BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LƯƠNG MINH ĐỨC
ẢNH HƯỞNG CỦA THUẾ ĐẾN TĂNG TRƯỞNG
KINH TẾ CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
Ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã Số: 9340201
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN MINH SÁNG
Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2025
i
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN .......................................................... 1
1.1. Bối cảnh hình thành vấn đề nghiên cứu ....................................................... 1
1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu ................................................................... 2
1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................. 2
1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu .............................................................................. 3
1.3. Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu ................................................................ 3
1.3.1. Đối tượng nghiên cứu........................................................................... 3
1.3.2. Phạm vi và dữ liệu nghiên cứu ............................................................. 3
1.4. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................. 4
1.5. Giá trị học thuật và thực tiễn của nghiên cứu ............................................... 4
1.5.1. Giá trị học thuật của nghiên cứu .......................................................... 4
1.5.2. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu ..................................................... 6
1.6. Kết cấu của nghiên cứu ................................................................................ 6
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN ........................................................................... 8
2.1. Cơ sở lý luận về thuế .................................................................................... 8
2.1.1. Khái niệm bản chất thuế ....................................................................... 8
2.1.2. Các học thuyết về thuế ......................................................................... 9
2.2. Cơ sơ lý luận về tăng trưởng kinh tế ............................................................ 9
2.2.1. Khái niệm về tăng trưởng kinh tế ......................................................... 9
2.2.2. Các học thuyết về tăng trưởng kinh tế ................................................ 10
2.3. Mối quan hệ giữa cấu trúc thuế và tăng trưởng kinh tế .............................. 11
2.4. Khoảng trống nghiên cứu và hệ khung phân tích học thuật đề xuất ........... 11
2.4.1. Khoảng trống nghiên cứu ................................................................... 11
2.4.2. Hệ khung phân tích học thuật đề xuất ................................................ 13
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU...................... 15
3.1. Quy trình nghiên cứu ................................................................................. 15
3.2. Mô hình nghiên cứu ................................................................................... 15
ii
3.2.1. Mô hình tác động trực tiếp ................................................................. 15
3.2.2. Mô hình tác động gián tiếp ................................................................. 15
3.2.3. Mô hình tác động của thuế thu nhập doanh nghiệp ............................ 16
3.2.4. Mô hình phi tuyến tính (Nonlinear Model - Laffer Curve) ................ 16
3.2.5. Mô hình độ trễ .................................................................................... 16
3.2.6. Mô hình giai đoạn .............................................................................. 17
3.3. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 17
3.3.1. Phương pháp nghiên cứu định lượng ................................................. 18
3.3.3. Phương pháp nghiên cứu định tính .................................................... 19
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................... 20
4.1. Kết quả mô hình hồi quy Bayesian ............................................................ 20
4.2. Kết quả nghiên cứu định tính từ phỏng vấn chuyên gia ............................. 22
4.4. Kiểm tra tính vững (robustness check) ....................................................... 23
4.5. So sánh các mô hình bằng tiêu chí Deviance Information Criterion .......... 25
4.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu .................................................................... 25
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý NGHIÊN CỨU ................................... 26
5.1. Kết luận ...................................................................................................... 26
5.2. Hàm ý lý thuyết .......................................................................................... 27
5.3. Hàm ý nghiên cứu ...................................................................................... 28
5.4. Hạn chế của nghiên cứu ............................................................................. 30
5.5. Hàm ý nghiên cứu ...................................................................................... 31
1
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
1.1. Bối cảnh hình thành vấn đề nghiên cứu
Thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM) là trung tâm kinh tế quan trọng nhất cả
nước, đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP quốc gia và là điểm đến hàng đầu của dòng
vốn FDI. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của thành phố đang đặt ra nhiều thách
thức mang tính cấu trúc như áp lực dân số, tốc độ đô thị hóa cao, cùng với những
biến chuyển sâu sắc trong cơ cấu kinh tế. Trong bối cảnh đó, thuế không chỉ là công
cụ tài chính truyền thống nhằm tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước (NSNN), mà
còn giữ vai trò chiến lược trong điều tiết hoạt động kinh tế xã hội, định hướng đầu
tư, giảm bất bình đẳng và hỗ trợ các mục tiêu phát triển dài hạn. Hệ thống thuế Việt
Nam nói chung và TP HCM nói riêng đã có nhiều cải cách nhằm nâng cao minh
bạch, hiệu quả quản lý và cải thiện môi trường đầu tư. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai
cho thấy nhiều vấn đề tồn tại: hiệu quả ưu đãi thuế chưa rõ ràng; tình trạng thất thu
ngân sách còn lớn; sự chênh lệch trong chính sách ưu đãi giữa các ngành nghề tạo
ra bất bình đẳng; đồng thời gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường cạnh tranh. Đặc
biệt, khu vực kinh tế phi chính thức tại TP HCM chiếm khoảng 25–30% GDP thành
phố nhưng đóng góp ngân sách rất hạn chế (Kim, 2024), làm giảm tính công bằng,
gây mất cân đối tài chính công và tạo áp lực quản lý cho cơ quan thuế (Ariyawansa
và cộng sự, 2022). Một thách thức quan trọng khác là năng lực quản lý thuế. Các cơ
quan thuế tại khu vực phía Nam, đặc biệt là TP HCM, vẫn gặp khó khăn trong việc
chống trốn thuế, nâng cao tỷ lệ tuân thủ và giảm chi phí hành chính. Điều này khiến
hiệu quả huy động nguồn thu chưa tương xứng với tiềm năng kinh tế của thành phố.
Trong khi đó, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết (57, 59, 66, 68) định
hướng TP HCM phát triển theo “bộ tứ trụ cột”: (i) trung tâm kinh tế, tài chính, thương
mại, dịch vụ và logistics hàng đầu cả nước; (ii) trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học
công nghệ, giáo dục, y tế và văn hóa chất lượng cao; (iii) tiên phong trong cải cách
thể chế, quản trị đô thị hiện đại và phát triển bền vững; (iv) giữ vững ổn định chính
trị, an ninh và an sinh xã hội. Để hiện thực hóa mục tiêu này, hệ thống thuế phải
2
được thiết kế như công cụ chiến lược, tạo nguồn lực ổn định và bền vững cho chi
tiêu công.
Tuy nhiên, nổi lên một mâu thuẫn căn bản: tăng thuế hoặc siết chặt quản lý
có thể kìm hãm tăng trưởng và làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp; ngược
lại, duy trì mức thuế thấp và ưu đãi rộng có thể khuyến khích đầu tư ngắn hạn nhưng
lại làm thu hẹp nguồn thu ngân sách, hạn chế khả năng chi cho các mục tiêu phát
triển dài hạn. Mâu thuẫn này càng trầm trọng trong “nghịch lý tài khóa” của TP
HCM: thành phố đóng góp ngân sách lớn nhất cả nước nhưng chỉ được giữ lại một
phần nhỏ để tái đầu tư, dẫn đến thiếu hụt nguồn lực cho hạ tầng xã hội. Để giải quyết
các thách thức này, cần có một chiến lược cải cách toàn diện: không chỉ hiện đại hóa
công nghệ và đơn giản hóa thủ tục hành chính, mà còn phải tái cấu trúc hệ thống
thuế phù hợp với đặc thù kinh tế TP HCM. Nghiên cứu này tập trung phân tích sâu
các vấn đề đặc thù đó, làm rõ mâu thuẫn giữa tăng trưởng và bền vững trong quản
lý thuế, từ đó đề xuất giải pháp cải cách khả thi. Mục tiêu là xây dựng hệ thống thuế
hiệu quả, công bằng, có khả năng ứng phó linh hoạt với các cú sốc, đồng thời phù
hợp với thông lệ quốc tế.
Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để
hoạch định chính sách, hỗ trợ TP HCM đạt được tầm nhìn phát triển bền vững mà
Đảng và Nhà nước đã xác lập, đồng thời có giá trị tham chiếu cho tiến trình cải cách
thuế ở các đô thị lớn khác của Việt Nam.
1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu tập trung phân tích các vấn đề cốt lõi của hệ thống thuế hiện hành
và đánh giá tác động của thuế đến tăng trưởng kinh tế (TTKT) TP HCM trong bối
cảnh đặc thù của đô thị lớn. Mục tiêu của nghiên cứu gồm:.
Mục tiêu 1, đánh giá mối quan hệ giữa thuế và TTKT của TP HCM nhằm
làm rõ cơ chế truyền dẫn của thuế trong bối cảnh kinh tế đô thị.
Mục tiêu 2, phân tích đặc điểm phi tuyến, ngưỡng tối ưu và độ trễ trong tác
