i
MỤC LỤC
Trang
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN ..................................................................................V
LỜI GIỚI THIỆU .............................................................................................. VI
CHƯƠNG MỞ ĐẦU ........................................................................................... 2
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG ........................................................ 4
1. Vài nét khái quát về người cao tuổi .......................................................................4
1.1. Khái niệm về người cao tuổi ................................................................ 4
1.2. Khái niệm về công tác xã hội với người cao tuổi ................................ 5
1.3. Vai trò của người cao tuổi.................................................................... 5
1.4. Thực trạng và xu hướng người cao tuổi .............................................. 6
2. Các đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu người cao tuổi .........................................7
2.1. Các đặc điểm tâm sinh lý ..................................................................... 7
2.2. Nhu cầu của người cao tuổi ................................................................. 8
CHƯƠNG 2: LUẬT PHÁP VÀ CÁC CHÍNH SÁCH XÃ HỘI ĐỐI VỚI
NGƯỜI CAO TUỔI .......................................................................................... 12
1. Những văn kiện quốc tế cơ bản về công tác xã hội người cao tuổi................ 13
1.1. Quyền của người cao tuổi .................................................................. 13
1.2. Chính sách về người cao tuổi của liên đoàn quốc tế công tác xã hội 17
1.3. Mục đích hỗ trợ các Chính sách xã hội ............................................. 18
2. Luật pháp Việt Nam liên quan đến người cao tuổi ......................................... 20
2.1.Các bộ luật có liên quan ...................................................................... 20
2.2. Luật người cao tuổi ............................................................................ 20
2.3. Chính sách trợ giúp người cao tuổi .................................................... 23
CHƯƠNG 3: CÁC KỸ NĂNG CƠ BẢN TRONG LĨNH VỰC TRỢ GIÚP
NGƯỜI CAO TUỔI .......................................................................................... 27
1. Kỹ năng nhận diện vấn đề ................................................................................... 27
1.1. Thu thập thông tin ban đầu ................................................................ 28
1.2. Phân tích và xác định vấn đề ............................................................. 28
ii
1.3. Phân loại vấn đề ................................................................................. 28
1.4. Một số biểu hiện cần nhận diện ......................................................... 28
1.5. Vai trò của kỹ năng này ..................................................................... 28
2. Kỹ năng cung cấp thông tin ................................................................................. 29
3. Kỹ năng xử lý sự im lặng ..................................................................................... 29
4. Kỹ năng tóm tắt, diễn giải .................................................................................... 31
4.1. Kỹ năng tóm tắt .................................................................................. 31
4.2. Kỹ năng diễn giải ............................................................................... 31
5. Kỹ năng tự bộc lộ .................................................................................................. 32
6. Kỹ năng vận động và kết nối nguồn lực ............................................................ 33
CHƯƠNG 4: PHÁT TRIỂN CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI CAO
TUỔI Ở VIỆT NAM ......................................................................................... 36
1. Công tác xã hội với người cao tuổi tại việt nam ......................................... 36
1.1. Những kết quả ban đầu trong phát triển công tác xã hội chuyên
nghiệp ở Việt Nam và những khó khăn đặt ra .................................................... 36
1.2. Định hướng phát triển công tác xã hội với người cao tuổi ................ 42
2. Một số loại hình chăm sóc, hỗ trợ của nhân viên công tác xã hội người cao
tuổi ............................................................................................................................... 43
2.1. Chăm sóc, hỗ trợ người cao tuổi trong các cơ sở dịch vụ ................. 43
2.2. Chăm sóc, hỗ trợ người cao tuổi ở Viện dưỡng lão ........................... 44
2.3. Chăm sóc, hỗ trợ người cao tuổi ở Trung tâm bảo trợ xã hội ........... 46
2.4. Chăm sóc, hỗ trợ người cao tuổi tại gia đình và cộng đồng .............. 47
3. Tiến trình trợ giúp người cao tuổi ...................................................................... 50
3.1. Tiếp cận người cao tuổi ..................................................................... 50
3.2. Xác định vấn đề ................................................................................. 51
3.3. Thu nhập dữ liệu ................................................................................ 51
3.4. Chẩn đoán .......................................................................................... 52
3.5. Lên kế hoạch trợ giúp ........................................................................ 52
3.6. Trợ giúp .............................................................................................. 53
iii
3.7. Lượng giá ........................................................................................... 54
4. Giải quyết trường hợp điển cứu trong công tác xã hội với người cao tuổi .. 55
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 70
iv
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TT
Ký hiệu chữ viết tắt
Chữ viết đầy đủ
1.
CTXH
Công tác xã hội
2.
CSXH
Chính sách xã hội
3.
ICESCR
International Covenant on Economic, Social and
Cultural Rights: Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh
tế, Xã hội và Văn hóa
4.
IFSW
International Federation of Social Workers: Liên
đoàn Quốc tế của Nhân viên Xã hội
5.
NCT
Người cao tuổi
6.
WHO
World Health Organization: Tổ chức Y tế Thế giới
2
NỘI DUNG CỦA MÔN HỌC
CHƯƠNG MỞ ĐẦU
Mã chương: 610320402 – 01
CN Dương Thị Thanh Bình, ThS Trần Thị Hưởng
Trong những năm gần đây, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già
hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Tại các địa
phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, điều kiện kinh tế - xã hội
còn nhiều khó khăn, công tác chăm sóc và hỗ trợ người cao tuổi (NCT) đang
phải đối mặt với những thách thức lớn. Người cao tuổi tại đây không chỉ gặp
vấn đề về sức khỏe mà còn thiếu các dịch vụ xã hội cơ bản, điều kiện sống còn
hạn chế và phần lớn phụ thuộc vào con cháu hoặc cộng đồng.
Trong bối cảnh đó, ngành CTXH giữ vai trò quan trọng trong việc tư vấn,
chăm sóc, cung cấp dịch vụ hỗ trợ và phát huy vai trò của người cao tuổi. Tuy
nhiên, để thực hiện tốt nhiệm vụ này, đòi hỏi người học ngành CTXH cần được
đào tạo bài bản, có kiến thức chuyên sâu, kỹ năng thực hành vững vàng và đặc
biệt là lòng thấu cảm đối với nhóm đối tượng yếu thế này.
Việc đưa môn học “Công tác xã hội với người cao tuổi” vào chương trình
đào tạo trình độ cao đẳng là một lựa chọn đúng đắn, vừa đáp ứng yêu cầu thực
tiễn xã hội, vừa định hướng phát triển nghề nghiệp lâu dài cho người học.
Môn học nhằm trang bị cho người học nền tảng kiến thức và kỹ năng cần
thiết về đặc điểm, nhu cầu, quyền lợi của người cao tuổi, từ đó nâng cao năng
lực hành nghề trong các môi trường đa dạng như gia đình, cộng đồng, trung tâm
bảo trợ xã hội, cơ sở y tế - giáo dục.
Cụ thể:
Về kiến thức: Người học nắm vững khái niệm, vai trò của NCT trong xã
hội; hiểu rõ đặc điểm tâm sinh lý, nhu cầu vật chất và tinh thần; tiếp cận hệ
thống pháp luật và chính sách dành cho người cao tuổi ở Việt Nam và quốc tế.
Về kỹ năng: Người học được rèn luyện các kỹ năng chuyên môn như đánh
giá nhu cầu, lập kế hoạch can thiệp, tham vấn, giao tiếp, huy động nguồn lực…
phù hợp với đặc thù nhóm NCT.
Về thái độ: Hình thành đạo đức nghề nghiệp: Tôn trọng, đồng cảm, khách
quan và tận tâm hỗ trợ người cao tuổi với tinh thần trách nhiệm cao.
Giáo trình được xây dựng gồm 4 chương, kết hợp giữa lý thuyết và thực
hành, bao quát các nội dung cốt lõi: