ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
TS. Đỗ Đình Long, TS. Lê Ngọc Nương
(Đồng chủ biên)
GIÁO TRÌNH
QUẢN TRỊ HỌC
THÁI NGUYÊN - 2021
1
MỤC LỤC
Chương 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ ........................................................ 13
1.1. Các vấn đề cơ bản về tổ chức ........................................................................... 13
1.1.1. Khái niệm và phân loại tổ chức .................................................................... 13
1.1.2. Đặc điểm chung của các loại hình tổ chức ................................................. 15
1.1.3. Các hoạt động cơ bản của tổ chức ............................................................... 16
1.2. Quản trị các tổ chức .......................................................................................... 17
1.2.1. Quản trị và các dạng quản trị ....................................................................... 17
1.2.2. Quản trị tổ chức.............................................................................................. 20
1.2.3. Các chức năng quản trị ................................................................................. 23
1.2.4. Vai trò của quản trị tổ chức .......................................................................... 25
1.2.5. Quy luật và nguyên tắc trong quản trị ......................................................... 26
1.3. Nhà quản trị tổ chức .......................................................................................... 54
1.3.1. Khái niệm nhà quản trị và các cấp quản trị ................................................ 54
1.3.2. Vai trò của nhà quản trị ................................................................................ 56
1.3.3. Yêu cầu đối với nhà quản trị ......................................................................... 60
1.3.4. Phong cách làm việc của nhà quản trị ......................................................... 65
1.4. Đối tượng, phạm vi, phương pháp và nội dung nghiên cứu Quản trị học ... 66
1.4.1. Đối tượng nghiên cứu .................................................................................. 66
1.4.2. Phạm vi nghiên cứu ...................................................................................... 66
1.4.3. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 66
1.4.4. Nội dung nghiên cứu .................................................................................... 67
Chương 2 PHÂN TÍCH MÔI TRƯỜNG QUẢN TRỊ ................................... 70
2.1. Môi trường quản trị ........................................................................................... 70
2.2. Phân loại môi trường quản trị ........................................................................... 71
2
2.2.1. Môi trường bên trong .................................................................................... 71
2.2.2. Môi trường bên ngoài .................................................................................... 72
2.3. Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến quản trị tổ chức ......... 73
2.3.1. Môi trường bên ngoài .................................................................................... 73
2.3.2. Môi trường bên trong .................................................................................... 96
Chương 3 THÔNG TIN VÀ QUYẾT ĐỊNH TRONG QUẢN TRỊ ............ 99
3.1. Thông tin và hệ thống thông tin trong quản trị ............................................... 99
3.1.1. Thông tin ......................................................................................................... 99
3.1.2. Hệ thống thông tin quản trị ......................................................................... 101
3.2. Quyết định quản trị .......................................................................................... 111
3.2.1. Khái niệm, đặc điểm và chức năng của quyết định quản trị .................... 111
3.2.2. Phân loại quyết định quản trị ..................................................................... 113
3.2.3. Yêu cầu đối với một quyết định quản trị .................................................... 113
3.2.4. Các căn cứ đề ra quyết định quản trị ......................................................... 116
3.2.5. Các nguyên tắc ra quyết định quản trị ....................................................... 120
3.2.6. Phương pháp ra quyết định quản trị .......................................................... 122
3.2.7. Các yếu tố cản trở việc ra quyết định quản trị .......................................... 131
3.2.8. Quá trình đề ra quyết định quản trị ............................................................ 133
3.2.9. Tổ chức thực hiện quyết định ...................................................................... 142
Chương 4 CHỨC NĂNG LẬP KẾ HOẠCH ................................................. 148
4.1. Khái niệm lập kế hoạch .................................................................................. 148
4.2. Phân loại kế hoạch ........................................................................................... 150
4.2.1. Theo cấp kế hoạch ........................................................................................ 150
4.2.2. Theo hình thức thể hiện ............................................................................... 151
4.2.3. Theo thời gian thực hiện kế hoạch. ............................................................ 153
3
4.3. Vai trò của chức năng lập kế hoạch ............................................................... 154
4.3.1. Tạo ra tư duy có hệ thống để tiên liệu các tình huống quản trị ............... 154
4.3.2. Phối hợp mọi nỗ lực của tổ chức trong quá trình thực hiện mục tiêu .... 154
4.3.3. Tập trung vào các mục tiêu tránh sự lãng phí........................................... 155
4.3.4. Tạo sự hợp tác và phối hợp giữa các cá nhân và bộ phận trong tổ chức155
4.3.5. Tăng độ linh hoạt và thích nghi với những thay đổi của môi trường bên
ngoài ......................................................................................................................... 155
4.3.6. Phát triển các tiêu chuẩn kiểm tra hữu hiệu .............................................. 156
4.5. Các bước lập kế hoạch .................................................................................... 158
4.5.1. Nghiên cứu và dự báo ................................................................................ 158
4.5.2. Thiết lập các mục tiêu .................................................................................. 161
4.5.3. Phát triển các tiền đề ................................................................................... 162
4.5.4. Xây dựng các phương án ............................................................................. 163
4.5.5. Đánh giá các phương án ............................................................................. 164
4.5.6. Lựa chọn phương án và ra quyết định ....................................................... 165
4.5.7. Lập kế hoạch phụ trợ ................................................................................... 165
4.5.8. Lượng hóa kế hoạch bằng ngân quỹ .......................................................... 165
4.6. Một số nội dung cơ bản về lập kế hoạch chiến lược .................................... 165
4.6.1. Khái niệm lập kế hoạch chiến lược ............................................................ 165
4.6.2. Các cấp chiến lược....................................................................................... 170
4.6.3. Hình thành chiến lược cấp tổ chức ............................................................ 171
4.6.4. Hình thành chiến lược cấp ngành .............................................................. 182
Chương 5 CHỨC NĂNG TỔ CHỨC .............................................................. 192
5.1. Chức năng tổ chức và cơ cấu tổ chức ............................................................ 192
5.1.1. Tổ chức và chức năng tổ chức .................................................................... 192
4
5.1.2. Cơ cấu tổ chức .............................................................................................. 193
5.2. Các thuộc tính của cơ cấu tổ chức ................................................................. 194
5.2.1. Chuyên môn hoá công việc ......................................................................... 194
5.2.2. Phân chia tổ chức thành các bộ phận và các mô hình tổ chức bộ phận 195
5.2.3. Mối quan hệ quyền hạn trong tổ chức ....................................................... 206
5.2.4. Cấp quản trị, tầm quản trị và các mô hình cơ cấu tổ chức xét theo số
cấp quản trị ............................................................................................................. 212
5.2.5. Phân bổ quyền hạn giữa các cấp quản trị, tập trung và phân quyền
trong quản trị tổ chức ............................................................................................. 218
5.2.6. Phối hợp các bộ phận của tổ chức ............................................................. 224
5.3. Thiết kế cơ cấu tổ chức ................................................................................... 228
5.3.1. Các kiểu thiết kế cơ cấu tổ chức ................................................................. 228
5.3.2. Những yêu cầu đối với cơ cấu tổ chức ....................................................... 230
5.3.3. Những nguyên tắc tổ chức ........................................................................... 230
5.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến cơ cấu tổ chức................................................. 233
5.3.5. Quá trình thiết kế tổ chức ............................................................................ 236
5.4. Quản trị sự thay đổi của tổ chức .................................................................... 244
5.4.1. Thay đổi và quản trị sự thay đổi ................................................................. 244
5.4.2. Tại sao phải thay đổi tổ chức? .................................................................... 245
5.4.3. Nội dung thay đổi tổ chức ........................................................................... 246
5.4.4. Những hình thức thay đổi tổ chức .............................................................. 248
5.4.5. Yếu tố thời gian đối với sự thay đổi ............................................................ 249
5.4.6. Những phản ứng đối với sự thay đổi .......................................................... 250
Chương 6 CHỨC NĂNG LÃNH ĐẠO ........................................................... 254
6.1. Khái niệm và đặc điểm lãnh đạo .................................................................... 254
6.1.1. Khái niệm lãnh đạo ...................................................................................... 254