SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
CÁCH LÀM MỘT BÀI VĂN NGHỊ
LUẬN VÀ THỂ NGHIỆM QUA MỘT
ĐỀ BÀI CƠ THỂ
A.Phần mở đầu.
I .LÝ do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết, phân môn làm văn trong chương trình THPT ít
nhiều cũng bị xem nhẹ trong việc dạy và học.Chính vì vậy có rất nhiều em yêu
thích văn chương nhưng khi bắt tay vào làm bài văn lại rất lúng túng không biết
bắt đầu từ đâu và làm cho các em ngày càng xa lánh văn chương.
Trên bước đường tìm tòi của các đồng nghiệp đi trước tôi xin mạnh dạn đưa ra
một ý kiến nhỏ về việc:Vận dụng kinh nghiệm cách viết của Bác Hồ trong việc
làm một bài văn nghị luận.
Rất mong được các bạn đồng nghiệp góp ý, nhận xét và xây dựng để bản
sáng kiến được hoàn thiện hơn.
II . .Mục đích nghiên cứu:
- GV và HS bám sát văn bản để tìm hiểu và khám phá.
- HS là chủ thể trong giờ học.
-T hu thập những phát hiện mới ,độc đáo từ HS.
III.Phương pháp nghiên cứu:
-Tìm đọc tài liệu.
- Kinh nghiệm trong quá trình dạy.
IV.Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
- Đề tài tập trung vào cách viết của Bác Hồ để làm một bài văn nghị luận và thể
nghiệm qua một đề bài cơ thể.
- Nghiên cứu hệ thống những thao tác cần thiết phải làm đối với GV và HS
trong quá trình làm văn.
B.Nội dung.
I . ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
1.ý nghĩa khoa học:
- Kĩ năng làm bài văn nghị luận là một trong những yếu tố tạo thành năng
lực văn chương của con người nói chung,đặc biệt quan trọng đối với học sinh
trong việc khám phá cái hay cái đẹp trong tác phẩm và thể hiện tâm hồn mình
trong bài viết.
-Làm văn là môn học giúp học sinh hoàn thành và phát triển năng lực văn
chương.
2.ý nghĩa thực tiễn:
Trong những năm gần đây , xác định được tầm quan trọng của môn làm văn nên
giáo viên dạy văn đã quan tâm đến cách giúp học sinh rèn luyện kĩ năng thao tác
làm văn .
Riêng tôi , tôi cảm thấy rất tâm đắc khi dạy và đọc bài “ Khái quát tác giả
Nguyễn ái Quốc – Hồ Chí Minh “ vì lời dạy của người về kinh nghiệm viết báo ,
làm văn chương . Người nhắc rằng : “ Trước khi cầm bút người viết cần đặt ra và
trả lời thật sáng tỏ bốn câu hỏi : “ Viết cho ai ? “ “ Viết để làm gì ? “ “ Viết cái gì
? “ “ Viết nh- thế nào ? “ . ở vị trí một giáo viên , khi giảng lÝ thuyết cũng nh-
thực hành môn làm văn tôi đã nhiều lần sử dụng bốn câu hỏi trên để khảo sát
trình độ nhận thức và kĩ năng làm văn của học sinh . Mỗi em trả lời một cách -
đúng , sai , mập mờ … thật là thú vị .
Vậy từ cơ sở lÝ luận và thực tiễn trên bản thân tôi xin trao đổi về vấn đề
này xung quanh việc làm một bài văn nghị luận của học sinh phổ thông .
II . Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh
Về nhận thức , tôi hướng dẫn cho học sinh lần lượt giải đáp các câu hỏi :
1. Giáo viên hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi làm bài văn là “ Viết cho ai “
“ Viết để ai đọc ? “
Đa số các em trả lời : “ Viết cho thầy cô , để thầy cô giáo đọc “
Vì xác định đối tượng đọc văn của mình như thế , nên nội dung của bài vciÕt
thường nhắc lại một cách máy móc bài giảng của thầy cô hoặc thông minh hơn
một chút là “ uốn giọng văn “ theo từng “ gu “ từng “ khẩu vị “ của thầy cô .Thật
là một lầm lẫn tai hại !
ở trường phổ thông , mỗi bài kiểm tra đều có đề bài với những yêu cầu và kiến
thức kĩ năng cụ thể . Vậy trước khi làm bài tôi hướng dẫn các em trả lời câu hỏi
“ viết cho ai ?” một cách chính xác là “ ta viết cho người ra đề , để thuyết phục
tác giả của đề văn “ .
Đối tượng ®äcbµi văn của học sinh là bạn đọc giả tưởng đứng trong nội
dung , yêu cầu của đề văn , chứ không phải thầy cô giáo . Cái đích mà văn
chương hướng tới là đề văn.
Chúng ta – Những thầy cô giáo chỉ nên là “ huấn luyện viên “ đứng ngoài
sân cỏ để nhận xét rút kinh nghiệm và hướng dẫn học sinh “đá bóng vào lưới”.
2 . Câu hỏi 2 : “ Viết để làm gì ?”
Nhiều học sinh trả lời “ Viết để dành điểm cao , để thi đỗ “ . Từ nhận thức
này , trước và trong khi làm bài các em đã lao đi tìm và chép lại các “ Bài văn
mẫu “ “ Bài chọn lọc “ ,thậm chí cả những bài nghiên cứu , bình luận văn chương
đầy chất hàn lâm vì lầm tưởng đấy là “ những áng văn tuyệt hảo “ sẽ làm các thầy
cô lãa mắt .Kết quả là các bài làm kiểu “ tư liệu” ấy như những phát sóng bắn chỉ
thiên , tiếng nổ thì vang trời nhưng chẳng dọa được ai .vì khi chấm bài các giáo
viên dễ dàng nhận ra những dấu hiệu vay mượn , quay cóp .
Vì vậy , với câu hỏi này giáo viên hướng dẫn các em trả lời dứt khoát : “ để
thể hiện kiÐn thức , tâm hồn , tình cảm cùng những kĩ năng cơ bản về văn
chương , về cuộc sống mà mình được học … theo yêu cầu kiểm tra của người ra
đề” . Sau đó hãy nghĩ đến câu trả lời : “để đạt điểm cao” Có nhận thức chính xác
thông thoáng như vậy ,các em mới có thể giải thoát được những hào quang của
những bài mẫu ,tài liệu , để tự mình đi tìm chân lÝ ,tự mình chọn ý , động não để
viết bài văn .
3 . Câu hỏi 3 : “ Viết cái gì ?”
Câu hỏi 4 : “ Viết nh- thế nào ?”
NỊu đã trả lời đúng hai câu hỏi trước , các em dễ dàng trả lời được hai câu
hỏi này .
Khi làm bài , các em cần viết những gì mà đề văn yêu cầu , bằng cách vận dụng
sáng tạo những kiến thức đã được học , những kĩ năng đã được rèn luyện , viết
bằng tất cả trí thông minh bằng sự chân thành của một thanh niên báo cáo kết
quả học tập và phấn đấu trong những năm qua , để ngày mai bước vào đời hoặc
học lên một cách có hiệu quả nhất. III. Hướng dãn thực nghiệm
Từ những nhận thức mang tính lÝ thuyết trên tôi hướng dẫn học sinh thực
hiện vào thực tiễn , trả lời bốn câu hỏi về “ cách viết” trước một đề văn cơ thể .
Anh ( chị ) hãy phân tích sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị từ lúc bị bắt
làm con dâu gạt nợ nhà thống lÝ P¸ Tra tới khi trốn khái Hồng Ngài trong truyện
ngắn “Vợ chồng APhủ” của nhà văn Tô Hoài ( Câu 2 - Đề thi chính thức tốt
nghiệp PTTH năm 1999-2000)
1. Viết cho ai ?
Viết cho người ra đề, cho những ai đã từng đọc truyện ngắn “Vợ chồng
APhủ” , từng thú vị trước hình tượng nhân vật cô Mị – một sáng tạo thẩm mĩ ,
giàu ý nghĩa nhân văn của nhà văn Tô Hoài ; cho cả những người chưa đọc
truyện mà mới chỉ nghe tên tác phẩm , từng biết nhà văn Tô Hoài .
Viết để bạn đọc giả tưởng kia hiểu giá trị của tác phẩm , hiểu vẻ đẹp của
hình tượng nhân vật , từ đó mà hiểu thêm cuộc sống , yêu thêm văn chương .
2. Viết để làm gì ?
Viết để trình bày những hiểu biết của mình về tác phẩm văn chương về
những kĩ năng cơ bản làm một bài văn nghị luận theo yêu cầu của đề ra .
“Đại thể trên cơ sở những hiểu biết tương đối chắc chắn về truyện ngắn “ Vợ
chồng Aphñ” , chọn lựa , phân tích những chi tiết tiêu biểu để làm nổi bật sức
sống tiềm tàng
( Tức là sức sống ẩn chứa bên trong ) của nhân vật Mị . Thấy được hai nét tưởng
như đối lập , nhưng lại rất thống nhất ở con người Mị : Có thời điểm cam chịu
nhẫn nhục ,nhưng thực chất ở Mị vẫn tiềm tàng một sức sống : Sức sống ấy được