Chiếc bát ăn cơm và nghề
gốm Việt Nam
Như bài đầu tiên đã viết, khi tìm hình ảnh minh họa cho phần
viết về chiếc bát ăn cơm, tôi đã không thể tìm ra chiếc bát hải
Dương trắng hoa văn đỏ ngày trước. Cùng với sự biến mất
của chiếc bát sứ Hải Dương, những chiếc bát chiết yêu và
nhiều loại bát ngày xưa giờ rất khó để tìm thấy. Với nhiều
người, sự biến mất của một vài cái bát cũ kỹ, và có đôi phần
xấu xí, là một điều gì đó hết sức hiển nhiên. Chẳng mấy ai
quan tâm xem những chiếc bát thuần Việt giờ còn lại bao
nhiêu?
Cùng với sự phát triển về kinh tế, giao thoa về văn hóa, nghề
gốm của Việt Nam đã có nhiều thay đổi. Đây có thể là một
tín hiệu vui với nhiều người, khi những đồ gốm sứ được đa
dạng hóa về mẫu mã, bền đẹp hơn về chất lượng. Nhưng với
những làng gốm, việc biến mất của rất nhiều đồ gốm sứ
thuần Việt là một tín hiệu cho thấy làng nghề gốm sứ truyền
thống tại Việt Nam gần như đã "biến mất".
Nói đến đây chắc hẳn nhiều người sẽ phản đối, và dẫn chứng
về một loạt làng nghề gốm sứ nổi tiếng của Việt Nam vẫn
đang hoạt động và phát triển mạnh, như gốm sứ Bát Tràng,
gốm sứ Hải Dương, gốm sứ Minh Long...
Nhưng, với những gì tôi được chứng kiến ở làng gốm Bát
Tràng, thì tôi nghĩ, gốm sứ thuần Việt chắc chắn không còn
phát triển như trước, hay đúng hơn là vẫn phát triển, nhưng
theo một cách hoàn toàn khác với gốm sứ truyền thống xưa
kia.
Đây là những gì tôi thấy ở làng gốm Bát Tràng, ghi nhận
trong một ngày ghé thăm:
"Nói đến Bát Tràng, trong đầu tôi mặc định hiện lên hình ảnh
của những bức tường loang lổ rêu phong, những lò nung gốm
màu đất nâu, con đường nhỏ lát gạch đỏ uốn lượn quanh
những ngôi nhà cổ… Tóm lại, để cho đúng với định nghĩa về
một làng nghề, TRONG tưởng tượng của tôi, mọi cảnh vật và
con người đều hiện lên với vẻ gì đó rất ư là truyền thống và
cũ kỹ.
Và đây là những gì tôi đã thấy trong ngày về Bát Tràng.
Ngay đầu làng, nếu có thể gọi đây là một cái làng, thay vì
con đường lát gạch đỏ mềm mại, tôi gặp ngay một con đường
bê tông rộng thênh thang, đủ cho 2 ô tô tránh nhau thoải mái.
Thứ truyền thống duy nhất tôi gặp trên đường làng là một xe
ngựa, không rõ xe chở gì nhưng nó làm tôi đặc biệt chú ý vì
đuôi con ngựa. Dài, vàng và bết. Đặc biệt hơn vì anh chàng
đánh xe cũng có mái tóc giống y đuôi con ngựa. Bết, vàng và
dài.
Ngôi làng, nằm NGOÀI trí tưởng tượng của tôi, thật to đẹp,
hiện đại. Về một mặt nào đó, nó còn to đẹp hơn chán vạn khu
tập thể mà tôi đang ở. Nói là làng nhưng nhà nào nhà nấy to,
rộng, cao hai ba tầng. Cũng có những ngôi nhà cổ với mái
ngói rêu phủ như TRONG tưởng tượng của tôi, nhưng, khá
hiếm hoi và không đủ để thành một cái làng.
Nhưng tôi trấn an mình: ô hay, tại sao mình không hiểu rằng
đây là một làng nghề đang cần đẩy mạnh yếu tố du lịch? Mà
muốn thu hút được khách tham quan, thì ngoài những nét
truyền thống cũng cần đảm bảo cơ sở vật chất để phục vụ nhu
cầu đi lại và dịch vụ cho khách du lịch chứ? Và nếu ngôi làng
đã trở nên như một đô thị nhỏ thì lại càng chứng tỏ nghề
truyền thống ở đây đã phát triển rất tốt… Okie, có thể chấp
nhận, dù thực sự, ngay từ đầu làng, nhiều thứ đã NGOÀI
tưởng tượng của tôi.
Đi tiếp.
Vào đến Bát Tràng. Vẫn giữ nguyên cái hình ảnh mặc định
trong đầu về một làng nghề, tôi cứ loanh quanh đi tìm những
