B¶ng 6.4. §Þnh møc cÊp n−íc cho khu d©n c−
L−u l−îng l/ng−êi - ngµy HÖ sè kh«ng ®Òu
§Æc ®iÓm Trung b×nh Lín nhÊt Kng (ngµy) Kh (giê)
1. HÖ thèng ®−êng èng cÊp n−íc tíi khu d©n c−,
kh«ng cã nhµ t¾m c«ng céng 15 140 - 170 1,1 1,4 - 1,5
2. HÖ thèng ®−êng èng cÊp n−íc tíi khu d©n c−
cã nhµ t¾m c«ng céng 180 - 200 200 - 250 1,1 1,25 - 1,30
3. HÖ thèng ®−êng èng cÊp n−íc tíi khu d©n c− cã
nhµ t¾m c«ng céng vµ hÖ thèng cÊp n−íc nãng 270 - 400 300 - 420 1 - 1,05 1,20 - 1,25
L−îng n−íc cÇn cung cÊp trong mét ngµy cña hÖ thèng cÊp n−íc ®−îc x¸c ®Þnh
theo c«ng thøc (6.3).
W = q . N . Kng . Kh (6.3)
Trong ®ã: q - Tiªu chuÈn cÊp n−íc trong 1 ngµy cho mét ng−êi
N - Sè d©n trong khu vùc cÊp n−íc (ng−êi)
Kng- HÖ sè kh«ng ®Òu trong ngµy
Kh- HÖ sè kh«ng ®Òu trong giê.
Cã W, ta x¸c ®Þnh ®−îc l−u l−îng cÇn cung cÊp Q:
(6.4)
Trong ®ã: Q ®−îc tÝnh b»ng m3/s hoÆc l/s.
t
W
Q=
W l−îng n−íc cÇn cung cÊp (m3 hoÆc l)
t thêi gian tÝnh b»ng gi©y trong ngµy
6.3. Nhu cÇu cÊp n−íc cho c«ng nghiÖp
6.3.1. Yªu cÇu vÒ chÊt l−îng
Theo ViÖn nghiªn cøu b¶o vÖ nguån n−íc cña Liªn X« cò, ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt l−îng
n−íc cho c¸c ngµnh kinh tÕ nãi chung vµ cho c«ng nghiÖp nãi riªng, c¸c chØ tiªu sau ®©y
®−îc sö dông:
It: ChØ tiªu chÊt l−îng tæng hîp cña n−íc, tuú thuéc ngµnh sö dông
Ivs : ChØ tiªu vÖ sinh chung
Io : ChØ tiªu vÒ « nhiÔm.
B¶ng 6.5. Giíi thiÖu chÊt l−îng n−íc cho c¸c ngµnh theo c¸c chØ tiªu trªn
Tr¹ng th¸i n−íc vµ kh¶ n¨ng sö dông
ChØ tiªu vµ ngµnh
sö dông RÊt s¹ch S¹ch KÐm s¹ch NhiÔm bÈn ¤ nhiÔm
ChØ tiªu chÊt l−îng 5 4 3 2 1
It 5 4 - 5 2,5 - 4 1,5 - 2,0 < 1,5
Ivs 5 4 - 5 3,5 - 4 2,0 - 3,5 < 2,0
Io
Ngµnh sö dông
1. N−íc sinh ho¹t Sö dông ®−îc
cÇn chèng vi
khuÈn x©m nhËp
Sö dông
®−îc cÇn xö
lý clo
Sö dông ®−îc cÇn
lµm s¹ch vi sinh
ChØ sö dông khi cã xö
lý ®Æc biÖt vµ thÊy cã
lîi
Kh«ng sö dông ®−îc
2. N−íc cho
c«ng nghiÖp
Sö dông ®−îc Sö dông
®−îc
Sö dông ®−îc ChØ mét sè Ýt ngµnh ChØ sö dông ®−îc
sau khi ®· xö lý
137
6.3.2. §Þnh møc cÊp n−íc cho c«ng nghiÖp
L−îng n−íc cÊp cho c«ng nghiÖp thay ®æi phô thuéc vµo lo¹i nhµ m¸y. Nãi c¸ch
kh¸c l−îng n−íc nµy phô thuéc vµo nhu cÇu n−íc ®èi víi quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt
ra s¶n phÈm c«ng nghiÖp cña tõng ngµnh. Ngoµi ra l−îng n−íc cÊp còng thay ®æi theo
mïa (ë nh÷ng ®¬n vÞ sö dông n−íc lµm m¸t m¸y hoÆc h¹ thÊp nhiÖt ®é cña s¶n phÈm).
B¶ng 6.6 giíi thiÖu ®Þnh møc cÊp n−íc cho mét sè nhµ m¸y c«ng nghiÖp cña Nga.
B¶ng 6.6. §Þnh møc cÊp n−íc cho c«ng nghiÖp
TT Lo¹i nhµ m¸y §¬n vÞ tÝnh Møc yªu cÇu (m3)
1 LuyÖn kim mµu 1 tÊn s¶n phÈm 4000
2 Nhµ m¸y giÊy 1 kg giÊy 0,4 - 0,8
3 Nhµ m¸y dÖt 1 kg sîi ho¸ häc
1 m v¶i sîi b«ng
2,5 - 5,0
0,02 - 0,05
4 Nhµ m¸y ph©n ®¹m 1 tÊn s¶n phÈm 500 - 700
5 Nhµ m¸y chÕ biÕn dÇu th« 1 tÊn s¶n phÈm 30 - 40
6 Nhµ m¸y « t« m¸y kÐo M¸y kÐo 1 chiÕc
¤ t« 1 chiÕc
0,12 - 0,20
0,14 - 0,20
7 Nhµ m¸y c«ng cô
X−ëng c¬ khÝ 1 c¸i 0,035
X−ëng nguéi 1 c¸i 0,02
X−ëng rÌn 1 c¸i 0,04
8 XÝ nghiÖp ®−êng 1 kg 0,008 - 0,012
6.4. Nhu cÇu cÊp n−íc trong n«ng nghiÖp
6.4.1. ChÊt l−îng n−íc t−íi
C¸c th«ng sè ®Ó ®¸nh gi¸ ®é thÝch hîp cña n−íc t−íi ®èi víi c©y trång gåm c¸c chØ
tiªu: §é mÆn, ®é pH, c¸c ion ®Æc biÖt, c¸c chÊt ®éc h¹i.
6.4.1.1. §é mÆn cña n−íc t−íi
§é mÆn cña n−íc t−íi lµ tæng sè c¸c muèi (môc 3.4 ch−¬ng 3) hoµ tan trong n−íc
t−íi. §é mÆn ®−îc biÓu thÞ b»ng l−îng muèi hoµ tan trong 1 ®¬n vÞ thÓ tÝch n−íc (g/l)
hoÆc b»ng ®é dÉn ®iÖn EC (Electrical Conductivity) (ds/m). PhÇn lín c©y trång ®−îc ph©n
thµnh c¸c nhãm chÞu mÆn nh− trong b¶ng (6-7), trong ®ã EC biÕn ®æi tõ 1,3 - 10 ds/m).
Giíi h¹n mÆn cho phÐp nh− trong b¶ng 6.7, chñ yÕu ¸p dông cho c¸c lo¹i c©y trång
ë giai ®o¹n chÝn. ë giai ®o¹n ®Çu cña sù sinh tr−ëng, giíi h¹n cho phÐp th−êng bÞ h¹n
chÕ h¬n vµ th−êng bÞ chi phèi bëi ®iÒu kiÖn khÝ hËu. Nãi chung c©y trång nh¹y c¶m víi
mÆn h¬n trong ®iÒu kiÖn khÝ hËu kh« vµ nãng so víi khÝ hËu m¸t vµ Èm −ít. Ph−¬ng
ph¸p t−íi còng cã ¶nh h−ëng tíi t¸c ®éng cña mÆn. Khi t−íi nhá giät, n−íc mÆn cã thÓ
g©y Ýt thiÖt h¹i víi c©y trång h¬n lµ t−íi phun m−a.
138
B¶ng 6.7. §é mÆn cho phÐp cña c¸c nhãm c©y trång
Nhãm c©y trång ph¶n øng mÆn Ng−ìng EC (ds/m) (b¾t ®Çu cã tæn thÊt)
Nh¹y c¶m 1,3
Nh¹y c¶m trung b×nh 1,3 - 3
ChÞu mÆn trung b×nh 3 - 6
ChÞu mÆn 6 - 10
Nguån: Ager vµ Westcol 1985. KK Janji and Bfaron. Management of water use in
Agriculture, NewYork 1994.
6.4.1.2. §é pH
N−íc víi ®é pH < 4,5 cã thÓ t¨ng kh¶ n¨ng hoµ tan cña s¾t, nh«m vµ mangan, dÉn
tíi tËp trung cao bÊt lîi cho sù sinh tr−ëng cña c©y trång.
N−íc víi gi¸ trÞ pH > 8,3 lµ n−íc cã ®é kiÒm cao vµ chøa ®ùng Na2C03 cao. Nãi
chung gi¸ trÞ thÝch hîp cña pH lµ tõ 5 - 8,5.
6.4.1.3. ¶nh h−ëng cña c¸c ion ®Æc biÖt
C©y trång cã thÓ nh¹y c¶m víi sù cã mÆt cña nhiÒu ion ®Æc biÖt trong n−íc t−íi.
ThËm chÝ mét sù tËp trung ë møc ®é trung b×nh cña c¸c ion nh− Na+, Ca2+, Cl- vµ S04
2-
còng cã thÓ gi¶m sù sinh tr−ëng vµ g©y ra tæn thÊt ®Æc biÖt. §èi víi nhãm c©y trång
nh¹y c¶m, l−îng Na vµ Cl > 3 mg/l ®· g©y ®éc h¹i cho chóng.
L−îng natri trao ®æi (SAR) còng lµ mét chØ tiªu ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt l−îng n−íc
(ch−¬ng 3).
6.4.1.4. C¸c nguyªn tè vi l−îng
Mét sè nguyªn tè vi l−îng cã thÓ cã mÆt trong n−íc t−íi nh−ng chØ ë møc ®é nhÊt
®Þnh. Pratt vµ SnaRez giíi thiÖu giíi h¹n cho phÐp cña c¸c nguyªn tè vi l−îng trong
b¶ng 6.8.
B¶ng 6.8. Nguyªn tè vi l−îng trong n−íc t−íi
Nguyªn tè Hµm l−îng lín nhÊt (mg/l)
Ch× 5,00
flo 1,00
kÏm 0,50
Mangan 0,20
Crom 0,10
Selen 0,02
Cadimi 0,01
139
B¶ng 6.9. Giíi thiÖu tiªu chuÈn n−íc t−íi
do tr−êng §¹i häc tæng hîp California ®Ò xuÊt (1985)
Møc ®é h¹n chÕ sö dông
ChØ tiªu §¬n vÞ Kh«ng NhÑ ®Õn T.b×nh NÆng
- §é mÆn:
EC ds/m < 0,7 0,7 - 3,0 > 3,0
Hµm l−îng muèi mg/l < 450 450 - 2000 > 2000
- §¸nh gi¸ SAR vµ EC ®ång thêi
SAR = 0 - 3 vµ EC > 0,7 > 0,7 0,7 - 0,2 < 0,2
= 3 - 6 vµ EC > 1,2 > 1,2 1,2 - 0,3 < 0,3
= 6 - 12 vµ EC > 1,9 > 1,9 1,9 - 0,5 < 0,5
= 12 - 20 vµ EC > 2,9 > 2,9 2,9 - 1,3 < 1,3
= 20 - 40 vµ EC > 5,0 > 5,0 5,0 - 2,9 < 2,9
- L−îng Na (SAR)
T−íi mÆt mg/l < 3 3 - 9 > 9
T−íi phun m−a mg/l < 70 > 70
- Bor (B) mg/l < 0,7 0,7 - 3,0 > 3
- Nitrogen mg/l < 5,0 5 - 30 > 30
- Bicarbonate (HC03) mg/l < 90 90 - 500 > 500
- pH B×nh th−êng tõ 6,5 - 8,4
- Clor mg/l < 1 1 - 5 > 5
6.4.2. X¸c ®Þnh nhu cÇu t−íi IR (Irrigation Requirement)
6.4.2.1. Bèc h¬i mÆt l¸ vµ kho¶ng trèng
Trong c¸c thµnh phÇn hao n−íc trªn ®ång ruéng, l−îng bèc h¬i mÆt l¸ vµ kho¶ng
trèng chiÕm tû lÖ lín nhÊt. §ã lµ tæng l−îng n−íc do c©y trång sö dông (t¹o ra c¬ thÓ vµ
tho¸t h¬i qua l¸) vµ bèc h¬i mÆt ®Êt. Thµnh phÇn nµy ®−îc ký hiÖu ET, ®¬n vÞ m3/ha
hoÆc mm cét n−íc. §Ó x¸c ®Þnh ®−îc ET cÇn ph¶i biÕt l−îng bèc h¬i mÆt l¸ vµ bèc h¬i
kho¶ng trèng tiÒm n¨ng ETp. (evapotranspiration potential).
- Bèc h¬i mÆt l¸ vµ bèc h¬i kho¶ng trèng tiÒm n¨ng: L−îng bèc h¬i phï hîp víi
hai gi¶ thiÕt sau ®©y: Mét lµ ®é Èm trong ®Êt xÊp xØ ®é Èm ®ång ruéng, hai lµ sù ph¸t
triÓn cña c©y trång ®¹t tíi gi¸ trÞ tèi −u.
- X¸c ®Þnh ET theo c«ng thøc:
ET = Kc (ETp) (mm) (6.5)
140
Trong ®ã, Kc lµ hÖ sè c©y trång, phô thuéc vµo lo¹i c©y trång vµ thêi gian sinh
tr−ëng, ®−îc biÓu thÞ nh− trªn h×nh 6.1.
B¾t ®Çu dïng nuíc
§Çu vô Gi÷a vô Cuèi vô
KÕt thóc dïng nuíc
Kc
Thêi
g
ian sinh tr−ën
g
H×nh 6.1. Bèc h¬i qua l¸ vµ kho¶ng trèng
J.Dro venbos vµ W.0.pruitt (Irrigation System Design- AIT. 1987) ®· tÝnh s½n Kc
cho tõng lo¹i c©y trång nh− trong b¶ng 6.10 vµ 6.11.
B¶ng 6.10. TÝnh Kc cho lóa vïng ch©u ¸
Mïa, vô Thêi gian
trång
Thêi gian
thu ho¹ch
Tõ th¸ng thø nhÊt
®Õn th¸ng thø 2 Gi÷a vô 4 tuÇn cuèi
Mïa m−a
- Giã nhÑ
- Giã m¹nh
Th¸ng 6, 7
Th¸ng 10, 11
1,10
1,15
1,05
1,10
0,95
1,00
Mïa kh«
- Giã nhÑ
- Giã m¹nh
Th¸ng 12, 1
Gi÷a th¸ng 5
1,00
1,15
1,25
1,35
1,00
1,05
B¶ng 6.11. Gi¸ trÞ Kc cña mét sè lo¹i c©y trång
Lo¹i c©y trång Ph¹m vi biÕn ®æi Giai ®o¹n quyÕt ®Þnh
Ngò cèc vµ rau 0,20 - 1,25 0,95 - 1,25
C©y ¨n qu¶ 0,40 - 1,05 0,75 - 1,05
Nho 0,25 - 0,90 0,60 - 0,90
- X¸c ®Þnh l−îng bèc h¬i mÆt l¸ vµ kho¶ng trèng tiÒm n¨ng ETp. Cã nhiÒu c«ng
thøc x¸c ®Þnh ETp. D−íi ®©y giíi thiÖu hai c«ng thøc Blaney - Cridle vµ Turce lµ nh÷ng
c«ng thøc dÔ ¸p dông, thuËn lîi cho c«ng t¸c quy ho¹ch ban ®Çu.
141