Điều trị Nhiễm khuẩn H. pylori ở trẻ
Helicobacter pylori (H. pylori) là vi khuẩn hình xoắn óc được tìm thấy
trong lớp nhầy của niêm mạc dạ dày. H. pylori được tìm thấy ở khắp nơi trên thới
giới, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển như Việt Nam.
Tại các quốc gia đang phát triển có đến 80% trẻ em dưới 10 tuổi có bằng
chứng nhiễm H.pylori trên xét nghiệm. Gần như tất cả các trẻ em bị nhiễm
H.pylori đều bị viêm dạ dày mãn tính trên xét nghiệm mô học, tuy nhiên hầu hết
vẫn là không có triệu chứng. Đa số người lớn bị nhiễm H.pylori là do bị nhiễm
trong thời kỳ trẻ em và H.pylori sẽ tồn tại đến cuối đời nếu không được điều trị.
Mặc dù là tác nhân gây ung thư dạ dày, chỉ khoảng 1% những người nhiễm
H.pylori sẽ phát triển thành ung thư dạ dày trong nhiều năm về sau.
1. Triệu chứng nhiễm H.pylori
Người lớn và cả trẻ em nhiễm H.pylori thường không có triệu chứng gì cả,
ngay cả khi H.pylori gây viêm dạ dày ở mức có thể nhận thấy bằng mắt thường
qua nội soi thì trẻ cũng không có triệu chứng. Khi H.pylori gây ra triệu chứng, thì
thường đó là triệu chứng của viêm loét dạ dày tá tràng.
- Ở trẻ em triệu chứng của viêm dạ dày thường là buồn nôn, nôn ói và đau
ở vùng bụng trên. Tuy vậy những triệu chứng này cũng có ở những bệnh lý khác.
- Ở trẻ lớn và người lớn triệu chứng của loét dạ dày là cảm giác cồn cào,
nóng rát và đau vùng bụng trên, vùng giữa bờ sườn và trên rốn. Đau tăng lên khi
đói và giảm đi khi ăn, khi uống sữa hoặc uống các thuốc trị dạ dày như
Phosphalugel.
- Ở trẻ em loét dạ dày cũng có thể gây chảy máu dạ dày, có biểu hiện như
ói ra máu, đi tiêu ra phân đen như bã cà phê. Ở trẻ nhỏ loét có thể không có triệu
chứng rõ và khó chẩn đoán.
- Loét dạ dày thường ít gặp ở trẻ nhỏ nhưng cũng không phải là hiếm gặp.
Chúng tôi có môt bệnh nhân 4 tuổi, cháu bé bị đau bụng mơ hồ ở rốn và
thiếu máu nhẹ. Siêu âm bụng phát hiện có chất dịch trong ổ bụng bé. Kết quả
chụp CT scan bụng sau đó cũng chỉ kết luận có dịch trong bụng bé, ở vùng quanh
đầu tụy. Bác sĩ không tìm ra bệnh của bé, cho đến khi nội soi dạ dày mới phát
hiện ra một ổ loét khổng lồ ở tá tràng ngay cạnh đầu tụy.
2. Sự liên quan giữa H.pylori và chứng đau bụng tái diễn ở trẻ em
Hiện tại không có đủ bằng chứng cho thấy H. pylori có liên quan với chứng
đau bụng tái diễn thường gặp ở trẻ em. Tuy nhiên một số trẻ bị chứng đau bụng tái
diễn có nhiễm H.pylori sẽ hết đau sau khi điều trị H.pylori. Phần lớn trẻ bị chứng
đau bụng tái diễn sẽ vẫn tiếp tục triệu chứng dù có điều trị H.pylori
3. Sự lây nhiễm: H.Pylori lây nhiễm từ người sang người qua đường tiêu
hóa. Lây nhiễm thường xảy ra giữa các cá nhân trong gia đình, giữa các cá nhân
trong tập thể hoặc do vệ sinh kém.
4. Chẩn đoán: Việc chẩn đoán nhiễm H.pylori hòan tòan dựa vào các xét
nghiệm như.
- Quan sát trực tiếp bên trong lòng dạ dày và lấy một mẫu nhỏ niêm mạc dạ
dày ra làm xét nghiệm tìm H.pylori, đó là nội soi dạ dày. Nội soi dạ dày ngoài việc
tìm vi trùng H.pylori còn quan sát tìm xem có viêm, loét trong dạ dày hay không.
- Xét nghiệm máu: Giúp xác định bệnh nhân đã từng có nhiễm H.pylori,
nhưng không cho biết vi trùng đã được điều trị hết hay chưa. Ở trẻ em xét nghiệm
máu tìm H.pylori ít có gía trị như ở người lớn, có lẽ do đáp ứng miễn dịch ở trẻ em
còn kém.
- Xét nghiệm hơi thở: Chủ yếu dùng cho người lớn.
Trong khuyến cáo của Hội nhi khoa Hoa Kỳ đưa ra năm 2000 chỉ đề nghị
nôi soi là phương tiện chẩn đoán H.pylori duy nhất ở trẻ em nghi có viêm loét dạ
dày.
5. Điều trị
- Các nhà y học đã thống nhất nếu có nhiễm H.pylori và có viêm loét dạ
dày thì nhất thiết phải điều trị H.pylori. Vậy nếu chỉ có nhiễm H.pylori mà không
có viêm loét dạ dày thì có nên điều trị H.pylori hay không? Hiện nay các nhà y
học vẫn còn chưa thống nhất về vấn đề này.
- Một câu hỏi nữa là có nên điều trị H.pylori để ngăn chặn ung thư dạ dày
hay không? Măc dù H.pylori là tác nhân gây ung thư, tuy nhiên nó chỉ là một yếu
tố trong số rất nhiều yếu tố gây ung thư. Do vậy vẫn hiện có nhiều bàn cãi về việc
có nên điều trị H.pylori để ngăn ngừa ung thư hay không. Khi điều trị H.pylori
bằng kháng sinh thì cần phải phối hợp nhiều kháng sinh mới có hiệu qủa diệt
H.pylori. Thông thường bác sĩ sẽ phối hợp 2 hoặc 3 kháng sinh trong điều trị.
BS NGUYỄN PHƯỚC LÂM - BV Hoàn Mỹ Sài Gòn