Văn hóa Nõ Nường : LỄ
HỘI NÕ NƯỜNG Ở
CÁC LÀNG
cuốn “Văn hóa Nõ Nường” – Dương Đình Minh Sơn
Ở nước ta, vùng đồng bằng Bắc bộ xưa, những tập tục khởi
nguyên từ xa xăm của lịch sử vẫn còn lưu truyền lại dấu ấn
văn hóa mãnh liệt tới tận ngày nay. Trong các làng quê, có
nơi dựng miếu thờ thần Nõ Nường như làng Dị Nậu và làng
Tứ Xã (Phú Thọ), hoặc có làng thờ vật linh ở một nơi trong
đình, vào đầu xuân mở lễ hội hèm tục: tranh cướp vật linh
như quả cầu, cây đòn, bắt chệch trong chum bắt vịt dưới hồ
v.v.
Không rõ rang là trò chơi, vì không nhất thiết ăn thua giữa
hai phe, (tranh cướp) do đó mà thiếu quy tắc rành rành, diễn
ra có thể trong đình, có thể trên sân đình, có khi trong hai
không gian, nhưng rõ rang có liên quan đến lễ tế trong đình,
dù không hề ở trung tâm của lễ thức ấy.
Những vật linh tranh cướp trong lễ hội, sau hội được đem
ngâm xuống hồ lấy nước tưới ruộng. Hình ảnh Linga Yoni
của người Chăm ở miền Nam được biểu tượng như hình cối
xay lúa (hình 1). Không những trong lễ hội mà hàng ngày,
người thập phương đến lễ bái, người ta đều lấy nước mở
máng để làm phước lành, may mắn, điều đó giống như ở Hà
Nội, du khách có lệ sờ đầu rùa trong Văn Miếu.
Hình 1
Nó là vết tích của những lễ thức đã chìm vào dĩ vãng, đã
thoát hẳn khỏi ký ức của con người tham gia lễ hội – trong
những thời chưa quá xa.
Nói về dòng lễ hội này, ở vùng Đoài xưa có câu ca:
Bơi Đăm rước Gía hội Thầy
Vui thì vui vậy không tầy rã La
Bơi Đăm là hội bơi chải lớn của làng Đăm tên tục của làng
Tây Tựu; rước Gía là đám rước lớn ở làng Gía tên tục của
làng Yên Sở; còn hội Thầy ở núi Sài làng Thụy Khê, tỉnh
Sơn Tây cũ. Song cả ba nội (bơi, rước và hội Thầy) đều
không vui, chỉ vui ở hội rã La. Vậy tại sao chỉ vui ở rã La –