BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI NINH BÌNH
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI TRẺ EM
NGHỀ: CÔNG TÁC XÃ HỘI
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG/TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-TCGNB ngày…….tháng….năm 2021 của Hiệu
trưởng Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình
Ninh Bình, năm 2021
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng
nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành
mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Trẻ em là đối tượng đặc biệt, là thuật ngữ để chỉ một nhóm xã hội thuộc độ tuổi trong giai
đoạn đầu của sự phát triển con người. Đó là những người chưa trưởng thành, còn non nớt về cả
thể chất lẫn trí tuệ, dễ bị tổn thương .Về vị thế xã hội, trẻ em là một nhóm xã hội ngày càng có
khả năng hội nhập với tư cách là những chủ thể tích cực, có ý thức, nhưng cũng là đối tượng cần
được gia đình và xã hội quan tâm bảo vệ, chăm sóc, giáo dục.
Giáo trình Công tác xã hội với trẻ em được biên soạn theo chương trình dạy nghề Công
tác xã hội gồm 4 bài:
Bài 1. Những vấn đề chung về sự phát triển và quyền trẻ em
Bài 2. Bảo vệ trẻ em khỏi xâm hại và sao nhãng
Bài 3.Vận dụng các nguyên tắc làm việc với trẻ em trong hoàn cảnh đặc biệt
Bài 4. Tiến trình công tác xã hội với trẻ em
Giáo trình được biên soạn trên cơ sở tham khảo và sử dụng tài liệu của một số giảng viên,
nhà nghiên cứu về công tác xã hội với trẻ em ở Việt Nam và trên thế giới. Giáo trình này đã
được Hội đồng thẩm định xét duyệt.
Là giáo trình được biên soạn lần đầu tại Trường, do đó không tránh khỏi những thiếu sót,
chúng tôi mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp và bạn đọc để giáo trình
ngày càng hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Nhóm biên soạn
Đỗ Thị Thu Hằng
Phạm Thu Phương
MỤC LỤC
Bài 1. Những vấn đề chung về sự phát triển và quyền trẻ em
1.Sự phát triển tâm lý trẻ
2. Quyền tham gia của trẻ em và hệ thống chính sách liên quan đến trẻ em
Bài 2. Bảo vệ trẻ em khỏi xâm hại và sao nhãng
1. Tiến hành các hoạt động bảo vệ và chăm sóc trẻ em
2. .Tiến hành các phương thức can thiệp cộng đồng giúp đỡ toàn diện với trẻ em trong
hoàn cảnh đặc biệt khó khăn – trẻ em làm trái pháp luật
Bài 3. Vận dụng các nguyên tắc làm việc với trẻ em trong hoàn cảnh đặc biệt
1. Chấp nhận trẻ
2. Để trẻ tham gia giải quyết vấn đề
3. Thực hiện quyền tự quyết của thân chủ
4. Cá biệt hóa
5. Giữ bí mật
6.Ý thức về bản thân
7. Tạo mối quan hệ tốt đẹp giữa nhân viên xã hội và thân chủ
Thực hiện tiến trình công tác xã hội với trẻ em
1.Nhận thức
2. Đánh giá
3.Đặt câu hỏi
4.Lập luận
5. Lên kế hoạch
6. Can thiếp
7. Lượng giá
TÀI LIỆU THAM KHẢO
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
Tên mô đun: CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI TRẺ EM
Mã mô đun: MĐ 25
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:
- Công tác xã hội với trẻ em là mô đun chuyên môn nghề quan trọng của chương trình
đào tạo nghề công tác xã hội liên quan tới hoạt động cung cấp dịch vụ cho trẻ em.
- Là mô đun chuyên môn nghề bắt buộc
Mục tiêu của mô đun:
- Kiến thức
+ Nêu được khái niệm, đặc điểm tâm lý và nhu cầu của trẻ em.
+ Trình bày được quyền trẻ em trong pháp luật quốc tế và quốc gia.
+ Chăm sóc bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.
- Kỹ năng:
+ Phỏng vấn và đánh giá được những trẻ em trong hoàn cảnh đặc biệt
+ Thực hiện được kỹ năng giao tiếp với trẻ
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm:
Rèn luyện tính kiên trì, tỉ mỉ khi làm việc với trẻ em, quan tâm chăm sóc và giành những
gì tốt nhất cho trẻ em trên nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử.
Nội dung của mô đun:
BÀI 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ SỰ PHÁT TRIỂN VÀ QUYỀN TRẺ EM
Mã bài: MĐ19 B01
Mục tiêu:
+ Nêu được sự phát triển tâm lý của trẻ em và những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành
và phát triển nhân cách trẻ em.
+ Nêu được đầy đủ các giai đoạn phát triển tâm lý trẻ em và những tổn thương tâm lý khi
không được đáp ứng nhu cầu
+Mô tả được về quyền trẻ em trong pháp luật quốc tế và Việt Nam
+ Nêu được trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội trong việc thực hiện quyền trẻ
em.
+ Trình bày được hệ thống chính sách, dịch vụ dành cho trẻ em.
- Kỹ năng:
+ Vận dụng được sự hiểu biết tâm lý về trẻ để có cách ứng xử phù hợp, linh hoạt
+ Xây dựng được kế hoạch chăm sóc bảo vệ trẻ em
+ Lập được kế hoach, kiểm tra, giám sát việc thực hiện quyền trẻ em
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Rèn luyện tính chính xác khi tuyên truyền các quyền trẻ em, dành những gì tốt đẹp nhất
mà mình có cho trẻ em
+ Thực hiện sự tôn trọng và khích lệ sự tham gia của trẻ em
Nội dung chính:
1. 1. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển tâm lý nhân cách của
trẻ em
1.1.1. Yếu tố sinh học:Vai trò của bẩm sinh – di truyền
* Thế nào là bẩm sinh di truyền?
- Di truyền là sự tái tạo ở trẻ những thuộc tính sinh học có ở cha mẹ, là sự truyền lại từ cha mẹ
đến con cái những đặc điểm và những phẩm chất nhất định đã ghi lại trong hệ thống gien.
Ví dụ: Người châu Âu da trắng, mắt xanh, người châu Phi da đen tóc xoăn thì con cái của họ ngay khi
sinh ra cũng giống bố mẹ…
Di truyền là những đặc trưng sinh học của cha mẹ truyền cho con cái không chỉ biểu hiện một cách
hiện hữu khi đứa bé sinh ra có thể có những mầm mống, tư chất sau một thời gian mới bộc lộ: như hội
hoạ, thơ ca, táon học…
- Bẩm sinh là những thuộc tính những đặc điểm sinh học có ngay khi đứa trẻ mới sinh như màu tóc, da,
thể trạng, hệ thần kinh…
*Vai trò của di truyền, bẩm sinh
- BSDT tạo ra sức sống trong bản chất tự nhiên của con người, tạo khả năng cho người đó hoạt động có kết
quả trong một số lĩnh vực hoạt động nhất định. Các nhà giáo dục cần phải quan tâm đúng mức để phát huy
hết các bản chất tự nhiên của học sinh. Ví dụ như người có thanh quản tốt có thể trở thành ca sỹ; bàn tay
khéo có thể trở thành nhà điêu khắc…
- BSDT tạo nên tiền đề vật chất (mầm mống) cho sự phát triển nhân cách, ảnh hưởng lớn đến quá
trình hình thành tài năng, xúc cảm. Ví dụ những đứa trẻ có gien di truyền về một lĩnh vực hoạt
động nào đó sẽ sớm bộc lộ thiên hướng về lĩnh vực hoạt động đó.