1. L ch s hình thànhị ử
Chùa Ông cù lao Ph , t c danh c a Mi u Quan Đ, khai t o vào năm 1684 vàố ụ ủ ế ế ạ
sau đi tên thành Th t ở ổ ấ Ph ủC ổMi u. Đây là ngôi chùa Hoa ếxu t hi n ấ ệ s m nh t ớ ấ ở
Nam B , g n v i c ng đng di dân do Tr n Th ng Xuyên đa vào đnh c Biênộ ắ ớ ộ ồ ầ ượ ư ị ư ở
Hòa năm 1679, t o l p Nông N i Đi Ph - m t th ng c ng đô h i s m nh t ạ ậ ạ ạ ố ộ ươ ả ộ ớ ấ ở
vùng đt ph ng Nam.ấ ươ
Chùa Ông là c s tín ng ng do b y ph ng i Hoa: Ph c Châu, Ch ngơ ở ưỡ ả ủ ườ ướ ươ
Châu, Qu ng Châu, Tri u Châu, Qu nh Châu và Ninh Ba đóng góp công c a xâyả ề ỳ ủ
d ngự và là n i g n li n v i quá trình khai hoang m cõi vùng đt Biên Hòa.ơ ắ ề ớ ở ấ
2. V trí đa líị ị
Chùa Ông t a l c trên m t th đt đp, r ng kho ng 3000ọ ạ ộ ế ấ ẹ ộ ả m2, bên t ng n sôngả ạ
Đng Nai, ồthu c p Nh Hòa, xã Hi p Hòa (cù ộ ấ ị ệ lao Ph ) thành ph Biên Hòa, t nhố ố ỉ
Đng Nai, cách trung tâm thành ph Biên Hòa kho ng 2 kmồ ố ả . M t ti n mi u quay vặ ề ế ề
h ng tây – nam nhìn ra sông Đng Nai. Tr c c ng Tam quan có cây si c th sumướ ồ ướ ổ ổ ụ
suê t a bóng mát, soi bóng xu ng dòng sông Đng Nai hi n hòa, gió l ng, n cỏ ố ồ ề ộ ướ
trong xanh b n mùa mát r i. T t c đã t o cho ngôi mi u m t quang c nh thoángố ượ ấ ả ạ ế ộ ả
mát, nên th nh ng cũng th t thâm u, c kínhơ ư ậ ổ .
3. Quá trình trùng tu
Do chi n tranh tàn phá, chùa Ông g n nh b h h i hoàn toàn. Đng bào ng iế ầ ư ị ư ạ ồ ườ
Hoa đây ởđã góp ti n trùng tu l i ngôi chùa này vào các năm 1817, 1868 và 1894.ề ạ
Riêng đt trùng tu 2009ợ - 2010 là đt trùng tu l n, song tuân th nguyên t c ph cợ ớ ủ ắ ụ
ch theo nguyên m u, có tôn t o nh ng không làm thay đi ki u th c đã có nên giế ẫ ạ ư ổ ể ứ ữ
đc ki n trúc đc tr ng c a ngôi mi u c a c ng đng ng i Hoa đã t n t i trênượ ế ặ ư ủ ế ủ ộ ồ ườ ồ ạ
300 năm vùng đt Biên Hòa – Đng Nai.ở ấ ồ
4. Ki n trúcế
Theo ghi chép c a Tr nh Hoài Đc, trong sách ủ ị ứ Gia Đnh thành thông chí ị(biên
so n kho ng ạ ả năm 1820) thì Mi u Quan Đ là m t công trình ki n trúc “Mi u đi nế ế ộ ế ế ệ
nguy nga, có tô đp t ng l n, cao h n m t tr ng; phía sau là Quan Âm Đi n.ắ ượ ớ ơ ộ ượ ệ
Ngoài bao t ng g ch, có ườ ạ b nố con lân đá ng i b n góc. Mi u này cùng v i H iồ ố ế ớ ộ
quán Ph c Châu đu phía tây đng l n và H i quán Qu ng Đông phía đôngướ ở ầ ườ ớ ộ ả ở
là ba ngôi đn l n”. Chùa đc ngăn cách v i bên ngoài b i b c t ng g ch cao 2,5ề ớ ượ ớ ở ứ ườ ạ
mét, có b n con lân b ng đá ng i b n gócố ằ ồ ở ố . Hai t ng ông Nh t, bà Nguy t đtượ ự ệ ặ
trên b nóc ti n đi n là ờ ề ệ m tộ trong nh ng đc tr ng c b n t o nên nghi dung c aữ ặ ư ơ ả ạ ủ
m tộ ngôi chùa Hoa. Bên c nh đó, trên mái chùa là ạm tộ qu n th t ng g m liênầ ể ượ ố
hoành, s c s o. Nh ng m ng t ng g m v i các đ tài l h i tiêu bi u nh hátắ ả ữ ả ượ ố ớ ề ễ ộ ể ư
tu ng, múa cung đình, đá c u, chuy n tích dân gian,... đc th hi n sinh đng.ồ ầ ệ ượ ể ệ ộ
Quy mô ki n trúc mi u theo th c “t h p vi n” truy n th ng c a chùa Hoa v iế ế ứ ứ ợ ệ ề ố ủ ớ
các thành t chính: ti n đi n, ố ề ệ trung đi nệ và chính đi n. Ki n trúc và s bàệ ế ự y trí đâyở
đã th hi n trình đ kĩ thu t điêu luy n, khi u th m m tinh t c a các ngh nhânể ệ ộ ậ ệ ế ẩ ỹ ế ủ ệ
dân gian.
a. Ti n đi nề ệ
Ti n đi n có di n tích 62,13ề ệ ệ m2. Trên m i c t đu có treo li n đi và hoành phi.ỗ ộ ề ễ ố
Ti n đi n là ề ệ n i th Mã đu t ng quân (ng i gi ng a cho Quan Công) và ng aơ ờ ấ ướ ườ ữ ự ự
xích th (con ng a mà Quan Công th ng c i) ngoài ra còn th ông Ph c Đc.ố ự ườ ưỡ ờ ướ ứ
Đây còn là n i đ t m bia ghi tên nh ng ng i đóng góp trùng tu chùa năm 1868ơ ể ấ ữ ườ .
b. Trung đi nệ
Bên trong có r t nhi u bao lam, võng, l ng đc ch m kh c h t s c công phuấ ề ọ ượ ạ ắ ế ứ
và nh ng h a ti t đc trang trí đp nh ng cũng đy tính tôn nghiêm. Các b cữ ọ ế ượ ẹ ư ầ ứ
ch m kh c này th hi n đc nh ng c nh sinh ho t c a ng i Hoa thu x a, nh :ạ ắ ể ệ ượ ữ ả ạ ủ ườ ở ư ư
gánh n c, đn c i… Và nh ng con v t trong t linh đc ch m kh c xen l n hoaướ ố ủ ữ ậ ứ ượ ạ ắ ẫ
văn con tôm, con cua, con cá… cũng h t s c tinh x o và sinh đng.ế ứ ả ộ
Ngh thu t điêu kh c cũng r t đc s c. Trên các thành ph n ki n trúc nh t làệ ậ ắ ấ ặ ắ ầ ế ấ
các thanh xà ngang, vì, con s n, thanh ch ng đng hành lang và các b c hoành phi,ơ ố ứ ở ứ
bao lam, li n đi, b th , bàn h ng trong n i th t ngôi mi u … Các đ tài trang tríễ ố ệ ờ ươ ộ ấ ế ề
nh : “R ng ch u m t tr i”. “t linh”, “hoa đi u”, “bách ph c”, “múa hát cungư ồ ầ ặ ờ ứ ể ướ
đình”, “r ng – mây”, “phù dung – ph ng”, dây hoa lá, sóng n cồ ụ ướ ,… là nh ng m ngữ ả
điêu kh c r t đp, kĩ thu t đã đt đn trình đ cao b i nét đúc già d n, tinh vi, s cắ ấ ẹ ậ ạ ế ộ ở ặ ắ
s o, kh e kho n và sinh đng.ả ỏ ắ ộ
R t nhi u nhang khoanấ ề h đc treo t i khu v c trung đi n, đt nhang khoanh đượ ạ ự ệ ố ể
g i g m c v ng nh ng đi u may m n trong cu cử ắ ướ ọ ữ ề ắ ộ s ng.ố