị ượ ươ ạ ọ góp m t ph n nhộ ầ ỏ
kh c ph c tình tr ng trên c a h c sinh. ắ ụ ạ ủ ọ
Đi m m i c a sáng ki n:ể ớ ủ ế Phân d ng các bài t p đnh l ng trong ch ngạ ậ ị ượ ươ
II Kim lo i môn Hóa h c 9, đnh h ng m t s ph ng pháp gi i, giúp h c sinhạ ọ ị ướ ộ ố ươ ả ọ
có th gi i nhanh bài t p trong ch ng Kim lo i.ể ả ậ ươ ạ
1.2/ Ph m vi áp d ng c a sáng ki n: ạ ụ ủ ế Giáo viên và h c sinhọ có th nh nể ậ
d ng và s d ng ph ng pháp gi i bài t p đnh l ng trong ch ng II Kim lo i,ạ ử ụ ươ ả ậ ị ượ ươ ạ
m t s bài t p đnh l ng có liên quan đn Kim lo i trong SGK và m t s sáchộ ố ậ ị ượ ế ạ ộ ố
nâng cao giành cho h c sinh l p 9.ọ ớ
2. PH N N I DUNGẦ Ộ
2.1/ Th c tr ng c a n i dung c n nghiên c u:ự ạ ủ ộ ầ ứ
Đi v i b môn hóa h c giáo viên không ch truy n đt cho h c sinhố ớ ộ ọ ỉ ề ạ ọ
nh ng ki n th c đn thu n đã có s n trong sách giáo khoa, mà giáo viên c nữ ế ứ ơ ầ ẵ ầ
ph i nâng cao ki n th c cho h c sinh m t m c đ v a ph i và thi t k tả ế ứ ọ ở ộ ứ ộ ừ ả ế ế ổ
ch c đi u khi n ti t h c th t sôi đng, h ng thú giúp h c sinh ti p thu m t cáchứ ề ể ế ọ ậ ộ ứ ọ ế ộ
d dàng.ễ
Hoá h c là b môn khoa h c quan tr ng trong nhà tr ng ph thông.ọ ộ ọ ọ ườ ổ
Môn Hoá h c cung c p cho h c sinh m t h th ng ki n th c ph thông, cọ ấ ọ ộ ệ ố ế ứ ổ ơ
b n và thi t th c đu tiên v hoá h c, giáo viên b môn Hoá h c c n hìnhả ế ự ầ ề ọ ộ ọ ầ
thành các em m t k năng c b n, ph thông và thói quen h c t p và làmở ộ ỹ ơ ả ổ ọ ậ
vi c khoa h c làm n n t ng cho vi c giáo d c xã h i ch nghĩa, phát tri nệ ọ ề ả ệ ụ ộ ủ ể
năng l c nh n th c, năng l c hành đng. Có nh ng ph m ch t thi t nh c nự ậ ứ ự ộ ữ ẩ ấ ế ư ẩ
th n, kiên trì, trung th c, t m , chính xác, yêu chân lí khoa h c, có ý th c tráchậ ự ỉ ỉ ọ ứ
nhi m v i b n thân, gia đình, xã h i có th hoà h p v i môi tr ng thiênệ ớ ả ộ ể ợ ớ ườ
nhiên, chu n b hành trang cho h c sinh đi vào cu c s ng.ẩ ị ọ ộ ố
Th i gian h c tr ng không nhi u, giáo viên không th d y cho h c sinhờ ọ ở ườ ề ể ạ ọ
t t c nh ng gì c n thi t cho cu c s ng mà ch có th trang b cho h c sinhấ ả ữ ầ ế ộ ố ỉ ể ị ọ
nh ng ki n th c c b n, ph ng pháp nh n th c và ph ng pháp t h c đữ ế ứ ơ ả ươ ậ ứ ươ ự ọ ể
h c sinh có th t h c t p su t đi. Vì v y, ph i d y cho h c sinh bi t suy nghĩọ ể ự ọ ậ ố ờ ậ ả ạ ọ ế
tr c nh ng v n đ đt ra nh m phát tri n t duy, óc sáng t o, t o cho h c sinhướ ữ ấ ề ặ ằ ể ư ạ ạ ọ
đi u ki n đ suy nghĩ m t cách tích c c và b c l nh ng suy nghĩ c a mìnhề ệ ể ộ ự ộ ộ ữ ủ
trong quá trình tranh lu n, th o lu n cùng v i các b n trong nhóm, t , trong l p.ậ ả ậ ớ ạ ổ ớ
Làm bài t p Hóa h c là d p đ h c sinh t kh c sâu ki n th c, rèn luy n năngậ ọ ị ể ọ ự ắ ế ứ ệ
l c b n thân .ự ả
2
Bài t p hoá h c đnh l ng là m t trong nh ng cách hình thành ki n th cậ ọ ị ượ ộ ữ ế ứ
k năng m i cho h c sinh.ỹ ớ ọ
Ph ng pháp luy n t p thông qua s d ng bài t p là m t trong ph ngươ ệ ậ ử ụ ậ ộ ươ
pháp quan tr ng đ nâng cao ch t l ng d y h c b môn.ọ ể ấ ượ ạ ọ ộ
V i h c sinh ho t đng gi i bài t p là m t ho t đng tích c c có nh ng tácớ ọ ạ ộ ả ậ ộ ạ ộ ự ữ
d ng sau:ụ
Rèn kh năng v n d ng ki n th c đã h c, ki n th c ti p thu đc qua bàiả ậ ụ ế ứ ọ ế ứ ế ượ
gi ng thành ki n th c c a mình, ki n th c đc nh lâu khi đc v n d ng th ngả ế ứ ủ ế ứ ượ ớ ượ ậ ụ ườ
xuyên.
Đào sâu, m r ng ki n th c đã h c m t cách sinh đng, phong phú, h p d n.ở ộ ế ứ ọ ộ ộ ấ ẫ
Là ph ng ti n đ ôn t p c ng c , h th ng hoá ki n th c m t cách t tươ ệ ể ậ ủ ố ệ ố ế ứ ộ ố
nh t.ấ
Rèn k năng hoá h c cho h c sinh: vi t và cân b ng ph n ng, tính toánỹ ọ ọ ế ằ ả ứ
theo CTHH và ph ng trình hoá h c.ươ ọ
Phát tri n năng l c nh n th c rèn trí thông minh, óc t duy sáng t o cho h cể ự ậ ứ ư ạ ọ
sinh.
Theo nh n xét c a b n thân, tôi nh n th y vi c d y h c môn Hóa h c ậ ủ ả ậ ấ ệ ạ ọ ọ ở
tr ng THCS còn nhi u h n ch nh :ườ ề ạ ế ư
+ Đ dùng d y h c tr ng thi u nhi u, m c dù qua m i năm h c đu cóồ ạ ọ ở ườ ế ề ặ ỗ ọ ề
b sung thêm nh ng ch t l ng và s l ng còn h n ch . M t s tr ng,ổ ư ấ ượ ố ượ ạ ế ộ ố ườ
phòng th c hành ch t h p không đ di n tích, không đt chu n, có tr ngự ậ ẹ ủ ệ ạ ẩ ườ
phòng th c hành còn ch a c các hóa ch t, d ng c làm cho phòng h c hôi mùiự ứ ả ấ ụ ụ ọ
hóa ch t, ch t ch i nh h ng đn s c kh e c a giáo viên và h c sinh nênấ ậ ộ ả ưở ế ứ ỏ ủ ọ
nhi u giáo viên còn ng i ít s d ng phòng b môn. ề ạ ử ụ ộ
+ Kĩ năng th c hành c a h c sinh còn h n ch , s m t nhi u th i gian nênự ủ ọ ạ ế ợ ấ ề ờ
m t s giáo viên đã làm thay cho h c sinh. ộ ố ọ
+ Nhi u h c sinh ch a bi t v n d ng ki n th c vào vi c gi i bài t p vàề ọ ư ế ậ ụ ế ứ ệ ả ậ
vào th c t nên vi c ti p nh n ki n th c là r t khó khăn nên nghĩ r ng h c mônự ế ệ ế ậ ế ứ ấ ằ ọ
Hóa h c là r t khó.ọ ấ
+ Trình đ ti p thu, nh n th c c a m t s h c sinh còn quá y u do thái độ ế ậ ứ ủ ộ ố ọ ế ộ
h c t p ch a cao m t khác nhi u em còn có hoàn c nh khó khăn.ọ ậ ư ặ ề ả
+ Nh n th c c a m t s ph huynh còn h n ch và cho r ng hóa h c cũngậ ứ ủ ộ ố ụ ạ ế ằ ọ
ch là môn h c ph nên ch t p trung m t s môn chính nh Toán, Văn, Anh...ỉ ọ ụ ỉ ậ ộ ố ư
Đc bi t, qua th c t gi ng d y nhi u năm, tôi th y ph ng pháp gi i bàiặ ệ ự ế ả ạ ề ấ ươ ả
t p c a h c sinh còn non y u. Nhi u h c sinh hi u lý thuy t song khi v n d ngậ ủ ọ ế ề ọ ể ế ậ ụ
3
các em không th tìm ra cách gi i bài t p này nh th nào,còn lúng túng khôngể ả ậ ư ế
bi t nên b t đu t đâu, không th l p lu n l i gi i sao cho phù h p v i yêuế ắ ầ ừ ể ậ ậ ờ ả ợ ớ
c u c a bài ra.ầ ủ Ki n th c hoá h c l i khá tr u t ng, khó nh , khó hi u; d nế ứ ọ ạ ừ ượ ớ ể ẫ
đn vi c nh n bi t, suy đoán đ gi i các bài t p g p r t nhi u khó khăn, khôngế ệ ậ ế ể ả ậ ặ ấ ề
đnh hình đc cách gi i bài t p ra sao, không suy đoán đc ph ng pháp gi iị ượ ả ậ ượ ươ ả
bài t p nh th nào, nh t là d ng bài t p hi u su t, h n h p, ch t d ... Nhi uậ ư ế ấ ạ ậ ệ ấ ỗ ợ ấ ư ề
h c sinh khi gi i bài t p xong không hình thành n i ph ng pháp gi i ra sao,ọ ả ậ ổ ươ ả
gi i không có h th ng, không tìm ra đc m i quan h gi a đu bài đã cho vàả ệ ố ượ ố ệ ữ ầ
yêu c u bài c n gi i quy t. Bên c nh đó, có m t s h c sinh tìm ra đc k tầ ầ ả ế ạ ộ ố ọ ượ ế
qu song lý lu n không ch t ch , ch a đem l i đc tính thuy t ph c. D n đnả ậ ặ ẽ ư ạ ượ ế ụ ẫ ế
ch t l ng đi trà môn Hóa h c ch a cao. Qua th c t , ch a áp d ng ph ngấ ượ ạ ọ ư ự ế ư ụ ươ
pháp phân d ng bài t p thì ch t l ng qua kh o sát th c t l p tôi đm nhi mạ ậ ấ ượ ả ự ế ớ ả ệ
ch đt đc nh sau:ỉ ạ ượ ư
TT L pớS sỉ ố
K t quế ả
Ghi chú
Gi i- KháỏTrung bình
tr lênở
Kém
SL % SL % SL %
1 9B 32 7 21,9 24 75,0 2 6,3
C th ch t l ng khá gi i th p, t t trung bình tr lên ch a cao v n cònụ ể ấ ượ ỏ ấ ỉ ệ ở ư ẫ
h c sinh đt đi m kém.ọ ạ ể
Do đó "Phân d ng và l a ch n ph ng pháp gi i các d ng bài toán hoá h cạ ự ọ ươ ả ạ ọ
đc bi t trong ch ng II Kim lo i" là m t v n đ quan tr ng c n đc quanặ ệ ươ ạ ộ ấ ề ọ ầ ượ
tâm và gi i quy t. ả ế
2.2/ Các gi i pháp th c hi n:ả ự ệ
C s lý thuy t quan tr ng cho vi c gi i bài t p hoá h c vô c đnh l ngơ ở ế ọ ệ ả ậ ọ ơ ị ượ
là nh ng ki n th c hoá h c c b n c a hoá vô c .ữ ế ứ ọ ơ ả ủ ơ
Các ki n th c c n n m đc là các đnh lu t, khái ni m, tính ch t c b nế ứ ầ ắ ượ ị ậ ệ ấ ơ ả
c a các ch t nh ôxi, hiđrô, oxit, axit, baz , mu i, kim lo i, phi kim và m t sủ ấ ư ơ ố ạ ộ ố
ch t đi n hình nh nhôm, s t, cacbon, clo.... và h p ch t c a chúng, cách đi uấ ể ư ắ ợ ấ ủ ề
ch đn ch t, h p ch t, cách tính theo CTHH và PTHH.ế ơ ấ ợ ấ
Đ gi i đc các bài t p đnh l ng đc bi t là bài t p trong ch ng Kimể ả ượ ậ ị ượ ặ ệ ậ ươ
lo i h c sinh c n ph i có nh ng ki n th c v toán h c: gi i h ph ng trình,ạ ọ ầ ả ữ ế ứ ề ọ ả ệ ươ
4
ph ng trình b c nh t, gi i ph ng trình b c 2, gi i bài toán b ng ph ng phápươ ậ ấ ả ươ ậ ả ằ ươ
bi n lu n....ệ ậ
Tuy nhiên mu n gi i đc các bài t p đnh l ng h c sinh c n ph i bi tố ả ượ ậ ị ượ ọ ầ ả ế
ph ng pháp chung gi i bài t p hoá vô c đnh l ng là:ươ ả ậ ơ ị ượ
- Vi t đy đ, chính xác các ph n ng x y ra d a vào tính ch t hoá h cế ầ ủ ả ứ ả ự ấ ọ
c a các ch t và đi u ki n c th m i bài t p.ủ ấ ề ệ ụ ể ở ỗ ậ
- V n d ng t t các công th c tính kh i l ng ch t, s mol, th tích, n ngậ ụ ố ứ ố ượ ấ ố ể ồ
đ ph n trăm, n ng đ mol, hi u su t....Bi t chuy n đi gi a các đi l ngộ ầ ồ ộ ệ ấ ế ể ỗ ữ ạ ượ
trong công th c. N m đc v trí c a các kim lo i trong dãy ho t đng hóa h cứ ắ ượ ị ủ ạ ạ ộ ọ
c a kim lo i và ý nghĩa c a dãy ho t đng.ủ ạ ủ ạ ộ
- N m v ng m t s th thu t tính toán tích h p đ gi i nhanh, ng n g nắ ữ ộ ố ủ ậ ợ ể ả ắ ọ
m t bài toán ph c t p. ộ ứ ạ
D a trên nh ng ph ng pháp gi i khác nhau ta có th phân lo i bài t pự ữ ươ ả ể ạ ậ
hóa h c khác nhau.ọ
- Giáo viên ph i bi t phân lo i bài t p hóa h c thành nh ng lo i bài t p líả ế ạ ậ ọ ữ ạ ậ
thuy t và bài t p th c hành ế ậ ự
- Phân chia bài t p hóa h c thành bài t p hình thành ki n th c m i, rènậ ọ ậ ế ứ ớ
luy n, c ng c k năng, k x o, bài t p ki m tra đánh giá .ệ ủ ố ỹ ỹ ả ậ ể
- Căn c vào cách ti n hành ta có th phân chia thành d ng bài t p gi i b ngứ ế ể ạ ậ ả ằ
l i nói, gi i b ng cách vi t, gi i b ng th c nghi m.ờ ả ằ ế ả ằ ự ệ
- Xu t phát t ch th gi i bài t p là h c sinh, trong quá trình tìm ki m l iấ ừ ủ ể ả ậ ọ ế ờ
gi i có th phân lo i bài t p hóa h c thành bài t p c b n và bài t p phân hóaả ể ạ ậ ọ ậ ơ ả ậ
đi t ng. ố ượ
V n đ phân lo i bài t p hóa h c có ý nghĩa r t quan tr ng cho vi c xácấ ề ạ ậ ọ ấ ọ ệ
đnh đc ph ng pháp và m c đ rèn luy n k năng gi i bài t p hóa h c.ị ượ ươ ứ ộ ệ ỹ ả ậ ọ
Đ rèn luy n k năng gi i bài t p hóa h c m i giáo viên hóa h c c n ph iể ệ ỹ ả ậ ọ ỗ ọ ầ ả
yêu c u h c sinh xác đnh bài t p đó thu c d ng nào và giáo viên c n đa ra bàiầ ọ ị ậ ộ ạ ầ ư
t p m u ( Bài t p t ng t xuôi ng c, bi n đi và bài t p t ng h p).ậ ẫ ậ ươ ự ượ ế ổ ậ ổ ợ
Bài t p m u là bài t p c th đu tiên mà h c sinh ti n hành gi i d i sậ ẫ ậ ụ ể ầ ọ ế ả ướ ự
h ng d n c a giáo viên t đó giúp h c sinh có th gi i đc nh ng bài t pướ ẫ ủ ừ ọ ể ả ượ ữ ậ
cùng lo i .ạ
* Ví d : Lo i bài t p tính t l % v kh i l ng ( ho c th tích) gi a cácụ ạ ậ ỉ ệ ề ố ượ ặ ể ữ
ch t trong h n h p ban đu .ấ ổ ợ ầ
- Trong lo i bài t p này c n xác đnh các ch t đu tham gia ph n ng ho cạ ậ ầ ị ấ ề ả ứ ặ
có ch t trong h n h p không tham gia ph n ng .ấ ỗ ợ ả ứ
5
