Đ i C Vi tạồệ
Đ i C Vi tạ ồ ệ là qu c hi u Vi t Namố ệ ệ d i th i ướ ờ nhà Đinh, nhà Ti n Lêề và nhà Lý.
Qu c hi u Đ i C Vi t t n t i 86 năm k t khi ố ệ ạ ồ ệ ồ ạ ể ừ Đinh B Lĩnhộ th ng nh t giang s n,ố ấ ơ
lên ngôi hoàng đ năm ế968 cho đ n đ i vua ế ờ Lý Thánh Tông năm 1054. Trong giai đo nạ
này có s ki n d i kinh đô t ự ệ ờ ừ Hoa Lư v ềThăng Long. Đ i C Vi t là nhà n c phongạ ồ ệ ướ
ki n t p quy n đ u tiên trong l ch s dân t c Vi t Nam sau m t th i gian dài b ế ậ ề ầ ị ử ộ ệ ộ ờ ị B cắ
thu cộ.
Ý nghĩa
Sau khi d p xong ẹlo n 12 s quânạ ứ , th ng nh t giang s n v m t m i, ố ấ ơ ề ộ ố Đinh B Lĩnhộ
lên ngôi hoàng đ , đ t qu c hi u là Đ i C Vi t, đóng đô Hoa L . Đây là nhà n cế ặ ố ệ ạ ồ ệ ở ư ướ
phong ki n trung ng t p quy n ra đ i sau khi Đinh Tiên Hoàng d p xong lo n 12 sế ươ ậ ề ờ ẹ ạ ứ
quân là các th l c phong ki n phân quy n cát c nhi u n i trên lãnh th .ế ự ế ề ứ ề ơ ổ
Ý nghĩa qu c hi u ố ệ Đ i C Vi tạ ồ ệ :
"Đ i" theo nghĩa ch Hán là l n, "C " trong ti ng Vi t c cũng là l n. Đinh Tiênạ ữ ớ ồ ế ệ ổ ớ
Hoàng mu n ghép 2 ch c Hán và Vi t đ kh ng đ nh n c Vi t là n c l n, dù đ cố ữ ả ệ ể ẳ ị ướ ệ ướ ớ ọ
theo ngôn ng nào.ữ
Ý nghĩa này còn đ c th hi n hai câu đ i (v n còn trong đ n vua ượ ể ệ ở ố ẫ ề Đinh Tiên Hoàng
ởHoa Lư):
C Vi t qu c đ ng T ng Khai B oồ ệ ố ươ ố ả
Hoa L đô th Hán Tr ng Anư ị ườ .
Nghĩa là:
N c C Vi t ngang hàng v i nhà T ng đ i Khai B o;ướ ồ ệ ớ ố ờ ả
Kinh đô Hoa Lư nh ưTràng An c a ủnhà Hán.
L ch s Đ i C Vi tị ử ạ ồ ệ
Lê Hoàn đ i phá quân T ng năm 981ạ ố
Quân sự
Xem thêm: Lê Đ i Hànhạ, Tr n B ch Đ ng, 981ậ ạ ằ , Chi n d ch ph t Chiêm 1044ế ị ạ
L ch s Đ i C Vi t là trang s v vang c a dân t c Vi t Nam trong th i kỳ đ u xâyị ử ạ ồ ệ ử ẻ ủ ộ ệ ờ ầ
d ng và b o v đ t n c. Là th i kỳ kh i đ u đ m ra m t k nguyên đ c l p lâuự ả ệ ấ ướ ờ ở ầ ể ở ộ ỷ ộ ậ
dài xuyên su t các tri u đ i Đinh, Lê, Lý và Tr n, H u Lê sau này. Trong 86 năm qu cố ề ạ ầ ậ ố
hi u thì 42 năm kinh đô Đ i C Vi t là Hoa L , còn l i kinh đô là Thăng Long t n t iệ ạ ồ ệ ư ạ ồ ạ
c khi Lý Thánh Tông đ i qu c hi u sang ả ổ ố ệ Đ i Vi tạ ệ .
Th i gian này các v ng tri u Trung Hoa mang quân sang xâm l c, nh ng nh ng bờ ươ ề ượ ư ư ị
ch ng tr quy t li t. Tiêu bi u h n c là chi n th ng vang d i c a ố ả ế ệ ể ơ ả ế ắ ộ ủ Lê Hoàn đánh
th ng quân ắnhà T ngố xâm l c (981), gi t ch t t ng H u Nhân B o.ượ ế ế ướ ầ ả
Năm sau (982), Lê Đ i Hành mang quân đánh Chiêm Thành vì Chiêm Thành đã b t giạ ắ ữ
s gi c a Đ i C Vi t. Quân nhà Ti n Lê đ i phá đ c quân Chiêm Thành, gi t ch tứ ả ủ ạ ồ ệ ề ạ ượ ế ế
vua Chiêm là Bà M Thu , đánh th ng vào kinh đô Chiêm Thành, r i m i rút v .ỹ ế ẳ ồ ớ ề
Sang th i nhà Lý, ờLý Thái Tông cũng kh i binh đánh Chiêm Thành năm 1044 vì vuaở
Chiêm l n c p ven bi n và không ch u thông s . Nhà Lý b t đ c h n 5.000 ng iấ ướ ể ị ứ ắ ượ ơ ườ
và 30 con voi. T ng Chiêm thành là Quách Gia Di chém qu c v ng là S Đ u đemướ ố ươ ạ ẩ
đ u sang xin hàng. Lý Thái Tông mang tù binh ng i Chiêm v n c ban cho ru ngầ ườ ề ướ ộ
đ t l p thành ph ng p đ làm ăn.ấ ậ ườ ấ ể
L ch s Vi t Nam, t khi đ c l p vào ị ử ệ ừ ộ ậ th k 10ế ỷ mang d u n c a s phát tri n nhàấ ấ ủ ự ể
n c ướ Nho giáo theo mô hình ki u Trung Hoa.ể
Kinh tế
Đ ng ti n Thái Bình, ti n đ u tiên c a Vi t Namồ ề ề ầ ủ ệ
Nông nghi p đóng vai trò ch y u trong sinh ho t kinh t . Nông dân đ c ệ ủ ế ạ ế ượ làng xã chia
ru ng đ cày c y, n p thu và đi lính cho nhà vua. Các vua r t chú ý khuy n khíchộ ể ấ ộ ế ấ ế
nông nghi p. Lê Hoàn là vua Vi t Nam đ u tiên c hành l cày t ch đi n vào mùa xuânệ ệ ầ ử ễ ị ề
hàng năm. T đó, các vua th i sau đ u gi l y.ừ ờ ề ữ ệ ấ
Song song v i nông nghi p, v n đ th y l i cũng đ c các vua chú ý kênh ngòi đ cớ ệ ấ ề ủ ợ ượ ượ
đào vét nhi u n i v a đ t i ru ng v a đ ti n l i giao thông b ng thuy n bè. Hề ơ ừ ể ướ ộ ừ ể ệ ợ ằ ề ệ
th ng giao thông đ ng b đ c m mang. Nh ng đ ng giao thông chính đ u có đ tố ườ ộ ượ ở ữ ườ ề ặ
các tr m xá.ạ
Các ngh th công nh ngh ề ủ ư ề g mố, ngh ềd tệ, khai m , luy n ỏ ệ s tắ, đúc đ ngồ... đ uề
đ c phát tri n. Nh ngành th công ngh phát tri n cao nên ượ ể ờ ủ ệ ể Lê Đ i Hànhạ xây đ cượ
m t cung đi n làm n i coi ch u, c t nhà đ c th p vàng, ngói b ng b c. Các ho tộ ệ ơ ầ ộ ượ ế ằ ạ ạ
đ ng s n xu t, th ng m i h u nh ch a phát tri n m c dù vào th i nhà Lý đã cóộ ả ấ ươ ạ ầ ư ư ể ặ ờ
buôn bán v i các v ng qu c trong vùng t i c ng ớ ươ ố ạ ả Vân Đ nồ (Qu ng Ninhả).
Văn hoá
Ngh thu t sân kh u chèo b t ngu n t ệ ậ ấ ắ ồ ừ th i Đinhờ, th k X, trong kinh thành ế ỷ Hoa Lư
Sách s ghi l i r ng vào năm 987 c n c đ c mùa to. Nh ng sinh ho t l h i, nghử ạ ằ ả ướ ượ ữ ạ ễ ộ ệ
thu t đã tr v l i v i ng i dân Vi t. Ca hát nh y múa đ c tri u đình khuy nậ ở ề ạ ớ ườ ệ ả ượ ề ế
khích. Tr c đó, ướ Đinh Tiên Hoàng đã đ t ra ch c u bà đ d y múa hát cho quân đ i.ặ ứ Ư ể ạ ộ
Bà Ph m Th Trânạ ị - bà t ngh thu t ổ ệ ậ chèo là m t u bà trong kinh đô ộ Ư Hoa Lư.
Lê Đ i Hànhạ ki n t o l i trò ch i đua thuy n, c vào tháng b y là tháng sinh nh t c aế ạ ạ ơ ề ứ ả ậ ủ
vua, vua cho th thuy n gi a sông, l y tre k t làm núi gi trên thuy n, g i là Namả ề ở ữ ấ ế ả ề ọ
s n r i cho đua thuy n. ơ ồ ề Lê Đ i Hànhạ còn t ch c h i hoa đăng, h i đánh cá.ổ ứ ộ ộ
Sang th i Lý, n c Đ i C Vi t ti p t c phát tri n h ng th nh d i th i vua ờ ướ ạ ồ ệ ế ụ ể ư ị ướ ờ Lý Thái
Tổ và Lý Thái Tông. Năm 1054, vua Lý Thánh Tông lên ngôi, đ i tên n c thành ổ ướ Đ iạ
Vi tệ.
Bách khoa toàn th m Wikipediaư ở