Trà Tàu Và m Nghi Hng
Nguyn Duy Chính
Trà Tàu Và m Nghi Hng
LI M U
Ung trà tàu vn d ph thông thi trc, n nay ã tr thành him hoi trong x
ã
hi Vit Nam. Thanh niên ngày nay ch mng tng c cái hình
nh ó qua
nh
ng truyn ngn ca Nguyn Tuân trong Vang bóng mt thi (Nhng chic
m t, Chén trà trong sơng sm). Sách v vit v trà li càng ít
i. Ti Vit
Nam ngày tr
c, ngoài cun Vang Bóng mt thi ch lác ác vài ba cu
n khác.
Trà o kiu Nht thì có bn dch cun Trà Th (The Book of Tea) c
Kakuzo ca Bo Sơn. Mt tiu thuyt cng vit nhiu v thú ung trà cu
n
Trà Tht ca Minh c Hoài Trinh. hi ngoi, cun Trà Kinh c
a V Th
Ng
c mt biên kho tơng i công phu. Ngoài ra, th
nh thong mt on
thiên nghiên cu v trà T u hay m trà !ng r
i rác trong tp chí. Mi ây tôi
c c mt bài ca Phan Quc Sơn v m Nghi Hng r
t thú v. Trong tác
ph"m Sng #p Lâm Ng ng cho r$ng ung trà m
t trong nhng phát
minh quan trng nht ca i sng. Trà là mt ph n cng mt biu t
ng
ca s% nhàn nhã. Ông  h&n mt m'c  bàn v Trà và Tình B
n. Vit v cách
ung trà, thng thc trà thì Tây phơng có hàng tr!m cun nhng ph
n ln vit
theo cách nghiên cu mt loi th%c ph"m. Ng
i Trung Hoa cng nhiu sách
vit v trà, ngh thut ung trà, còn ngi Nht thì a h&n lên thành m
t o
sng (Trà o). Riêng Vit Nam, m(c ung trà rt thnh hành nhng l
i ít ai
 tâm nghiên cu. V Th Ngc, tác gi cun Trà Kinh ã ngm ng
ùi than
r$ng “vit v trà thì g n nh cha ai vit” ho(c “vit cùng sơ l
c”. Nhn
xét ó l) không sai. th khi ông t% cho r$ng cun sách ông son “l
à
quyn sách u tiên vit v ngh thut ung trà b$ng Vit ng tơng
i y 
hơn c” thì cng không ngoa.
TRÀ TU
Khi nói v tt u thng nói n các loi trà xanh nhng loi trà ng
i
Trung Hoa xut cng. Nu tính theo s ngi ung thì ung trà
ng u trong
ba loi "m ph"m -- trà, phê và nc ngt. Các hc gi Tây phơng v
*n cho
r$ng Trung Hoa nơi phát xut cây trà. Th nhng không phi cây trà ch
mc
hoang trong vùng nam nc T u khp vùng ông Nam Á. Thành th
+
Vit Nam ta cng là quê hơng ca cây trà, và cng có nhng cây trà c
th'. V
Th Ngc ã vit vch ung trà kiu Vit Nam nh chè tơi, chè n', ch
è k
... cho r$ng chúng ta ã bit ung trà t, lâu i nhng v*n gi nguy
ên hình
thái mc mc ch không c u k- nh ngi Tàu. T'c ung trà tơi, trà n' ng
ày
nay v*n còn ph bin, k c mt loi cây tơng t% là cây v
i cng rt thông d'ng
ti min quê nc ta. Trong khi trà t u -- cùng vi kiu cách ca ngi T u --
ch hin hu trong mt t ng lp thng lu xã hi, phơng pháp ung tr
à tơi,
trà vi li khp mi nơi. ã tr thành tài cho v!n hc và ngh
thut (Cái
m t ca Khái Hng hay bn nhc Hàng Nc) m
t món gii khát
không th thiu ca ngi nhà nông. Trên m(t kinh t, rt có th s% vơn lên c
a
Trung Hoa trong th k. 21 này s) mt ph n óng góp không nh ca t--
mt loi nông ph"m c áo -- m t u -- mt d'ng c' cng m
t loi
ngh ph"m (c bit. Cho nên, khi nhìn vào phơng thc chim lnh th tr
ng,
sau thi k- sn xut nhng món hàng thông d'ng r/ mt, tip n phi l
à giai
on ca nhng sn ph"m (c thù -- m
t không hai, không sn ph"m
tơng t%  thay th, ho(c không thay th ni. Trà t u m t u th
trong
thành ph n ó. c áo nhng thông d'ng, thng vàng h
cám, t, loi t
him ti loi r/ mt, kh n!ng sn xut qui thu hút mt l
ng nhân
công ông o là nhng yu t rt áng k trên m(t ngoi thơng.
LCH S
Theo truyn thuyt, trong mt l n tu n thú phơng Nam, vua Th n Nông vô t
ình
ung mt n0i nc un sôi cây trà rơi vào. Ông ung r0i khen l
à trà “làm
cho cơ th phn chn, tinh th n thoi mái, sáng sut”. Mt câu chuyn khác th
ì
li vit r$ng t Ma t s ng quên trong mt bui ta thin nên b
%c tc ct
mt vt i. Ch1 ông vt mt mc lên cây trà, tr thành m
t thc ung
thông d'ng cho nhng nhà s  tnh táo khi tu tp. T, chùa chi
n, món ung
này truyn ra dân gian. Ngi Nht thì k v i Chin Quc (300-
221BC),
mt danh y tinh thông 84,000 cây thuc. Ông dy cho con 
c 62,000 cây
thì cht. Nhng tng r$ng kin thc v 22,000 cây kia s) không còn tìm
âu ra.
Nào ng
trên m ông mc lên mt cái cây, cha  tinh hoa ca 22,000 cây c
òn
li. ó cây trà. L) d nhiên, nhng câu chuyn này ch huyn thoi. Ng
i
Trung Hoa cái gì không rõ nguyên do th
ng ba ra mt dt s% t, thi c s+ gán
cho Th n Nông, Hoàng  ... cng nh ng
i Vit bt u mt th n tích b$ng
“ngày xa, i vua Hùng Vơng th ...”  câu chuyn thêm li k
-, v,a khin
cho nhng chng c a ra ch1 d%a. Chính thc theo lch s+ thì trà ch
mi
c  cp n t, thi Tam Quc, n tn i ng, ngi Tàu v
*n ch
dùng các loi trà mc hoang ch cha tr0ng và ch bin thc ung này. Trà c
ng
ch lu hành trong gii thng lu min Nam Trung Hoa ch dân cng ch
a
ung t'c ung trà cha c coi nh m
t thú thanh cao. Qu th%c thi k- ó
hai min nam bc Trung Hoa i sng cách bit nh hai th gii. n i T
ùy
nc Tàu thng nht thì nhng sinh hot mi lan truyn ra nhng v
ùng khác.
Ng
i Tàu pha trn cách ung tvi sa ca ngi H0 (tc các dân tc v
ùng
Tây V%c) nhng dân tc sng du m'c. Tuy vic ung trà ã ph thông nh
ng
v*n mt s (c im khác ngày nay: Th nht trà v*n còn coi nh m
t v
thuc, cha my nơi coi nh mt thc ung. Th hai tr
à do dân chúng vào
vùng hoang sơn lãnh hái v ch cha bit tr0ng thành 0i, thành v
n sn
xut mt cách qui mô. Th ba trà ung theo kiu gin d hái vào em n
u
(nh kiu chè tơi ca ta) ch cha kiu cách nh sau này. Ti i 
ng, khi
L'c V vit cun Trà Kinh thì trà mi tr nên ph bin. T, ó tr i, n
ơi nơi
u ung trà, tr thành mt phong trào sn xut trà cng thành mt lãnh v
%c
kinh t qui mô, em li mt ngân khon ln cho triu ình. k t, 
ng, r0i
sau Tng, Nguyên, Minh, Thanh i nào cng coi thu ánh vào trà là m
t
ngu0n li chính. L'c V, t% H0ng Tim ngi t Cnh L!ng, H0 Bc 
c
mnh danh là ttiên ca Trung Hoa. chán ngán th
i th, ông t, quan, nh
theo Thái Chúc hòa thng chùa Thái Thng i tu nhng không c nên v
"n ch chuyên tâm nghiên cu v trà. Ông b
công i tham kho vi nhng
nông phu, ti tn nơi  xem xét cách ch to ngõ h u có c kinh nghi
m th%c
t. Thành th+ nhng iu ông vit ra u giá tr. i 
ng, khu v%c sn
xut trà bao g0m Giang Hoài, L2ng Chit, Lãnh Nam, Phúc Kin, Kinh T
ơng
t, ó ti nay v*n nh
ng a khu ch yu. Theo Chu Trng Thánh, vic
phong thnh i ng bao g0m ba nguyên nhân chính: Th nht, thi 
ng
giao thông ã phát t, các phơng tin chuyên ch ã c
i tin nhiu Th hai,
sau khi cun Trà Kinh ca L'c V vit ra, phong trào ung trà càng lên cao Th
ba, thi k- ó Pht giáo Lão giáo hng thnh vic ung trà ti các ch
ùa
chin, miu mo rt ph bin. Chính cun Trà Kinh ca L'c V là m
t óng góp
ln, sau khi ông vit ra cun này, vic ung trà ã c nâng lên hàng ngh