Trường tiểu học Hạ Lý
“ Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia
các số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3”.
Họ và tên: Trần Thị Lan Anh
GVCN: Lớp 3C
NĂM HỌC 2010 – 2011
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Trọng tâm và hạt nhân của chương trình toán ở Tiểu học là nội dung Số học.
Trong đó phép nhân, phép chia các số tự nhiên là nội dung cơ bản, quan trọng trong nội
dung số học. Bởi vì, nhiệm vụ trọng yếu của môn toán Tiểu học là hình thành cho học
sinh kĩ năng tính toán – một kĩ năng rất cần thiết trong cuộc sống, lao động và học tập
của học sinh. Vì vậy giáo viên cần tìm hiểu, nghiên cứu để dạy tốt cho học sinh bộ môn
này.
2. Để dạy tốt nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên: trước hết giáo viên cần
nắm được bản chất Toán học của những kiến thức này. Cụ thể, giáo viên Tiểu học phải:
Hiểu đúng đắn các khái niệm, định nghĩa Toán học; có khả năng chứng minh các quy tắc,
công thức, tính chất Toán học được dạy ở Tiểu học dựa trªn To¸n học hiện đại; có khả
năng giải bài tập toán ở Tiểu học tốt ( thể hiện ở khả năng phân tích tìm tòi lời giải, khả
năng trình bày bài một cách logic, chặt chẽ và có khả năng khai thác bài toán sau khi
giải)…
Vì vậy, cần giúp giáo viên nắm được cấu trúc nội dung của phép nhân, phép
chia các số tự nhiên trong chương trình Toán tiểu học, nội dung và cách thể hiện nội dung
phép nhân, phép chia các số tự nhiên. Bên cạnh đó giáo viên cũng nắm được phương
pháp dạy học các nội dung này theo hướng đổi mới về phương pháp dạy học Toán. Điều
này giúp cho việc dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên đạt chất lượng cao hơn.
4. Vì những lý do trên, đồng thời để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư
phạm cho bản thân mình, tôi đã chọn đề tài:
“ Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự
nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3”.
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên
theo sách giáo khoa Toán lớp 3.
A. NỘI DUNG
CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẪN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
Để giúp giáo viên Tiểu học hiểu rõ hơn cơ sở của việc lựa chọn và sắp sếp các nội dung
về phép nhân, phép chia các số tự nhiên, đồng thời giúp giáo viên biết được định hướng
của việc lựa chọn và tận dụng các phương pháp dạy học đối với các nội dung phép nhân,
phép chia các số tự nhiên tôi xin trình bày tóm tắt các vẫn đề sau:
Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học
Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học
I. Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học:
1. Tri giác:
- Tri giác mang tính đại thể, ít đi sâu vào chi tiết và tri giác mang tính không chủ
định.
- Khi tri giác, sự phân tích một cách có tổ chức và sâu sắc ở học sinh lớp đầu còn
yếu.
- Ở đầu cấp, tri giác của trẻ thường gắn với hành động, hoạt động thực tiễn của trẻ.
2. Chú ý:
Chú ý có chủ định còn yếu, chú ý không chủ định phát triển. Những gì mang tính
mới mẻ, rực rỡ, bất ngờ, khác thường dễ dàng lôi cuốn sự chú ý của học sinh.
3. Trí nhớ:
- Trí nhớ trực quan – hình tượng phát triển hơn trí nhớ từ ngữ - lôgic.
- Ghi nhớ máy móc chiếm ưu thế
- Học sinh không xác định được mục đích ghi nhớ, không biết tổ chức việc ghi nhớ
có ý nghĩa.
- Những thông tin mà học sinh được tiếp xúc từ nhiều giác quan sẽ giúp các em ghi
nhớ nhanh hơn và nhớ lâu hơn.
4. Tư duy:
- Tư duy cụ thể mang tính chất hình thức, dựa vào đặc điểm của đồ dùng trực quan
- Học sinh thường dự vào những đặc điểm bề ngoài của sự vật, hiện tượng để khái
quát hoá.
- Hoạt động phân tích – tổng hợp còn sơ đẳng, chủ yếu được tiến hành khi tri giác
trực tiếp các đối tượng trực quan.
* Kết luận
Từ những đặc điểm trên của học sinh Tiểu học về quá trình nhận thức, khi dạy học
Tiểu học nói chung và dạy học Toán nói riêng, giáo viên cần:
- Quan tâm đến việc sử dụng đồ dùng trực quan khi dạy hình thành kiến thức cho trẻ.
Vì hình dạng, kiểu cách, màu sắc… của đồ dùng trực quan dễ gây sự chú ý cho trẻ, giúp
trẻ tri giác tốt, dễ nhớ và nhớ lâu.
Tuy nhiên những đặc điểm trên của học sinh tiểu học cũng lưu ý giáo viên không nên
quá lạm dụng đồ dùng trực quan. Vì hình ảnh, màu sắc loà loẹt của nó dễ lôi cuốn học
sinh làm các em quên nhiệm vụ học tập của mình. Hơn nữa, sử dụng trực quan quá nhiều
sẽ không phát triển được trí tưởng tượng, khả năng liên tưởng khái quát của học sinh.
- Giáo viên phải tạo cho học sinh tâm thế để ghi nhớ, hướng dẫn thủ thuật ghi nhớ,
chỉ ra những điểm quan trọng, có ý nghĩa để học sinh ghi nhớ.
- Việc trẻ ghi nhớ máy móc tốt là điều kiện để giáo viên dạy học sinh học thuộc các
b¶ng nhân, chia. Đây là cơ sở để giáo viên tổ chức cho học sinh học thuộc các bảng tính
bằng cách đọc nhiều lần.
II. Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học
1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở Tiểu học
“ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,
sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng
phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vàp thựuc tiễn; tác động đến
tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.”
2. Yêu cầu cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học là:
“ Dạy học dựa trên cơ sở tổ chức các hoạt động học tập của học sinh. Thông qua hoạt
động học tập này, học sinh được phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập, tự trải
nghiệm khám phá, phát hiện vấn đề và tự chiếm lĩnh kiến thức.”
3. Thực hiện định hướng trên trong việc dạy bài mới và dạy thực hành luyện tập,
giáo viên cần:
Trong dạy bài mới: Giúp học sinh:
- Tự phát hiện và giải quyết các vấn đề của bài học.
- Tự chiếm lĩnh tri thức mới
- Hướng dẫn học sinh cách thức phát hiện, chiếm lĩnh tri thức.
- Thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức mới và kiến thức đã học.
- Thực hành, rèn luyện cách diễn đạt thông tin bằng lời, bằng ký hiệu.
Trong dạy bài thực hành luyện tập: Giáo viên cần tổ chức và động viên mọi học sinh
tham gia vào hoạt động thực hành luyện tập.
- Giúp học sinh nhận ra kiến thức mới học và quy trình vËn dụng các kiến thức đó
trong các dạng bài tập khác nhau.
- Giúp học sinh thực hành, luyện tập theo khả năng của mình. Chấp nhận thực tế: có
những học sinh làm ít hơn hay nhiều hơn số lượng bài tập đưa ra.
Tóm lại, cần thông qua các hoạt động thực hành, luyện tập làm cho các em thấy học
không chỉ để biết, để thuộc mà còn để làm, để vận dụng.
4. Giới thiệu một số phương pháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán
ở Tiểu học:
Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học, đặc điểm các kiến thức Toán
học và phương pháp nhận thức Toán học, các phương pháp dạy học thường được sử dụng
trong dạy học Toán ở Tiểu học gồm: phương pháp trực quan, phương pháp thực hành –
luyện tập, phương pháp gợi mở – vấn đáp, phương pháp giảng giải – minh hoạ.
Bên c¹nh đó, để thực hiện định hướng đổi mới phương pháp dạy học Toán ở Tiểu
học, hiện nay người ta chú trọng sử dụng các phương pháp dạy học theo phương hướng
phát huy tích cực, chủ động, sáng tạo của người học
CHƯƠNG II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÉP NHÂN, PHÉP
CHIA CÁC SỐ TỰ NHIÊN TRONG SÁCH GIÁO KHOA TOÁN LỚP 3
I. Mục tiêu dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3
Giúp học sinh:
- Học thuộc các bảng tính nhân 6, 7, 8, 9; bảng chia 6, 7, 8, 9.
- Hoàn thiện bảng nhân, bảng chia.
- Biết tính nhẩm trong phạm vi các bảng tính hoặc trong các trường hợp đơn giản,
thường gặp về nhân, chia.
- Biết thực hiện phép nhân số có 2, 3, 4, 5 chứ số có 1 chữ số; phép chia số có 2, 3, 4,
5 chữ số cho số có 1 chữ số (chia hết hoặc chia có dư)
- Biết tính giá trị các biểu thức số có đến hai dấu phép tính (hoặc không có dấu
ngoặc).
- Biết tìm một thành phần chưa biết trong phép tính.
* Thông qua việc dạy học phép nhân, phép chia ở lớp 3 giúp học sinh:
- Phát triển khả năng tư duy: so sánh, lựa chọn, phân tích, tổng hợp, trõu tượng hoá,
khái quát hoá.
- Diễn đạt ngắn gọn, rõ ràng thông tin.
- Tập phát hiện, tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức mới.
II. Nội dung dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình
toán lớp 3
Phép tính Biểu thức Bài tập
- Củng cố các bảng nhân với 2, 3, 4, 5
- Lập các bảng nhân với 6, 7, 8, 9 và các bảng
chia cho 6, 7, 8, 9
- Hoàn thiện các bảng nhân và các bảng chia.
- Nhân, chia ngoài bảng:
+ Nhân s
ố có 2, 3, 4, 5 chữ số với số có 1 chữ số
.
+ Chia số có 2, 3, 4, 5 chữ số cho số có 1 chữ số
( chia hết và chia có dư)
- Thực hành tính nhẩm, chủ yếu trong phạm vi
các bảng tính: nhân số tròn nghìn với số có 1
chữ số (không nhớ); chia số tròn nghìn, tròn
chục nghìn cho số có 1 chữ số và chia hết.
- Tính giá trị của
các biểu thức số
có hai dấu phép
tính, có hoặc
không có dấu
ngoặc
- Giải các bài
tập dạng
“ Tìm x, bi
ết a :
x = b (với a, b
là các số trong
phạm vi đã
học)
Như vậy: Các biện pháp nhân, chia ngoài bảng được xây dựng trên cơ sở những kiến
thức và kỹ năng về: cấu tạo thập phân của số; tính chất phân phối của phép nhân và chia
đối với phép céng; các bảng nhân, chia; quan hệ giữa nhân và chia.
Yêu cầu cơ bản để dạy các biện phép nhân, phép chia ngoài bảng và chủ yếu là nắm
được thuật tính và thực hành tính thông thạo. Vì vậy phương pháp chung được sử dụng là
giáo viên hướng dẫn và thực hiện trực tiếp trên ví dụ cụ thể. Từ đó khái quát thành các
bước thực hiện.
III. Một số lưu ý về phương pháp dạy học các nội dung về phép nhân, phép chia các
số tự nhiên ở lớp 3
Qua việc tìm hiểu nội dung , phương pháp dạy học các nội dung về phép nhân, phép
chia các số tự nhiên ở lớp 3, tôi thấy: Để dạy tốt các nội dung này, giáo viên cần lưu ý
những điều sau:
1. Về việc dạy giai đoạn chuẩn bị:
Trước khi học phép tính mới (phép nhân, phép chia) học sinh đều có giai đoạn chuẩn
bị. Đây là cơ sở cho việc hình thành kiến thức mới, cầu nối giữa kiến thức đã học và kiến
