Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Tác động tránh thuế đến giá trị doanh nghiệp thông qua vai trò điều tiết của các bên liên quan đối với những công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, việc tối ưu hóa chi phí thuế là một chiến lược quan trọng của doanh nghiệp. Tuy nhiên, hành vi tránh thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) quá mức có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng như thất thu ngân sách nhà nước, gia tăng bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp, và tiềm ẩn rủi ro về thuế cho chính doanh nghiệp. Nghiên cứu này nhận diện rằng giá trị doanh nghiệp không chỉ chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hành vi tránh thuế mà còn được điều tiết bởi vai trò của các bên liên quan (CBLQ), đặc biệt trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam còn nhiều biến động. Luận án này nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về tác động phức tạp này, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách thiết thực.

Nhà đầu tư, nhà quản trị doanh nghiệp, cơ quan quản lý thuế, và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính, kế toán và quản trị doanh nghiệp quan tâm đến tác động của chính sách thuế và chiến lược kinh doanh tại thị trường chứng khoán Việt Nam.

Luận án tiến sĩ này tập trung phân tích sâu sắc tác động của hành vi tránh thuế đến giá trị doanh nghiệp thông qua vai trò điều tiết của các bên liên quan (CBLQ) đối với 397 công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2015-2022. Sử dụng dữ liệu từ báo cáo tài chính và các phương pháp định lượng tiên tiến như OLS, FEM, REM, và S-GMM hai bước, nghiên cứu đã khám phá những mối quan hệ phức tạp. Kết quả cho thấy CBLQ có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi tránh thuế, đặc biệt thông qua các giao dịch mua/bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ. Quan trọng hơn, CBLQ cũng đóng vai trò điều tiết trong mối quan hệ giữa tránh thuế và giá trị doanh nghiệp. Cụ thể, các giao dịch với khách hàng CBLQ có thể thúc đẩy tăng giá trị doanh nghiệp thông qua tránh thuế khi không tuân thủ giá thị trường, trong khi sự hiện diện của cổ đông tổ chức lại làm suy giảm mối quan hệ tích cực này, do họ nhận thức được rủi ro về thuế và các vấn đề pháp lý, danh tiếng liên quan. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, CBLQ điều tiết giảm giá trị doanh nghiệp trong các trường hợp tránh thuế có rủi ro về thuế cao và trung bình, nhưng lại làm tăng giá trị doanh nghiệp trong các trường hợp rủi ro thấp. Những phát hiện này không chỉ đóng góp vào lý thuyết bằng cách tích hợp yếu tố giao dịch với CBLQ và rủi ro thuế vào mô hình tránh thuế-giá trị doanh nghiệp, mà còn mang lại hàm ý thực tiễn quan trọng. Đối với nhà đầu tư, kết quả cung cấp cơ sở để đánh giá rủi ro và lựa chọn cổ phiếu. Đối với nhà quản trị, nghiên cứu hỗ trợ việc tối ưu hóa thuế và quản lý rủi ro. Cuối cùng, các cơ quan thuế có thể sử dụng thông tin này để tăng cường giám sát và ngăn chặn hiệu quả các hành vi vi phạm pháp luật.