ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
----------------------------
LƯƠNG CHI LAN
ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN ĐỊA LÝ VÀ TÀI NGUYÊN
PHỤC VỤ TỔ CHỨC LÃNH THỔ DU LỊCH
TỈNH VĨNH PHÚC
Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
Mã số: 62850101
DỰ THẢO TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ
Hà Nội - 2015
2
Công trình được hoàn thành tại:
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN
Người hướng dẫn khoa học:
1. GS.TSKH. PHẠM HOÀNG HẢI
2. PGS.TS. TRẦN ANH TUẤN
Phản biện: ..................................................................................................
Phản biện: ..................................................................................................
Phản biện: ..................................................................................................
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng cấp Đại học Quốc gia chấm luận án tiến sĩ họp tại
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN
vào hồi......giờ......ngày......tháng......năm......
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam;
- Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội
3
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Du lịch là một trong những ngành có định hướng tài nguyên rõ nét. Tài nguyên có vai
trò đặc biệt quan trọng tới hiệu quả kinh tế của hoạt động du lịch cũng như tới việc tổ chức lãnh
thổ, hình thành các điểm, cụm, tuyến du lịch. Tài nguyên du lịch cần được khai thác và sử dụng
hiệu quả, thỏa mãn được các yêu cầu hiện tại và không làm tổn hại đến nhu cầu của các thế hệ
mai sau. Để du lịch phát triển được bền vững thì việc đánh giá các điều kiện địa lý và tài nguyên
là một việc làm cần thiết nhằm xác định được giá trị của các hợp phần tự nhiên phù hợp cho
việc khai thác phát triển du lịch. Thông qua việc đánh giá các thành tạo, các tính chất của tự
nhiên cũng như các điều kiện, khả năng khai thác tài nguyên sẽ xác định được mức độ thuận lợi
của tài nguyên đối với từng lãnh thổ và với từng loại hình du lịch.
Vĩnh Phúc là một tỉnh thuộc vùng du lịch đồng bằng sông Hồng và duyên hải Đông
Bắc, có nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn phong phú, mang đậm nét sinh hoạt
truyền thống của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Địa hình bao gồm núi, đồi và đồng bằng tạo nên
nhiều cảnh quan du lịch hấp dẫn. Toàn tỉnh hiện có 967 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó 228 di
tích được xếp hạng cấp tỉnh và 60 di tích cấp quốc gia, khoảng 400 lễ hội hàng năm, nhiều làng
nghề và sản phẩm thủ công truyền thống có giá trị khai thác du lịch cao. Nằm trong vùng ảnh
hưởng kinh tế - xã hội trực tiếp của thủ đô Hà Nội, của các tuyến quốc lộ 2, 18 và hành lang
kinh tế trọng điểm Côn Minh - Hà Nội - Hải Phòng, Vĩnh Phúc được coi là tỉnh có vai trò động
lực, thúc đẩy chung sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của toàn vùng, trong đó có du lịch.
Đồng thời được xác định là một điểm đến quan trọng trong hệ thống du lịch của vùng kinh tế
trọng điểm Bắc Bộ và là cầu nối của tuyến du lịch quốc gia kết nối thủ đô Hà Nội với các tỉnh
vùng núi phía Bắc. Tuy nhiên, những năm qua hoạt động du lịch của tỉnh chưa phát triển tương
xứng với tiềm năng, lượng khách đến Vĩnh Phúc không có sự tăng trưởng mạnh (năm 2009:
1.787.100 lượt; năm 2013: 1.975.216 lượt). So với các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc
Bộ, lượng khách du lịch quốc tế đến Vĩnh Phúc thấp, chỉ chiếm khoảng 0,84% và lượng khách
nội địa chiếm 10,35%. Nguyên nhân chính do việc khai thác, quản lý còn thiếu tầm nhìn tổng
thể, chưa khai thác được thế mạnh của các nguồn tài nguyên du lịch đặc thù nên sản phẩm du
lịch còn đơn điệu, trùng lặp, kém hấp dẫn. Chính vì vậy, việc đánh giá một cách toàn diện về tài
nguyên du lịch, tiến hành phân hạng mức độ thuận lợi của tài nguyên du lịch sẽ là cơ sở cho
việc tổ chức lãnh thổ du lịch trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.
Xuất phát từ thực tế đó, đề tài “Đánh giá điều kiện địa lý và tài nguyên phục vụ tổ
chức lãnh thổ du lịch tỉnh Vĩnh Phúc” được lựa chọn nhằm đề xuất định hướng phát triển
ngành trên cơ sở phát huy thế mạnh, cải thiện khả năng cạnh tranh chung, tạo sản phẩm du lịch
4
đặc thù nâng cao sức hấp dẫn du lịch của Vĩnh Phúc.
2. Mục tiêu và nội dung nghiên cứu
- Mục tiêu nghiên cứu
Xác lập được luận cứ khoa học phục vụ tổ chức lãnh thổ du lịch tỉnh Vĩnh Phúc trên cơ
sở xác định sự phân hóa tự nhiên của lãnh thổ để đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi của điều
kiện địa lý và tài nguyên đối với hoạt động du lịch nói chung và đánh giá mức độ thuận lợi đối
với từng loại hình du lịch nói riêng.
- Nội dung nghiên cứu
+ Tổng quan những vấn đề lý luận và thực tiễn nghiên cứu trên thế giới, ở Việt Nam về
điều kiện địa lý và tài nguyên du lịch, các phương pháp đánh giá điều kiện địa lý và tài nguyên,
phân vùng địa lý tự nhiên, tổ chức lãnh thổ du lịch.
+ Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới tổ chức lãnh thổ du lịch của tỉnh Vĩnh Phúc và
xác định các loại hình du lịch đặc trưng trên địa bàn tỉnh.
+ Xác định sự phân hóa lãnh thổ thông qua việc phân chia thành các vùng, tiểu vùng địa
lý tự nhiên trên toàn bộ lãnh thổ tỉnh Vĩnh Phúc. Đánh giá điều kiện địa lý và tài nguyên du lịch
theo các tiểu vùng đã được phân chia.
+ Xác định cơ sở khoa học và phân tích thực tiễn phát triển du lịch của tỉnh Vĩnh Phúc
để đề xuất định hướng phát triển du lịch theo từng tiểu vùng và định hướng tổ chức lãnh thổ du
lịch tỉnh Vĩnh Phúc.
3. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi lãnh thổ: giới hạn trong lãnh thổ hành chính tỉnh Vĩnh Phúc
- Phạm vi khoa học
+ Xét đến mối quan hệ không gian, phân tích khả năng liên kết du lịch giữa tỉnh Vĩnh
Phúc với các tỉnh lân cận và với các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.
+ Giới hạn phạm vi đánh giá theo các nội dung:
(1) Đánh giá tổng hợp để xác định mức độ thuận lợi của tài nguyên đối với hoạt động
du lịch nói chung theo các tiểu vùng địa lý tự nhiên của tỉnh Vĩnh Phúc.
(2) Đánh giá theo từng dạng tài nguyên để xác định mức độ thuận lợi của tài nguyên
đối với hai loại hình du lịch tiểu biểu là du lịch sinh thái và du lịch văn hóa.
- Phạm vi thời gian: luận án nghiên cứu, phân tích các số liệu về tự nhiên, kinh tế, xã
hội và du lịch của tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn 2009 - 2013, có tính đến các số liệu dự báo và
định hướng quy hoạch đến năm 2030.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
- Ý nghĩa khoa học
5
Các kết quả nghiên cứu của luận án đã góp phần hoàn thiện thêm phương pháp luận và
phương pháp nghiên cứu về đánh giá mức độ thuận lợi của tài nguyên phục vụ tổ chức lãnh thổ
du lịch. Luận án đã phát triển hướng tiếp cận trên quan điểm địa lý tự nhiên theo phương pháp
phân vùng và đánh giá mức độ thuận lợi của tài nguyên cho mục đích phát triển du lịch theo các
tiểu vùng.
- Ý nghĩa thực tiễn
Những kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án, các bản đồ kết quả, các đề
xuất, kiến nghị là những luận cứ khoa học giúp các nhà quản lý, các nhà hoạch định chính sách,
các nhà quy hoạch du lịch xây dựng định hướng chiến lược, tổ chức không gian phát triển du
lịch tỉnh Vĩnh Phúc theo các vùng địa lý tự nhiên trong lãnh thổ tỉnh Vĩnh Phúc.
5. Những đóng góp mới của luận án
- Hướng tiếp cận nghiên cứu trên quan điểm địa lý tự nhiên, xác định sự phân hóa lãnh
thổ thông qua việc phân chia thành các vùng, tiểu vùng địa lý tự nhiên trên toàn bộ lãnh thổ tỉnh
Vĩnh Phúc.
- Ứng dụng phương pháp phân tích đa chỉ tiêu tích hợp thuật toán tính tổng và mô hình
tính trọng số theo ma trận tam giác trong việc đánh giá tổng hợp và đánh giá theo từng dạng tài
nguyên cho mục đích phát triển du lịch của tỉnh Vĩnh Phúc.
- Định hướng phát triển du lịch tỉnh Vĩnh Phúc theo các tiểu vùng và định hướng tổ
chức lãnh thổ du lịch tỉnh Vĩnh Phúc theo hệ thống phân vị: điểm, cụm và các tuyến du lịch.
6. Luận điểm
Luận điểm 1. Dưới tác động của quy luật phi địa đới trong tự nhiên đã dẫn đến sự phân
hóa theo đai cao của khí hậu, thảm thực vật và thổ nhưỡng một cách rõ nét tại lãnh thổ nghiên
cứu. Sự phân hóa của các hợp phần tự nhiên đã hình thành nên các điều kiện địa lý và tài
nguyên du lịch phong phú, đa dạng, thuận lợi cho phát triển du lịch trên lãnh thổ của tỉnh Vĩnh
Phúc.
Luận điểm 2. Xác định sự phân hóa lãnh thổ tự nhiên dựa trên các đơn vị đồng nhất
tương đối về thành phần, tính chất và mối quan hệ giữa các nhân tố thành tạo đã phân chia lãnh
thổ tỉnh Vĩnh Phúc thành 4 vùng và 7 tiểu vùng. Đánh giá, phân hạng mức độ thuận lợi của điều
kiện địa lý và tài nguyên theo các tiểu vùng sẽ tạo cơ sở khoa học cho việc đề xuất các định
hướng không gian, tổ chức lãnh thổ du lịch trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.
