Điều cấm kỵ cuối cùng trên truyền hình
Gần như mọi chủ đề cấm kỵ đều đã được truyền hình đề cập, ngoại trừ
một chủ đề là bản thân… truyền hình – và chuyện nó ra sức cổ vũ cho
lối sống tiêu thụ ảnh hưởng đến sự bền vững của Trái đất.
Cửa sổ kết nối chúng ta với thế giới
Tại Hoa Kỳ, trung bình mỗi người xem hơn 25.000 quảng cáo mỗi năm trên
truyền hình. Quảng cáo không còn đơn thuần là một lời rao về sản phẩm nào
đó; nó còn là thông điệp về quan điểm, các giá trị và phong cách sống xoay
quanh việc tiêu thụ sản phẩm đó.
Các sản phẩm giải trí đại chúng được sử dụng để nắm bắt thị hiếu đại chúng,
và sau đó quảng cáo rầm rộ để xúc tiến việc tiêu thụ sản phẩm hàng loạt.
Động thái này thực tế đang hủy hoại sinh quyển trái đất. Bằng việc phát
sóng các quảng cáo phục vụ thương mại, ngành công nghiệp truyền hình
đang lập trình nhận thức của loài người về thất bại sinh thái.
Gần như gốc rễ tất cả các vấn đề của thế giới là xuất phát từ vấn đề truyền
thông. Cho nên, tương lai của thế giới phụ thuộc phần lớn vào chất lượng và
chiều sâu của truyền thông. Tác giả của loạt sách State of the World (tạm
dịch: Trạng thái của thế giới), cho rằng đối phó với khủng hoảng sinh thái
thì "Nền công nghiệp truyền thông là công cụ duy nhất có khả năng giáo dục
ở một mức độ và thời gian cần thiết".
Trái tim của công nghiệp truyền thông là truyền hình. Tại Hoa Kỳ, 98% các
hộ gia đình đều có TV và trung bình mỗi người xem TV khoảng 4 tiếng mỗi
ngày. Truyền hình đã trở thành cửa sổ kết nối chúng ta với thế giới bên
ngoài: hầu hết mọi người cập nhật thông tin thế giới qua truyền hình. Dù
thích hay không, truyền hình đã trở thành "hệ thần kinh trung ương" của xã
hội hiện đại. Câu hỏi đặt ra bây giờ là "bộ não xã hội" của chúng ta đối phó
ra sao trước thách thức lớn đối với sự bền vững?
Xu hướng bảo vệ người tiêu dùng của truyền hình đang bóp méo quan điểm
của con người về thực tế và những vấn đề xã hội cần được ưu tiên, khiến
chúng ta ham mê giải trí và trở nên nghèo nàn về hiểu biết. Truyền hình có
thể là cánh cửa mở ra thế giới, nhưng quan điểm mà nó mang lại thì gò bó và
hạn hẹp.
.Ảnh: Getty Images
Cổ vũ một chứng nghiện nguy hiểm
Tình trạng báo động của Trái đất đã được cảnh báo rõ ràng từ gần hai thập
kỷ trước, khi 1.600 nhà khoa học, trong đó có nhiều người đạt giải Nobel
khoa học đã đồng thời ký vào bản "Cảnh báo loài người" (Warning to
Humanity). Họ cho rằng "Con người và thế giới tự nhiên đang trong thời kỳ
xung đột", và rằng "Cần một sự biến chuyển lớn trong trách nhiệm của
chúng ta với Trái đất và cuộc sống để tránh các thảm họa, để hành tinh
chúng ta không bị thu hẹp tới mức không cứu vãn nổi".
Nếu tương lai của nền văn minh nhân loại bị đe dọa, vậy truyền thông đại
chúng để làm gì? Hiện tại, truyền thông đang tích cực tham gia vào việc "thu
hẹp vĩnh viễn" hành tinh của chúng ta bằng cách tích cực cổ vũ một chứng
nghiện nguy hiểm - ám ảnh tiêu thụ.
Các nhà lãnh đạo thế giới vật lộn tìm cách ổn định dân số của hành tinh và
đạt được phát triển bền vững. Trong một cuộc thương lượng lịch sử, các
nước nghèo đang được kêu gọi hạn chế tỷ lệ sinh, còn các nước giàu được
khuyến khích kiềm chế tốc độ sử dụng các tài nguyên và gây ô nhiễm môi
trường Trái đất. Thế nhưng, làm thế nào để các quốc gia giàu giảm tiêu thụ
trong khi các phương tiện truyền thông thống trị trí óc chúng ta cứ liên hồi ra
rả tuyên truyền để chúng ta mua nhiều hơn bao giờ hết?
Mối liên hệ truyền thông - tiêu dùng này là một trong những vấn đề chính trị
và xã hội tối quan trọng của thời đại chúng ta, nhưng lại hiếm khi được đề
cập. Truyền hình hầu như không bao giờ tự nhìn vào bản thân và xu hướng
bảo vệ người tiêu dùng của nó. Xây dựng một tương lai bền vững đòi hỏi
phải có ít nhất là hai thay đổi lớn sau:
Diễn đàn Thông tin phản hồi người xem truyền hình: cần tạo ra
các diễn đàn công khai về truyền hình giúp nâng cao trách nhiệm của
các phương tiện thông tin đại chúng trong tòa án dư luận. Sử dụng
việc bỏ phiếu trực tiếp và phản hồi của công dân tại "Diễn đàn thông
tin phản hồi" của cả địa phương và quốc gia, để người dân có thể sử
dụng sức mạnh thuyết phục của đạo đức và dư luận nhằm thúc đẩy
một chế độ chương trình phát sóng trưởng thành và cân bằng hơn.
Quảng cáo về Trái đất: Để chống lại sự ồ ạt của các quảng cáo
thương mại khuyến khích tiêu dùng, chúng ta cần "Quảng cáo Trái
đất". Đó có thể là các quảng cáo về các loài động vật, về mưa rừng,
hoặc những khiếu nại từ thế hệ tương lai, v.v... Các quảng cáo đó có
thể được thực hiện một cách hài hước, sáng tạo và thông minh để thức
tỉnh nhận thức của con người về mạng lưới cuộc sống và nhu cầu của
thế hệ tương lai.
Hầu hết mọi người đều hiểu rằng hành tinh của chúng ta đang gặp rắc rối và
rằng chúng ta sẽ phải thực hiện những thay đổi lớn trong lối sống, cách làm
việc và tiêu thụ nếu muốn sống hòa hợp với Trái Đất. Nhưng để làm được
điều đó, chúng ta phải thực hiện một bước tiến lớn bằng cách phá vỡ điều
cấm kỵ cuối cùng trên truyền hình và dành một phần sóng truyền hình cho
những cuộc đối thoại nghiêm túc về tương lai chung của loài người.