G I Ý ÔN T P MÔN LÝ LU N NHÀ N C VÀ PHÁP LU T ƯỚ
CÂU 1 Khái ni m nhà n c ? Đ c tr ng nhà n c? ướ ư ướ
* Khái ni m :
Nhà n c m t t ch c đ c bi t c a quy n l c chính tr ,m t b máy chuyên làmướ
nhi m v c ng ch th c hi n các ch c năng qu n đ c bi t nh m duy trì tr t t n ưỡ ế
đ nh xã h i, th c hi n m c đích b o v đ a v c a giai c p th ng tr .
* Đ c tr ng c b n c a nhà n c: ư ơ ướ
- Nhà n c thi t l p quy n l c công c ng đ c bi t: ướ ế
Trong h i c ng s n nguyên thu , quy n l c ch a tách kh i h i g n li n v i ư
xã h i, hoà nh p v i xã h i ch a có giai c p nên ch a có nhà n c. Quy n l c đó do toàn ư ư ướ
h i t ch c ra, ch a mang tính giai c p, ph c v l i ích chung c a c c ng đ ng. ư
Khi xu t hi n Nhà n c, quy n l c công c ng đ c bi t đ c thi t l p. Ch th c a ướ ượ ế
quy n l c này là giai c p th ng tr v kinh t chính tr . Đ th c hi n quy n l c này và đ ế
qu n lý xã h i, nhà n c có m t l p ng i đ c bi t chuyên làm nhi m v qu n lý. H tham ướ ườ
gia vào c quan nhà n c và hình thành b máy c ng ch đ duy trì đ a v và b o v l i íchơ ướ ưỡ ế
c a giai c p th ng tr , b t các giai c p khác ph i ph c v theo ý chí c a giai c p th ng tr .
Nh v y, quy n l c công c ng đ c bi t này đã tách kh i h i, mang tính giai c p sâu s cư
và ch ph c v cho l i ích c a giai c p th ng tr ;
- Nhà n c có lãnh th và phân chia dân c theo lãnh th : ướ ư
Lãnh th , dân c các y u t hình thành qu c gia. Quy n l c c a Nhà n c đ c ư ế ướ ượ
th c hi n trên toàn b lãnh th , nhà n c th c hi n vi c phân chia dân c theo lãnh th ướ ư
thành các đ n v hành chính, không ph thu c vào chính ki n, huy t th ng, ngh nghi pơ ế ế
ho c gi i tính, Vi c phân chia này đ m b o cho ho t đ ng qu n c a nhà n c t p ướ
trung, th ng nh t. Ng i dân m i quan h v i Nhà n c b ng ch đ nh qu c t ch, ch ườ ướ ế ế
đ nh này xác l p s ph thu c c a công dân vào m t n c nh t đ nh ng c l i nhà n c ướ ượ ướ
ph i có nh ng nghĩa v nh t đ nh đ i v i công dân c a mình.
- Nhà n c có ch quy n qu c gia: ướ
Ch quy n qu c gia quy n t i cao c a nhà n c v đ i n i đ c l p v đ i ướ
ngo i. T t c m i nhân, t ch c s ng trên lãnh th c a n c s t i đ u ph i tuân th ướ
pháp lu t c a nhà n c. Nhà n c ng i đ i di n chính th c, đ i di n v m t pháp ướ ướ ườ
cho toàn h i v đ i n i đ i ngo i. Ch quy n qu c gia th hi n quy n đ c l p t
quy t c a Nhà n c v nh ng chính sách đ i n i đ i ngo i, không ph thu c vào l cế ướ
l ng bên ngoài, ch quy n qu c gia là thu c tính g n v i Nhà n c. ượ ướ
- Nhà n c t ch c duy nh t quy n ban hành pháp lu t qu n h iướ
b ng pháp lu t:
V i t cách đ i di n chính th c cho toàn h i, ng i th c thi quy n l c công ư ườ
c ng, duy trì tr t t h i, nhà n c t ch c duy nh t quy n ban hành pháp lu t áp ướ
d ng pháp lu t đ qu n lý xã h i. Pháp lu t do nhà n c ban hành có tính b t bu c chung và ướ
đ c nhà n c đ m b o th c hi n v i các bi n pháp t ch c, c ng ch , thuy t ph c. ượ ướ ưỡ ế ế
- Nhà n c có quy n quy đ nh và th c hi n vi c thu các lo i thu : ướ ế
Nhà n c đ t ra các lo i thu vì nhu c u nuôi d ng b máy nhà n c – l p ng i đ c bi tướ ế ưỡ ướ ườ
tách ra kh i lao đ ng, s n xu t đ th c hi n ch c năng qu n lý. Ch nhà n c m i đ c ướ ượ
đ c quy n quy đ nh các lo i thu và thu thu nhà n c là t ch c duy nh t t cách đ i ế ế ướ ư
bi u chính th c c a toàn xã h i đ th c hi n s qu n lý xã h i.
* Đ c tr ng nhà n c CHXHCNVN ư ướ (tham kh o):
- Nhà n c CHXHCN vi t nam là m t nhà n c dân ch th c s và r ng rãi.ướ ướ
- Các ki u NN tr c đây đ c xây d ng trên c s ch đ s h u t nhân v t li u ướ ượ ơ ế ư ư
s n xu t nh m duy trì s áp b c bóc l t đ a v giai c p th ng tr . Do v y, trong các ki u
NN đó không th dân ch th c s ch NN XHCN m i c s đ đ m b o cho n n ơ
dân ch th c s v pháp lý. NN XHCN công c quan tr ng nh t đ th c hi n n n dân
ch .
- Trong đi u ki n hoàn c nh c th c a VN hi n nay, th c hi n quy n dân ch c a
nhân dân th c ch t tôn tr ng quy n con ng i, phát huy s c sáng t o c a t ng l p nhân ườ
dân. NN đ m b o cho nhân dân tham gia ho t đ ng qu n lí NN, qu n lí XH và ph ng châm, ươ
quy trình th c hi n dân ch : “Dân bi t, dân bàn, dân làm, dân ki m tra”. ế
- V n đ dân ch n c ta đ c đ c bi t m r ng trên nhi u lĩnh v c đ c đ m ướ ượ ượ
b o b ng c s KTTT theo đ nh h ng XHCN, b ng h th ng chính tr , h th ng t t ng ơ ướ ư ưở
khoa h c, h th ng pháp lu t ch t ch , ho t đ ng và t ch c b máy NN.
+ Tr c h t, dân ch v m t Kinh t : c ch KTTT theo đ nh h ng XHCN t o đi u ki nướ ế ế ơ ế ướ
cho m i công dân VN phát huy đ c quy n t ch c a mình trong s n xu t kinh doanh ượ
NN khuy n khích công dân m r ng đ u t s n xu t làm cho dân giàu n c m nh.ế ư ướ
+ N n dân ch XHCN VN đ c th hi n r t trong qui đ nh c a các b n hi n pháp t ượ ế
1946 đ n nay, theo các qui đ nh này thì nhân dân ch th t i cao c a quy n l c NN t tế
c quy n l c NN thu c v nhân dân n n t ng liên minh giai c p công nhân v i nông
dân và đ i ngũ trí th c.
+ Nhân dân th c hi n quy n dân ch c a mình b ng c 2 hình th c tr c ti p gián ti p ế ế
(ho t đ ng c quan đ i di n do dân b u). ơ
+ Nhân dân th c hi n quy n dân ch c a mình thông qua ho t đ ng tham gia vào t ch c
đoàn th XH nhân dân quy n t quy t đ nh vi c theo hay không theo tôn giáo nào, ế
quy n t do tín ng ng c a nhân dân đ c NN ghi nh n, tôn tr ng và đ m b o. ưỡ ượ
+ Quy n dân ch r ng rãi c a nhân dân th c s đ c m r ng trong lĩnh v c t do ngôn ượ
lu n
+ Trong lĩnh v c l p hi n, l p pháp, nhân dân đ c t do đóng góp ý ki n xây d ng hi n ế ượ ế ế
pháp pháp lu t, xây d ng các bi n pháp đ m b o cho vi c thi hành hi n pháp pháp ế
lu t.
+ N n dân ch XHCN VN g n li n v i k c ng pháp lu t, dân ch đi đôi v i trách ươ
nhi m, nghĩa v công dân đ i v i NN.
- NN XHCN VN NN th ng nh t c a các dân t c cùng sinh s ng trên đ t n c VN ướ
(Đi u 5 Hi n pháp 1992- đã s a đ i b sung 2001). ế
Quy đ nh trên cho th y NN CHXHCN VN luôn coi tr ng chính sách đoàn k t, tôn tr ng ế
quy n bình đ ng gi a các dân t c.
Trong l ch s cũng nh hi n t i, các th l c thù đ ch (TLTĐ) ch ng phá phong trào ti n b ư ế ế
luôn tìm cách chia r , gây h n thù gi a các dân t c nh m th c hi n m u đ chia đ tr , đã ư
làm cho 1 s n c trên th gi i m t n đ nh, d n đ n chia r , li khai; l i d ng chiêu bài dân ướ ế ế
t c, các TLTĐ đã kích đ ng t t ng đ ng bào 1 s dân t c thi u s VN làm nh h ng ư ưở ưở
đ n an ninh chính tr và tr t t an toàn XH.ế
Chính sách bình đ ng, giúp đ đoàn k t gi a các dân t c chính sách nh t quán VN, nh ế
đó NN phát huy đ c s c m nh t ng h p các dân t c trong s nghi p d ng n c giượ ướ
n c b o đ m th ng nh t, toàn v n lãnh th và đ c l p dân t c. ướ
(Trích văn ki n đ i h i Đ ng XI, trang 81 – C ng lĩnh xây d ng đ t n c…) ươ ướ
Th c hi n chính sách bình đ ng, đoàn k t, tôn tr ng, giúp đ gi a các dân t c, t o m i đi u ế
ki n đ các dân t c cùng phát tri n, g n bó m t thi t v i s phát tri n chung c a c ng đ ng ế
dân t c VN. Gi gìn phát huy b n s c văn hóa, ngôn ng , truy n th ng t t đ p c a các
dân t c ch ng t t ng kì th chia r dân t c. Các chính sách kinh t h i ph i phù h p v i ư ưở ế
đ c thù c a các vùng và các dân t c nh t là các dân t c thi u s .
- NN CH XHCN VN th hi n tính xã h i r ng rãi
Tính XH c a NN đ c th hi n r t ngay t khi m i thành l p (Hi n pháp 1946- Đi u 1, ượ ế
đi u 6 Hi n pháp 1992) ế
Tính XH đ c th hi n ph ng th c xây d ng th c hi n quy n l c NN thông qua b uượ ươ
c , vi c b u c đ i bi u qu c h i đ i bi u HĐND các c p đ u đ c ti n hành theo ượ ế
nguyên t c bình đ ng, ph thông, tr c ti p và b phi u kín. ế ế
Đ ng th i, v i vi c b u c xây d ng h th ng các c quan NN thì tính XH c a NN còn th ơ
hi n trong ho t đ ng công khai c a h th ng các c quan NN đ u đ c dân bi t, dân bàn, ơ ượ ế
dân làm, dân ki m tra.
Tính XH r ng rãi c a NN còn đ c th hi n s tham gia đông đ o c a nhân dân vào qu n ượ
các công vi c c a NN, NN ph i d a vào các t ch c đoàn th c a nhân dân đ th c hi n
quy n l c và qu n lí XH.
Tính XH còn đ c th hi n m c đích, ph ng châm hành đ ng vì con ng i, ph c v conượ ươ ườ
ng i.ườ
Tính XH c a NN còn đ c th hi n chính sách XH, NN chăm lo giáo d c thanh thi u niên ượ ế
nhi đ ng, ng i già y u đ n, không n i n ng t a; NN m r ng xây d ng các c s ườ ế ơ ơ ươ ơ
khám ch a b nh, th c hi n các chính sách xóa đói gi m nghèo,đ c bi t quan tâm nh ng gia
đình có công v i cách m ng, gia đình chính sách.
- NN th c hi n đ ng l i đ i ngo i hòa bình, h p tác và h u ngh ư
m t NN ra đ i trong quá trình đ u tranh gi i phóng dân t c v i bao hy sinh m t mát,
Đ ng, NN toàn dân ta đ u th m nhu n sâu s c ý nghĩa giá tr to l n c a hòa bình; trong
quá trình đ u tranh giành đ c l p, NN ta luôn nh n đ c s giúp đ ng h nhi t tình c a ượ
nhân dân các n c yêu chu ng hòa bình trên th gi i. Nh n th c sâu s c giá tr y, NN taướ ế
luôn coi tr ng vun đ p c ng c tình h u ngh h p tác v i các dân t c trên th gi i ( Đi u 14 ế
Hi n pháp 1992)ế
Quy đ nh y c a Hi n pháp hoàn toàn phù h p v i nh ng Hi n ch ng Liên h p ế ế ươ
qu c(LHQ) và ý nguy n c a nhân dân yêu chu ng hòa bình trên th gi i. ế
Nguyên t c nh t quán v đ ng l i đ i ngo i c a VN đ c th ng nh t nh sau: ườ ượ ư
+ Tôn tr ng đ c l p ch quy n c a nhau, không can thi p vào công vi c n i b c a nhau,
bình đ ng h p tác cùng có l i.
+ Gi gìn hòa bình, đoàn k t, m i tranh ch p b t đ ng đ c gi i quy t tr c h t thông qua ế ượ ế ướ ế
th ng l ng hòa bìnhươ ượ
+ Chính sách hòa bình đ c áp d ng r ng rãi v i t t c các n c, các dân t c trên th gi i,ượ ướ ế
không phân bi t ch đ chính tr , tr c h t h p tác h u ngh v i các n c láng gi ng r i ế ướ ế ướ
đ n các n c trong khu v c và trên th gi i.ế ướ ế
+ ng h phong trào đ u tranh hòa bình gi i phóng dân t c, ch ng ch y đua trang,
ch ng chi n tranh, ch ng NN CH XHCN là NN pháp quy n XHCN. ế
NN pháp quy n XHCN VN NN th c s c a dân, do dân dân công c ch y u th c ế
hi n quy n l c c a dân; là NN t ch c và ho t đ ng trên c s Hi n pháp và pháp lu t đ ng ơ ế
th i coi tr ng giáo d c, thuy t ph c; NN do Đ ng C ng s n (ĐCS) VN lãnh đ o; NN ế
t ch c, ho t đ ng theo nguyên t c t p trung dân chu, th c hi n th ng nh t quy n l c NN
nh ng s phân công, phân c p rành m ch, ph i h p ki m soát gi a các c quan th cư ơ
hi n các quy n l p pháp và hành pháp.
Đ c tr ng: ư
NN pháp quy n XHCN là NN c a dân, do dân và vì dân.
NN pháp quy n XHCN VN đ c t ch c theo nguyên t c quy n l c NN là th ng nh t, có s ượ
phân công ph i h p trong vi c th c hi n các quy n l p pháp, hành pháp.
NN pháp quy n XHCN h th ng pháp lu t đ ng b , hoàn ch nh, ch t l ng cao th hi n ượ
ý chí, nguy n v ng, l i ích c a nhân dân trong đó Hi n pháp Pháp lu t gi vai trò t i ế
th ng đi u ch nh các quan h t t c các lĩnh v c c b n c a đ i s ng XH.ượ ơ
NN pháp quy n XHCN tôn tr ng b o b các quy n c b n c a con ng i các quy n ơ ườ
c b n c a công dân VN, nâng cao trách nhi m pháp lý gi a NN v i công dân.ơ
NN pháp quy n XHCN VN đ t d i s lãnh đ o c a ĐCS VN. ướ
NN pháp quy n XHCN VN tôn tr ng và th c hi n đ y đ đi u c qu c t mà n c VN đã ư ế ướ
kí k t tham gia.ế
CÂU 2. B n ch t nhà n c? Ý nghĩa c a vi c n m v ng b n ch t nhà n c đ i ướ ướ
v i xây d ng và b o v nhà n c? Phân bi t các t ch c XH v i nhà n c? ướ ướ
* B n ch t nhà n c: ướ
Tính giai c p: là m t c b n th hi n tính ch t c a Nhà n c: ơ ướ
- Nhà n c m t b máy c ng ch đ c bi t do giai c p th ng tr t ch c ra sướ ưỡ ế
d ng đ th c hi n s th ng tr đ i v i xã h i trên 3 lĩnh v c: kinh t , chính tr và t t ng; ế ư ưở
+ V kinh t : ế
* Giai c p c m quy n xác l p quy n l c kinh t b ng cách qui đ nh quy n s h u đ i ế
v i các t li u s n xu t ch y u trong xã h i và quy n thu thu ; ư ế ế
* Giai c p th ng tr u th v kinh t so v i các giai c p khác trong xã h i; ư ế ế
* Các giai c p t ng l p khác ph thu c vào giai c p th ng tr v kinh t . ế
+ V chính tr : Giai c p c m quy n xây d ng b máy nhà n c và nh ng công c b o ướ
l c v t ch t nh : quân đ i, c nh sát, tòa án, pháp lu t (quy n l c chính tr ). N m đ c ư ượ
quy n l c chính tr , giai c p c m quy n t ch c, đi u hành h i theo m t tr t t phù h p
v i l i ích c a giai c p mình bu c các giai c p khác ph c tùng ý chí c a giai c p th ng
tr ;
+ V t t ng: Giai c p th ng tr xây d ng h t t ng c a giai c p mình tuyên ư ưở ư ưở
truy n t t ng y trong đ i s ng xã h i nh m t o ra s nh n th c th ng nh t trong xã h i, ư ưở
t o ra s ph c tùng tính ch t t nguy n c a các giai c p, t ng l p khác trong h i đ i
v i giai c p th ng tr .
Tính xã h i c a Nhà n c: ướ
Bên c nh vi c th c hi n các ch c năng b o v l i ích c a giai c p c m quy n. Nhà
n c còn ph i gi i quy t nh ng công vi c vì l i ích chung c a xã h i:ướ ế
- T ch c s n xu t;
- Xây d ng h th ng th y l i;
- Ch ng ô nhi m, d ch b nh;
- B o v tr t t công c ng.
* Ý nghĩa c a vi c n m v ng b n ch t nhà n c đ i v i xây d ng b o v ướ
nhà n c:ướ
- N m v ng b n ch t nhà n c góp ph n giúp nhà n c đ ra các ch c năng, nhi m ướ ướ
v chi n l c, nhi m v c th phù h p v i b n ch t nhà n c. ế ượ ướ
- N m v ng b n ch t nhà n c s c s đ ho ch đ nh các bi n pháp xây d ng, ướ ơ
c ng c , hoàn thi n b máy nhà n c cho phù h p v i t ng giai đo n, t ng th i kỳ phát ướ
tri n c a đ t n c. ướ