Chứng tì, thận dương hư
ở người cao tuổi
Trong Đông y tì là tuyến tụy. Hải Thượng Lãn Ông cho
rằng tì là một tạng như cái lưỡi liềm nằm trên vị (dạ dày).
Trong cơ thể, tạng tì vận hóa thức ăn nuôi cơ thể. Tì còn
hướng dẫn huyết đi vào mạch, không để tràn lan sinh bệnh
chảy máu cam, tiểu tiện ra máu, băng huyết, v.v... Có tì
dương và tì âm. Tì dương hư thì không tiêu hóa hết thức ăn,
sinh chứng đại tiện phân sống, tiết tả. Tì âm hư, hấp thụ kém
nên ăn uống tốt mà người vẫn gầy.
Tạng thận trong Đông y rất quan trọng, tiếp thu khí huyết của
bố mẹ để sinh ra một cơ thể sống. Thận có chức năng chứa
tinh: Tinh lục phủ ngũ tạng gọi là cốc tinh (tinh chất của đồ
ăn, thức uống), là chất cơ bản để duy trì hoạt động của cơ
thể; tinh của bộ phận sinh dục để phát triển nòi giống. Thận
có thận âm và thận dương. Thận dương hư làm tì dương hư,
sinh chứng đại tiện lỏng, tiết tả dẫn đến tâm (tim) khí hư
nhược mà sinh chứng hồi hộp, làm phế khí suy yếu, sinh
chứng suyễn thở, tự ra mồ hôi…
Nguyên nhân bệnh chứng tì, thận dương hư ở NCT. Từ khi
sinh ra cho đến khi trưởng thành, các phủ tạng trong cơ thể
thuộc thể đặc, lớn tuổi khí huyết hư suy, không nuôi dưỡng
được phủ tạng nên các phủ tạng rỗng dần và suy thoái sinh
bệnh. Tuổi già tì vị yếu nên ăn uống kém, sự hấp thụ thức ăn
của tì vị không như lúc trẻ, thường sau bữa ăn tì vị chỉ hấp
thụ được 30% tổng số thức ăn. Vì không tiêu hóa hết thức ăn
chuyển hóa thành tinh chất nạp vào thận, nên thận dương
cũng bị tổn thương. Chứng tì, thận dương hư ở người già
phần nhiều do tì dương hư dẫn đến thận dương hư, sinh
chứng âm hàn thịnh, làm tổn thương chức năng vận hóa, thủy
dịch đình trệ mà sinh bệnh.
Ảnh mang tính minh họa
Triệu chứng lâm sàng: Bệnh nhân cơ thể gầy còm, đối với
phụ nữ có thể béo phì theo kiểu bệnh tật; cơ thể, tay chân,
bụng dưới lạnh; lưng đau mỏi, đại tiện lỏng, có khi đi ra thức
ăn chưa tiêu, mắc chứng ngũ canh tả, tiểu tiện nhỏ giọt, tiểu
đêm nhiều lần, có trường hợp mặt và tay chân phù, bệnh để
lâu ngày có thể biến thành cổ chướng. Nam giới thì liệt
dương, di tinh, phụ nữ thường mắc chứng bào cung lạnh, nếu
còn tuổi sinh đẻ thì không thụ thai, đái hạ; chất lưỡi nhạt bệu,
có vết răng, mạch trầm trì tế nhược.
Cơ chế bệnh: Tì là gốc của hậu thiên, thận là gốc tiên thiên,
luôn cần bổ sung nuôi dưỡng tinh chất của thủy cốc ở tì vị.
NCT gặp chứng này đều thuộc hư chứng và bắt nguồn từ hai
tạng tì và thận. Chứng tì thận dương hư là biểu hiện của một
số bệnh mạn tính lâu ngày hoặc do tuổi già sức yếu, các tạng
phủ bị tổn thương.
Tuy là chứng dương hư nhưng biểu hiện của tì hư rất rõ.
Cũng có trường hợp do ăn uống không đầy đủ, hoặc khi tuổi
trẻ do sinh hoạt tình dục quá độ dẫn đến thận dương hư. Từ
thận dương hư làm trở ngại việc thu nạp tinh khí, dẫn đến tì
thận dương đều hư.
Điều trị: Do tì thận dương yếu, không tiêu hóa được thủy
cốc sinh chứng tiết tả:
Triệu chứng: Tiết tả lâu ngày, phân lỏng, đại tiện ra thức ăn
chưa tiêu hóa. Nếu do thận dương hư thì tiết tả vào lúc tảng
sáng gọi là: Kê minh tiết hay ngũ canh tả, vì âm hàn dương