Tiểu luận về chiến tranh
TIỂU LUẬN VỀ CHIẾN TRANH- I
Đã đăng trên rờ "The Pall Mall Gazette" số 1703. ngày 29 tháng Bảy 1870
Ký tên: Z
Cho đến nay, có lẽ chưa có một tiếng súng nào nổ, nhưng giai đoạn đầu tiên của
chiến tranh đã qua rồi, đối với hoàng đế Pháp, nó đã kết thúc bằng sự tiêu tan hy
vọng của ông ta. Chỉ cần điểm lướt qua tình hình chính trị và quân sự là đủ thấy rõ
điều đó.
Như hiện nay mọi người đã rõ, Lui Na-pô-lê-ông tưởng rằng ông ta sẽ có thề cô
lập được Liên đoàn Bắc Đức[11] khỏi các quốc gia ở miền Nam và lợi dụng được
sự bất bình tồn tại trong những tỉnh vừa mới bị sáp nhập vào nước Phổ cách đây
không lâu[12]. Tiến quân nhanh chóng đến sông Ranh với tất cả những lực lượng có
thể tập hợp được, vượt qua con sông ấy ở một đoạn nào đó giữa Ghéc-mơ-xhai-
mơ và Ma-in-xơ, và tấn công theo hướng Phran-phuốc và Vuyếc-xơ-buốc, sẽ cho
phép đạt tới mục đích ấy. Quân Pháp sẽ có thể chiếm được những đường giao
thông giữa miền Bắc và miền Nam và sẽ có thể buộc Phổ phải hết sức vội vã dồn
tất cả quân đội hiện có đến sông Mai-nơ, không kể là những đội quân đó có sẵn
sàng chiến đấu hay không. Toàn bộ tiến trình động viên ở Phổ sẽ có thể bị rối
loạn, và tất cả những triển vọng thành công sẽ có thể ở về phía quân Pháp đã đột
nhập, số quân này sẽ có thể đánh tan quân Phổ từng phần một chừng nào mà quân
Phổ từ các vùng trong nước kéo đến. Không những các lý do chính trị, mà cả
những lý do quân sự nữa cũng biện hộ cho một mưu toan như vậy. Hệ thống quân
đội thường trực của Pháp cho phép tập trung quân đội - cứ cho rằng đội quân này
gồm khoảng 120.000 - 150.000 người- một cách nhanh hơn nhiều so với hệ thống
lan-ve của Phổ[13]. Thành phần quân đội Pháp thời bình chỉ khác với thành phần
thời chiến về số người đang nghỉ phép và khác ở chỗ không có những đơn vị dự
bị- huấn luyện, những đơn vị này được thành lập ngay trước khi đánh nhau. Còn
Tiểu luận về chiến tranh
thành phần quân đội Phổ thời bình thì gồm không đầy một phần ba thành phần của
nó trong thời chiến; hơn nữa, trong thời bình, không những binh lính mà cả sĩ quan
của hai phần ba còn lại cũng là dân thường. Việc động viên khối người đông đảo
ấy đòi hỏi phải có thời gian; hơn nữa, đó là một quá trình phức tạp mà sự xâm
nhập bất thình lình của quân đội địch sẽ có thể làm cho hoàn toàn bị rối loạn.
Chính vì vậy mà hoàng đế đã vội vã gây ra chiến tranh. Nếu như những hành động
bất ngờ như thế không nằm trong sự tính toán của ông ta, thì giọng nói gay gắt của
Gra-mông và việc vội vã tuyên chiến sẽ không có nghĩa lý gì nữa.
Nhưng sự bùng nổ mạnh mẽ bất ngờ của tình cảm dân tộc của người Đức đã chấm
dứt mọi kế hoạch loại đó. Lui Na-pô-lê-ông đã giáp mặt không phải với vua Vin-
hem "kẻ thôn tính"[1*], mà với dân tộc Đức. Mà trong trường hợp ấy thì đùng có
nghĩ đến việc vận động nhanh chóng qua sông Ranh, dù là với một đạo quân
120.000 - 150.000 người. Thay cho việc tấn công bất ngờ, cần phải bắt đầu một
chiến dịch chính quy với tất cả những lực lượng hiện có Có thể là các đội quân cận
vệ, các đạo quân của Pa-ri và Li-ông, và quần đoàn ở trại Sa-lôn cũng đủ cho mục
đích ban đầu, nhưng giờ đây thì chúng chưa chắc đã đủ để chi làm hạt nhân của
một đạo quân đột nhập khổng lồ. Như vậy là đã đến thời kỳ thứ hai của cuộc chiến
tranh- thời kỳ chuẩn bị một chiến dịch lớn, và từ ngày đó thì triển vọng thành công
chắc chắn của hoàng đế đã bất đầu giảm sút.
Bây giờ chúng ta hãy so sánh những lực lượng đang được chuẩn bị để chém giết
lẫn nhau; để đơn giản hóa nhiệm vụ của chúng ta, chúng ta chi xét tới bộ binh mà
thôi. Bộ binh là binh chủng quyết định kết cục cuộc chiến đấu, một ưu thế nhỏ về
lực lượng ky binh và pháo binh, gồm cả súng liên thanh[14] và những vũ khí khác
có tác dụng hết sức đặc biệt, sẽ không có ý nghĩa lớn đối với bất kỳ một bên nào.
Pháp có 376 tiểu đoàn bộ binh (38 tiểu đoàn quân cận vệ, 20 tiểu đoàn
chasseurs[2*], 300 tiểu đoàn chủ lực, 9 tiểu đoàn lính du-a-vơ, 9 tiểu đoàn lính
tuyếc-côi[15], v.v. ); trong thời bình một tiểu đoàn có 8 đại đội. Trong thời chiến
Tiểu luận về chiến tranh
mỗi tiểu đoàn trong số 300 tiểu đoàn chủ lực đều để lại 2 đại đội ở hậu phương để
thành lập các đơn vị dự bị- huấn luyện, và chỉ chiến đấu với 6 đại đội. Hơn nữa, 4
trong số 6 đại đội dự bị của mỗi trung đoàn chủ lực (gồm 3 tiểu đoàn) được dùng
để thành lập tiểu đoàn thứ tư bằng cách lấy những người nghỉ phép và lính dự bị
bổ sung vào. 2 đại đội còn lại hình như phải đóng vai trò các đơn vị dự bị - huấn
luyện và sau đó có thể thành lập các tiểu đoàn thứ năm. Nhưng lẽ dĩ nhiên là cần
phải có một số thời gian- ít ra là khoảng 6 tuần lễ - để cho 4 tiểu đoàn ấy được tổ
chức tới mức có thể chiến đấu được; hiện giờ thì những tiểu đoàn ấy, cũng như đội
cận vệ lưu động[16], chỉ có thể được tính như là những đội quân đồn trú mà thôi.
Như vậy, nước Pháp chi có được 376 tiểu đoàn nói trên cho những trận chiến đấu
quyết định đầu tiên mà thôi.
Trong số những tiểu đoàn ấy, theo những tin tức mà chúng tôi có được thì 299 tiểu
đoàn thuộc đạo quân Ranh, gồm 6 quân đoàn, từ quân đoàn 1 cho đến quân đoàn
6, và các đơn vị quân cận vệ. Cộng thêm vào đó quân đoàn 7 (của tướng Mông-tô-
băng), hình như được dành để gửi tới Ban-tích, thì chúng ta có con số 340 tiểu
đoàn, do đó, chỉ còn lại có 36 tiểu đoàn để bảo vệ An-giê-ri, các thuộc địa và các
tỉnh ở bên trong nước Pháp. Từ đó có thể kết luận rằng, để chống lại nước Đức,
nước Pháp đã điều ra trận tất cả những tiểu đoàn mà nó hiện có trong tay mà nó có
thể sử dụng được vào mục đích ấy và ít ra là cũng đến đầu tháng Chín thì mới có
thể tăng cường được đội quân của nó bằng những đơn vị mới, có khả năng chiến
đấu.
Bây giờ chúng ta hãy quay về phía bên kia. Đạo quân Bắc Đức gồm 13 quân đoàn
và có 368 tiểu đoàn bộ binh, hay tính trung bình thì mỗi quân đoàn có 28 tiểu
đoàn. Mỗi tiểu đoàn trong thời bình có khoảng 540 người, và trong thời chiến có
khoảng 1.000 người. Khi nhận được lệnh động viên, mỗi trung đoàn (gồm 3 tiểu
đoàn) sẽ rút ra một số ít sĩ quan để thành lập tiểu đoàn thứ tư. Lính dự bị được gọi
nhập ngũ ngay tức khắc. Đó là những người đã phục vụ trong trung đoàn từ 2 đến
Tiểu luận về chiến tranh
3 năm và họ vẫn có nghĩa vụ quân sự cho đến năm 27 tuổi. Số đó quá đủ để bổ
sung cho 3 tiểu đoàn dã chiến, cũng như để hợp thành phần lớn tiểu đoàn thứ 4,
tiểu đoàn này được bổ sung thêm đầy đủ bằng những đơn vị lan-ve. Như vậy, chỉ
sau vài ngày là các tiểu đoàn dã chiến có thể sẵn sàng bước vào chiến đấu, và
trong 4 - 5 tuần lễ sau các tiểu đoàn thứ tư có thể tham gia tiếp theo. Đồnng thời
cứ mỗi trung đoàn chủ lực lại thành lập một trung đoàn lan-ve có 2 tiểu đoàn, gồm
những người từ tuổi 28 đến 36, và một khi 2 tiểu đoàn đó đã sẵn sàng thì người ta
lại bắt tay vào việc thành lập các tiểu đoàn lan-ve thứ ba. Để làm tất cả những việc
đó, kể cả việc động viên kỵ binh và pháo binh, cần đúng 13 ngày, và vì ngày động
viên đầu tiên được quy định vào ngày 16 tháng Bảy, cho nên đến nay tất cả đều đã
sản sàng hay phải được sẵn sàng. Hiện giờ, chắc chắn là Bắc Đức đang có được
358 tiểu đoàn chủ lực để hoạt động trong điều kiện dã chiến và 198 tiểu đoàn lan-
ve trong các đồn trại. Chậm nhất là vào nửa sau tháng Tám những quân đội ấy
nhất định được tăng cường thêm 114 tiểu đoàn chủ lực thứ tư và 93 tiểu đoàn lan-
ve thứ ba. Trong tất cả các đơn vị đó, khó lòng tìm được một người lính chưa trải
qua kỳ hạn phục vụ trong quân đội. Cộng vào những đơn vị ấy, cần phải tính thêm
những bộ đội của Hét-xen- Đác-mơ - soát, Ba-đen, Vuyếc-tem-béc và Ba-vi-e, tất
cả là 104 tiểu đoàn chủ lực; nhưng vì hệ thống lan-ve ở các quốc gia ấy còn chưa
kịp phát triển đầy đủ, cho nên ở đó không thể có trên 70 hay 80 tiểu đoàn có thể sử
dụng được trong một đội quân tác chiến.
Lan-ve được dùng chủ yếu vào công việc đồn trú, nhưng trong cuộc chiến tranh
năm 1866, đại bộ phận của nó đã được đưa ra hoạt động trong những điều kiện dã
chiến với tư cách là đội quân dự bị. Không còn nghi ngờ gì nữa, lần này người ta
cũng sẽ làm như thế.
Trong số 13 quân đoàn Bắc Đức, thì 10 quân đoàn hiện giờ đang ở vùng sông
Ranh, gồm 280 tiểu đoàn; ngoài ra còn có gần 70 tiểu đoàn quân đội Nam Đức,
tổng cộng là 350 tiểu đoàn. Ở vùng duyên hải và để dự bị, còn có 3 quân đoàn
Tiểu luận về chiến tranh
nữa, hay 84 tiểu đoàn. Để bảo vệ vùng duyên hải, chỉ cần 1 quân đoàn cộng với số
lan-ve là đủ. 2 quân đoàn khác, theo chỗ chúng tôi biết được, hình như cũng đang
trên đường đi tới sông Ranh. Đến khoảng 20 tháng Tám, những đơn vị ấy có thể
được tăng cường ít ra là hàng trăm tiểu đoàn thứ tư và 40 - 50 tiểu đoàn lan-ve; xét
về mặt chất lượng bộ đội thì những tiểu đoàn này hơn hẳn các tiểu đoàn thứ tư và
đội cận vệ lưu động của Pháp, được thành lập chủ yếu bằng những người hầu như
chưa được huấn luyện. Như vậy, nước Pháp có trong tay không quá 550.000 lính
đã được huấn luyện, trong khi đó thì chỉ riêng Bắc Đức đã có 950.000 lính như
thế. Đó là ưu thế của nước Đức; trận chiến đấu quyết định càng được lùi lại thì ưu
thế đó sẽ ngày càng lộ rõ, và ảnh hưởng của ưu thế đó sẽ đạt tới đinh cao nhất vào
cuối tháng Chín.
Trong những hoàn cảnh như thế, chúng ta không nên ngạc nhiên vì cái tin từ Béc-
lin nói rằng, bộ chi huy Đức đang hy vọng gạt bỏ được những tai họa chiến tranh
cho nước Đức; nói một cách khác, bản thân người Đức sẽ chuyển sang tấn công
nếu như trong thời gian tới họ không bị tấn công. Một cuộc tấn công như thế sẽ
được tiến hành như thế nào, nếu như Lui Na-pô-lê-ông không vượt trước nó, thì đó
lại là một vấn đề khác.
Chú thích
[1*]. Trong nguyên bản là "Annexander"- một lừ ghép có ý châm biếm, được ghép
bằng lừ "anncxion" (sự thôn tính) và từ "Alexander" (A-lếch-xan-đrơ - ý muốn nói
đến A-lếch-xan-đrơ Ma-xê-đoan).
[2*]- bộ binh thiên chiến