Học sinh Trường THPT Đông Gia Lai với việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Bản sắc văn hóa dân tộc là yếu tố cốt lõi tạo nên tinh thần và sự trường tồn của mỗi cộng đồng. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy một bộ phận không nhỏ học sinh bản địa đang có xu hướng xa rời những giá trị truyền thống, ưu tiên văn hóa ngoại nhập, và chưa thực sự nhận thức được tầm quan trọng của việc gìn giữ bản sắc dân tộc. Trong bối cảnh đó, việc giáo dục và bảo tồn các giá trị văn hóa đối mặt với thách thức lớn, đặc biệt khi các hoạt động mang tính lý thuyết còn phổ biến, thiếu sự gắn kết thực tiễn. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm khảo sát thực trạng nhận thức và thái độ của học sinh Trường THPT DTNT Đông Gia Lai đối với việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Trên cơ sở đó, đề tài sẽ đề xuất các giải pháp giáo dục phù hợp, góp phần nâng cao ý thức và trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ di sản văn hóa quý báu của cha ông.

Bài viết hướng đến giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục, nhà hoạch định chính sách giáo dục, phụ huynh, học sinh trung học phổ thông, và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực văn hóa và giáo dục dân tộc, đặc biệt là tại tỉnh Gia Lai.

Nghiên cứu này tập trung vào thực trạng nhận thức và thái độ của học sinh Trường THPT DTNT Đông Gia Lai đối với việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Bối cảnh xuất phát từ tình trạng đáng báo động khi một bộ phận lớn học sinh bản địa đang xa rời cội nguồn, ưa chuộng văn hóa ngoại nhập, và các giá trị truyền thống đang dần mai một. Mục tiêu chính là đánh giá mức độ hiểu biết và ý thức của các em về vấn đề này, đồng thời đề xuất các giải pháp giáo dục cụ thể và hiệu quả. Phương pháp nghiên cứu được thực hiện theo hướng kết hợp lý thuyết và thực tiễn, bao gồm phân tích tài liệu, nghiên cứu hồ sơ, phỏng vấn sâu với học sinh, giáo viên và chính quyền địa phương, quan sát các hoạt động giáo dục, tham vấn chuyên gia, và đặc biệt là sử dụng phiếu điều tra bảng hỏi với 20 câu hỏi để thu thập dữ liệu định lượng. Kết quả cho thấy phần lớn học sinh có kiến thức mơ hồ và thái độ thờ ơ đối với bản sắc văn hóa dân tộc địa phương. Nhiều em thiếu hiểu biết về nhạc cụ truyền thống, trang phục, dệt thổ cẩm, và các phong tục tập quán. Nguyên nhân được xác định là do thiếu sân chơi trải nghiệm, ảnh hưởng từ văn hóa hiện đại và tâm lý ngại ngùng, thiếu tự hào về văn hóa dân tộc. Tỷ lệ học sinh trả lời đúng các câu hỏi về nhận biết và thái độ còn thấp, đồng thời khả năng đề xuất giải pháp của các em cũng hạn chế. Từ đó, nghiên cứu đề xuất ba nhóm giải pháp chính: đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm khơi dậy lòng tự hào dân tộc; nâng cao vai trò của nhà trường trong việc tích hợp giáo dục văn hóa dân tộc vào các môn học và hoạt động ngoại khóa, xây dựng môi trường văn hóa học đường; và phát huy thế mạnh của Đoàn thanh niên thông qua các diễn đàn, hội thi, trò chơi dân gian, hoạt động trải nghiệm thực tế, sưu tầm, tìm hiểu và giao lưu văn hóa. Các giải pháp này nhằm nâng cao nhận thức, hình thành thái độ tích cực và khuyến khích học sinh chủ động tham gia vào việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đặc biệt là tại Gia Lai.