SỞ GD&ĐT NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT DIỄN CHÂU 4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên đề tài:
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC
SINH LỚP 10 QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TRUYỆN DÂN GIAN
VIỆT NAM
LĨNH VỰC: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NGỮ VĂN
Tác giả: Vũ Thị Thu Hương
– Trường THPT Diễn Châu 4
Nghệ An, tháng 3 năm 2021
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SKKN
Chữ viết tắt
Chữ viết đầy đủ
GV
Giáo viên
HS
Học sinh
ĐC
Đối chứng
TN
Thực nghiệm
SGK
Sách giáo khoa
SGV
Sách giáo viên
GD&ĐT
Giáo dục và Đào tạo
THPT
Trung học phổ thông
PPDH
Phương pháp dạy học
KTDH
Kĩ thuật dạy học
GQVĐ
Giải quyết vấn đề
NL GQVĐ
Năng lực giải quyết vấn đê
HSHT
Hồ sơ học tập
MĐ
Mức độ
SL
Số lượng
TL
Tỷ lệ %
NL
Năng lực
CTC
Truyện cổ tích
MỤC LỤC
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………..
1
1. Lý do chọn đề tài……………………………………….…….………...
1
2. Mục đích, phương pháp nghiên cứu ………………….……………….
2
3. Tính mới và những đóng góp của đề tài…….…………….….……….
2
PHẦN II. NỘI DUNG…………………………………………………….
2
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI……….
2
1.1. Dạy học Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực…..………
2
1.1.1. Đổi mới dạy học theo định hướng phát triển năng lực
2
1.1.2. Dạy học Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực
5
1.2. Khái quát về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đê……….
7
1.2.1. Năng lực giải quyết vấn đề…………………………..……….
7
1.2.2. Dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề…………….
11
1.3. Dạy học chủ đề…………………………………………..
13
1.4. Thực trạng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 10
qua dạy học chủ đề Truyện dân gian Việt Nam
16
1.4.1. Mạch kiến thức Truyện dân gian Việt Nam ……………
16
1.4.2.Thực trạng nhận thức và tổ chức dạy học phát triển năng lực giải
quyết vấn đề cho học sinh lớp 10 qua chủ đề Truyện dân gian Việt Nam
……
17
CHƯƠNG 2. MỘT SỐ NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ………………………
18
2.1. Nguyên tắc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 10
qua dạy học chủ đề Truyện dân gian Việt Nam ……
19
2.1.1. Bám sát mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chủ đề……….
19
2.1.2. Đảm bảo cấu trúc chủ đề……………………………..
21
2.2. Biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 10
qua dạy học chủ đề Truyện dân gian Việt Nam ….………
21
2.2.1.Tích hợp nội dung môn học và liên môn tạo tình huống có vấn đề
22
2.2.2.Tăng cường công nghệ thông tin trong dạy học
22
2.2.3. Phối hợp linh hoạt các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực
23
2.2.4. Sử dụng các bài tập gắn với bối cảnh thực tiễn và tình huống có vấn đề
23
2.2.5.Tổ chức trò chơi và hoạt động ngoại khóa
24
2.2.6. Vận dụng dạy học theo nhóm nhỏ
25
2.2.7. Sử dụng sơ đồ tư duy
25
2.3. Thiết kế kế hoạc bài dạy chủ đề Truyện dân gian Việt Nam nhằm phát
25
triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 10
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM……………………………….
41
3.1. Mục đích, yêu cầu của thực nghiệm…………………………….
41
3.2. Đối tương, địa bàn, thời gian và quy trình thực nghiệm……………..
41
3.3. Tổ chức thực nghiệm…………………………………….
41
3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm………………………………………
42
3.4.1. Phân tích định lượng………………………………………………
42
3.4.2. Phân tích định tính………………………………………….……..
45
PHẦN III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……………..………………….
48
1. Kết luận…………..…………………………………………………….
48
2. Kiến nghị……………………………………………………………….
49
TÀI LIỆU THAM KHẢO………….……………………………………
PHỤ LỤC 1. Thiết kế giáo án Tấm Cám ……......……………….
PHỤ LỤC 2. Các bài kiểm tra định lượng ……………………………..
PHỤ LỤC 3. Một số hình ảnh hoạt động học của học sinh .....................
1
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Nền giáo dục Việt Nam đang từng bước chuyển mình từ dạy học tiếp cận
nội dung sang dạy học tiếp cận năng lực người học. Đó là một cuộc đổi mới mạnh
mẽ, sâu sắc và toàn diện đáp ứng nhu cầu của thế kỉ XXI- thế kỉ của trí tuệ và sáng
tạo với sự bùng nổ tri thức, khoa học và công nghệ như vũ bão. Bộ giáo dục và đào
tạo đã có chiến lược đổi mới toàn diện giáo dục để đảm bảo đào tạo nguồn nhân
lực có kiến thức, năng lực và chuyên môn đáp ứng nhu cầu của thời đại. Tuy nhiên,
thưc tế cho thấy, chất lượng giáo dục Việt Nam chưa thực sự hội nhập được vào
nền giáo dục thế giới, đặc biệt là nguồn lao động chất lượng cao. Vấn đề đó, yêu
cầu từng bộ phận trong ngành giáo dục phải chuyển mình, đổi mới để đáp ứng nhu
cầu của thời đại. Vì vậy dạy học theo hướng cho học sinh phát hiện và giải quyết
những vấn đề gặp phải trong học tập, cuộc sống cá nhân, gia đình và cộng đồng
không chỉ có ý nghĩa ở khía cạnh phương pháp mà phải được đặt ra như một mục
tiêu của giáo dục và đào tạo. Và dạy học theo định hướng phát triển năng lực phải
được quán triệt mạnh mẽ.
Năng lực giải quyết vấn đề là một trong những năng lực cơ bản cần hình
thành cho người học mà nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới đang hướng tới.
Theo quan điểm dạy học giải quyết vấn đề, người học vừa nắm được tri thức mới,
vừa nắm được phương pháp lĩnh hội tri thức đó phát triển tư duy tích cực, sáng tạo,
kết hợp kiến thức, kĩ năng, thái độ, hứng thú để phát hiện kịp thời và giải quyết
hợp lí một vấn đề nảy sinh trong thực tế. Tình huống có vấn đề phản ánh một cách
logic và biện chứng quan hệ bên trong giữa tri thức cũ, kinh nghiệm cũ, kĩ năng cũ
đối với yêu cầu giải thích một sự kiện mới hoặc đổi mới tình thế. Theo Rubinstein
một tình huống có vấn đề luôn là nguồn gốc cho sự sáng tạo khi tìm ra các cách
giải quyết mới, đó cũng chính là nguồn gốc của tư duy sáng tạo. Như vậy năng lực
giải quyết vấn đề có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong hoạt động của người học,
đặc biệt tư duy độc lập của người học, là một trong những hành trang quan trọng
của con người thành công.
Cũng như nhiều chủ đề khác của môn Ngữ văn, Truyện dân gian việt Nam
là chủ đề đầu tiên, đặt nền tảng cho việc tiến hành các phương pháp dạy học tích
cực nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho người học. Chủ đề này góp
phần quan trọng trong việc hình thành các năng lực cơ bản cho học sinh về môn
Ngữ văn, gồm các năng lực chung như năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề
và sáng tạo, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất, năng lực giao tiếp, năng lực hợp
tác, năng lực tính toán, năng lực công nghệ thông tin và truyền thông; năng lực
riêng như năng lực giao tiếp tiêng Việt, năng lực cảm thụ thẩm mĩ, năng lực sử
dụng ngôn ngữ…Đặc biệt, năng lực giải quyết vấn đề. Những thế mạnh riêng của
năng lực này chưa thật sự được nghiên cứu kĩ lưỡng, toàn diện và có hệ thống ở
chủ đề văn học dân gian Việt nam trong chương trình Ngữ văn lớp 10. Giải quyết
được những vấn đề ấy, chúng ta sẽ có một hệ thống phương pháp dạy học tích cực